Рельеф және климат

Климат - рельеф қ±ратын факторлардың ішіндегі ең маныздысы. Климат пен рельефтің өзара байланысы әр түрлі. Мысалы, үгілу процестерінің ќарќындылыѓы климатќа тікелей байланысты, ол белгілі мөлшерде мүжілу қ±былысының сипатын анықтайды, өйткені климатпен экзогендік күштердін ќарќындылық дәрежесі байланысты. Әр түрлі климат жаѓдайларында өздеріне тән релъефтің ерекше пішіндері пайда болады. Климат рельеф ќ±ратын процестерге каншама тікелей әсер етсе, соншама табиғат ортасының басќа компонеттері, мысалы гидросфера, топырақ-өсімдік жамылғысы арќылы, жанама да әсерін тигізеді. Мысалы, Оңтүстік Батыс Африка жағалауындағы Намиб шөлінің және Оңтүстік Америкадағы Атакама шөлінің пайда болуы жаѓалау бойымен өткен суыќ тењіз ағыстарына байланысты. Б±Л жерде климат осындай рельефтіњ пайда болуына гидросфера арқылы әсерін тигізеді.
Климаттың функциясы болып табылатын өсімдік жамылғысыныњ өзі рельеф қ±ратын процестерге ықпал етеді, мысалы, жер бетінде өсімдік жамылѓысын т±тас болып кеткен жағдайда су торларыныњ ағуы бірден азайып, мүлде тоќтап қалуы мүмкін. Ал өсімдіктер сирек болған жаѓдайда, немесе түгел жалаңаштанып калѓан аймаќтарда физикалыќ және механикалық үгілуге және эрозиялық процестердің дамуына әкеп соғады.
        
        Рельеф және климат
Климат - рельеф қ±ратын факторлардың ішіндегі ең маныздысы. Климат пен
рельефтің өзара ... әр ... ... үгілу процестерінің
ќарќындылыѓы климатќа тікелей байланысты, ол ... ... ... сипатын анықтайды, өйткені климатпен экзогендік күштердін
ќарќындылық дәрежесі байланысты. Әр түрлі климат ... ... ... ерекше пішіндері пайда болады. Климат рельеф ќ±ратын процестерге
каншама тікелей әсер етсе, соншама ... ... ... ... ... ... ... арќылы, жанама да әсерін
тигізеді. Мысалы, Оңтүстік Батыс Африка жағалауындағы Намиб шөлінің және
Оңтүстік ... ... ... ... ... жаѓалау бойымен өткен суыќ
тењіз ағыстарына байланысты. Б±л жерде климат ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Климаттың функциясы болып табылатын өсімдік жамылғысыныњ өзі рельеф
қ±ратын процестерге ықпал етеді, ... жер ... ... ... болып кеткен жағдайда су торларыныњ ағуы бірден азайып, мүлде тоќтап
қалуы мүмкін. Ал өсімдіктер ... ... ... немесе түгел
жалаңаштанып калѓан аймаќтарда физикалыќ және механикалық үгілуге және
эрозиялық процестердің ... әкеп ... ... ... барлыќ мезгілдерінде жауын-шашыны көп мөлшерде
және қатты (қар, бұршақ) түрде түсіп, жылдыњ жылы мезгілінде қары ... ... ... ... ... ќар, ... қар мен оның ... басым болады. М±ндай аймақтардың қары жинала келе мәңгі ќарға
айналады да, м±здықтарға бастама ... ... ... ... ... ... фактор - жылжымалы м±здықтар. Қар мен м±з жамылғысы
болмаѓан, ашыќ жерлерде физикалык үгілу процесі (негізінен аязды ... ... ... ... ... биік ... (Антрактида, Гренлан-
дия, Солтүстік мүхит ... және ќар ... ... ... ... биік ... тән.
Полярлыќ немесе көп жылдыќ тоњ ... ... ... Қысы ... әрі ±зақ ... аймағының климаты. Күн радиациясы аз,
жазы кысқа әрі суық. Жаздың ең жылы ... ... ... ... ... Қыста ауа райы ашыќ, жазда - тұманды, әрі б±лтты. Жауын-шашыны аз -
жылына 200-300 мм-ден аспайды. Осындай климат б±рын ... ... ... ... сақталуына және солифлюкциялыќ процестердің дамуына
ќолайлы жағдай туғызады. Полярлық климат Евразия және ... ... ... және ... ... көн ... ... климат - аса ылғалды климат. М±нда жыл бойы түсетін ... ... ... және ... ... ... ... едәуір басым
болады. Атмосфералыќ судың артығы беткейлер бойымен сорѓалап аѓып, аландыќ
шаюды қоздырады, немесе ... және ... ... ... ... әр түрлі эрозиялық пішіндсрін (аңғарларды, ... ... ... ... үш ... бөлінеді: оның екеуі
коңыржай белдеулердің Солтүстік және Оңтүстік жартышар бөлігінде дамыса,
үшіншісі экваторлық ... ... ... б±л ... яѓни оның
рельеф қ±ратын ролінің сипатына сәйкес субтропиктердіњ және ... ... ... ... және ... ... ... ОҢТҮСТІК-ШЫЃЫС аймақтары) жатады.
Аридтыќ климат - ќуаңшылыќ немесе аңызақ климат. Ауа температурасы
жоғары, атмосфералық ... аз, шөл мен ... тән ... Жылдык. жауын-шашын мөлшері 150-200 мм-ден аспайды. Б±л жағдайда
булану ... ... ... ... ... өсімдік
жамылғысы өте сирек, ... ... ... ... ... әсіресе
температуралыќ үгілу басым.
Аридтық климатта эрозиялық әрекеттер әлсірейді, негізгі рельеф ... - жел ... ... ... қатты берік жыныстар қашалынады,
соның ... ... ... ... ... анық байқалады.
Аридтыќ климат аймақтарының басым бөлігі ... және ... 20° және 30° ... ... ... ... климат
осы айтылған ендіктерден тыс басқа жерлерде де байқалады, м±ндай жағдайда
олардың қ±рылуы материктердің көлеміне және ... ... ... ... ... ... ... Азияныњ аридтық белдемі
солтүстік ендіктің 50°-на дейін тарап жатыр.
Рельефтің қалдық пішіндері, ... тау ... ... ... палеоклиматы туралы көп мәлімет алуға мүмкіндік туғызады. Бірақ
рельеф климаттыњ ... ... ... ... ... ... баяу ... генезисі
Қазіргі геоморфологияныц негізгі анықтамасының бірі - ... және ... ... өзара әрекетінің нәтижесінде
ќалыптасќан. Бұл т‰сінік рельеф генезисінің жалпы ұстанымы, ... ... ... ... ... ... ... м±қият талдау керек
болады.
Жоғарыда айтылғандай, рельефтің ењ ірі пішіндері - планетарлық ... ... ал ... жаѓдайда рельефтіц мезопішіндері ... ... ... ... ... ... ... микропішіндср -
көбінесе экзогендік рельефке жатады. Эндогендік және экзогендік процестер
релъефтің қалыптасуында ... ... ... ... эндогендік
процестерден ќалыптаскан ірі рельеф пішіндерінен экзогендік процестер
арқылы одан әрі ... ... ... және ... ... керісінше, жер бетіндегі кедір-б±дырларды тегістеп жазыќтандырады.
Қазіргі ғалымдар арасындағы көзқарас бойынша эндогендік рельеф ... ... көзі ... ... ... Осы ... ... жер ќойнауындаѓы заттардың гравитациялық ... ... ... ... ... Егер ... ... бетіне
шыќпай жер ќыртысыныњ ішкі ќабаттарында ќатып қалса онда интрузивті
шоғырлар ... Ірі ... ... ... ... болуы,
олардың үстінде жатқан тау жыныстарының астасу түрлерінің өзгеруіне және
механикалық ауысуына, яѓни ... ... ... ... туғызады.
Жанартау каналымен жер қыртысындағы жарықтарды бойлап жер бетіне газ,
су буымен ќоса ... ... ... ... ... ... ... вулканизм деп аталады.
Жер сілкінудің көпшілігі жер ... ... ... ... ... айтќанда ... ... Жер ... ... энергия серпінді
толқындар түрінде ... ... ... жан-жақка тарап, жер
бетінің тербелуі түрінде сезіледі. Жер сілкіну планета ќойнауындары болып
жатқан қазіргі тектоникалық процестердің ... ... ... жер ... ... ... және олармен
қоса тектоникалық жарылымдардың пайда ... ... ... ... тереңгі магматизм, вулканизм әрекеті және жер сілкіну - ... ... ішкі ... көзі ... ... рельеф құрушы
процестер. Дегенмен, осы процестер әсерінен қ±ралған рельеф ... ... ... ... ... ... олар ... пайда болу
кезеңінен бастап экзогендік ... ... ... , және соған
байланысты өзгереді.
Жоѓарыда айтылѓан рельеф қ±рушы процестер сирек жағдайда ғана жеке өтуі
мүмкін.
1. Жер бетінің ... ... және ... ... ... ... әрекетінің нәтижесінде ќалыптасќан. Б±л тұжырым жалпы д±рыс
болғанмен, әр ... ... ... ... ... Осы ... алгашқы кезеңінде алдымен геоморфологиялық процестердің қайсысы
басымдау екендігін аныќтау керек. Б±л өте ... ... ... және ... ... қарќындылығы өзара шамалас.
2. Б±рын бір агенттердіњ әсерінен қалыптасқан ... ... ... ... агенттердің ықпалына ±шырап кетуі м‰мкін.
3. Біраќ көбінесе жер бетіндегі рельеф ... ... ... ... ықпал ету әсерінен ќалыптасады.
4. Әр ќатарлы рельеф пішіндерінің ќалыптасу тегін аныќтау жолында мынандай
зандылыќтарды байќауға болады: рельефтің ірі ... ... ... ... ал оның бетінде дамыѓан ... ... ... нәтижесі. М±ндай жаѓдайда ... ... ... ... ... ... ... бастаушы процесс ретінде бола т±рып, қазіргі кезде оның
әсері ... да ... сол ... ... ... жер бетінің
пішіндерінде сақталып, айқын бейнеленуі мүмкін. Мысалы, ежелгі ... м±з басу ... ... ... ... Қазіргі кезде бұлар басќа процестерге ±шыраған, біраќ олар б±рынѓы
әсер еткен ... ... сол ... ... ... ... ... ќалыптасуында бір, екі немесе ... ... онда ... ... ... ... болады. Рельеф генезисі көбінесе далалық ... ... ... ... ... ... генезисін
белгілеу үшін оларды қ±райтын шөгінділерді жан-жақты ... ... ... пролювиалдық, теңіз және тағы басќа шөгінділер көп жағдайларда
ерекше литологилық және морфологиялыќ ... ... ие ... ... ... ... қалыптасу тегі туралы белгілі
дәрежеде мәлімет алуға мүмкіндік ... ... ... ... мақсат - рельефтің морфография,
морфометрия және ... ... ... онын ... аныќтау. Ал
геологияда тау жыныстарының жасы жалпы геологиялық карталардың ... ... ... ... ... жасы стратиграфиялық және
палеонтологиялык, әдістермен аныќталады. Соњѓы ... тау ... жасы ... (абсолюттік) геохронология тәсілдерімен ... ... ... пішіндерінің жасын белгілеу күрделі
мәселе, өйткені ... ... тек ... ... ... ... мүмкін, ал денудацияланған рельефтің жасын
белгілеу қиынға ... Кез ... ... рельефініњ дамуы. В.Дэвистің айтуынша, бір кезеңнен
екінші кезеңге өту процесі, яғни сатылы процесс ... ... ... салыстырмалы жасы деген үғымды сол ... ... ... анықтау деп түсінуге болады. Мысал ретінде, өзен аңғарларының
дамуын ... ... ... ... ... ... ... аздап
ќана ойдымдалѓан, жемірілу, (эрозиялыќ) процесіне аса ±шырамаған ањғары
болады. Арнаның одан әрі ... ... ±зын ... ... ... ... ... Сондыќтан ањғардың терењделу процесі
оныњ жағалауларын шаю арқылы, кеңею процесіне ... өзен ... ... ... ... өзен ... ... кезеңіне
көшеді (стадия зрелости речной долины). Одан ... ... ... ... кењейе береді. Қалыптасқан кең жайылмалардың үстінде
өзен иіріліп аѓып, ағыны бірте-бірте баяулап, арнасы одан әрі ... ... ... ... жасын білу деген түсінік – б±л оның
морфологиялыќ және динамикалыќ белгілеріне ... даму ... ... ... ... ... деген түсінік жер-бедері -пішіндерініњ
өзара қарым-қатынасын зерттеуде қолданылады. Жалпы ... кез ... ... оның ... ... және кейінгі кезде қалыптасқан
пішінінен көнелеу болып келеді. Мысалы, Каспий-маңында ... ... ... ... ... ... ... кең ауќымды алып
жатыр. Б±л жазыќтыќ Хвалын теңізі шегінгеннен кейін, алдымен теп-тегіс
болған ... ... ... ... ... ал ... ... процестерімен ќайта өңделген. Әр түрлі қ±мды пішіндер қалыптасқан.
3. Егер әнгіме рельефтіњ аккумулятивтік пішіндсрі туралы болса, онда ... ... ... жасы ... ... ... арқылы
белгіленеді. Мысалы, орта төрттік кезеңдегі шөгінділерден ... ... жасы орта ... ... ... Ал, рельефтіњ өңделген, яғни
деиудацияланған пішіндерінің жасын ... ... ... Б±л жағдайда
К.К.Марков төменгі әдістерді ±сынады.
1) Сәйкестендірілген ... ... ... пішіндерініњ жасын анықтау
(определение возраста рельефа по коррелятным отложениям). Кореляггік
шөгінділер ... - ... ... шөгінділер деген ±ғым. Кореляттік тәсіл
- шөгінділердің және релъеф ... ... бір ... пайда
болғандығына негізделген. Мысалы, жыра қалыптасу ... оныњ ... ... ... ... ... ... конус пайда
болады. Осы ысырынды конусты қ±раған түзілімдердің ... ... ... ... ... анытаудың кілті болып табылады. (5-сурет).
5-сурет. Коррелягтік шөгінділср арќылы рельеф ... ... ... ... ... ... және тиімделген жыралар бір мезгілде
пайда болған.
2) Релъеф пішінің жастык шектелу ... ... ... рубежей). Онын
мағынасы осы өңделген рельеф пішінніңтөменгі және ... ... ... жасын аныктау. Мысал ретінде төмснгі ... ... ... рельеф пішіндерін (өзен аңѓарыныњ) жастыќ шектелу
әдісімен ... 1) ... ... ... ... 2) ... ... м±здыќ шµгінділср; 3) ќазіргі аллювиалдыќ шµгінділср
(О.К.Леотъев , ... ... ... ... жасын белгілеу (определение времени "фиксации"
денудационного рельефа). Кейбір жағдайда мүжілген жазықтардыњ ... ... ... ... ... және ... єдістермен
анықталѓан үгілу қабығыныц жасы сол мүжілген беткей жасы туралы с±раќќа да
жауап бсрсді.
4) ... ... ... ... фацальных переходоп). Б±л әдіс палеонтологиялық
ќалдықтар кездеспейтін шөгінділерден қ±ралѓан ... ... ... ... ... ... ... ќалдықтары бар фация ауысќан шөгінділеріне дейін
кеңістікте бақылау барысында осы екі ... жасы ... ... олай ... олардан қ±рылған пішіндер де бір мезгілде ... ... ... өзен ... ... оларды қ±райтын
тылсым аллювиальды шөгінділердің көнелігі валеонтологиялық әдіспен
анықталған тењіздік - ... ... ... ... ... ... Сол сияќты денудациялық пішіндердің жасын, мысалы,
абразиялды тењіздік гсррасаларды ... ... ... ... шейін қадагалау аркылы анықталуы м‰мкін.
Р е л ь е ф т і ң н а ќ т ы ж а с ... он ... ... ... ... әдістерінің дамуы
нәтижесінде шәгінділердіц және рсльеф пішіндеріиіц жасын ... ... яғни ... ... ... ... ... жүр. Б±л
‰шін радиоактивтік элементтердіњ жартылай ыдырау мерзімін білу ... ... ... ... ... ... дегеніміз – б±л кез
келгсн радиоактивтік ... ... ... ... тең ... ... уаќыт мөлшері. Ыдырау мезгілі ... ... ... ... ол ... орта ... ... заттыќ физикалыќ және химиялық жағдайы т.с.с) тәуелді
емес. Сондыќтан б±л ... ... ... ... ... ... ... жасын ... үшін ... ... ... ... және ... кең колданылып жүр. Осылардың әрќайсысыныњ ... шегі ... ... (С14) изотоптың жартылай ыдырау мерзімі 5570 жыл.
Ежелгі ... және ... ... ... ... ... ... де аныќтауѓа болады.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Австралия жайлы25 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы ақпарат28 бет
Алматы қаласының ауа басейнінің сапасын бақылауды басқару және ұйымдастыру37 бет
Астана қаласының географиялық, саяси-экономикалыұқ орны50 бет
Астана-менің қалам-замандас досымның қаласы54 бет
Атлант мұхиттың зерттелу тарихы24 бет
Бөкей Орда ауданы Сайқын ауылының құрылу тарихына және физикалық-географиялық жағдайларына сипаттама54 бет
Жамбыл облысы Шу ауданының жер ресурстарын басқару55 бет
Жер ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь