Металдар топырақта және өсімдіктерде

Металдар топырақта және өсімдіктерде 5
МЕТАЛДАР ҚОРЕКТІК ТІЗБЕКТЕ 6
Ауыр металдар 7
7.1. Ауыр металдар туралы түсінік, олардың қасиеттері мен таптастылуы(жіктелуі). 7
Қорғасынның әртүрлі қан фракциясындағы қатынас құрамы 10
Ауыр металдар иондарының кейбір қажетті функциялары 10
Металдардың молярлы уыттығы (Д.А. Кривошеин және т.б., 2000) 12
7.2 Қоршаған ортаға түсетін ауыр металдардың негізгі көздері. 12
7.2.1. Табиғи көздер. 12
7.2.2. ТЕХНОГЕНДІ КӨЗДЕР 15
7.3 Ауыр металдардың атмосферада таралуы 15
Ауыр металдардың атмосферада таралу түрлері 15
7.3.2. Ауыр металдардың атмосфералық химиясы. 18
7.3.3.Ауыр металдардың атмосферадан ағуы/ағымы. 22
7. 4. Топырақ пен топырақ компоненттеріндегі ауыр металдар 24
7.4.1.Топырақтағы ауыр металдардың мөлшері және олардың табылу түрлері 24
7.4 сур. Қозғалғыш металдардың топырақта пайда болуы және олардың ландшафта қайта бөлісуі (Г.В. Мотузова, Н.Ю. Барсова,2002) 26
7.5 сур. Рb гидрокомплекстері мен Рb(ОН)2 ерігіштігі 31
7.4.2. Топырақ факторларының АМ таралуы мен мөлшеріне әсері. 32
7.7 сур. Қорғасынның бұрыл орман топырағы профилінде бөлінуі 32
1.фон учаскесі; 2.ластау көзқайнары маңында. 32
(И.Н. Лозановская,т.б.,1998) 32
[11] VIII топтың элементтері 40
Кобальт 40
никель 44
ҚОРЫТЫНДЫ 52
[12] Топырақ блоконосные табиғи дене, құрлықта тірі заттардың негізгі массасы шоғырланған. Ол үлкен көлемді геохимиялық жұмысты іске асырады, биосфера жағдайын теп – теңдікте ұстайды. Жер бетінің топырақ жағдайы олардың химиялық ластанумен жоғары қауіптілігін болжайды. Топырақтың табиғи ортасын қорға беретіндер қатары химиялық элементтердің техногенді прессинг, атмосфералық шөгумен түсу, құрғақ аэрозоль түрінде шөгуін, тыңайтқыш арқылы улыхимикаттармен келулерін сынап көреді. Химиялық ластағыш заттар көбінесе беткі, әсересе топырақтың экологиялық нәзік горизонтына негізгі масса болып түсуі. Топыраққа түскен техногенді химиялық заттардың тағдыры әртүрлі. Берілген биоклиматтық және топырақ – геохимиялық жағдайда көбінесе тұрақтысы аз жылжымалы жағдайда көбінесе тұрақтысы аз жылжымалы түрде болады (аккумуляция үрдісі). Басқалары химиялық алмасу қатарына шыдап және топырақтың органикалық және минералды қосылыстарымен реакцияға түсіп, оның қасиетін өзгертеді немесе қозғалмалы қосылыс түрін, топырақта сақтай түзеді және үйлесімді жағдайда биота үшін қолайлы болады. (трансформация үрдісі). Соңында, химиялық қосылыстың үшінші тобы - өте қозғалмалы, олар коллоидты немесе шынайы ерітінді жүзеді. Гумидті облыс топырағында топырақ қалыңдығы маңын шайып немесе жүйелі шаю режимін шығарады,жер суының деңгейіне жетіп ақырғы немесе жергілікті депрессияға беткі – бейімділік ағынымен жетіп ластайды және жергілікті ошақты қарқынды ластаудан ландшафтың геохимиялық тәуелді түйінін түзеді (шашырап түзеді).
Топырақ - өнеркәсіп орындарынан [3] шығатын улы заттарды бірқатар деңгейде залалсыздандыратын және сіңіретін өзіндік сүзгі болып табылады. Топырақта жүретін химиялық реакциялар мен микробиологиялық процестер улы қосылыстардың трансформациясы мен аз қозғалатын формада бекітілуін қамтамассыз етеді. Топырақта токсиканттар мен олардың минерал және органикалық компоненттері арасындағы өзара байланыс арқылы пайда болатын өзгеруіне әкеліп соғады. Сонымен қатар, топырақтағы заттардың микробиологиялық трансформация активтілігі өзгереді. Осындай өзгерістер нәтижесінде топырақтың өзі өсімдіктің өсіп, дамуы үшін улы орта болып қалыптасуы мүмкін, ол биосфераның басқа компонеттерін, яғни бірінші кезекте биотаны, жер беті, жер асты суларын, ауаның жер бетіне жақын қабатын өнеркәсіп қалдықтарымен ластаушы және олардың өнімдерін трансформациялаушы бірден-бір көзі болуы мүмкін.
Өнеркәсіп қалдықтары топыраққа атмосфералық жауын-шашынмен, шаң қалдықтарымен, келіп түсуі нәтижесінде және өсімдіктердің атмосферадан сіңіріп, оларда шоғырланып, шірінді арқылы берілуімен де жинақталады.
Сырттан әсер етуші факторлар – бұлар элементтер миграциясы жүретін жағдайлар: температура, ылғалдылық, рН мөлшері, иондық потнециал мөлшері, органикалық заттың құрамы және т.т. болып табылады.
Топырақ құраушы жыныстар ауыр металдарды сулы ерітінділерден сорбция және адсорбция процестері нәтижесінде жинақтайды. Топырақ қабатындағы ауыр металдардың миграциясы мен жинақталуын қараған кезде геохимиялық барьер ұғымы енгізіледі.
Бұл терминді Перельман жер бетіндегі аз қашықтықта химиялық элементтердің миграциясының күрт азайып, соның әсерінен олардың концентарциялануы (аккумуляциясы) жүретін аймақты атауды ұсынды. Бұндай геохимиялық барьерлер, ландшафтар мен топырақтар және біртұтастар биосфераға да тән. Олар ерітінділердің субвертикалық қозғалысы (жоғарыдан төмен және төменнен жоғары) және заттардың жан-жаққа қозғалысы кезінде пайда болады.
Топырақтың жоғары қабатына техногенез өнімдірінің таралу сипаты тек геохимиялық факторлар ғана емес, ол бірқатар ластану көздерінің топографиялық және метеорологиялық ерекшеліктеріне де тәуелді екені көрсетіледі. Техногенез өнімдерінің жер бетіне таралуына макро- және мезорельеф, өсімдіктер түрлері мен топырақтың ендік ерекшеліктері де біршама әсер етеді. Техногенез өнімдері топырақ қасиеттері әжептәуір
        
        СОДЕРЖАНИЕ
Металдар топырақта және өсімдіктерде 5
МЕТАЛДАР ҚОРЕКТІК ТІЗБЕКТЕ 6
Ауыр металдар ... Ауыр ... ... ... ... ... мен
таптастылуы(жіктелуі). 7
Қорғасынның әртүрлі қан фракциясындағы қатынас құрамы 10
Ауыр металдар иондарының кейбір қажетті функциялары ... ... ... (Д.А. ... және т.б., 2000) ... ... ортаға түсетін ауыр металдардың негізгі көздері. 12
7.2.1. Табиғи көздер. 12
7.2.2. ТЕХНОГЕНДІ ... ... Ауыр ... ... ... ... металдардың атмосферада таралу түрлері 15
7.3.2. Ауыр металдардың атмосфералық химиясы. ... ... ... ... 22
7. 4. Топырақ пен топырақ компоненттеріндегі ауыр металдар 24
7.4.1.Топырақтағы ауыр металдардың мөлшері және олардың табылу ... ... сур. ... металдардың топырақта пайда болуы және олардың ландшафта
қайта ... (Г.В. ... Н.Ю. ... 26
7.5 сур. Рb гидрокомплекстері мен Рb(ОН)2 ерігіштігі 31
7.4.2. ... ... АМ ... мен ... ... 32
7.7 сур. Қорғасынның бұрыл орман ... ... ... ... ... ... көзқайнары маңында. 32
(И.Н. Лозановская,т.б.,1998) 32
[11] VIII топтың элементтері ... ... ... ... Топырақ блоконосные табиғи дене, құрлықта тірі заттардың негізгі
массасы шоғырланған. Ол ... ... ... ... іске асырады,
биосфера жағдайын теп – ... ... Жер ... ... ... ... ... жоғары қауіптілігін болжайды. Топырақтың табиғи
ортасын қорға беретіндер ... ... ... ... ... ... түсу, құрғақ аэрозоль түрінде шөгуін, тыңайтқыш арқылы
улыхимикаттармен келулерін ... ... ... ... ... көбінесе
беткі, әсересе топырақтың экологиялық нәзік горизонтына негізгі масса болып
түсуі. Топыраққа түскен техногенді ... ... ... ... ... және топырақ – ... ... ... аз жылжымалы жағдайда көбінесе тұрақтысы аз жылжымалы түрде
болады (аккумуляция үрдісі). Басқалары химиялық алмасу ... ... ... ... және ... қосылыстарымен реакцияға түсіп, оның
қасиетін өзгертеді ... ... ... ... ... сақтай түзеді
және үйлесімді жағдайда биота үшін қолайлы ... ... ... ... ... ... тобы - өте қозғалмалы, олар коллоидты
немесе шынайы ерітінді жүзеді. Гумидті облыс топырағында ... ... ... ... ... шаю ... шығарады,жер суының деңгейіне жетіп
ақырғы немесе жергілікті депрессияға беткі – бейімділік ағынымен ... және ... ... ... ... ландшафтың геохимиялық
тәуелді түйінін түзеді (шашырап түзеді).
Топырақ - өнеркәсіп орындарынан [3] шығатын улы заттарды ... ... және ... ... ... ... табылады.
Топырақта жүретін химиялық реакциялар мен микробиологиялық процестер ... ... мен аз ... ... ... етеді. Топырақта токсиканттар мен олардың минерал және
органикалық компоненттері ... ... ... арқылы пайда болатын
өзгеруіне әкеліп ... ... ... топырақтағы заттардың
микробиологиялық трансформация ... ... ... ... ... өзі өсімдіктің өсіп, дамуы үшін улы орта болып
қалыптасуы мүмкін, ол биосфераның ... ... яғни ... кезекте
биотаны, жер беті, жер асты ... ... жер ... ... қабатын
өнеркәсіп қалдықтарымен ластаушы және олардың өнімдерін трансформациялаушы
бірден-бір көзі ... ... ... ... ... жауын-шашынмен, шаң
қалдықтарымен, келіп түсуі нәтижесінде және өсімдіктердің атмосферадан
сіңіріп, оларда ... ... ... ... де ... әсер етуші факторлар – бұлар элементтер миграциясы жүретін
жағдайлар: температура, ылғалдылық, рН мөлшері, иондық ... ... ... ... және т.т. болып табылады.
Топырақ құраушы жыныстар ауыр металдарды сулы ерітінділерден сорбция
және адсорбция процестері ... ... ... ... ... ... мен ... қараған кезде геохимиялық барьер
ұғымы енгізіледі.
Бұл терминді Перельман жер ... аз ... ... ... күрт ... ... ... олардың
концентарциялануы (аккумуляциясы) жүретін аймақты атауды ұсынды. ... ... ... мен топырақтар және ... да тән. Олар ... ... ... ... және төменнен жоғары) және заттардың жан-жаққа қозғалысы ... ... ... қабатына техногенез өнімдірінің таралу сипаты тек
геохимиялық факторлар ғана ... ол ... ... ... және ... ерекшеліктеріне де тәуелді екені
көрсетіледі. Техногенез өнімдерінің жер ... ... ... ... ... ... мен ... ендік ерекшеліктері де
біршама әсер етеді. Техногенез өнімдері ... ... ... ... миграциясына әсе етеді. Топырақтың рН ортасы өзгереді,
сіңіру ... ... және ... ... ... ... ... өзгеріп, өсімдіктер
зардап шегеді де, делювиальды ... пен ... ... ... ... ... топырақ өзіндік құрамы жоғалтады, су өткізгіштік
қабілеті ... ... ... ... ... Кейбір
жағдайларда көп жылдар бойы атмосферадан ... ... ... ... ... жоғары қабаты аэрозольдардың шаңды түйіршіктері, күл,
шлак аралас қоспа түрінде қалыптасады.
Осылайша геохимиялық провинциялар, облыстар, ... ... олар ... ... ... бір құрамымен, ота
реакциясының жағдайларымен және тотығу-тотықсыздану режимімен, жиналуымен
немесе ауыр металдардың шығуымен сипатталады.
Қоршаған ортаның ... ... ... және ауыр ... ... ... болып олардың топырақтағы ... ... мен оның ... техногенді өзгерістері болып табылады, бұл
топырақ қабатының жағдайына ... ... оның ауыр ... мен ластану
деңгейі және қарқынын анықтауға мүмкіндік береді.
Көбіне, топырақтың қалыпты жағдайдағы ауыр металдар құрамының маңызын
айтқанда, оның жоғары тамыр ... ... ... ... болады (0-
10, 0-20 см). Көптеген металдар негізінен сол ... ... ... ... құрамымен корреляциялана отырып, онымен өзара
байланысады.
Литосферадағы әртүрлі химиялық ... ... ... ... 1909 жылы Ф. Кларк анықтаған болатын. Олардың орташа мәні кларкты мәні
немесе кларк деп аталатын болды. Жер қыртысындағы ... ... ... ... ... ... ... тау жыныстарындағы, сулардағы,
тірі заттағы, ауадағы химиялық элементтердің құрамын онымен ... ... ... ... ... ... көрсеткендей топырақтың ауыр металдармен
техногенді ластануларының сапалы және ... ... ... мен ... ара қашықтығына байланысты болады.
3 – кестеде Ақтөбе қаласының ... ауыр ... ... бағыты мен қашықтығына байланысты құрамы көрсетілді.
Ластаушыладың ішіндегі приоритеттілері қорғасын, никель, хром, цинк ... ... ... ... ... олардың топырақтағы құрамының да
азаятынын көруге ...... ... ... ... ауыр металдардың
топырақтағы құрамы (мкг/г)
|Сы |Бағы |Қашық | | | | | ... |ты ... |Мыс ... ... |Никель |Қорғасын |
| | |км | | | | | |
| | | |* |** ... |Na+ |100 г |141 мМ |1-3 г ... |K+ |140 г |4мМ |2-5 г ... |Mg2+ |25 г |0,9 мМ |0,7 г ... |Ca2+ |1100 г |1,3 мМ |0,8 г ... ... |6 мг |0,5 мкМ |0,1 мг ... |MoO2-4 |9 мг |- |0,3 мг ... |Mn2+ |12 мг |1 мкМ |44 мг ... ... |4-5 г |20 мкМ |10-20 мг ... |Fe2+ |4-5 г |20 мкМ |10-20 мг ... |Co2+ |1 мг |0,5 мкМ |3 мкг* ... |Ni2+ |10 мг |0,05 мкМ |- ... |CuO↓ |0,1 г |19 мкМ |3 мг ... |Zn2+ |2 г |46 мкМ |15 мг |
* В12 ... ... берілген металл иондарының формалары рН=7 болғанда қан
плазмасында ағза лигандалармен әрекеттесіп ... ... ... ... және мыс ... және СuO ... плазмада
кездеспейтінін айта кету керек, себебі Ғе3+, Сu2+ сияқты ... ... ... ... ... ... улы заттар (қорғасын тәрізді) ... ... ... Pb2+ ІІ ... аздап Pb4+ ІV валентті түрінде кездеседі.
Қорғасын негізінен эритроциттерде (94 % - ке ... атап ... ... ... (80 % - ке дейін) кездеседі.
7.1 – сурет
Қорғасынның әртүрлі қан ... ... ... Давыдова, В.И. Тагасов, 2002)
Альбуминдер (4%)
Ақуыздар (4,5%)
Плазма(6%)
Глобулиндер (0,5%)
Тұтас қан ... ... ... (9,5%)
Мембраналар(14%)
Эритроциттер
Сульфгидридтер (2,5%)
(94%)
Гемоглобин (80%)
Фосфолипидтер ... ... ... ... таралуының екі аспектісі ... және ... ... ... ауыр ... қоршаған ортаның объектілерінің
ластануын тудырады, экожүйеге зиянды әсерін тигізеді, ал аз ... ... ... және де ... ... үшін маңызы бар ... ... рөл ... ... ... ... кейбір қосымша функциялары 7.3
кестеде көрсетілген.
7,3 кесте
Ауыр металдар иондарының кейбір қажетті функциялары
(С.Л. ... В.И. ... ... |Функциялары(қызметтері) |
|V ... ... эфир ... тотығу-тотықсыздану |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... факторы) ... ... ... ... ... |
| ... майлардың метаболизмі; мукополисахаидтер, |
| ... ... ... ... |О2 ... көптеген үрдістерге фундаментальды Ғе (ІІ) /|
| |Ғе (ІІІ) ... ... ... пероксидазалардың |
| ... ... ... және ... |
| ... үшін қажет ... |В12 ... ... көк ... ... ... |
| ... метилдеу үшін қажет ... ... ... РНҚ мен ДНҚ ... және ... |
| ... тұрақтандырады ... ... ... ... |
| ... ... және полифенолоксидазада, фенол |
| ... ... ... дақтардың түзілуінде |
| ... ... тігу ... О2 ... ... ... ... дегидрогеназа, сілтілі фосфатазаны қоса, 70 |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... нуклеин қышқылдарының метаболизміне |
| ... ... ... ... ... ... ... құрамында; мыстың |
| ... ... ... әлі ... ... ... осындай екі қасиет көрсетуін кейбір металдар
мысалымен көрсетуге болады. ... ... ... қосылыстары улы.
Бірақ кейінгі уақытта оның терапевтік ... ... Осы ... ... бірі ванадий сульфаты − VOSO4 қант диабетімен ауыратын
науқастардың өмірін жеңілдететін қасиетін тапты. Құрамында ... ... және С ... бар жаңа ... үстеме, диабеттегі
асқынулардың аздап немесе толық бетін қайтаруға қабілетті.
Хром өте аз ... ... ... ... ...... реттейді, ағзадағы майда пайдаланушы ролін атқарады, оны ... ... ... ... ... ... ... 50 мкг) белгілі. Бірақ барлық ауыр металдар тәрізді хром да – ... ... ... ... ... ... ... синтездеу үшін
және жараны жазуға қажетті антиоксидан тәрізді әсер етеді. Ол ... ... үшін ... 30 – дан астам энзим әрекетімен байланысты.
Мырыш тұмау тудыратын риновирустармен байланысуға қабілетті және де ... жол ... ... ... ... онкопотологияны көбінесе рационда микро
- , макроэлементтердің жетіспеушілігіне сілтеме ... ... және ... ... радиацияның үлкен дозалары туғызатын ауруларға ... ... ған ... ... сонымен қатар ауруға қарсы тұру
мүмкіндігін арттырады, ісіктің жайылып кетуіне жол бермейді, ... ... ... өмір сүру ... ... Егер ... яғни ... арнайы штамы ламинариядан жасалған ұнтақты ... ... ... ... ... төмендейді. Мысалы, ликемия
үшін – 1,5 – 2,5 есеге.
Ауыр металдардың улылылығы тура және ... ... ... ... ... ... реакциялар одақтасып, оның каталитикалық
әсерінің ... ... ... алып ... (7.4 – ... Жанама
әсер қоректік заттарды қол ... ... ... «аш» ... ... кесте
Кейбір энзимдер құрамына кіретін ауыр металдар және олардың ауысуындағы
задаптар (Williams, 1967)
| | ... ... ... баса ... және |
| ... ... |осыдан ферменттің күшті әсерін байқайтын|
|Энзимдер | ... |
| | ... ... ... |
|Декарбоксилаза |Mn |Mg |Co, Ni, Zn ... |Mn |Mg, Zn, Fe, Co, Ni |Bе, Cu ... |Mn |Mg, Ni, Zn |Cu, Hg, Pb ... |Mn |Ni, Co, |Cu ... |Zn |Co, Ni, Mn |Cu, Cd, Hg, Pb ... | | | ... |Zn |Co, Ni, Mn |Cu, Cd, Hg, Pb ... |Fe |- |Cu, Cr, Mn ... ауыр ... ... үшін бірдей қауіп төндірмейді. Өзінің
улылығына, ... ... ... ... жинақталу мүмкіндігіне
биосфераны ластайтын, бірінші кезекті бақылауды қажет ететін ... ... ... ... ... ... ... қорғасын, кадмий,
мышьяк(күшәла), мыс, ванадий, қалайы, мырыш, сүрме, ... ... ... ... дәрежесі бойынша оларды үш класқа бөледі:
|I класс – |II ... – |III ...... улы |улы ... улы ... (Cd) |Бор (B) ... (Ba) ... ... (As) ... (Co) ... (V) ... (Pb) |Мыс (Cu) ... (W) |
|Сынап (Hg) ... (Mo) ... (Mn) ... (Se) |Никель (Ni) | ... (Zn) ... (Sb) ... (Sr) |
| ... (Cr) | ... ... улы ... улы емес химиялық элемент жоқ, дегенмен ... улы емес ... бар. ... ... ... ... ... экологиялық топтасуын анықтауда үлкен ... орта үшін ... ... ауыр металдардың мөлшері атмосфера
немесе гидросфераның олармен ластану дәрежесіне ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... де тәуелді. Ауыр металдардың токсикологиялық дәрежесінің әр
ағзаларға әсерін салыстыру үшін улылықтың бірнеше түрі ... ... ... ... Ол ... ... көлемінің артатынын,
минималды молярлы мөлшеріндегі улылық эффектісін көрсетуге ... ... ... ... ... (7.5 кесте)
7.5 кесте
Металдардың молярлы уыттығы (Д.А. Кривошеин және т.б., 2000)
|Ағзалар ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер |Hg>Pb>Cu>Cd>Cr> Ni>Zn ... ... ... ... ... |
|Сүтқоректілер |Ag, Hg, Cd>Cu, Pb, Co, Sn, Be>>Mn, Zn, Ni, Fe, |
| ... Li, Al ... ... ... түсетін ауыр металдардың негізгі көздері.
Ауыр металдардың қоршаған ортаға түсуінің ... және ... ... Табиғи көздер.
Ауыр металдардың табиғи ... ... ... тау ... ... ... (меторфические), топырақ қабаты
түзілген желден бұзылған ... ... ... қоса ауыр ... ... ... және ... бірінші, ал шөгу өнімдері, мұхит
сулары, ... тірі ...... көзі ... ... отыр.
Сонымен бірге ауыр металдардың таралуының табиғи көзіне термологиялық
(термальные) су және тұздықтар, ... және ... ... ... ... ... ... теңіз суларының диспергерленуі,
кейбір биологиялық үрдістер және тағы сол сияқты үрдістер ... ауыр ... ... ... бөлінуі (7.6 кестеде)
көрсетілген.
7.6. кесте
Ауыр металдардың табиғи көздерден глобальді бөлінуі, ... мың т. ... ... ... on Chemical Safety). Environmental Health
Criteria, 1992)
| |Hg |Pb |Cd |As ... ... |1 |2 |1 ... түрі |мг/г |% |мг/г |% |мг/г |% ... ... жалпы |232 |100 |335 |100 |21,6 |100 ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... |200 |86,2 |295 |88 |15,4 |71,3 ... |18 |7,8 |29 |8,7 |0,4 |1,8 ... ... | | | | | | ... |3 |1,3 |0 |0 |5,8 |26,9 ... |11 |4,7 |11 |3,3 |0 |0 ... бет ... мен ... ... ... Ауыр ... ... таралуы
Ауыр металдардың атмосферада таралу түрлері
Осы элементтердің қоршаған ортаға экологиялық әсер ету ... ... ... ... сонымен қатар олардың атмосферада
ары қарай өзгеруіне байланысты. Элементтердің атмосферада таралу уақытын,
аэрозольдердің баю ... ... ауыр ... ... химиялық түрлерін анықтайтын, құрамында металы бар аэрозольдердің
мөлшері ерекше орын алады. Атмосфераға ауыр ... ... ... ... көбі жоғары температуралы болып келеді,
ауыр металдардың ... ... ... ... ... ... ... ұсақ дисперсті түрде түседі. Ірірек бөлшектерінің мөлшері
5-10 мкм асатын, құрамында металы бар аэрозольдер ішінара ... ... ... ... ... Бірақ, атмосфераға түскенде де ірі шаң
бөлшектері алыс аралыққа апарылмайды да, ауыр күші ... ... ... Олар ... деңгейде теріс ықпал ететіні сөзсіз, алайда
атмосфераны ғаламдық немесе аймақтық ластау ... ... ... ... ... ... өтетін физикалық
процестер зерттеулері бойынша келесі тұжырым ... ... ... ауыр
металдардың көбі атмосфераға бу немесе мөлшері 0,015-0,05 мкм бөлшектер
түрінде түседі. Ауамен байланысқанда осы ... тез өсе ... ... ... ... ... бір бөлігі 0,5 мкм мөлшеріне дейін іріленеді, одан
соң өсуі бірте-бірте тоқтайды. Осы уақыт мөлшерінде ... ... ... өтіп ... өйткені шаң-газ лақтырыстары салқындаған сайын
ауыр металдардың ұшқыш қосылыстарының қатты бөлшектер бетіне ... ... көбі осы ... ... ... үлес беті бар, ... аэрозольдер ауыр металдарға ең күшті байыған. ... мен ... ... ... ... ұшқыштық күл талдауы ауыр ... ... ... ... ... - ... есе көбеюін
көрсетеді.
Металы бар аэрозольдердің дисперс құрамын ... ... ... ... ... ... ... аэрозольдердің үлесі ластау
көздерінен ... ... өсе ... ... ... ... ... ауыр металдардың 95 пайызға дейін мөлшері 1 мкм ... ... ... ... ... бар ... әртүрлі аудандар атмосферасындағы
модаль диаметрі (мкм)
(С.Г. Малахов және т. б., ... ... ... орны ... ... ... ... |фон |
| |(мыс ... ... ... ... |
|Pb |0,7-1,9 |0,3-1,0 ... ... |0,7-5,3 |0,9-3,2 |0,3-0,7 ... |4,4-9,0 |0,5-5,8 |0,4-0,9 ... |9,0 |1,2-9,5 |0,7-4 ... |4,2-5,0 |0,8-4,2 |0,8-4 ... |0,8-6,6 |0,5-1,7 |0,4-0,8 ... |9 |1,0-9 |0,6 ... |- |1,5-4,5 |0,2-1,5 ... |- ... |0,3-0,5 ... |0,7-1,0 |0,5-1,0 |0,3-0,4 ... |- |0,6-1,2 |0,3 ... ... (50 ... 15 км-ге дейін) ... ... ауыр ... негізгі массасы Жер бетіндегі бір шақырым
қабатында табылады, одан жоғары ... ... ... ... мен ... үсті ... элементтер құрамы мен
таралымы бірдей емес. Ауыр металдар ... ... ... еркін, континентальді облыстардың жер маңы ауа қабаты ... ... ... алып отырады деп саналады:
n·10: Zn>Cu>Mn>Cr>Pb>V>Ni>As;
n: Cd>Se>Co; Hg – 1-2; Sb –шамамен 1; Sc -0,1-1,0.
Сондықтан, аталған металдар құрамы ауа ... ... ... үсті 1км2 ... 1-ден n·10-9 г/м3 · 10-9 м3, яғни 1-ден n·10 ... ... ... үсті ауаның шақырым қабатында металл мен
мышьяктың(күшәланың) мыңдаған ... ... ... ... ... ... Экологиялық тұрғыдан, құрамында металы бар
бөлшектерінің ... ғана ... ... ауыр ... ерігіштігі де үлкен роль ойнайды. Жеңіл еритін, қозғалғыш
түрдегі ауыр металдар жер ... ... ... ... ... де, тірі ... жеңіл игереледі. Фон аудандағы топырақ,
өсімдік пен су қоймаларының ластауы ... ... ... ... мен ... ... ... ауыр металдардың
қозғалғыштық түрлерінің мөлшерін бағалау ... ... ... ауыл ... де ... ... 233 бет
Осындай зерттеулерді қорыта отырып, келесі қорытынды шығаруға болады:
суда ауыр металдардың көбі атмосфераға лақтырылған соң ерімейтін ... ... және ... ... ара ... ... элементтің
табиғаты мен антропогенді көзқайнар (7.23) пішініне байланысты. Мысалы,
металдар атмосфераға түрлі-түсті металдар кәсіпорындардың ... ... ... ал ... ... немесе қалалық қалдықтарда суда
ерімейтін түрлері үлесі ондаған пайызға дейін өседі. Ауыр ... ... ... Ол ... ... ... және
дисперс құрамындағы айырмашылығымен байланысты. Мысалы, жанармай жаққанда
және кенді қайта өндеу кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... болады. Бірақ, қоқыс жағу пештері жұмыс істеген
кезде, сынап атмосфераға суда жақсы ... ... ... ... кесте
Ауыр металдың суға ерімтал түрлерінің жауын - шашындар мен ... ... (%). (Э.Н. ... және т. ... ... ... |Cu |Ni |Pb ... |көздерден |түрлері | | | ... ... ара| | | | |
| ... | | | | ... | |соммарлы |100 |100 |100 |
| | ... | | | ... | ... |51 |38 |40 ... | | | | | ... | | | | | ... | ... |66 |35 |4,2 ... |0-2 ... |2,5 |1,4 |0,1 ... |2-10 ... |6,2 |3,1 |4,8 ... | |13 |11 |5,2 ... |50-80 | |15 |17 |8,1 ... (г.|0-5 ... |16 |35 |48 ... ... |32 |63 |76 ... |10-15 | |33 |77 |93 ... |0-5 | |47 |1,1 |45 |
| |5-10 ... |50 |4,7 |62 |
| |10-15 ... |74 |5,0 |62 |
| |15-25 | |75 |13 |62 ... ... ... бар ... ... олардың дисперс
құрамына байланысты болады: бөлшектері аз болған сайын, олар ерігіштікке
үлкен мүмкіндік ... ... ... алыстаған сайын, құрамында
металы бар аэрозольдердің ерігіштігінің өсуі, олардың дисперс құрамының
өзгеруімен түсіндіріледі. ... ... ... ... ауыр металдардың
суға еритін түрлерінің үлесі аз ... ... қала ... -10-30 пайыз,
алыстау аудандарда -60-80 пайызға дейін өседі, ал ... ... ... ... ... ... ... эмиссия көзқайнарынан алыстаған сайын аэрозольдер ерігіштігінің
өсуі атмосферада ауыр металдар қатысы бар химиялық ... ... Ауыр ... ерімейтін түрлері аэрозольдер бетінде орналасқан
күшті қышқылдармен (мысалы, H2SO4) байланысы ... ... ... ... суда ... ... пайда болатын кейбір металдар,
атмосферадағы тотығу-тотықсыздану реакцияларына қатысады. ... ... суға ... ... атмосферада таралған сынапты – осыған
ең көрнекі мысал ретінде келтіруге болады. ... ... ... ... әсерімен ол еківалентті түрге дейін ... ... ... суда ериді де жауын-шашындармен жеңіл жуылып шығады.
Жоғарыда айтылғандай, қоршаған ортаға экологиялық әсер ету тұрғысынан
қарастырылып отырған фон аудандағы ... суға ... ... ... - үлкен көңіл бөлуді қажет етеді.Ауыр металдар арасында ең көп
еритін ... ... ... ... Суда ... ... седиментациялық шаңының өзінде суға ерітін ... ... ... ... үшін ... Zn-0,02) Ф.Я. Ровинский, т.б.(1987) бағалауы
бойынша, фон аудандарының атмосфералық жауын-шашындарындағы суда ... ... ... ... ... ... ... мырыш-80-100%, сүрме -60-70% және ... ... ... ... ... жер ... түсетін металдардың көбі-
биологиялық белсенді, қозғалғыштық түрде ... ... ... процестерге жеңіл кірісіп, биотаға теріс ықпал етеді.
Сынаптың ауыр ... ... ... - ... ... ... суда аз ... Hg0 түрінде кездеседі. Осыған
сәйкес, сынаптың басыңқы үлесі фон ... да ... ... ... ауыл ... ауасындағы суда еритін және ерімейтін
сынап ... ара ... ... ... ... газтектес сынап
ауаның жалпы мөлшерінен 5-10% құрады, жазда - оның үлесі одан да ... ... Hg0 ... ... ... ... ... еківалентті түріндегі сынап мөлшері өседі.
7.3.2. Ауыр металдардың атмосфералық химиясы.
Атмосферадағы ауыр ... ... ... қоршаған ортаға
экологиялық әсер етуі мүмкін, өйткені олар ауыр металдардың ... ... ... ... көзқайнардан түсетін металдардың химиялық
қосындысы туралы мәліметтер әдебиеттерде шектеулі. Жоғары температуралы
процестер өтіп жатқанда (көмір мен ... ... ... ... ... бастапқы түрлерінің ауысуы, көбінде олардың оксидті түрлерінде
байқалады деген болжам бар.(7.24 кесте). Сөйтіп, көмір ... ... ... ... ... ... пен ... мөлшері
басыңқы екен; силикаттар жану процесінде пайда болатын - алғашқы минерал,
ал оксидтер- ... ... ... ... ... ... алынған сендиментациялық
шаңының химиялық құрамын анықтағанда, қорғасын мен мырыш ... ... және 13,5% ) ... ... ... ... түрінде (2,3 және 2,2%
) сульфаттар (0,4 және 0,4%), сульфидтер (1,2 және 2,2%) ... ... ... ... көздерден эмитиланған ауыр металдардың негізгі
қосындылары.(А. Semb et al., 1988)
|Үрдіс |As |Cd |Pb |Hg |
| |As0, As2O3, |Cd0, CdO, ... PbO, |75%Hg0, ... жағу |As2S3 | |PbS, Pb |20% Hg+2 |
| | | | |5% ... ... жағу |As0, As2O3, |Cd0, CdO, |PbCl2, PbO, |20%Hg0, |
| |As2Cl3 |CdCl2 |Pb0 |75% Hg+2 |
| | | | |5% ... ... металдар|As2O3 |CdO, CdS |PbO, PbSO4 |90%Hg0, ... | | | |10% Hg+2 ... мен | |CdO |PbO | ... өндіру | | | | ... | | | |45% Hg0, ... | | | |45% Hg+2 |
| | | | |10% ... ... | |PbBrCl, | ... | | ... | ... | | |Cl | ... ... бар ... ... оның бейорганикалық қосылыстары
басынқы екенін куәландырады. Осы элементтің ең кең жайылған түрі ... ... ... ... электр стансаларының лақтырысынан
немесе балқулар ауасынан алынған сынамаларында үшвалентті күшәла көбінде
аэрозольді және газтектес ... ... бұл ... орта үшін ... өйткені As+3 бейорганикалық қосылыстары, ... ... ... ... ... ... органикалық түрлері сондай көп емес. ... ... ... ... ... ... аэрозольдарында
таралады, олар 95-100 пайызға дейін бейорганикалық, 2-5 ... ... ... ... күшәланың негізгі бейорганикалық қосылысы жеңіл
сублимацияға ... ... ... (ІІІ) ... ... ... ... элементарлы кадмий мен оның қышқылдары
көбірек орын алады, олар қоқыс жағатын қондырғыларда ... ... ... сияқты ең улы болып саналады.
Феррохром өндіретін қорыту пештердің шаңын зерттеуі ... ... ... ... жартысы биооңай түрде болады, яғни экстрагирлеу
жолымен қышқыл немесе сілтімен сілтісіздендіруге қабілетті. Бұл ... ... хром ... келеді, оның көбі балқыту кезінде болатын
субмикронды бөлшектерде шаң бөлшектерінің жалпы мөлшерінен 12 ... ... хром ... ... ... да, биооңай фракция ретінде
(Cr2(SO)4) сияқты еритін ... ... де, ... ... Cr2O3 ерімейтін
қалдықтада да таралған. 237 бет.
Хром атмосфералық ауада ... де, ... ... ... ... ... ең маңызды қосындысы оның CrO3 оксиді.
Ауадағы селеннің химиялық қосылыстары туралы мәліметтер өте аз Ауада
өлшенген Se ... ... ... селенид тұздар мен селен диоксиді
түрінде таралады. Селеннің органикалық ... ... ... ... Әртүрлі бағалау бойынша газтектес селен оның жалпы
мөлшерінен атмосферада 25-60 ... ... ... ... ... ... Se0 буларының жоғары қысыммен және ... ... ... Se ... ... ... байланысты
.
Автокөліктер шаң-тозаңдары атмосфераға қорғасынды жеткізудің негізгісі
болып ... бұл ... ... және ... болып (70-75 пайыз
құрады) екі түрде кездеседі. Көліктердің лақтыстарындағы ... ... ... ... ... PbBrCl және α-2PbBrCl·NH4Cl көпшілік
болады. Бірақ, автокөлік лақтырыстарымен ... ... ... бейтарап ((NH4)2SO4) немесе қышқыл сульфаттар (NH4HSO4) құрамды
тозаңдармен әрекеттесуінен пайда ... ... ... ... ... ... бейорганикалық қосылыстардан және жанып
кетпеген қорғасын тетраалкильді қосылыстардан тұрады. ... ... де жиі ... ... қосады.
Тетраэтилқорғасын ыстыққа тұрақты және ... ... көп ... ... қорғасынның органикалық қосылысынан осы ... ... ... ... түсетін сынаптың негізгі
түрлері және олардың ара қатынасы 7.24.кестеде ... отыр Slemr ... Seiler W. (1981), ... ... ... ... ... де
шығуы мүмкін, ауаға түскенде диметилсынап тез арада қарапайым ... ... ... ... ... құрамына кіретін сынап атмосфераға метилсынап туындысы
түрінде түседі, оны ... ... ... ... ... ауасында сынаптың басыңқы бөлігі (80-97%) элементарлы түрде
таралады. Шамамен 10-20% ... ... ... ... ... ... келеді. 237бет
Одан басқа, ауада сынаптың әртүрлі ... ... ... ... ... ... ауыр металдардың әртүрлі қосындысыларының
химиялық айналуына арналған зерттеулер өте аз. Ауыр ... ... ... ... ... ... ... төмен
болады, және олардың қоршаған ортамен негізгі қатынасы жер бетіне, суға,
немесе өсімдікке түскеннен ... ... ... ... ... ... ... ауыр металдар химиясын толық елемеуге болмайды.
Кейінгі зерттеулер бойынша, ... ауыр ... бір ... ... ауыр ... өз тағдырына емес, басқа да ластауыштарға ықпал ететін
әртүрлі химиялық реакцияларға кіріседі. ... олар су ... ... ... бетіндегі күкірт диоксиді сульфатқа дейін тотығуы
кезіндегі ... ... ... Суға ... күкірт диоксиді
гидролизге ұшырайды.
SO2 (газ) ↔ SO2 (еріт-ді)
SO2 ... + H2O ↔ HSO3 + H+ ↔ SO32- ... ... ... ... ... атмосфералық тозаңдардың
су фазасындағы күкірт диоксидінің каталитикалық тотығуы күрделі механизм
болып келеді:
Fe+3 + HSO3↔ FeSO3+ + ... + H2O ↔ FeHSO4 + ... +O2 + 2H+↔ Fe+2 + HSO4 + ... ... процесінде марганецті (ІІ) пайдаланса, оның тотығу-
тотықсыздандыру ... ... + HSO3- → HSO4- + ... ... ... қорытындысы бойынша рН ... ... де, ... ... да SO2 ... ... ... ауыспалы металдар, мысалы, темір мен марганец
реакциялардың жылдамдығын бірнеше есе өсуіне апарады.
Сонымен қатар, ауыр ... ... т.б. ... ... қосындысылардың фотототығуын ынталандырады. Органикалық
қосындысылардың ... ағын ... ... ... ... мен монотерпен, бензол мен оның гомологтары
сияқты экологиялық мәнді процестердің маңыздылығын олардың табиғи ... ... ... ... ... титан, алюминий және темір
бетіндегі фотоынталандыру тотығуын зерттеуі көрсетті. Сондықтан, қазіргі
кезде тұман ... мен ... ... ... ауыр ... ... каталитикалық атмосферлі процестерінің ең белсенді түрі
ретінде қарастырылады.
239бет Суда еритін жағдайға ... ... ... ауыр ... ... химиялық реакциялар жоғарыда аталып кеткен. Тозаң
бөлшектерінің көбінің бетінде ... ... бар ... ... (Н2SО4,
НСl). Ауыр металдар осындай бөлшектерге адсорбцияланып, ... ... ... қышқылдармен байланысқа кіріседі. Атмосфераның тотығу
потенциалы мен ... ... ... ауыр ... ... отырып, қоршаған ортаға уландыру ... ... ... жылдамдығы өседі.
Атмосферада өтетін реакциялар ішінде сынап қатысқан реакциялар ... ... ... осы металдың табиғи ортаны ластандыруы өсіп,
күшейе бара ... ... ... ... ... бойынша
атмосфералық ауадағы сынап тотығу-тотықсыздандыру реакцияларға қатысады,
оның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... еківалентті сынап тотықсызданатын болып өтеді. Осындай тотығу-
тотықсыздандыру цикл ... ... ... ... ету ... зор
маңызды, өйткені оның атмосферадан шөгу жылдамдығын анықтайды. Солай, аз
еритін , газ тәрізді түрде ... ... Нg0 ... өте баяу
шығарылады (әртүрлі бағалау бойынша оның ... ... 0,5-2 ... келеді) да, эмиссия көзқайнарынан алыс қашықтыққа алыстайды. Бірақ,
Нg+2 қосындылары суда тез ериді де ... ... ... ... бірнеше аптаға дейін) тез жуылып кетеді. Осыған сәйкес, ... ... ... ... ... болады, сондықтан оның шөгілу жылдамдығы тотығу ... ... ... сынаптың қалпына келуімен анықталады.
Атмосфера тозаңының су фазасындағы сынаптың негізгі тотықтырғышы ... ... ... ... ... ... ... етеді:
Нg0 + O3 → НgO + O2
НgO + 2H+ → Нg+2 + ... + Нg+2 → ... + O3 → Нg+2 + НgO + ... ... ... ... ... - •ОН пен НО•
радикалдары болуы мүмкін.
240бет Су фазасындағы атмосфералық сынаптың озонмен тотығуы өте ... ... ... ... ... азаюын тосуға болушы еді.
Бірақ, нақтылықта ондай болмайды, сондықтан ауада Нg0 озонмен тез ... ... ... өтуі ... Munte I. ... (1991) ... нәтижесі бойынша су фазасындағы сынап жылдамдығы
Нg0 тотығу ... ... ... атмосферадағы
элементарлы сынап ... ... ... ... ... ... элементарлы түрге дейін тотықсыздандырылуы ... ... ... ... ... ... ... ол НgSО3 тұрақсыз қосылысы бөлінген кезде Нg2+2 иондары
пайда болады:
Нg+2 + SО32- → ... + SО32- ↔ ... ↔ НgSО3 + ... → Нg2+2 + 2 ... реакцияда пайда болған SО32- аниондары тез арада ... S+4 ... ... ... ... ... радикалды реакцияға
түседі. Нg2+2 иондары да тез арада қалпына келеді:
Нg2+2 + НSО3- → 2Нg0 + SО32- + ... + Нg2+2 → 2Нg0 + ... ... SО2 ... Нg2+ ... ... ... саналады.
Лабораторлық және табиғи жағдайларда көрінетін су ерітіндеріндегі
Нg2+ фотохимиялық тотықсыздануы атмосферадан ... ... ... маңызды процесс болып келеді. Су фазадағы еківалентті ... келу ... әлі ... ... анықсыз. Сынаптың фотоиндуцирлы
тотықсыздануы таза атмосфера жағдайында үлкен ... ие, ... аз ... ... ... химиялық
өзгеруінің жылдамдығы көп емес. Сынаптың ең күшті тотығу-тотықсыздандыру
реакциялары ... ... ... деп ... ... болады,
өйткені SО2 да О3 сияқты ... ... ... ... ... ... ... атмосферадан ағуы/ағымы.
Ауыр металдар атмосферадан су немесе құрғақ шөгу жолымен ... ... ... ... ... ... жер бетіне
апарылуын құрғақ шөгу деп атайды. ... ... ... ... ... ықпалынан болуы мүмкін. Седиментация ірі дисперс
тозаңдарды ... ... ... ... келеді, бірақ олардың мөлшері
азайған сайын седиментация жылдамдығы ... да, ... 1мкм ... үшін оны ... ... да болады.
Субмикрон мөлшерлі тозаңдар үшін құрғақ шөгуіге ... ... - ... ... ... ... Бұл механизм ластауыш
концентрациясы жоғары облыстардан концентрациясы азырақ облыстарға баруына
мүмкіндік туғызады. Жер ... ... ... үшін ... орын ... жағдайда, оның қасындағы концентрация әрқашанда төмен болады,
сондықтан турбулентті диффузия ... ... бар ... жер ... тұрақты ағымын туғызып тұрады.
Құрғақ шөгу жылдамдығының (Vа ... ... шөгу ... ... тең ... түсінеді, F - бөлшектердің жер бетіне ... С - Z ... ауа ... ... ... мөлшеріне тәуелденуі теоретикалық есеп бойынша да,
экспериментальды зерттеулер негізінде де ... ... ... ... ... 0,1-1мкм бөлшектер
құрғақ шөгу жылдамдығы ең аз болып келеді, сонда диаметрге минимум ... ... ... Құрғақ шөгудің диаметрі 1-2 мкм-ден көп бөлшектер үшін
жылдамдығының елеулі өсуі олардың ... ... ал ... ... үшін өсуі (α 50 ... кесте
АМ қатысты топырақ буферносінің шкаласы.
( В.Б. Ильин,1995)
|Көрсеткіш ... ... ... ... саны |
| ... | ... % ... (Hg>Cu>Cu3Hg>Pb,Ni>Zn,Co,Cd), ... ... ... ... ... (1990) ... бойынша топырақтан сілтілік
экстрагентімен шығарылған органикалық затта, мысалы, 1г ... ... ... ... мырыш кіреді, бұл 1 кг гумусқа 580 - 2900мг металға
сәйкес келеді.
Е. Шлихтинг (1995) ... ... - 1кг ... ... мг мыс бекітілуі мүмкін.
Хелатирленген қасиеттерге тән органикалық ... ... Л. ... (1948) ... ең ... ... мыс байланысады, азырақ -
мырыш, ... - ... М.Д. ... (1976) ... ... гумус заттарымен байланыс беріктігіне қарағанда АМ келесі қатарда
орналасады: Zn>Cu>Mn>Mo. Хелатирлену ... ... ... химиялық
элементінің табиғатына (атом салмағына, валенттілігіне және т.б.) ... ... ... ... ... байланысты АМ негізгі бөлігі гумин
және фульво қышқыларында жиналған. Фульво ... АМ ... ... ... санымен белгілі гуминдермен салыстырғанда
үлкен болып келеді.
Сонымен, қаратопырақтан шығарылған ... 1 ... -18, ... -175, мырыштың -233, марганецтің -1047(мг) кірген.
АМ қанығуы(насыщенность) жағынан гумус ... ... ... ... көп есе басым және осы көрсеткіш ... ... ... құрылым келтіріп тұрады. Осының ... ... АМ ... ... орны ретінде қарастыруға болады. Расында
да, Б.Кестень мен И. Надь (1960), Дж. Клайн мен ... (1966), Г. ... ... ... ... АМ ... ... - топырақтағы жалпы мөлшерінен
15-60 пайызға дейін жинақталған. 260 бет
М.Д. Степанова (1976) мәліметтері бойынша, ... ... ... лай ... ... зат үлесіне АМ жалпы
мөлшерінен алтыдан бір ... ... ... ... ... ... ... бойынша лайдың гумус затында АМ келесі ... ... ... ... ... ... ... 24 ... ... асты топырағы 17 40 ... ... ... ... экстрагентінің біреуін де толық
түрде шығаруға болмай жатқанынан, топырақ органикалық затымен сіңірілген ... одан да көп ... деп ... ... органикалық қышқылдарымен, сонымен бірге гумин және
фульвоқышқылдарымен кешен құруы ... ... ... металдар мен лигандтар концентрациясына, рН-қа байланысты. Екі
және үшвалентті иондар 500–700 дальтон молекулярлі массасы бар ... ... ең ... қатысады. Сu мен Ni гумус қышқылдарымен
ара қатынастарын зерттеу негізінде ... ... ... құру
орталықтарының екі түрі табылып отыр, металл қатысқанда әртүрлі беріктік
қосылыстар құруға әкеледі. рН көтерілген сайын ... ... ... ... ... Г.М. ... және ... мәліметтері бойынша жоғарғы
бетіндегі сулардың фульвоқышқылдардың молекулярлі массасы рН-қа ... ... рН 4-6-ға ... ... ... ... тұдырушы орталық саны 4
есеге жуық өседі, соған сәйкес кешенге байланысқан ... саны да ... ... ... ... ... салыстарғанда жоғары болады, ал ... ... ... ... ... - ... болады. Металл
тұрақтылығы констансасы қышқыл ортада фульвоқышқылдармен қатар құрады:
Fe3+>Al3+>Cu2+>Co2+>Pb2+>Zn2+>Mn2+.
Әдебиеттерде темірмен гумин және фульвоқышқылдардың рК кешендерінің
әртүрлі ... ... ... ... ... тұрақтылығына рН-пен байланысы металл рН ... ... ... ... Hg – 4,86 және 5,08 (рН ... 4 ... Cd – 3,04 және 3,64 (рН 5 пен 6), Ca – 3,72 және 4,35 ... пен 5), Fe(ІІІ) – 5,1 мен 7,0 (рН 4 пен 5), Mn(ІІ) – 2,7 және 4,0 (рН ... 5). ... және т.б. (1978) ... ... суға ... ... металдармен кешен сериясын құрады, олардың рК ... 2-3, 5-7, 20-23, 27-28. ... ... молекулярлы массасы
көбейген сайын олардың металдармен кешен беріктігі өседі.
Х. Кендорф пен М. ... ... ... бойынша келесі
ортаның рН байланысты гумин ... ... ... ... ... ... отыр:
рН = 2,4 - Hg>Fe>Pb>Cu=Al>Ni>Cr=Zn=Cd=Co=Mn;
рН = 3,7 - Fe>Al>Pb>Cu>Cr>Cd=Zn=Ni>Co=Mn;
рН = 4,7 - Hg=Fe=Pb=Cu=Al=Cr>Cd>Ni=Zn>Co>Mn;
рН = 5,8 - Hg=Fe=Pb=Al=Cr=Cu>Cd>Zn>Ni>Co>Mn.
Құрғақ бетіне ... ... ... ... ... ... ... байластырып және сіңіріп, педосфера миграциялық циклдарға
түсетін жайылған элементтердің массаларының реттеуші ... ... ... ... лай ... ... сонымен қатар органикалық заттардың мөлшеріне байланысты. Катион
алмастырудың сыйымдылығы жоғары болған ... ... көп АМ ... ... ал ... тірі ағзаларға аз АМ түседі. Топырақтардың
катионалмасу қабілетінің материалды ... ... ... ... ... ТСК - ион ... ... тән топырақтың қатты бөлшектерінің
минеральді, органикалық және органо-минеральді ... ... ... ... ... ... ... катиондар да
кіреді, қарама-қайшы ... осы ... ... ... катиондардың
эквивалентті мөлшерін топырақ ерітіндісіне айырбастау арқылы ... еді. ... ... ... ... катионалмасу қабілетін
білдірмейді.
АМ байланыстыратын топырақтың маңызды компоненттеріне ... ... ... ... мен тұз - минералдар жатады.
Алғашқы топырақ минералдары ірі мөлшерлі дәндерімен ... көбі ... ... ... ... отыр.
Топырақтарда ең көп таралған ...... ... ... қатты
фазасының 50-90 пайызына ... алып ... Дала ... кварцпен
салыстырғанда жел мүжілуіне көп ұшырайды. Карбонаттар (кальцит, доломит)
мен ... және ... ... минералдары арид зоналарының бас
компоненттері және гумидті топырақта акцессорлі болып ... ... ... ... ... мен ... ... тән. Топырақтардың минеральді бөлшектерінің сорбция қасиеттері
- әртүрлі саз минералдарымен ұсынылып отырған: қабатты ... ... ... мен ... саз ... Саз минералдарына калиониттер, ... ... ... жатады. Саз минералдарының стехиометрикалық түрде
басқа катиондарға ... ... ... катиондарын байластыру қабілеті
катион алмастырудың сыйымдылығы деп аталады (КАС). 262бет
Негізгі саз ... ... 7.36. ... ... ... ... саз ... катион алмасуы сыйымдылығы
(Р.Е. Грим, 1953)
|Минералдар ... ... ... ... алмасу |
| ... | ... |
| ... г | ... г ... |3 – 15 ... |10 – 40 ... ∙ 2Н2О |5 – 10 ... |100 – 150 ... ∙ 4Н2О |40 – 50 ... |10 – 40 ... |80 – 150 | | ... үшін саз ... ... ... ... ... онда монтомориллониттың 1 кг-да мырыш пен мыстың 15000-
35000 мг бар болуы еді. Каолиниттің өзінде оның ... ... ... жетуші еді.
Металдар теріс зарядты саз минералдарымен оңай адсорбциялануы ... ... ... ... де, оның ... де ... пакеттер
арасында өтіп жатады.
Бөлшектер бетінде адсорбцияланған АМ ион алмасуына әрқашан даяр, ал
қабат арасында орналасқан АМ алмасу ... ... ... ... ... ... торлы минералдарда (оларға монтмориллонит жатады)
алмасу мүмкіндігі жазықаралық ара қашықтығы үлкейген сайын өсе ... ... ... ... ... ал минералдан су азайып, қабаттары
жақындағанда – ... Бұл ... АМ ... ... ... көп әсер етеді, Н.Ф. Ермоленко (1966) пікіріне сәйкес ... ... ... ... жоғары болып келеді де, олардың
минерал бетіндегі мөлшеріне 4:1 сияқты ... ... ... ... саз ... ... ... - 70
пайызға дейін (В.Б. ... ... ... субтропикалық
топырақтарында (Г.В. Мотузова,1972) мыс пен мырыш 30-дан-50пайызға ... ... ... ... лай ... шаң ... ауыр ... 2-3 есе көп, ал құм фракцияларынан 4-5 есе көп.
Минеральді бөлшектерде ... ... ... ... АМ ... көп. Лай фракция үлесіне кейбір топырақтар үшін мыс - 69%, мырыш - ... - 50%, ал шаң ... ... -15, 13 және 17% (Н.Г. ... ... 1979) ... 263 ... ... АМ ... ... ... ... және торда
бекіту жолдарымен өтеді. Солай, ... ... ... Fe2+,
Mg2+, Ni2+, Zn2+, Cu2+, Co2+, вермикулитта Mg2+, Ғе2+, Ғе3+, Cr3+, ... ... Саз ... ... ... молибдат-ион), көбінде
кристалл торының ионгенді ... ... оң ... арқылы сіңіре
алады.
Темір оксидтері молибдаттар мен селенаттарға қатысты жоғары ... бар, ол ... ... да ... өскен сайын төмендейді.
Әртүрлі иондар үшін темір оксидтерінде адсорбция максимумы рН ... ... 5-ке ... ... ... ... ... темір
оксидтіндегі металдардың таңдаулы ... ... емес ... ... ... ... ... Pb>Zn>Cd>Tl.
Зерттеулер нәтижесі бойынша, олардың ішінде топырақтағы ... ... ... цинк 25%-ға ... орын алып ... көбі ... шөгіле алады немесе ... ... ... ... пен ... ... ... ең көп ұқсастығы Со, Сd, Сu, Ғе, Mn, Ni, Pb,
Sr, U, Zn ... ... ... ауыр металдардың негізгі
сіңірушісі бола алады. Кейбір құрамында фосфоры бар ... өте көп ... ... ең көп кадмий мен фторда
жиналған. АМ үлкен саны ... ... мыс, ... ... ... климат зонасында химиялық элементтерінің миграциясы мен
аккумуляциясына ... ... және ... көп ... ... иондары (Ғе2+, Mn2+, Hg2+, Cu2+) тотықсыздану ортадағы ... ... ... сульфидтерді құрады. Осындайда басқа АМ
(кадмий, кобальт, никель, ... ... ... темір сульфидтерімен жеңіл
шөгіледі. АМ сульфиттері топырақ аэрациясы жағдайы жақсарған ... ... ... тотығады.Топырақта АМ сульфидтері өте ... ... ... ... жиі кездеседі. Олардың кейбіреуі
жақсы ерімтал (мысалы, CuSO4) және топырақ үрдістеріне ... ... ... тұздары сияқты, хлоридтер, аридті және ... ... ... ... 263бет
[11] VIII топтың элементтері
Кіріспе
VIII топтың металдары ... ... ... ... - ... онда ... ... сәйкес келеді. Бірінші үштағанның
металдары геохимиялық қасиеті бойынша –темір, кобальт, никель – ... атом ... ... ... аралас кристалдардың ұзын
қатарын түзеді.
Темір жер қабатының құрамында жоғары болғандықтан тау жыныстары ... ... ... ... ... бұл ... әртүрлі
металдардың қозғалысында ерекше рөл ойнайды. Сонымен ... ... ... үшін ... ... және ... қорегінің
арасындағы аралық жайды ұстайды.
Кобальт темір сияқты өсімдік биохимиясында маңызды рөл атқарады,
бірақ никель ... әлі ... жоқ. ... ... бұл ... жануарлар тіршілігі үшін қажет.
Кобальт
Топырақтың. Жер қабатында кобальтттың ... ... ... үшін тән (100 – 220 ... ал ... жыныста құрамы
төмен (1 – 15 мг/кг), минерал немесе органикалық заттар ... ... 0,1 – 20 ... ... (145 кесте қара).
Кобальттың өзіндік жыныстүзушілері жоқ. Ол ... ... ... ... – темір минералдарының құрамына кіреді. Кобальттың
геохимиялық ... ... мен ... және ... ... Палайда
оның шығару үрдісінде сонымен ... ... ... мен ... ... ... ... түзілуімен тығыз байланысты.
Табиғи жағдайда кобальттың тотығуы екі жағдайда да ... ... Со3+. ... ... Со(ОН)3- түзілуі мүмкін. Қышқыл ... ... ... қозғалмалы, бірақ темір мен ... ... ... ... сонымен қатар балшықты
минералмен бұл металл ерімтал кезеңінде (фазасында) таралмайды.
Өсімдік үшін ... ... ... мен ... ... ... ... етуі үлкен көзқараспен қызықты. Кобальт
қозғалысының нақты осы ... ... ... ... ... ... ... мен басқа барлық зерттеулерінде топырақта
кобальттың қозғалысына қорытынды жасады.
Белгілі болғандай, темір оксидтері ... ... ... ... ие. Бұл топырақтың көптеген түрлері үшін белгіленеді
және топырақ профилінде кобальт ... ... ... ... ... ... тойтарыс табады. (67 сурет) Топырақтағы кейбір
марганец минералдарына бай ... пен ... ... ... ... ... кристалдық оксидтеріне кобальттың сорбциялық үрдісіне рН-
қа ... және ... ең ... мәні және ... ... ... ... алмасуының артуына негізделуіне байланысты
өзгереді, оксид бетінде тұндырылған.
Бұдан басқа, үлкен ара қашықтықта ... мәні ... ... ... ... мамандандырылған орынды игеруі мүмкін. Марганец
оксидтермен кобальттың топырапқта рН-ның ... тез ... ... ... ... ... ... таралу мен қозғалысына органикалық заттар мен
саз балшықты бөлшектерінің ... да ... ... ... ... монтмориллонитті және иллитті сазбалшық олапрдың жоғары сорбциялы
қабілеті мен ... ... ... ... үшін ... өл отводится.
Кобальттың қозғалмалылығы топырақтағы органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... қосылыстарында
белсенді тасымалдағыш және жеңіл қозғалғыш ретінде белгілі (9-сурет қара) ... та, ... ... ... ... бай ... да ... үшін
төмен қолайлылықпен осы элементтің органикалық хелаттары өсімдік үшінжеңіл,
қолайлы болуы мүмкін. Бұл әсіресе рН ... ... және ... ... анық көрінеді. Көпшілік топырақтың ... ... ... бойынша өте төмен және 0,3-тен 87 ... ... (12 ... ... ... әртүрлі топырақитағы кобальттың
қозғалысы жеткілікті жақсы зерттелген, сондықтан топырақ және ... ... ... өсімдік үшін оныңқозғалысы және қолайлы дәрежесіне
болжамды баға бар блуы мүмкін.
Жайылым жануарларында ... ... ... факторлар
негізінен сілтілі немесе әктасты топырақтарда, әлсіз сілтіленгендерде ... ... ... жоғары топырақтарда көрініс табады. (28
кестені қара).топырақ қабатында кобальтттың құрамы мен ... ... ... де ... және ... ... зоналардағы
топырақтарда әртүрлі. Жалпы оның өте ... ... ... ... ... және ... ... бекітіледі, онда төмен
деңгейлі сияқты ... ... ... жеңіл топырақ пен АҚШ-тың
солтүстік ... ... ... ... үшін ... ... ... кобальт аналық жыныстан мұраланған. Негізгі
тұқымда және ... ... ... ... оның көп ... (149 және 150 ... Кобальттың жоғары концентрациясы австралиялық
ферраль тұздары (122 мг/кг) және Жапония топырағы (166 ... үшін ... әсер ... ... байыту мен белгіленген. Кобальттың жоғары
мөлшері Қытайдың карбонатты топырақтары үшін де тән ... ... ... ... – 70 ... ... ... қабатында кобальттың
орташа құрамы әдетте 1-ден 40 мг/кг-ға дейін, өте тығыз таралғанда шамамен
3-15 мг/кг өзгереді.
Жер шарының топырағының ... ... 8,5 ... ал АҚШ ... ... мг/кг құрайды.
Топырақтан ацетатты-қышқылмен сорылып шығарылған кобальт, әдетте осы
формадағы элементтің өсімдік үшін қолайлы ... (28 ... ... ... ... ... ... хелат түрінде енуі болып
жвачных жануарлар үшін кең таралған ... оның ... ... кобальттың жоғары құрамы жалпы топырақта байқалады,
серпентиниттерде және руда денелерінің үстінде дамытады. Осы ... ... ... ... ... онда көмер мен басқа отын
түрлерінде жанғанда төмен ... ... ... жл ... ... пен
көше маңындағы кобальттың құрамы тән.
Өсімдіктің жұтуы және тасымалдауы. Өсімдіктермен кобальттың жұтылуы
топырақта оның мобильді формаларының ... және ... ... байланысты. Өсімдіктермен абсорбцияланадыда ол басқа ауыр
металдар сияқты (мысалы, темір мен марганец), және молекулалық массасы 1000
– 5000М ... ... ... ... ... түрде ауысып Со2+
біруақытта (Ғе2+ тәрізді) цитратпен ауысуы байқалуы мүмкін.
Қазіргі уақытқа дейін топырақтан ... ... ... зерттеулер жүргізілген. Осы элементпен өсімдікпен топырақтың
байытылуы оның ... ... қоса ... ... ... ... ... (кутикула (лептесік арқылы). Жапырақтарды кобальт
ерітіндісімен өңдеу оның жеткіліксіздігін устранения нәтижелі ... ... ... Көк – ... ... ... үшін
кобальт қажеттілігі фиксацияда олармен молек бұрыннан жақсы ... ... ... ... үшін ... бар ма ... ... бірақ
өсімдіктің өсуіне оның әсері кейбір ... бар. ... ... ... ... де ... ... жайылым малдарына
қажетті.
Смит және Карсон ... ... ... ... бұршақ тұқымдасты емес өсімдіктерге әсеріне бір ... ... ... ... ... ... аз мөлшері бұршақ тұқымдас
немесе ... ... ол ... ... ... бары ... Кобальт төмен концентрациясы өсімдіктің
метаболизіміне қаншалықты жақсы әлі белгісіз. Белгілі бір дәрежеде ... ол ... ... арқылы көрінеді.
358бет Кобальт ауадан азотты белгілеп бұршақ ... және ... sp)- тың ... елеулі әсер етеді. Торфира құрылысының ортасында
оналасқан кобальттың келесі түрі кобамид коферменті деп аталады, дәл ... ... ... рол ... ... көрсеткендей,
қазіргі замандағы кобальт рөлін молекулярлы азоттың фиксациялануына инақтап
қорыту, кобамид коферменті атолар сутегінің миграциясында NH3 ... ... ... ... блғандай кейбір бактериальды функциялар
үшін ауыстырылмайды, кейбір ... ... ... дейін дәлел бар ... және ... ... ... ... кобальт жетіспеушілігін леггелиглобиннің
түзілуі баяулап, демек азот фиксациясы. Алайда бұл ... үшін ... ... емес . ... мен ... жоңышқаның қалыпты өсуіне
1 кг қорек ерітіндісінде 10 мкг кобальт жеткілікті ... ... ... ... ... ... өсімдігі сонымен қатар
бұршақ ... ... ... ... баяу ... жоқ.
Шөптерде кобальт жетіспеушілгі осы элементтің негізгі ... ... ... ... ... ... ... мг/кг төмен болса, оның жетісреушілігі шөптерде байқалады, ... ... ... ... ... ... ... қоректендіруге қажетті кобальт құрамының ауыспалы ... ... ... шамамен 0,08 – 0,10 мг/кг бағаланады.
Құрамның тыс мәндері әртүрлі мемлекеттердің бедесінде кездескен (152 ... ... ... ... ... оның ... ... жетіспеушілігі жойылуы мүмкін. Топырақтың құрамында
марганец пен темір оксидтері өте ... , және ... ... болса, өте қысқа мерзімдегі әсер етуден дұрыс нәтиже болады.
Өсімдік тамырына артық қолданылған кобальт транспирациялық ... ... ... осы ... ... ұшы мен ... байытуға
әкеледі. Сондықтан кобальттың уыттылық әсерінің белгілерінен жапырақтың осы
бөліктері ағарып өледі. Алайда кобальттың артық ... ... ... – бұл темір хлорозымен тығыз байланыста болатын жас ... ... ... Бұл ... артық цитологиялық нәтижесінің артығы
митозды басуда және хромосоманың зақымдалуына ... ... ... ... ... сонымен қатар жорг жүйкенің
флоэмасының ... да ... ... кобальт құрамының кең көлемде өзгеруі ... жиі ... ... ... көп ... сіңіру қолайлы болу
мысалы, ластанған топырақта өсімдіктің өсуіне және оның ... ... әсер етуі ... ... және ... ... ... 25 және 50 мг/кг мөлшерінде кобальт үстемелегенде ... ... улы ... ... және ... ... ... сұлы үшін
серпентинит топырағының топырақ ерітіндісінде кобальттың концентарциясы 140
мкг/л болғанда улы. Кобальттың ... ... ... ... ... ұлпаларындағы мөлшерімен көрінді (құрғақ массасы ... ... ... үшін 43-142, ... шөбі үшін 19-32, арпа ... ... кобальттың артық мөлшерінен дәнді астықтардың сезімталдығы
көрінеді, ... ... және ... мәліметтері бойынша кобальттың
құрамы 10-20 мг/кг болғанда улылық әсері болады.
Барлық ... ... ... мөлшеріне байланысты болған.
Кейс және басқалары, шөптерде кобальт құрамының деңгейі құрғақ массаның 60
мг/кг аспаса жануарларға ... деп ... көп ... ... ... қабілетті және осыдан
құрамында металы бар әрбір өсімдік түріне тән, оның ... ... ... ... ... Өсімдіктің кейбір түрлері негізінен
Cruciferae, Caryophyllaceae, ... ... ... және ... ... ... индикатор ретінде
ұсынылады. Серпентинит немесе Сu-Со-руда төселген топырақта өскен ... ... ... 17 700 мг/кг дейін күл болуы мүмкін. ... ... Со-Сu руда ... ... ... ... ... супераккумуляторы (құрғақ массаның 4000 мг/кг дейін) ... ... ... ... ... ... көрінбеген.
Басқа элементтермен әрекеттесуі. Кобальт темірмен геохимиялық
ассоцияланатын, ... ... ... туседі. (9 ... ... өте ... әрекеттесу топырақта кобальт пен марганецтің немесе
темір арасында және өсімдікте кобальт пен темір арасында байқалады. ... ... ... және биохимиялық келіспес қайшылық олардың
кристалдық құрылыста бір позицияда орналасу қабілетіне және олардың металл
органикалық қосылыстарының ұқсастықтарына ... ... ... Өсімдіктердің топырақтан кобальтты
жұту қабілеті тек топырақ қасиетіне ғана байланысты ... ... ... ... ... тұқымдастар шөптерге қарағанда қарқынды жинақтайды. 152
кестеден көрініп тұрғандай, әр түрлі мемлекетте ... ... ... ... ... 10-нан 0,57 мг/кг дейін, ал шөптерде 0,03-тен
0,27 мг/кг ... ... ... ... тамақтану өнімінің құрамында
кобальттың мөлшері ... 8-ден 100 ... ... ... ... ең
жоғарғы мәнде орамжапырақ, ал өте төменгісі алмаға тән.
Дәнді астық ... ... ... ... вариациясы
әртүрлі авторлардан белгіленген аналитикалық ... ... ... ... Оның ... жасыл өсімдіктерге қарағанда дәнде көп екендігінің
мүмкіндігі аз. Сондықтан құрғақ массаның 4-тен 80-ге ... ... ... ... ... ... жеке ... кобальт мөлшері
өте жоғары байқалуы мүмкін, ... ... ... ... және климат
жағдайында болатын өсімдік тұқымдастарында байқалуы мүмкін.
Кобальтпен ... ... ... ... ... ... руда денелі топырақта оның мөлшері өте ... ... олар ... ... ... табылмаса да, серпентинит топырағындағы сулы
жапырақтардағы ... ... ... ... ... ... шөптерде құрғақ массасы 96 мг/кг жетті, ал ... ... 17-540 ... ... кобальттың өсімдіктерде жиналуына техногенді ластаудың
әсері аз емес, дегенмен бұл металл атмосфераға көмір мен ... ... ... ... сулы сығындысында өсетін қызанақ өсімдіктері мыс
пен ... ... ... бұл ... құрғақ массаның 10-18 мг/кг
мөлшерін құрады.
Олармен табиғи азықты жануарларға қолдануға кобальттың уыттылық әсері
туралы хабар жоқ. Алайда ... ... ... және ... өсімдіктерде артық мөлшері техногенді ластану ... ... ... бір ... ... ... Топырақ қабатында никель, кобальт және темірдің ... ... ... ... ... ... жынысқа тән (1400-
2000 мг/кг); тау ... ... ... ... ... 5-15 ... ... төмендейді. (145-кесте) . Бұнда
жыныстарында олар 5-тен 90 ... ... ... және де ең ... ... шөгінділенрі (отложения-қыртыс)-на, ал ең төменгі – құм ... ... ... ... ... ... күкіртке
ұқсайтындығын ол күкірт денелерінің сегрегацияларымен жиі ассоцияланады.
Континет шөгіңнділерінде ... ... ... және ... ... және темірмагнезиальді қосылыстарында темірдің орнын жиі басады.
Сонымен қатар ол карбониттермен, ... және ... – кен ... ... мүжілуінен никель жеңіл босатылады, одан
кейін көбінесе темір және марганец оксидтерімен тұнады. Алайда, Mn2+ ... ... екі ... ... сулы ... ... және ... бір
ар қашықтыққа тасымалдануы мүмкін. Никельге байытылған тау- кен ... ... ... (NiMg) SiО3·n Н2О ... ... ... ... құралды сазбалшық минералын ұсынды. Органикалық заттар никель
абсорбциялауға қабілетін табады, сондықтан ол ... мен ... ... ... ... және темір оксидтерімен тығыз байланысты
деп ... ... ... үшін ... оксидтері бар
топырақ оның жалпы мөлшерімен 15-30 % экстракцияланған. ЭДТА топырағынан
алынған никельдің ... ... ... ... компонеттерімен кобальтқа
қарағанда белсенді фиксацияланады. ... ... ... ... ... ретінде органикалық байланыс формасы ретінде болады. Оның
бөлігі оңай еритін хелат болуы мүмкін. Бірақ ... ... ... ... мен ... ... байланысты, өйткені өсімдік үшін көбірек
қажет. Топырақ қапталында никельдің ... ... ... ... ... оксидтардың және глинисті фракцияның құрамына байланысты, ол
топырақтың типін анықтайды. әртүрлі топырақтың ... ... ... ... ... 3 мкг/л –дан 25 мкг/л-ға дейін өзгерді.
Топырақ ерітіндісінде никельдің ионды формалары ... ... ... ... пен ... ... бойынша осындай формалары Ni2+,
NiОН+, НNiО2- және ... бұл ... ... ... ... ... ... бақылануы мүмкін. Ереже бойынша ... еруі рН ... ... ... ... мен ... ... заттардан никельді жию ... ... ... ... оның сорбциясын азайтуға, осы металдың
байланыс ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес. Көптеген жағдайда никельдің топырақтағы жағдайы оның аналық тегіндегі
мазмұнымен анықталады. Бірақ топырақтың ... ... ... ... оның аналық тегіндегі мазмұнымен анықталады. Бірақ
топырақтың жоғарғы ... ... ... деңгейі топырақты
өңдеуші процестер мен техногенді ластануына ... ... ... ... кең деңгейде ауытқымалы – 1-ден 100 мг/кг
дейін, ал АҚШ топырағында - < 5-тен 200 ... ... ең ... құрамы балшықты және суглинисті топырақта,
негізгі және вулкан текті ... және ... көп ... ... торфянисті арпентинит топырақта жоғары ... ... онда ... ... ... ... комплекс
түрінде болады. аридті және семиаридті аймақтағы топырақтар да ... ... ... ... ... ... ... 20
мкг/кг мен бағаланады, ал АҚШ топырағы үшін – 19 мг/кг, ... ... ... ... ... 92 ... ал ауытқулары – 2-ден 450
мг/кг-ға дейін.
Осы уақытта никель металл өндіретін мекемелердегі және ... ... ... ... маңызды коллютант болып табылады. Никельдің
антропогенді қайнар көзі көбінесе өндірістік ... оның ... ... ... (156 кесте) Жауын-шашын кезінде кезінде сарқынды
суда никель жеңіл алынатын органикалық ... ... ... ... ... ... ... өңдеуде мысалы, фосфат немесе
органикалық заттарды енгізу өсімдік үшін ... қол ... ... ... және ... функциялар. Никельдің алмастыра
алмайтынын дәлелдейтіні ... ... жоқ, ... осы ... ... ... ... белгілі бір функциялары ... ... ... ... ... ... компонент болып табылады
және сәйкесінше бұршақ тұқымдас өсімдікте түйнек ретінде қолдануы мүмкін.
Онда бұл ... ... ... ретінде тамырдан жербеті бөлікке
ауыстырылады. Никельдің ынталандыру эффектісі, азотты ... ... ... ... ... ... және т.б. ... сутегі мен
мочевинаны метаболиздейтін ... ... ... ... етуіне қатты байланысты. Бірақ өсімдіктегі никельдің ... мен ... ... ... ... мен жануарлар үшін ... ... ... бейнеленеді.
Катальдо және т.б. абсорбцияны, соя өсімдігіндегі никельдің түрлері
мен орналасуын жақсы ... Осы ... ... ... ... ... тамырымен белсенді абсорбцияланады. Осы элементтің
өсімдіктермен жұтылуы топырақ ерітіндісінде оның ... ... ... ал ... үрдісі көп фазалы болды.
Басқада екі валентті катиондар (Со2+, Сu2+ және Zn2+), ... ... ... ... ... ... ... зерттеулері бойынша, өсімдікте никельдің біраз бөлігінің ... ... ... ... ... ал ... және Ван ... осы элементтің комплесті байланысы 1 000-нан 5 000 М-ға ... ... ... ... массасы болды. Никель ... ... ... комплекстермен байланысты деп Тифин
айтқан. ... ... және ... ... метобалиттік реттелгенімен
бұл металл өсімдіктер арасында жігерлігімен ерекшеленеді, және ... ... бір ... ... ... тез жәнеоңай өсімдік топырағынан
шығады, оның өсімдіктер ұлпасында ... ... бір ... ие ... құрамымен жұтылуы температураны жағымды ... ... ... және ... факторларына байланысты, бірақ рН топырағынан
тәуелділігі жақсы көрінген. Мысалы, Берроу және Барридж ... рН ... ... ... сиыр ... бұл ... ... мөлшермен 8 есе
азайды. Өсімдікке никельдің уытты әрекет механизмі толығмен түсінікті емес,
дегенмен ұзақ уақыт ... ... ... ... және ... мөлшері кезінде олардың қарапайым белгісі хлороз болып ... Фой және т.б. ... ... ... ... ... ... құрамының төмен деңгейін байқады. Никельдің шығыны
кезінде нәрлі заттардың абсорбциясы төмендейді, өсу деңгейі ... ... ... ... симптомдардың пайда болуына дейінгі бұл
элементтің өсімдік ұлпасындағы жоғары ... ... және ... ... Соя ... молекулярлы азоттың фиксация темпінің
төмендеуі де никельдің артық мөлшерімен байланысты.
Табиғи ... ... ... ... ... ... басқа да
байытылған топырақ аймағында дамиды. Сұлы – ... ... ... ... жапырағында құрғақ массасы 24-тен 308 мг/кг болған
кезде жағымсыз әсер сезілді деп Андерсон және басқалары көрсеткен.
Өскемен қаласының[12] ... ... ... және ... қара
топырағымен сипатталған. Қала аймағында тау ... тау ... ... ... және ... ... қалыптасып келеді. Қала және
оның айналасындағы топырақ жамылғысының жағдайы алаңдатады, өйткені, ... ... ... ... ... ... ... және Защитаның жоғарғы жақтағы аудандарында жоғары горизонттарында
ауыр металдардың жоғары концентрациясы тіркелген. Қорғасын-мырыш және Үлбі
комбинатынының ... ... ... Ключ ... ... өте қатты
ластану байқалады. ЖМК солтүстік ... ... ... ... ... ... және ... аймақтарындав шамалы
ластану байқалады. Осы аудандардағы топырақтың жоғары ... ... ... ... 20-60 мг\кг; мырыш 100-200
мг\кг; ... 100-200 ден ... ... ... - ... ... осы ... ауыл шаруашылық өнімдерді өңдеуден ... ... ... ... ... ... Қала ... топырақтар оңтүстік, оңтүстік-батыс және шығыс ... емес ... ... ... және ... поле» аудандарында
байқалады. Осы топырақтар таулы қара топырақтармен сілтіленіп және ... ... ... ... ... ... Оңтүстік таулы
қаратопырақта ЖМК аз дамыған таулы қаратопырақтар. Сілтіленген ... ... ... ... кездеседі.
Кәдімгі қаратопырақтар қаланың орталық және шығыс бөлігінде таралған.
Қала аймағында кәдімгі қара ... ... ... ... карбонатты, терең қайнайтын глубоковекипающие, ... аз ... және ... ... ... ... ... солтүстігінде орналасқан,
сонымен қатар, таза және аз ... ... ... ... да көп ... ... ... таза күйде қалыптасып жерді алып
жатыр (Нефтебаза-Защита ауданы), ал ... ... және ... ... кішігірім көлемде кездеседі.
Аз шайылған кәдімгі қаратопырақтар аз кездеседі және ... ... қара ... ... бөлініп көрсетіледі.
Толық емес дамыған кәдімгі қара топырақ Кемежай және Бабкина Мелница
ауданында кездеседі.
Шалғын топырақ дерновый және глеевого үрдісінің ... егер ... ... ... отырса түзіледі. Шалғын топырақ өзен, бұлақ
маңайында орналасқан. Әрдайым, терең емес (1-3м) орналасқан су ... ... ... Мезгілдік және жылдық жер үсті және жер асты
ылғалдануынан шалғын топырақтың перидты түрде шайылуы, ... ... ... ... ... оның ... ... - қаратопырағы оңтүстік және кәдімгі ... ... ... ... ... және көп ... ... пайда болуы қосымша ылғалдандыру нәтижесінде ... ... ... 6 м ... сіңіп, шалғын-қаратопырақтың түзілуіне
қатыспайды.
Өскемен қаласы ланшафтың қиын «архитектуасы», ... ірі ... ... ... бар. Қала ... климатты, таулы-
жазықты беделде орналасқан. Таежды ... ... ... ... келу ... ұзақ уақытқа созылады. Көңіл аудармай кетпейтіні,
топырақтағы ауыр металдардың ... адам үшін ... ... ... тамақ
өнімдерін өндіру кезінде зардабын тигізеді.
Өскемен қаласы жазық ланшафты аймағында ... және осы ... ... әлсіз сілтілі жағдайы артық. Топырақтағы ... ... ... ... ... ... ауыр
грануметриялық құрамы (әсіресе өзенаралық және терраса топырақтары), ... көп ... ... Топырақтың техногенді ластануының мөлшерін
анықтау үшін, ластандарушы ... тік ... ... таралу жолын
зерттеу керек. Қалыптыдан ауытқуы топырақтың техногенді ластануының себебі.
І ... ... ... - 7,38 км2, ... ... ... ... қоса, келесілерді ескеру керек:
-егер, полиметалды руда үшін негізгісі қорғасын, мыс, ... ... ... ... ... ... аймағының солтүстік
бөлігі үшін: сурьма, күміс, ... ... ... ... ... Бұл
жағдайды нақтылайды: руда өндірудің технологиялық дәрежесі ... ... ... ... жоғары болады: руда-құнарландыру-
металлургиялық шек;
- түсті қалайы аймағына және аймақтың өзге жерлеріне ... ... ... ... жоғарлығы. Өскемен қаласында бұл жағдай
УМЗ ААҚ-ның осы ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі.
ІІ аймақ - көрсетілген интенсивтілігінің қатысты ластанған аймақтар,
Сопақ тәріздес, ... ... ... ... ... ұзын ... ... болып келеді. Бұған тұрғын жерлер, ... ... ... және УК ... 2,5-5 км аралығындағы тұрғын жерлер
(Ленина және Бажова көшесіндегі тұрғын жерлер, Защита ... ... ... ... ... бөлігі) кіреді. ІІ аймақтың анальды
концентрациясы І аймақтағы анальды ... ... ... ... есе, ... 200-ден артық есе, күміс-23 есе және т.б ... есе ... ... ... Zc ... ... бойынша токсиканттар 28-есе төмен. ІІ аймақтың топырағындағы
ауыр металдың сапалық ... мен ... ... 4,3 ... Сол ... келесі түрдегі металдардың табылу ассоциациясы
көрсетілген.
Pb 16, Hg 15, Cd 11, Zn 8, CO, ... ... ... көп ... ... ... бірінші
класс токсиканттары: қорғасын, сынап, кадмий, мырыш.
ІІ ... ... ... - 22,92 км2 . Топырақтың ауыр металдармен
ластануы қауіпсіз деңгейге сай.
ІІІ аймақтың (Zc-16-32) Ертістің оң жақ ... 2 ... 1-4 ... ... ... ... ... аймағының солтүстік
батысында және солтүстік-шығыс бөліктерінде (Үлбі өзенінен Согра шлейфіне
дейін) енсіз шлейф күйінде ... ... ... ... жерлердің мәнді бөлігі қамтылған: УК вокзал маңайындағы көп ... ... ... ДКМ; ... ... Ушанов алаңы, Бұрынғы Согра - бір
бөлігі, Красина кенті, бұрынғы Защита, КСМ, Аэропорт және т.б.
ІІІ аймақтың топырағындағы ауыр ... ... ... екеуіне
қарағанда азырақ бірақ бірінші орында тұрған қауіпсіздігі 1 класс ауыр
металдардың мынадай түрлері ... Pb76 Zn5,Ag4, Cu2, ... ... ластануы қауіпсіз деңгейдің шамалы дәрежесіне сай. Ластану
көлемі - 47,91 км2.
ІV аймақ - (Zc - 4-16). ... ... ... ... және ... ... қалаларға сай. Тұрғын
жерлердің ішінде ластануы төмен аймақтарына ... ... ... ... ... ... Аблакеткадағы тұрғын жерлермен УК ГЭС
маңайындағы жерлерде кездеседі.
Топырақтағы ... ауыр ... Pb4,Zn3, Ag2, Cu2, ... орташа мәні - 9. сандық құрамы мен сапалық қатынасы 4.6 кестесінде
көрсетілген.
Орталық бөлігінің ластануы спецификасын ескере отырып, қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар,
күшәла мен кадмий мен ластануы екі деңгейге бөлінеді:
-Орташа (Zc-4-16)
-шамалы (Zc-2-3)
Бұдан Өскемен қаласының аймағы 116,47 ... ... ... ... ... орташа ластанғанына жатады.
V-аймақ - (Zc=2-3) Ертістің сол жақ жағалауында бөлек дақтар кейпінде
орналасқан. Концентрациясы жоғары тек қана ... екі ... ... ... ... деңгейінде жүргізілген анализдер нәтижесін 4,7 кестесінде
көрсетілген. Топырақтың ... ... 19,32 ... ... 1-5
аймағындағы элементтер мазмұны шұғыл қарама-қайшылығымен және бірдей емес
орналасуымен ерекшеленеді. Кез ... ... ... ... ... және бұл ... ... сай емес (4,8 кесте, 3
сызба). Сондықтан ... ... ... ... жұмыстың
нәтижесінде топырақтағы ауыр металдардың концентрациясы нақтыланбаған.
Жоғарыда көрсетілген мәліметтер негізінде, қала және ... ... ... соншалықты ауыр металдармен ластанған,
осы жерге зардабын ... өзге ... ... ... оны ... ... ... жердегі орналасуына, рН топырағының ластану
көздерінен метеорологиялық және ... ... ... ... себеп болады. Кадмий , қорғасын, мырыш, мыстың
қоныс аударуы қышқылдық еріткіштерде байқалады, бейтарап ... ... олар ... ... баяу қозғалыс күйінде болады. Талдау
нәтижесінде ауыр металдардың ... ... және ... ... ... жататын металдар, олар аллергиялық, канцерогенді, мутагенді,
эбриотоксиндік және т.б ... ие. ... ... ... жатады. Орта тәуліктік мөлшері 0,007 мк-кг -, максималды мөлшері
3мг жұмысына.
Ауыр ... ... ... ... ... балшықты
минералдардың кристалды тор құрамына кіріп өзі ... ... ... ... ... ал топырақтың ауада газ күйде
болады. Органикалық қалдықтардың құрамына еніп, бұл отынның ... ... ... металдардың профильды орналасуы (табиғи және ... ... ... Топырақ типіне байланысты емес
техногенді ... ... ... ... - аккумулятивті
мінезге тән. Профильді орналасудың ... ... ... ... ... құрамы, өзекті қышқылдық
органикалық ... ... ... ... ... ... ... тек қана оның өнімділігі ғана ... ... ... ... биомассасы азаяды. Бұдан экожүйенің өзге
компоненттері де ластанады, ал бұл өзен ... мен өсіп ... ... ... ... ... де ... тигізеді.
Топырақты ауыр металдармен ластаушы, бұл ... және ... ... ... негізіндегі қалдықтардан дайындалған
тыңайтқыштар болып табылады. Ал ... ... ... ... сынап
және тағы да басқа токсинді металдар ... ... ... құралған тыңайтқыштарда оның құрамын тексеру жөнінде әрдайым
тексерілуі керек. Ондағы ... ... ... ... ... ... кадмий, хром, қалайы, мыс, марганец, молибден, кобальт)
тексеруден өтіп, содан ... ... ... ... ... ... ... компоненттері, сонымен қоса топырақ тыңда құрымында
ауыр металдар кездеседі, бірақ олар жағымды қалыптасқан әрбір ағзаға және
толық жүйеге кері ... ... ауыр ... ... концентрациясы оның құрамдас
бөліктерімен тығыз байланысты. Токсинді металдардың ... ... ... туған кезде, ластанудың тура қауіпсіздігі пайда болады
(топырақ және экожүйенің өзге ... ... ... ... ... ... ... Қорғасынның жоғары концентрациясы,
көбінесе атмосферадан жұтылған енгізу негізінде болады. Күшәла барлық
табиғи топырақтарда 10 ... 1 – ге ... аз ... болады,
бірақ оның құрамы тез өсуі мүмкін. Сынап топырақта көбінесе 90-250 мг/га
мөлшерінде кездеседі, бірақ ... ... ... ... 5 ... ға ... жетеді. Осы мөлшерде сынап, жаңбыр ... қар ... ... ауыр ... өте ... ... ... қабаты
болып табылады. Ол өзіне интенсивті ... ... ... ... ... ... көзі ... қалдықтары
(металлургиялық және химиялық комбинаты) болғандықтан, максималды
ластанатыны – ... ... сол ... көздеріне әрдайым
байланыста болады. Өндірістік ластандырғыштар ... ... ... ... ауыр металдар аса массалы болып табылады. Ауыр
металдардың ... ... ... ... ... ... ... қалыптан жоғары концентрациясы адамзат іс - әрекетінің әсерінен.
Ауыр металдардың аса қауіптілігі, ... ... және ... ... ... тірі ... метаболиттік цикліне енуі. Олар
өздерінің хиимялық формасын тез өзгертіп, бір табиғи ортадан ... ... өту ... ... ... ... ... бір – бірімен
металл болмаса да химиялық реакцияға түсе береді. Сонымен ... ... ... ... ... ... соның ішінде
топырақтағы катализатор болып табылады. Топырақ тек қана ... ... ... ... гидросфераға және тірі
материяға өткізеді.
Топырақтың гранулометриялық құрамы, ауыр металдарды босатуына тура
әсер етеді, сондықтан ауыр ... ... ... өте төмен
мөлшерде жүреді. Ауыр металдардың өсімдікке минималды енуі рН 6,5 негізінде
іске асады.
Ауыр ... ... ... ... комплексті қосылыстар
түзіп, сондықтан құрамында гумусы жоғары топырақта олар ... ... ... алмасудың көлемі жоғары болғанымен, ауыр металдардың ұстап
қалу қабілеттері жоғары блады. Бұл олардың өсімдікке енуіне жол ... көп ... ауыр ... ... ... жол бермейді.
Топырақты ауыр металдармен ластаудың белгілі бір ... ... ету ... (ЖЭЦ, ... ... ... ... кірпіш және асфальттіөнеркәсіптер) көлік ... ... ... ... ... жиналған сулармен суару
және тұрмыс қалдықтар құрайды.
Көп мөлшерде кездесетін металдар қорғасын, мыс, мырыш топыраққа түсу
нәтижесінде, ереже бойынша ... ... ... ... бұл ... ... жол бермейді.
Өндірістік жиынтықтардың техногенді әсер нәтижісінде топыраққа түскен
ауыр металдар, тез арада табиғи ... ... ... Зат алмасуда
белсенді қатысып, табу формасын өзгертеді (изменяя формы нахождения), бірақ
сол қарапайым ландшафты көлемінде ... ... тік ... ... ... ... көп жылдар
бойы антропогенді әсер нәтижесінде ауыр металдар жоғарғы көкжиекте 15 – 17
см жерде мықтап ... ... ... ауыр металдардың ШРК жайлы ... ... ... ... жоқ, ... түрлі топырақ үшін концентрация және биоценоз
циклінің өмір ... әсер ... ... ... ... ... ауыр ... ластануды қорғайтын стратегиялық
мәселелердің бірі тұйық технологияны құру болып ... яғни ... ... ... көбінесе қалдықтар – бұл бағалы туынды шикізат
деп есептеледі. 43 Ауыр ... ... ... ие
микроорганизмдерді зерттеу үшін ғылыми жұмыстар қажет. Оларды ... ... ... ... жерлерді рекультивация үшін немесе
меркаптанотриазиндер секілді қосылыстарды және ауыр ... ... ... ... табу үшін ... нәрсмені елестетіп көрейік, егер барлық өнеркәсіптің жұмысы
тоқтатылып, қалдықтары қалмаса, онда табиғаттың өзін - өзі ... ... ұзақ ... тосу ... ауыр ... ластанудың түрлі көздері бар:
1. метал өңдейтін өнеркәсіптің қалдықтары;
2. өнеркәсіптік қалдықтары;
3. ... ... ... ... өңделген газдардың көліктік қалдықтары;
5. ауыл шаруашылықтың химизация құралдары және ... ... жыл ... 150 мың т мыс, 120 т ... 90 т –
ға жуық қорғасын, 12т никель, 1,5 мың т ... және 30т жуық ... Мыс ... ... 1 г ... 2,09 т шұаң – ... болады.
Оның құрамында 15% мыс, 60 % жуық темір тотығы, 4 % - дан күшәла, ... және ... ... ... және ... ... 1000 мг/кг-ға жуық қорғасын, 3000-ға жуық марганец және ... ... 5 млрд т ... ... ... Көмір және мұнай
қалдықтарында барлық металдарды табуға болады, осы ... ... ... ... газдар арқылы жерге жылына 250 мың т қорғасын түседі, бұл
топырақтың қорғасынмен ластанудың негізгі көзі.
Ауыр металдар топыраққа қара ... ... ... ... түседі.
Техногенді металдардың топыраққа түсіп, гумустық көкжиекте және
топырақтың профильді ... ... ... техногенді ластануын зерттей келе, біз мықтылығы 2 – 30 см
аралығындағы тік профиль бойынша ластандырушы ... жүру ... ... келе 0 – 20 см ... ауыр металдардың
көптеген концентрациясы бар Жаңа Гавань, ... ... ... пен қорғасын көрсеткіші 9 – 44 ШРК –ға ... ... ... мен ... ... ... 564 мк/кг және 18 мк/кг –
ға жетті. Титан-магний ... ... ... ... және Мостопоезд
аудандарында қорғасын көрсеткіші 135, 75, 86, ал ... - 2, 7; 11; ... ... ... ... мен ... келуі халықтың тығыздығына ... ... ... ... ... көптеген факторлар әсер етеді.
Оған ластандырушы көзі, ауданның метеорологиялық ... ... мен ... ... ... көз өнімінің қалдық саны мен ... ... ... ... ... шығарылу биіктігіне байланысты болып келеді.
Максималды ластану аймағы қалдықтарды 10 – 40 ... ... ... ... қалдықтарды шығарумен тең ... ... ... ауада ұзақ уақыт бойы олардың массасына және физико-химиялық
қасиетіне байланысты. ... ауыр ... ... ... тез ... жылдамдығы да ластандырушы заттардың таралуына әсер ... ... ... ... ... тез, ал жер ... ... аз. Баяу жиі кезінде ... ... ... ... ... олардың концентрацияларының төмендеуіне ауа
массаларының турбулентті алмасуы әсе етеді. Температуралық ... ... ... ... ... заттардың таралу өрісі олардың
концентрациясының жоғарлауымен қысқарады.
Қалдық өнімдерінің таралуына сонымен қатар, ауа ылғалдылығы да әсерін
тигізеді. Қалдық ... ... ... ... өзіне ылғалды
сіңіріп алады. Ал осының негізінде олардың көлемдері мен массалары үлкейіп,
ластандырғыш көздің маңайындағы жерге түсуіне ... ... ... орналасуына тек қана метеорологиялық факторлар
емес, сонымен ... ... де әсер ... Рельефпен шартталған заттардың
қайтаорналасуы атмосферадан түсетін лачстандырғыш заттардың ... ... Егер ... түсу ... ... ... орналасуынан салыстырмалы немесе төмен жағдайда болса, онда
аккумулятивті ландшафттың аллювиальді элементтер олармен салыстырмалы түрде
біріккен күйде ... ... ... аз уақыт ішінде қалыптасып, ақырғы өшеді.
Металдар биологиялық айналымға түсіп, тағамдану айналымы негізінде көптеген
негативті әсер ... ... ... емес орналасуы, табиғи ландшафтағы геохимиялық
жағдайдың бірқалыпссыздығымен қиындатылады. Химиялық элементтер мен олардың
қосылысты ландшафты – ... ... ... ... ... ... кедегіге байланысты жиналады.
Геохимиялық кедергілер жалғыз емес, бір-бірімен қосарласа ... ... Олар зат ... ... ... ... ... экожүйенің қалыптасуы тәуелді болады.
Көлікқұрылысындағы қатты қалдықтарға, амортизаторлы лом ... ... ... ... ... ... модернизациясы
және металдардың үгінділері, ағаш, пластмасс және ... ... ... мен шаң – ... ... ... ... көздерге өндірістік өнеркәсіптер, көлік,
ЖЭС, АЭС жатады. Ластандырушы – заттар: газдар (СО2, СО, SO2, NOX, ... ... және ... ... (Hg, Pb, Cd және ... ауыр ... ... шөлге айналдырады. 46
Құрамында темірі көп топырақ ... ... ... ... ... құрайды, ал бұл мықты у. Нәтижесінде, ... ... ... ... Ал бұл ... өнімділікті төмендетеді.
Осындай ластанушыларға қылқанды түрлер сезімтал ... ... кг ... ... 2-3 кг ... ... бұл ... деп
есептеледі (кейбірөнеркәсіп айналасындағы жерде топырақ құрамындағы
қорғасын ... 10 – 15 ... ... кездеседі).
Ауыр металдарды аккумуляциялайтын ... бар ... ... ... ... ... ... ауыр металдарды өзге
қосылыстармен, мысалы меркаптонатриаздармен қосылуын ... ... ... ... ... ... қорытындыға келуге болады:
- Өскемен қаласы Қазақстанның ең ірі ... ... ... ... ... концентрация деңгейіне, айналадағы ортаны ауыр
металдармен ластану қарқындылығына және экологиялық көрсеткіш нәтижесіне
байланысты республика бойынша алдыңғы қатарларда;
- Топырақтың ауыр ... ... ... ... ... ... қасиеттерімен дастану кеңістігі анықталып,
көбінесе ірі ашық суқоймалардың айналасындағы жерлер екені ... ... УК ТЭС, ... ... ... ... кедергі ртінде есептеледі. Қаланың сол жақ
жағалауының бөлігін ластанудың таралуынан счақтап ... ... ... ... ... ... заттардың үш
аэрогенді ағымы анықталды. Олар ірі өнеркәсіптермен УК СЦК (Pb, Zn, ... Hg, Cd, Sb, As, Bi, Mo, Ba) ... ... ... өңдейтін
(Sn, Be, Zn, Nb) заводтар мен УК ТМК (Ті, V) байланысты. Көрсетілген
техногенді ағымдар өздерінің жоғарғы ... ... ... іс - әрекетінен пайда болатын негативті экологиялық
зардаптарын жұтады немесе сендіреді.
- Облыстық орталығының 260 км2 ... ... ... ... жуық т қорғасын, 9,7 мың т жуық мырыш, 0,032 т ... және ... ... ... ... ... ... болатын ауыр
металдардың көзі деп есептеуге болады. осы жғдайды, Өскемен ... оның ... ... тазарту шарасын өңдеу кезінде ескеру
керек.
Өскемен қаласының 5 км радиус жеріндегі топырақтың ауыр ... ... ... сан ... бұл қала ... қалалардың қатарына
кіреді.
Экологиялық [14] екі нүктеде ағаш өсімдіктерінің ауыр металдармен
ластану ... ... ... ... ... ... ... спектрофотометр көмегімен Өскемен қаласында өскен ағаштарда,
Выдриха ... ... ... 5 есе, мыс 2,7, ... 1,9, ... ... артық кездесіп ағаш-тал өсімдіктеріне тән ... ... ... [14] ... ... ... ең ... олар екі жолмен өсімдікке жиналады, бірі топырақ арқылы, екіншісі
ластанған ауа өсімдіктің ... ... ... ... ... ... ... күйде ағаштарға тамырлары арқылы өтеді. Сондай-ақ
металдар қоспасының ерітінді түрі жауын-шашынды болып ... ... ... ұшыратыды. Өсімдік жапырағына қонып жиналатын
металл қоспаларының бір бөлігі жауын-шашынмен жайылып және жел ... ... ... ... ... ... өтіп ... Металдардың
өсімдік бойына еніп кетуі ... ... оның ... ... ерекшелігіне, егер жапырақ күрделі, кедір бұдырлы болған
жағдайда, металл қоспалары мол жиналады деген тұжырым бар.
-----------------------
Тығыз ... ... ... ... ... минералдар
еркін қиын ... ... - ХЭ – ... - H+ - ... ... қозғалыштық қосылыстары
адсорбцияланған ... ... ... ... топыраққа түсу көзқайнары
топырақ ерітіндісі
Қиын еритін тұздың тұнбасы
ТСК-гі Ме2+ иондары ... ... ... ... (ТСК)
ТСК-гі Ме иондары үлесінің үлкеюі және Н+ пен Аl3+ ... ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы66 бет
ҚОРҒАСЫН МЕН КАДМИЙ ИОНДАРЫНЫҢ ТОПЫРАҚТАН ФИТОЭКСТРАКЦИЯЛАНУЫНА ЭДТА-ның ӘСЕРІ35 бет
Жетібай мұнай кенішінің топырақ, өсімдік құрамындағы мұнай және мұнай өнімдерін, ауыр металдарды анықтап, қоршаған ортаны ластау деңгейін зерттеу26 бет
Алматы облысы Қарасай ауданының қоршаған ортасының экологиялық жағдайы32 бет
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет
Арыс ауданының физика - географиялық сипаттама54 бет
Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру35 бет
Литосфераға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Мұнай мен ауыр металдың тірі ағзаларға әсерлері42 бет
Тамырлардың мамандануы және түрлене өзгеруі (метаморфозы)4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь