Қазақстандағы баға нарығының сипаты

Кіріспе 3
1. Нарықтың экономикалық мәні мен маңызы 5
1.1 Нарықтың мәні және қызметі 5
1.2 Баға түсінігі және оның қызметі 10

2. Қазақстандағы баға нарығының сипаты 14
2. 1 Қазақстандағы бағаның қалыптасуы мен дамуы 14
2.2 Баға жүйесіне сипаттама 22

Қорытынды 25
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 26
Сұраныс пен ұсыныстың көлеміне, фирма шығыны мен табысына және пайдасының деңгейіне, ел тұрмысына, ұлттық табыс пен инвестиция серпініне, қоғам өндірісінің дамуына, т.б. көптеген маңызды көрсеткіштерге баға тұтқалы ыкпал тигізеді. Сондықтан баға адам өмірінде негізгі роль атқарады деген қағида орын алған. Бағаның осы тұтқалы ролі барлық қоғам жүйелеріне бірдей тән. Алайда қоғам жүйелерінің әрқайсысында баға теориясы мен тұжырымдамасы, оның әдістері мен тәсілдері әр түрлі. Мысалы, бұрынғы Кеңес Одағында бағаның негізі ретінде қоғамдық құн болатын. Ал қоғамдық құн қоғамдық қажетті еңбек немесе қоғамдық қажетті шығындар арқылы есептелді. Қоғамдық қажетті шығындар іс жүзінде әрбір өндіріс саласының орта шығындары ретінде есептелетін. Бұл шығындарға әрбір саланың пайда нормативі қосылып баға деңгейі белгіленетін.
1. Белгібаев Қ. Экономикалық теория Алматы 2006
2. Әубәкіров Я. Экономикалық теория Алматы 1997
3. Нарықтық экономика негіздері
4. Мәдешев Б. Нарықтық теорияға кіріспе. А. 1995
5. Оспанов М.Т. Аутов Р.Р., Ертазин З. Агробизнес теориясы мен тәжірибесі. А. 1997
6. Үмбетов. Кәсіпорын экономикасы. А. 2002
7. Нысанбаев С.Н. Коммерциялық баға құру. А. 2004
8. Экономикалық теория негіздері А.. 1998
        
        Жоспар
Кіріспе 3
1. Нарықтың экономикалық мәні мен маңызы ... ... мәні және ... ... Баға түсінігі және оның қызметі 10
2. Қазақстандағы баға нарығының сипаты 14
2. 1 Қазақстандағы ... ... мен ... ... Баға ... ... 22
Қорытынды 25
Пайдаланған әдебиеттер ... ... пен ... ... ... ... мен табысына және
пайдасының деңгейіне, ел ... ... ... пен ... ... өндірісінің дамуына, т.б. көптеген маңызды көрсеткіштерге баға
тұтқалы ыкпал тигізеді. Сондықтан баға адам ... ... роль ... ... орын ... ... осы тұтқалы ролі барлық қоғам жүйелеріне
бірдей тән. Алайда қоғам жүйелерінің әрқайсысында баға ... ... оның ... мен ... әр түрлі. Мысалы, бұрынғы Кеңес
Одағында бағаның негізі ретінде ... құн ... Ал ... ... ... еңбек немесе қоғамдық қажетті шығындар арқылы есептелді.
Қоғамдық қажетті шығындар іс жүзінде әрбір өндіріс ... орта ... ... Бұл ... ... ... ... нормативі қосылып
баға деңгейі белгіленетін. Ал пайда нормативі мемлекетке ... ... ... ... және материалдық емес (қызмет көрсететін)
қоғамдық салаларды ... ... ... ... ... дамыту үшін
қажет қаражатына сәйкес белгіленетін. Демек, қоғамдық қажетті шығындар
қоғамды және ... ... ... үшін ... ... (шығындарға) сәйкес
есептелетін. Сондықтан бұл баға тұжырымдамасы ғылым ... ... деп ... аталған еді. Өйткені баға ... ... де ... ... да, ... ... де)
шығындарға негізделген. Бағаның осы шығын тұжырымдамасы түбінде шығын
(нәтижесіз) экономикасына әкеліп соқты. ... ... ... ... үшін ... тиіс еді. ... шығын шығынды көбейте берді. ... ... ... ... ... ... еді. Әрбір
министрлік өзінің қоғамдағы орнын күшейту үшін неғұрлым көбірек қаражат
талап ... ... ол ... ... ... оны алуға
тырысты. Салмағы ең ауыр машиналар өндіріліп, алып ... ... ... ... ... ... ойдағыдай болмады. Ол
алып кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ауыр
техниканың өнімділігі оған кеткен ... ... ... Одағы металл
өндірісі көлемі бойынша дүние жүзінде бірінші ... ... ... ... ... өнім саны мен ... дамыған елдерден анағұрлым кем
болды. ... ... ... ... ... ... ... өндіріс
нәтижесі төмендеп, ... ... ... ... ... ... ... міне нарық экономикасына ... Баға ... ... ... ... жеке ... ... ауыстық.
Әрине, мемлекет әрбір жеке меншік кәсіпорынға баға ... ... ... ... Екіншіден, ол дұрыс та ... ... жеке ... дербестігі бұзылып, олардың мүддесіне қайшы келіп, ... еді. ... ... ... кәсіпкерлерге еркіндік бере
отырып, бағаны реттеу үшін көбінесе тікелей әкімшілік әдістеріне ... ... яғни ... несие пайызы, инвестиция, қаржылай
көмек т.б.с.с. саясаттар арқылы) ... ... ... баға ... ... мен тәсілдері де өзгереді. ... ... ... ... жүргізу мәдениеті мен әдістері
мүдде басқаша болуы керек. Соған байланысты баға ... ... ... ... ол коммерциялық баға құру болуы тиіс. Әрине,
коммерциялық баға құру ісі ... ... ... үшін ... жаңа ... ... даусыз. Ол бұрынғы шығынға ... ... ... ... шығарады. Мемлекет баға кұру жұмысының тізгінін
өз қолынан алып, кәсіпорындарға тапсырды. Кәсіпорындар ол тізгінді ... үшін ... ... ... ... ... баға
құруды игеруі тиіс.
1. Нарықтың экономикалық мәні мен маңызы
1.1 Нарықтың мәні және ... ... және ... ... ... ... ... қатынастары болып табылады. Сондықтан, ... ... ... ... оның ең ... ... ретінде қарастыру
қажет. Нарықтық экономика - пайда табуға негізделеді...
Нарық пен нарықтық қатынастардың ... ... ... екі ... қолданылатынын ескере отырып анықтаған жөн. Біріншіден, өзінің төл
мағынасында нарық айырбас, айналыс сферасындағы өнімді ... ... ... нарық - адамдар арасындағы өндіріс, бөлу, ... ... ... ... ... ... жүйесі болып
табылады.
Нарық, меншіктің әр түрлі пішіндерін, тауар-ақша ... ... ... ... негізделген экономика қызметінің ... ... ... ... ... ... жөне ... қатынастары төмендегілерді қамтиды:
- екі субъект арасындағы ... ... ... ... ... кезіндегі фирмаларды, кәсіпорындарды жөне экономиканың басқа да
құрылымдарын жалдауға байланысты орын алатын қатынастар;
- біріккен ... ... ... ... айырбас
процестері;
- еңбек биржасы арқылы жұмыс күшін жалдау және пайдалану процестері;
- ... бір ... ... берудегі несиелік қатынастар;
- тауар, қор, валюта биржаларын қамтитын нарықтық инфрақұрылым-
ның қызметін жүзеге асыру процесі.
Нарықтың қалыптасу ... екі ... ... ... топ нарықтық байланыстарды ... ... ... ... ... ... ... атап айтқанда:
1. Меншіктің әр түрлі пішіндерін ... ... ... ... ... Мемлекеттік реттеуіштердің сақталуы жағдайында ... Үш ... ... ... мен ... көрсету рыногын;
өндіріс факторларының рыногын; қаржы рыногын біріктіретін ... ... топ ... ... нарықтық әдістеріне өту жөніндегі
экономикалық ережелерді қабылдауға және құқықтық заңнаманы ... ... ... ... ... ... экономикалық теорияны,
осы тақырыптағы әлемдік ... ... және ... ... ... оны түсініктемелеудің екі көзқарасын ажыратуға болады.
Біріншісі., нарықтың және нарықтық қатынастардың саяси-идеологиялық
және философиялық мазмұнын ашып көрсетуге ... Бұл ... ... ... ... төмендегілер қаралады:
а) нарық - кәсіпкерліктің еркіндігіне және мемлекеттің шектеулі роліне
негізделген қоғамдық өндірісті ұйымдастырудың тәсілі. Осы ... ... ... және әкімшілік реттеу әдістерін қолдануға
сүйенетін ұйымдастырудың ... ... ... ... - шаруашылықты жүргізуші субъектілердің, қабылдаған
шешімдерінің критерийлерін және субъектілер ... ... ... олардың әрекет ету тәсілі;
в) нарық - ... ... ... ... ... қалыптастыратын ойлау тәсілі («нарықтық ойлау»).
«Нарық» ұғымын түсініктемелейтін екінші ... оның ... ... ашып ... ... ... ... мен қызмет
көрсетулердің әрқилы түрлеріне сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... ... ... түсініктемеленеді.*
Экономика ғылымында нарық ұғымы екі түрлі мағынаға ие. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... бір ... көрсететін экономикалық категория ретінде пайдаланылады. Атап
айтқанда, ... - ... ... мен ... арасындағы
айырбастық қатынастардың жиынтығы. Нарық - ... ... ... және ... ... ... қоғамдық сипатын түбегейлі мойындау
ісін ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
қатынастардың жиынтығы болып табылады. Жалпылама түрде нарық - ол ... алу мен ... және ... өткізу шарттары актілерінің жиынтығы
немесе К.Маркстің сөзімен айтқанда, жаңа ғана аяқталған өндіріс пен ... ... ... ... ... - ... ... ақшаның тауарға айналу процесі жүзеге
асырылатын экономика саласы: экономиканың өр ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстағы жиынтығы.
Қазіргі заманғы нарық - ол, еркін өнім өндіруші - ... ... ... ... ... Кез-келген кәсіпорынның
экономикалық, шаруашылық тіршілігі, ... да ... ... ... ... өнім ... ... келіп түседі. Айырбас
табиғи түрінде: бір тауар екінші тауарға ... ... ... ... ... сол ... ... тауар сатып алынуы мүмкін, не
болмаса, кейбір жағдайда тауарлық пішіні ... ал ... ... ... ... ... ... ақша тауарға айналады да, одан кейін
тауар ... ... ... ... сату - ... алу ... сұраныс пен ұсыныстың өзара
әрекеті; сатушылар мен сатып алушылар арасындағы қарым-қатынас; өнімнің
тауар күйіндегі ... ... ... ... ... ... меншіктің түрлері, тауар өндірушілердің
құрылымы және олардың экономикадағы үлесі, тауардың айырбас сферасының
ерекшелігі, елде ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі үшін мынадай ... ... ... ... ... бостандық беру.
2. Тауар өндірушілердің толық жауапкершілігі және ынталылығы.
3. Тауар өндірушілердің бәсекесі.
4. Еркін баға.
5. Мемлекеттің ... ... ... бас ... еркін жүргізуге араласпауы.
6. Тауар өндірушілеріміздің дүниежүзілік деңгейде шаруашылықты
жүргізуге бейімделуі, әлемдік ... ... ... ... ие ... ... ... мемлекет тарапынан қолдау табуы, мемлекеттік
реттеу мәселелерінің ... ... ... етуінің негізі - тауар-ақша қатынастары
болып табылады. Бұл қатынастар дами келе ұдайы ... ... ал олар өз ... ... ... ... сату және ... қамтиды.
Тауар-ақша қатынастарының жай-күйіне халық шаруашылығы салаларының
дамуындағы пропорциялар ғана ... ... ... салалық және салааралық
байланыстар, сондай-ақ, еңбекке уәждемелік ... де ... ... ... олардың қызметінің құндық эквивалент
принципі бойынша құрылуында және нарық ... ... ... ... өнімі тауарға, яғни сату және ... алу ... ... ал
өндірістің өзі тауарлық пішінге иеленеді.
Тауарлық өндіріс - ... ... ... ... ... өндірілетін шаруашылық жүйесі болып табылады.
Қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін өнімдерді ... ... алу ... олар ... ... қажет. Тауарға айналып нарықта басқа
тауарлармен айырбасқа түсуі ... өнім ... ... ... ... адам ... ... нәтижесіне де айналуы қажет. Тұтыну
қүны бар ... ғана ... ие бола ... ... та ... ... зат,
әрбір тұтыну қүны құнға ие бола бермейді: егер затқа қатысты адам еңбегі
жүмсалмаса, сол затқа адам ... ... онда ... құны жоқ. ... ... жай ғана ... шығындары арқылы емес, сол тауарды өндіруге
жүмсалған қоғамдық қажетті жұмыс уақыты арқылы анықталады.
Тауар өндірушілердің негізгі мақсаты - сол ... ең ... ... үшін ... ... алу ... ... үшін, басқа адамдардың
тұтынуы үшін өндіру болып табылады.
Тауар-ақша қатынастары - ол ... ... ... ... ... ... процесінде қалыптасатын экономикалық қатынастардың біртүтас
жиынтығы.
Тауар-ақша қатынастарының негізінде құн заңы жатыр. Қүн заңы ... ... ... ... шаруашылығы салаларының арасындағы
қоғамдық еңбектің және өндіріс құрал-жабдықтарының бөлінісіне айтарлықтай
әсерін тигізеді.
Құн заңы - ... ... мен ... ... ... арасындағъі
қатынасты, байланысты, тауар өндірісінің жағдайындағы еңбекті үлестіру ... және ... ... ... ... тауарлар
айырбасын реттейтін объективтік экономикалық заң.
Бұл заңның атқаратын қызметі -айырбас.
Осы заңның талабына сәйкес - өндірілген жөне ... ... ... ... ... сол ... құны ... КУн -
тауарға сіңірілген жеке немесе қоғамдық еңбектің ^ жемісі болып табылады.
Құн өлшемі ретінде қоғамға ... ... ... алынады. Қүн заңы бойынша
баға әрқашанда құннан ауытқып ... ... ... ... ... қалыптасу факторы тауарға деген сұраныс пен ұсынысты қадағалап
отырады. Ал, баға_дегеніміз - ... ... ... заңы - ... ... ... ... ынталандыру мен бөлу және
тауарлар айырбасы олардың құны ... ... ... ... арасындағы байланыстарды реттейтін объективті экономикалық заң.
Тауар-ақша қатынастары жүйесіндегі негізгі элементтердің бірі ... ... ... пен ... ... ... еңбек бөлінісінің
негізінде оқшауланған тауар өндірушілерінің арасындағы байланыстырушы буын
ретінде қызмет ... ... ... ... ... ... ұғымынан
ажыратуға мүлдем болмайды.
Нарық - ол меншіктің алуан түрлі пішіндеріне негізделген ... және оның ... ... ... ... жүйесі.
Сонымен, нарық ұғымының көптеген анықтамалары бар, бірақ та ... ... - ... ... мен қызмет көрсетулерді сатушылар мен сатып
алушыларды біріктіріп ... ... ... ... ол ... ... қабылдай алатын жеке экономикалық субъектілер арасындағы
өзара қарым-қатынастарының, байланыстарының түрі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық субъектілер
сатушылар және сатып алушылар болып ... ... ... - ... қатарына өздерінің тұтынуы үшін
тауарлар мен қызметтерді иемденетіндер, сондай-ақ, ... ... ... көрсетулерін өндіру үшін еңбек күшін, капиталды және шикізатты сатып
алушы фирмалар, кәсіпкерлер жатады.
Сатушылар - олардың ... ... мен ... көрсетулерді
өндірушілер, ресурстардың (жер, су, т.б.) иелері, сондай-ақ, ... ... ... ... жатады.
Өздерінің нарықтағы орындаған қызметтеріне байланысты, адамдар және
фирмалар бір мезгілде сатушы да, ... ... да бола ... ... егер
жұмысшы өнеркәсіптік немесе ауылшаруашылықтық көсіпорынға маусымды ... онда ол бүл ... ... ... ... болып табылады. Және де,
ол өзінің тұтынуы үшін киім, тамақ сатып алады, үй және т.б. жалдайды, ... ол - ... ... ... алушьтлар және сатушылар өзара әрекеттесе ... ... ... ... - ... ... ... өзара
әрекеттесулері оларды айырбас мүмкіндігінің нәтижесіне алып келетін сатып
алушылар мен ... ... ... ... ... ... бар, ал ... жоқ болса, мысалы үйді сатып алушы
бар, ... оның ... жоқ, және ... ... жуық ... ... шейін
орын алған болса, онда осы жағдайда тұрғын үй рыногы да жоқ деуге болады.
Тауарлар және ақша - ... ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар өндіріс факторлары
(еңбек, жер, капитал) мен қызмет ... де ... ... ... субъектілерге әсер ете отырып мынадай процестерді
іске асыруды көздейді:
- айырбастаушы жақтардың келісімін;
- эквиваленттік ... ... ... еркін таңдалуын;
- бәсекелестіктің болуын.
Қазіргі жағдайда нарық өзін-өзі ... ... ... ... жәйт ... ... субъективті-объективтік құрлымының
күрделенуіне әкелді.
Шаруашылықтың субъективті-объективтік құрылымы - ... ... ... әр ... бағытталған, бірақ та қарсы
бағытта келісілетін экономикалық мүдделерін, ... ... ... объектілерінің қозғалысы жөніндегі сипатын, пішінін анықтайтын өзара
қарым-қатынастарының жүйесі болып табылады.
Нарықтық шаруашылықтың субъектілеріне - үй шаруашылығы, ... және жеке ... ... ... Үй ... - ... бір немесе бірнеше түлғалары бар
экономикалық бірлік. Ол мыналарды қамтамасыз етеді:
- адам капиталының өндірісін және үдайы өндірісін;
- өз ... ... ... ... да бір өндіріс факторының иесі болуды;
- өз қажеттіліктерін барынша қанағаттандыруға үмтылуды.
2. Жеке ... ... - ... ... ... кәсіпкерлер,
кәсіпорындар. Олардың атқаратын қызметтері:
- сату мақсатында өнімді дайындау үшін өндіріс факторларын қолданады;
- табысты ... ... ... өз ... ... ... ... ақша жиынының қозғалысын қамтамасыз ететін және
айырбастың ... ... ... ... ... ... -қаржылық-
несиелік мекемелерді бөліп көрсетуге болады.
3. Мемлекеттік сектор — шаруашылықтың құқықтық шарттарын қамтамасыз
ету үшін құқықтық жөне ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншік болып табылатын қазыналық унитарлы
кәсіпорындар.
Нарықтар ... ... ... ... ... ... проблемалар нарықтың қызмет істеуіне байланысты
болады.
Нарықтың негізгі қызметі - жекелеген тауарларды ... мен ... ... ... ... ... етіп отыру. Сату жөне
сатып алу ... ... ... ... ... Ол ... көптеген түрлерін қажет етеді - нарықтың жағдаятын зерттеуден
бастап сауда мәмілесін жасау мен ... ... ... дейін.
1.2 Баға түсінігі және оның қызметі
Нарықтық экономика кезінде баға ... және ... ... ... пен ... ... ауытқуы нарық
конъюнктурасының әрекетіне байланысты. Баға ... ... ... ... тауарға деген нарық қатынастарының қызмет істеу
сферасын анықтайды. Бұл ... ... ... ... ... яғни сол ... ... сатуға байланысты
жұмсалатын айналыс шығыны.
Баға категориясының анықтамасын, түсінігін беруде бірнеше көз-қарастар
бар.
Бірінші көзқарас - баға ... ... ... деп ... ... ... ... К.Маркстың еңбек қүнының теориясына негізделеді.
Бүл теория бойынша баға әрқашанда қүннан ауытқуда ... Тек ... ... ... ... ... ... ғана, яғни сүраныс пен үсыныс
сәйкестелген кезде ғана баға мен қүн сәйкестеледі.
Екінші көзқарас бойынша баға - тауарға ... ақша ... ... ... Бүл ... ... мектептің
өкілдері К. Менгер, Э. Бем-Баверк, Ф.Визер әзірлеген. Осы тұжырымдама
бойынша баға субъективтік ... ... яғни ... ... ... ... субъективті түрде түсінуі деп түсіндіреді, сондықтан
олардың ... баға ... ... ... ... ... ... баға - төлем қабілеті бар сұраныс пен
ұсыныстың нақтылы өндіріс шығындарына ... ... Бұл ... ... А. ... ... Бұл - ... деген бірінші және екінші
көзқарасты бір-бірімен байланыстыруға бағытталған. ... ... ... жақтарын түсіне отырып классикалық политэкономияның
тұжырымдамасын шектілі пайдалылық ... ... ... ... ... көзқарасы бойынша баға - құнның ақшалай
көрінісі, яғни тауарды өндіруге жұмсаған қоғамға қажетті еңбек. ... ... ... ... ішінде өзгеруінің негізіне құн заңы
жатады. Баға әрқашанда ... ... ... ... ... ... заңдылығы құн заңы бойынша анықталады. Баға мөлшері тауар қүнына
тікелей пропорционалды. Тауар-ақша қатынасының ... ... да - ... заңы - ол ... ... заң. Қүн ... ... - тауар өндірушілердің ... ... ... ... Бүл заңның талабы - өндірілген және сатуға арналған
тауардың ... ... ... сол ... құны ... ... ... қоғамға қажетті уақыт алынады. Сондықтан да бағаны құнның
ақшалай көрінісі дейді.
Құн заңы ... ... ... қалайды. Ол қоғамдық
өндірістің барлық процесіне қоғамдық ... пен ... ... ... ... ... бөлісуге едәуір ықпал жасайды. Құн заңының
реттеп отырушы ... ... ... ... түруынан, бәсекелесудің
барысында бағаның қүннан ауытқуьшан байқалады. Бағалар сұраныс пен үсыныс
тең келгенде ғана ... ... ... ... ... белгілі бір тауарды
өндіру оған байланысты төлем қабілетіне сәйкес келуі керек. Егер ... ... ... ... оның ... ... ... Бағаның
құнынан ауытқып кету - ... пен ... ... де, әр ... арасындағы еңбек пен өндіріс құралдарының қайта бөлінуіне де
әсер етеді. Нарық бағасының ... ... ... ... ... өндірудегі оларды көбейтуге ықпал жасайды. Ал, нарық бағасы
құнның деңгейінен төмендесе, бұл өз ... ... ... ... ... қүнның айналасында құбылып түруы экономикалық ... ... ғана ... ... ... өндіріс саласындағы
өзгерістерге де байланысты болады. Еңбек өнімділігіндегі өзгерістер ... ... ... ... ... ... тұруы арқылы
өндірістің салалары арасындағы еңбек бөлінісін ... ... ... бір ... ... ... ... сол саладағы жұмсалатын еңбек
санын, еңбек шығынын азайтуға себепкер ... ... ... өзі ... осы ... ... ... қабілетін көбейтуі мүмкін. ... ... және ... ... байланысты бағалардың өзгеріп тұруы -
заңды құбылыс болып табылады. Демек, өнімнің нарықтық бағасының ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Бұдан шығатын қорытынды: тауар бағаларының олардың құндарынан ... ... ... ... ... тұрған құбылыс емес, ол - ... ... ... ... Бағалардың құнның айналасында ауытқып тұруы
- құн заңының бірден-бір көрінісі және қоғамдық өндірісті нарықтық ... ... ... ... ... құн заңы - ... ... ықпал жасайтын шешуші
фактор. Тауар өндірушілердің ... жеке ... ... шығындарын
азайтудың, еңбек өнімділігін және тауардың қоғамдық құнын ... ... ... тапқысы келуі өнім өндірушілерді ғылым мен
техниканың ... ... ... Бұл ... ... құн заңының әсері бәсекелестер ... ... Бұл ... жаңа ... ... ... ... жағынан тиімді технологияны, өндірісті ұйымдастырудың
неғұрылым тиімді әдістерін қолдана ... ... ... ұтып ... қорытындылап айтқанда, бағалардың деңгейлері мен ара ... ... ... күш - құн ... Бұл заң тауар құны айналысындағы
бағалар ... ... ... мөлшері тауардың құнына тең болады. Құн заңы - ... ... ... та, баға ... әр ... ... құнмен бірдей
болады деу мүмкін емес. Тауардың айырбас қүны уақыт өткен сайын ... ... ... ... құны ғана ... ... ... шарты,
сұраныс, ұсыныс, бағаны мемлекет тарапынан реттеудің тәсілдері, ... ... ... ... ... әсер етеді. Сондықтан да, нарық
экономикасы кезінде баға - ... ... бір ... ... ғана ... тауардың бағасы оның құнынан үнемі ауытқуда болады. Бағаның
құннан ауытқуының басты ... - ... пен ... ... ... ... ... бағаның қалыптасу механизмін зерт-теуде
атақты экономист, ағылшын оқымыстысы Альфред Маршалл (1842-1924) айырықша
үлес қосты.
Оның ... ... ... ... ... ... болып
сұраныс, ұсыныс, өндірістік шығындар, ресурстардың шектілігі, сиректілігі,
тауардың пайдалылығы, фирманың (тауар ... ... ... ... ... ... принципі - ол бағаның өндіріс
шығындарын өтеп, шаруашылықты үлғаймалы ұдайы өндіріс принципінде жүргізу
үшін пайда ... ... ету ... ... Бұл ... ... ... - бағаның ең төменгі шегі болып табылады. Егер де баға ... ... ... баға ... ... ... алмайды, соның салдарынан көсіпорын
банкротқа немесе санацияға ұшырайды, яғни тауар ... ... ... ... ... ... шығынды, өзіндік құнды ақтауы тауар өндірушіге
шаруашылықтың тек жай ... ... ... ... ... да, баға ... ... ақтаумен қатар, өндірісті ұлғаймалы
ұдайы өндіріс принципінде жүргізу үшін де, белгілі бір ... ... ... етуі қажет.
Экономикалық теорияда бағаның үш басты қызметі көрсетіледі:
1. Бағдар ... - ... мен ... алушылар әрекеттері .үшін ақпарат
береді.
2. Ынталандырушы - өндірісті өте үнемді әдіспен ... ... ... ... ... ықпал етеді.
3. Бөлу - бұл арқылы нарықтық экономика қатысушылары ... ... ... және ... ... Қазақстандағы баға нарығының сипаты
2. 1 Қазақстандағы бағаның қалыптасуы мен дамуы
Жоғарыда ... ... ... ... баға ... ... баға құру ... әр түрлі. Сондыктан ол шешімдердің фирма үшін салдары
да әр түрлі. Демек, баға деңгейін белгілеу алдында әрбір баға ... ... ... ... ... Тәжірибе көрсетіп отырғанындай, тек дәл баға
саясатын белгілеп, анық баға ... ... ... нарықта жемісті
әрекет жасай алады. Осы екі ... ... ... баға ... ... ... қажет.
Баға саясаты дегеніміз - ... ... ... ... үшін ... ... ... жалпы принциптері. Ал баға
стратегиясы дегеніміз - сол принциптерді іс ... ... үшін ... ... ... қайталап, жоғарыда келтірген міндеттердің бірін еске түсірейік.
Айталық, фирма нарықтың кеңею мүмкіндігін үдете ... сату ... ... үшін ... ... бәсекелестерден де одан әрі төмендетуді
ұйғарды делік. Міне, бұл ... баға ... яғни баға ... ... Осы баға саясатын іске асыру үшін ... оны ... жөне ... ... яғни баға стратегиясын белгілейді. Мысалы,
сатып алушыларға неше түрлі жеңілдіктер арқылы, айталық, оларға тауарды
тегін жеткізу, ... ... ... ... түтыну несиесін арзан ... ... ... күн сайын, апта сайын белгілі мөлшерде кеміту,
тұтынушыларға сыйлық беру немесе сауда ... шай ... ... ... ... арқылы өзінің баға стратегиясын жүргізеді.
Егер фирма жұмсаған шығынын ақтап, белгілі пайда табу ... ... ... онда оның баға ... ... ... ... да болмағаны. Баға саясаты болған фирма мәселені басқаша
қарастырады: Әрекет ... ... ... ... ... қандай болуы
мүмкін? Сол баға деңгейіне сәйкес пайда табу үшін ... ... ... келе ме? Осы сұрақғарға жауап іздесгірген фирманың баға саясатының
болғаны.
Сатып алушылардың табысы қандай бағаны көтере ... ... ... ... фирманың баға саясаты мен баға стратегиясының болмағаны. Баға
саясаты мен баға ... ... ... ... ... ... ... сатып алушылары үшін фирма тауарының құндылығы қандай?
Сол ... ... ... ... белгіленген жайлы сатып алушыларды
калай ... ... ... ... яғни тауар пайдалылығының
субъективті қабылдануы бағаны ... ... ... менеджер бағаны
дереу төмендетудің орнына, басқа ... ... ... ... ... ... өзгермеген бағамен сатып алушыларын табады. Өйткені
алармандардың көбісі ... ... ... қүндьиығьшьщ
(пайдалылығьшьщ) жойылғаны деп түсінеді. Ондай тауар бағасы ... ... ... ... ... Осыған байланысты бағаның қандай деңгейі сату
көлемін ойлаған ... ... ... ... жеткізеді деген сұраққа
жауап іздеген фирманың баға саясатының болмағанын ... ... ... сұрақтарға жауап іздестіреді: Сату көлемінің қандай ... ... ... ... деңгейі фирмаға ең үлкен пайда береді? Мәселені
осылай қойғанның өзі баға ... мен баға ... ... ... ... ... баға құру ісінде кездейсоқ себептерге,
нарық ағынына сүйенбей, өзінің белгілеген ... ... ... ... ... ... тиіс. Бұл фирманың баға қүру
стратегиясын қалыптастырып, жемісті ... ... ... ... және ... ... көрсететін бөлімдердің өзара ынтымақгы әрекетіне
жағдай тудырады. Әдетте баға саясаты мен баға ... ... ... ... және ... қызметінің арасында ... ... ... ... ... ... маркетинг қызметі сатып
алушылардың мүддесімен санасады. Ал ... ... ... ... ... бойынша белгілеуді қолдайды. Олай болмаса фирма
коммерциялық ... жете ... ... ... қызметі бағаны
пайданың көзі ретінде, шығынды ақғаушы құралы ... ... ... ... ... ... тиіс. Біріне-бірі қарсы осы ... үшін ... ... баға ... ... ... ... алдына мынадай талаптар қоюы тиіс: қаржы мен бухгалтерлік есеп
қызметі фирма шығындарын ... ... атап ... ... ... қамтамасыз ететін шығындардың көлемін минимумға жеткізіп, маркетинг
қызметінің алдына анық міндеттер белгілеу үшін сату көлемі мен ... ... дәл ... ... Ал ... ... ... ұғымды жақтарына сүйене отырып, оның коммерциялық саясатының
негізі бола алатын ұтымды өнім түрін, ... ... ... ... келе, дәлме-дәл айтқанда, маркетинг және қаржы қызметкерлерінің
арасындағы қайшылық фирма басшылығының баға құруда орынын алатын екі түрлі
бапты анық ... ... ... Ол ... ... құндылыққа
сүйенген баға құру баптары. Олардың мәні ... ... Ал ... ... сипатының айырмашылығын мына сурет арқылы көрсетуге болады:
1 сурет. Екі турлі негізде баға кұру
Шығынға негізделген баға құру ежелден ... ... ... сенімді
болып көрінеді. Өйткені онда деректі бухгалтерия мәліметтерімен дәлелденген
өндіріс пен өнімді өткізуге кеткен нақгы ... ... ... ... ... Демек, шыгынға нвгізделгвн баға құру дегеніміз — ол ... ... ... ретінде өндіріс пен тауарды өткізуге кеткен нақты
шығындар алынады. Оған қоса бұл баға құру бабы ... ... да ... қолдау табады. Өйткені бұл баға құру бабы жұмсалған
барлық шығынға ... ... ... табуды, шығындардың өнімдер арасында
дұрыс бөлінуді қамтамасыз ... ... ... алады. Алайда негізінде бұл
баптың ... ... бар. ... ... өнім ... ... ... баға белгіленбей жатып, есептеп шығару мүмкін емес қой. ... ... да ... (шығын сату көлеміне байланысты, ал сату
көлемі ... ... және оны ... де ... ... ... ... жағдайында қалыптасқан баға мен шығындар
арасындағы нақты байланыс
Суретте көрсетілгендей, нарық жағдайында қалыптасқан баға деңгейі
сұранысты, ... сату ... ... ... ... өндіріс көлемі
белгіленеді. Ал экономикалық теория мен бухгалтерлік есеп анықтағанындай,
өнім ... ... ... ... мөлшері өндіріс көлеміне
байланысты. Мысалы, өндіріс көлемі ұлғайған ... өнім ... ... ... шығындар мөлшері азая түседі. Соған сәйкес орта үлесті
шығындар да азаяды. Осы заңдылықгы ... ... ... ... ақыммен реттеп, ұтымды әрекет жасамай, сәтсіздікке ұшырайды. Өйткені
бағаны ... әр ... ... ... мен өндіріс көлемі арасындағы
байланыс ескерусіз калады. Осы зандылықгы ескермесе тіпті ұтымды ... ... өзі ... ... Оның ... ретінде бүрынғы
Кеңес Одағы химия өнеркәсібінің ең алыбы Жамбыл (қазіргі Тараз) „Фосфор"
өндірістік бірлестігі немесе ... ... ... бола ... Осы ... кәсіпорындар ауыл шаруашылығына аса ... ... ... ... Ал ол ... ... шығынға негізделген еді.
Кеңес Одағы тарап, энергия көзі мен ... ... ... ... шығындары көбейе түсті. Баға ... ... қоса ... мен тыңайтқыштың бағасы өседі.
Бағаның тез өсуі сұранысты ... ... ... ол өнімдерді нарық
қабылдамай дүркіреп өсіп тұрған кәсіпорындар банкротқа ұшырады. Керісінше,
аталмыш зандылықгы еске ала отырып ... ... ... кондитер
фабрикасы (қазір "Рахат" ААҚ ) баға құру саясатын басқаша ... ... мен ... жаңартып, барынша шығындарын кемітті.
Кондитер өнімдерінің сапасын жақсартып, оның орау әсемдігін ... ... ең ... ... ... әкелетін) деңгейде белгіледі.
Төмен баға сату көлемін ұлғайтты. Ал ол өндіріс көлемін ұлғайтуға, ... ... ... ... орта ... ... пайдасын көбейтуге
мүмкіндік берді.
Осы тәрізді ... көп ... ... ... ... және ... ... кеткен шығындарын қайтару және өз
әрекетіне қажет пайда табу мақсатымен ... баға құру ... ... ... құру жолы ... сәтсіздікке апарып соқтырды. Демек, есті
менеджер ондай жолмен жүрмеуі тиіс.
Пассивті баға құру ... ... ... ... тек
бәсекелестердің баға шешімдері ықпалында болып баға белгілеу.
Ең ұтымдысы активті баға құру. Ол үшін ... ... ... сату
көлемін қажетті мөлшерге жеткізіп, соның нәтижесінде өнім данасына кеткен
орта шығынды көзделген ... ... ... ... ... ... ... баға құру дегеніміз тауардың сатылуын ұтымды көлемге
жеткізіп, ... ... орта ... ... көзделген пайдаға жету үшін
тауар өткізуді басқару шеңберінде бағаны реттеп отыру.
Активті баға құру логикасына сәйкес мына ... ... ... ... Төмен бағаны қолдана отырып, пайда көлемін жеткілікті мөлшерде алу
үшін тауардың сату ... ... ... кажет?
2. Бағаны көбейткен жағдайда пайда бұрынғыдай көбеюі ушін тауардың
сатылу көлемін қаншалықгы деңгейге кемітуге болады?
Осы тәрізді сұрақтар ... баға ... ... ... баға
құруға байланысты кемшіліктер жойылатын еді. Айталық, сұранысы нашар
нарықта аса жоғары баға ... ... ... ... аса ... ... ... негізделген баға құрудан бас тарту менеджерлер үшін оңайға
түспейді. Өйткені ол үшін жаңа өнім ... ... ... ... баға туралы фирманың позициясы аныкталуы тиіс. Ал ... оңай ... ... Оған қоса ... ... қалыптасқан тәжірибе
бойынша алдымен өнім өндіріліп, одан кейін оның ... ... ... іс ... ... ... Яғни ... тұтынушыны, оның
талабының ... ... одан ... ... ... ... ... фирманың маркетинг қызметі жоғары ... ... ... тиіс. Алайда жасалған ... ... ... ... маркетинг қызметіне жоғары арнайы
білімі бар жас маман емес, 2-3 жыл ... бар, ... ... ... ... қабылданады. Арнайы білімі жоқ, бірак, 2-3 ... бар ... ... ... ... ... ... Демек,
ол фирманың бүгінгісін біліп, ертеңгісін біле қоймайды. ... оның ... ... баға ... тек жоғары арнайы
білімі бар ... ... ... ... бүгін қалыптасқан
тәжірибеге сәйкес жаңа ... ... жаңа ... ... ... сипат алған: ол жұмыс ... ... ... қызметтерінен басталады. Олар дүниежүзілік ғылым мен
тәжірибеде қол ... ... ... ... сай ... өнім мен
өндірісті ұсынады. Содан кейін өнім мен ... ... ... ... ... ... мен ... негіздеп, дәлелдейді.
Финансистер ол жобаға ... ... ... ... ... ұйымдастырады. Істің дәл осы сатысында шығынды ... ... ... баға ... Осыдан кейін фирманың
маркетинг қызметі ... ... ... ... ... өткізу бөлімі) өнімді сату жұмысымен ... Ол ... өнім ... ... ... аларманның көзін жеткізіп, тауарды
сатып алуға оны көндіру керек. Егерде ол үгіт іске ... ... ... фирма басшылығы бағаға жеңілдік жасап, жағдайды өзінше "дұрыстата"
бастайды. Алайда Бұл жолдың қауіпті жағы бар. ... ... ... женілдіктер арқылы алармандарға сыйлық берудің өзі, ... ... ... ... ... ... күшейтеді.
Сатып алушылар өзіне ыңғайлы шарттарды талап ете ... ... ... одан әрі ... үшін ... ... ... бас тартады.
Сондықтан бұл жолмен фирма табысқа жетуі өте қиынға түседі. ... баға ... ... ... ... ... себебі баға
белгілеу жұмысын бухгалтерлердің және ... ... ... ... ... ... ... өнімді өткізушілер сатып
алушылармен қоянқолтық әрекет жасап, ... ... ... олар
тұтынушылардың материалдық мүмкіндігін, ұнатымдылығын, тауарды тез арада
сатылу шарттарын және фирмаға ... ... ... ... ... сезеді.
Әрине, біздің еліміз нарықты экономикаға жаңа еніп, оны игере бастады.
Фирмалар құндылыққа негізделген баға құруға ... ... ... ... көпшілігінің ежелден қалыптасып қалған шығынға негізделген баға
құрудан қол үзуі ... ... ... ... ... өзі итермелеп,
әсіресе аямас бәсеке жағдайында тіршілігін ... қалу үшін ... баға ... көшіп жатқан фирмалар баршылық. Олар бүгінгі таңда,
әрине, көп емес. Солардың ішінен Алматы қаласындағы "Меркур-Продукт" ЖШС
(агрофирманы) ... ... ... ... елге ... ғой. ... ол ... айтпаса да болады. Алматы ... ... ... ... ... десе де ... ... жаз айларында көбірек сатылады.
Бұрынғы Кеңес дәуірінде ... ... ... сүт ... ... түсіп, сатылып жататын. ... ... ... ... ... ... жетпей, немесе ашып ... Қол ... ... ... ... ... ... кейбір жағдайда тіпті сау
адамды сырқатқа ұшырататыны да кездеседі. Соңғы жылдары ... ... жеке ... ... ... бастады. Сапасы да жақсаруда. Әдетте
ол тағамдардың ол бағасы шамамен 150 ... ... ... Ал ... ... ... ЖШС қымыз, шұбат рыногында 2002 жылы өзін
ерекше көрсетіп, көп уақыт тұтынушылардың есінде ... ... ... ... ... ... ... сакталатындай көрінеді. Фирманың
басшылары тұтынушы-лардың ұнатымдылығын, тағамға сол тұтынушылар тарапынан
берілген пайдалылығын зерттей отырып, ... ... ... шарттарды
сақтай отырып, оның сату көлемін максималды мөлшерге жеткізуді көздеп
(мұнда тағам ... ... сату ... де байланысты екенін ескеру
қажет), ол ... ... ... ... 100 теңге, ыдысымен сатылған
жағдайда 120 ... ... ... Ол ... ... ... ... анықтаған. Міне, осылай құндылыққа негіздеп баға құруды
қолданған "Меркур-Продукт" өзінің сатып алушыларын, ... сату ... ... көбейтіп, нарықта жоғары беделге, онда айтарлықтай үлеске ие
болды. Оның ... ... екі ... ... жұрт ... алып ... ... сатушылар күні бойы тауарын өткізе алмай, шұбаты ертеңіне калып,
сапасы төмендеп жатады. Демек, ... ... ... осы ... ... ... негізделген баға
құруды қолдану онша қиындыққа соқпайтын болып көрінуі де мүмкін. Алайда іс
жүзінде ол соншалықты оңайға ... ... ... ... ... ... ... сатып алушылардың көңілінен ... сату ... ... ... ... тіпті жай ғана бағаға жеңілдіктері арқылы
орындай салуға болады, Ал бағаға жеңілдіктері арқылы сату ... ... ... ... ... деу қате ... Шындығына келер
болсақ, құндылыққа ... баға құру ең ... ... ... ... үшін тиімді қалыптастыру арқылы мол пайданы алуды
қамтамасыз етуі ... Ал сату ... ... көбейту арқылы пайданы
арттыру басқа стратегияға жатады. Құндылыққа негізделген баға құру ондай
мақсатты ... ... мәні осы екі ... ... ... ... ... айыруға тіреледі. Осыған ... ... ... ... екі ... мына ... ... қажет:
1) сатып алушылар қандай бағамен тауарды сатып алуды қалайды?
2) қандай бағаға тауардың құндылығы лайықты екенін реалды ... ... ... ... ... ... ... олар сату
көлемін көздеген мөлшерге жеткізе алады. ... ұзақ ... ... ... қамтамасыз ететін негіздерін жояды. Баға құру ісін ... ... ... ... ... қателігі кемінде екі себепке
тіреледі. Біріншіден, ... ... ... ... ... қарай
белгілеген болсақ, тәжірибелі сатып алушылар әсіресе фирмаларды жабдықтаушы
мамандар шындық пікіріді жасырып, тауар ... ... ... ... ... шебер ұйымдастырылған жалған
ақпарат таратуының себебінен ... ... ... ... жасауға
арналған маркетинг әрекетін ... ... ... ... жеткілікті жинақталған. Екіншіден, сатып алушылар қалаған баға
бойыншы тауарға ... көп ... ... ... ... ... маркетологтардың міндеті бола алмайды.
Олардың іскерлігі басқада: тауардың сатылуын қамтамасыз етуі тиіс.
Сондықған сатып алушылардан қандай ... олар ... ... ... деген сұраққа тікелей жауап беруді талап етудің өзі қате. Ондай
сұраққа берілген ... ... де ... ... ... тауардың құндылығын дәл белгілей алмайды немесе ... ... ... ... ... Осы тәрізді "маркетинг зерттеулері" арқылы
белгіленген тауар ... ... ... сату ... сәйкес келмейді.
Маркетологтар мен сатушылар тауардың нақты құндылығына сатып
алушыларды ... ... оған ... ... ... Ол құндылықтың
деңгейі сатып алушылар болжаған құндылық деңгейінен ... ... ... дәлелдеулері қажет. Сондықтан белгіленген тауар бағасы сатып алушылар
ойлаған бағадан жоғары болады. Соның өзінде сатып алушылар ұтым ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз етуге қажет шығын реттелуі
кджет. Тиісті шығын көлемі ... ... ... жету үшін ... ... т.б. мамандар күші салысуы тиіс. Соның нәтижесінде
тауар ... мен ... ... ... ... жеткізу мақсаты орындалады. Құндылық пен шығын ... ... ... ... ... ... ... (бұл баға мен шығын
айырма-шылығы), ал ... аз ... ... ... ... ... ... пен баға айырмашылығы). Құндылық пен тауар бағасының арақатынасы 3-
суретте көрсетілген.
3-сурет. Тауар ... мен ... ... ... мен ... алушылардың құндылықты бөлісу үрдісіне үшінші
нарық тұлғасы — ... ... ... ... ... ... фирманың
бағаны құру ісіне тікелей қатынасы бар бухгалтерлер, ... және ... ... ... ... ... ... отырып, баға саясатын қалыптастыруға, оны ... ат ... ... ... ... ... осы ... мінсіз сурет,
өкінішке орай, сирек кездеседі. Кәсіпорындардың ... ... ... баға ... бас ... жүйелі түрде калыптаспаған.
Жалпы алғанда баға саясатын құру және оның ... ... ... белгілеу үрдісі тауарды сатуға және пайда операцияларына әсерін
тигізетін факторларды жинақтап ескеруді қажет ... Осы ... ... баға ... ... 4-суретте бейнеленген.
Фирманың стратегиялық нысаналары ұзақ мерзімге анықталған әрекет
бағыттары болғандықтан оның уақыт тарапынан ... ... ... ... ... ... ... белгілі нарыққа енуді және онда
бекінуді алып, ол нысанаға жету үшін тұрмысы жақсы тұтынушылар қабылдайтын
бағамен ... ... ... сапасын ұсынуды ұйғаруы мүмкін. Әрине,
аталған осы стратегияны іске ... үшін ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешуі тиіс (мысалы, ... ... ... ... баға ... т.б. әрекетіне
байланысты). Әрбір міндеттің орындалу мерзімі, орындалуын бағалау белгілері
анық көрсетіледі. Осы міндеттердің бастылары мыналар:
- тауардың сатылуын ... ... ... ... ... баға ... қалыптасуы
Осы міндеттерден тыс міндеттер саны тіпті шексіз көп болуы мүмкін.
Олардың саны түбінде ... ... ... ... ... ... міндеттерді іріктеп алу керек. Міндеттерді іріктеу барысында
оларды бағалау үшін тіпті оңай белгілер қолданылады: нарықта ... ... ... ... ... ... және ол
міңдеттерді орындау нәтижесінде фирма тауарды сатудан ойдағыдай пайда табу
мүмкіндігіне қарай міндеттер ... ... ... ... ... ... сатылу үлесін ұлғайту міндетін қойған болсын. Бұл,
әрине, ақыға қонатын міндет. Алайда ... ... бұл ... ... келе
ме? Егерде нарықтағы басқа бәсекелес фирмалардың сол тауардың өндірілуіне
кеткен маржиналды шығындары біз алып ... ... ... ... ... жағдайда, демек, тауардың ұлғаюы бәсекелес фирмаларға ... ... ... ... ... ... ... міндеті
орындала алмайды. Өйткені бәсекелес фирмалар нарықтағы өз ... ... бере ... үшін ... қосымша көлемін арзан бағамен ұсынып,
фирма міндетінің орындалуына әсерлі бөгет жасайды. Демек, ... ... ... ... ... ... төмен бағасынан
одан әрі бағаны төмендету фирманы ысырапқа ұшыратып, бәсекеде ... ... ... ... жағдайды ескере отырып, фирма өзінің
тірлігін басқаша ұйымдастырғаны дұрыс болар еді. ... ... ... ... ... ... болатын қуысын тауып, сонда
сенімді орналасып, бәсекелестерге қарағанда ... ... ... ... ... ... көрсететін қызметін жақсарту арқылы,
тауарымен сатып алушыларды кдмтамасыз ету жүйесін ... ... ... бекіну әдістерін іздегені ұтымды болар еді. Сондай-ақ, егер сатып
алушылардың ... ... ... ... төмен болған жағдайда, бағаны
төмендету арқылы сату көлемін өсіру міндеті де іске аса ... ... ... ... жылжыту жүйесін немесе тұтынушьшарға көрсететін
қызметтерді жақсарту арқылы сату көлемін арттыру жолдарын іздестірген дүрыс
болар еді. Нарық ... осы ... ... ... келіп, егерде
фирма өзінің стратегиялық нысаналарын баға құру ... ... ... болса, баға құру тактикасын белгілеуге кіріседі.
Баға құру тактикасы дегеніміз фирма тауарының ... ... баға ... ... қойылған міндеттерді шешу үшін қолданатын
нақты іс-әрекеті шараларының жиынтығы. Ол ... ... ... ... мен баға ... ... Мысалы, энерго, телефон,
телеграф жүйелерінде белгілі мерзім аралығында жұмыстары тым көбейіп, ... кезі ... Одан тыс ... ... тым ... ол ... қуаты толық пайдаланылмайды.
2.2 Баға жүйесіне сипаттама
Нарық жағдайындағы бағаға көптеген факторлар әсер етеді. Бұлардың
ішіндегі аса ... ... ... коньюктурасының, өндіру мен
тұтынудың түйіскен тұсында өзгеріске түсуі.
Бағаның өзгеруі факторлар әсер ететін ... ... ... ... ... қозғалысының ұзақ мерзімдік тенденциясы ғылыми-техникалық
жетістіктердің, ... және ... ... ... ... нәтижесінде тауардың және ақша құнының ... орта ... ... ... ... ... мен ... қалпының түрлі кезең циклдары бойынша өзгеруі ... ... ... ... ... әр ... ... және кездейсоқ
факторлардың әсерінен туындайды.
Ішкі нарықтағы бағаларға ... ... алу ... өзгеруі, ал
сыртқы сауда бағаларына ұлттық ақшаның валюталық, курсының өзгеруі ... ... ... мемлекеттік әкімшілік шаралар:
1. Бағаны белгілі бір деңгейде ұстап түру. Бұл сирек ... ... ... ... ... сатушы мекеменің пайда деңгейі тауар өндірушінің орташа ... ... ... ... және ... ... Монополистер қойған бағаларды бақылау.
4. Бағаны реттеу міндеті жүктелген үкімет ... мен ... ... жете мән ... Баға ... шегін белгілеу.
Бағаны жанама реттеу жөніндегі шаралар:
1. Тауар өндірушінің белгілі бір дәрежеде пайда алуына бағытталған
шаралар (несие ... ... ... ... жәрдем қаржы бөлу,
амортизациялық саясатты реттеу).
2. Тауар ... ... ... ету тауар өндіруде
қолданылатын шикізат ... ... т.б. ... ... (төмендегі
мүмкіндіктерін қарастыру); тауар өндірушілерге тасымалдау төлемі жоқ ... ... ... ... ... ... ... мен ұсыньімның нақты тауарлары бойынша ... ... ... ... ... Мемлекеттік меншіктің барлық түрінің қызмет етуіне қажетті тауарлар
мен қызмет көрсетудің түрлерін жеке меншік кәсіпорындарда мемлекеттің өзі
сатып ... ... ... ... және оның ... етуі мынадан байқалады:
1. Бір түрлі немесе ұқсас тауарды ең төменгі бағада сату мен басқа да
тауар ... ... ... ... және ... ... өзіне бұл
салада ыңғайлы жағдай туғызуға бағытталған бәсеке.
2. Тауар алушының ұсынылған тауарға ... ... ... ... шығынын салыстыру арқылы тауар бағасын көтеру бәсекесі.
3. Тауар алушы мен сатушының, бірінің арзан алуға, екіншісінің қымбат
сатуға ... ... ... ... ... ... жеңіп
шығатынына байланысты болады.
4. Тауар алушылардың бірыңғай қажеттерін қанағттандыратын субститут ... ... ... ... үлгісі ретінде пайда болатын
салааралық бәсеке.
Баға өз ... мен аса ... және ... ... ... әр ... ... саяси, коньюктуралық және басқа да
өзгерістерге өте ... ... және ... ... ... ... айтканда, баға қаншама көтерілгенімен, мұқтаждықтың
бәсеңдемеуіне ... ... ... ... ... ол ақшаның
нақты құны түседі.
Практикада қолданылатын баға стратегиялары:
І.Жоғары баға стратегиясы. Алғашқыда өндіріс шығындары жоғары ... ... ол ... ... жаңа ... ... ... жоғары
тауарлардың бағасы да жоғары болады.
2.Төменгі баға спгратегиясы немесе нарыққа өту стратегиясы. ... ... ... іске ... баға ... ... ... қарастырылған, алдын-
ала белгіленген бағалар.
4.Жеңілдіктегі бағалар стратегиясы сатып алушылармен жұмыс істеу, яғни
кәсіпорынға деген ... ... үшін ... ... ... бағамен
сатьшады.
5.Икемді баға стратегиясы. Бағалар сатып алушылардың мүмкіндіктеріне
қарай белгіленеді.
6. Тұрақты, стандартты, озгермейтін баға стратегиясы.
7. ... баға ... яғни ... ... 100 ... ... ... сатып алады.
8. Жаппай көтере сатьт алу стратегиясы, яғни көтерме баға.
Бағаның түрлері:
І.Анықтама баға анықтамалық басылымдарда, ... ... ... ... баға сатушылар мен сатып алушылар арасында келіссөздер
барысында тағайындалатын ... баға ... ... ... ... ... қайта қаралады.
4.Өзгермелі баға дайындалатын бұйымдарға сауда мәмілесінде ұзақ ... ... осы ... дайындау үшін қажетті уақыт ішінде
Қорытынды
Нарықтық экономика және нарықтық қатынастар қызметінің негізі ретінде
тауар-ақша қатынастары болып табылады. Сондықтан, ... ... ... ... оның ең ... ... ретінде қарастыру
қажет. Нарықтық экономика - пайда табуға негізделеді.
Нарықтық экономика кезінде баға сұраныс және ... ... ... пен ... ... ауытқуы нарық
конъюнктурасының әрекетіне байланысты. Баға көбінесе белгілі география-лық
аудандағы ... ... ... ... ... қызмет істеу
сферасын анықтайды
Қазіргі экономикалық теорияның көзқарасы бойынша баға - құнның ақшалай
көрінісі, яғни ... ... ... ... қажетті еңбек. Бағаның
дәрежесін, арақатынасын белгілі уақыт ішінде өзгеруінің негізіне құн заңы
жатады. Баға ... ... ... болады. Тауар бағасының қүннан
ауытқуының заңдылығы құн заңы бойынша анықталады. Баға мөлшері тауар ... ... ... ... ... қалайтын да - құн
заңы.
Құн заңы - ол объективтік экономикалық заң. Қүн ... ... - ... өндірушілердің арасындағы экономикалық қатынасты,
байланысты реттеу. Бүл заңның талабы - ... және ... ... айырбасталуының, сатылуының негізіне сол тауардың құны алынады. Ал
қүнның өлшеміне қоғамға қажетті уақыт ... ... да ... құнның
ақшалай көрінісі дейді. Бағаның мөлшері тауардың құнына тең ... ... - ... ... ... ... та, баға ... әр тауар бойынша
құнмен бірдей болады деу мүмкін емес. Тауардың айырбас қүны ... ... ... тұрады. Өйткені бағаға тауардың құны ғана емес, олардың
айырбастау ... ... ... ... мемлекет тарапынан реттеудің
тәсілдері, өндіруші мен тұтынушы арасындағы қүнның бөлінуі әсер ... да, ... ... ... баға - ... ... бір пішіні
ретінде ғана көзге түседі.
Бағаның нарықтық механизмінің негізгі ... - ол ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс принципінде жүргізу
үшін пайда табуды қамтамасыз ету болып табылады. Бұл кезде өнімнің өзіндік
қүны - ... ең ... шегі ... ... Егер де баға ... ... болса, баға өзіндік құнды ақтай алмайды, соның салдарынан көсіпорын
банкротқа немесе санацияға ұшырайды, яғни ... ... ... ... жалғастыра алмайды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Белгібаев Қ. Экономикалық теория ... ... ... Я. Экономикалық теория Алматы 1997
3. Нарықтық экономика негіздері
4. Мәдешев Б. ... ... ... А. ... ... М.Т. ... Р.Р., Ертазин З. Агробизнес теориясы мен тәжірибесі.
А. 1997
6. Үмбетов. Кәсіпорын экономикасы. А. 2002
7. Нысанбаев С.Н. Коммерциялық баға ... А. ... ... ... ... А.. 1998

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығы29 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының пайда болуы және дамуы27 бет
Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын белсендірудегі бағалы қағаздар нарығы71 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь