Цитология және оның органоидтары


Сабақ мақсаты: Жасушаның құрылысымен таныстыру.
Білімділік мақсаты: Жеке жасуша құрылысы неден тұратынын оқып үйрену. Тірі организм екенін оқушылардың көзін жеткізу.
Дамытушылық мақсаты: Ең негізін анықтап, талдау жасайды, салыстыруды үйренеді.
Тәрбиелік мақсаты: Табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттыра, бірін-бірі сыйлауға, тыңдауға үйренеді. Өз ойларын ашық айтуға дағдыланады.
Сабақ типі: Аралас сабақ.
Оқыту әдісі: Лекция.
Тексеру формасы: Тест. Реферат. Симентикалық карта. Венн диограммасы.
Көрнекіліктер: Компьютердегі слайдтар.
Сабақтың кезеңдері:
І Ұйымдастыру кезеңі: 3 мин. Оқушылардың назарын сабаққа аудару. Түгендеу.
ІІ Өткен тақырыпты қайталау: 15 мин
1. 10 мин тест алу.
2. «Жасушаның ашылу тарихы»
3. «Жасуша теориясы»
4. «Жасушаның химиялық құрамы» рефераттарды қорғату.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Цитология және оның органоидтары.
Сабақ мақсаты: Жасушаның құрылысымен таныстыру.
Білімділік мақсаты: Жеке жасуша құрылысы неден тұратынын оқып үйрену.
Тірі организм екенін оқушылардың көзін жеткізу.
Дамытушылық мақсаты: Ең негізін анықтап, талдау жасайды, салыстыруды
үйренеді.
Тәрбиелік мақсаты: Табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттыра, бірін-бірі
сыйлауға, тыңдауға үйренеді. Өз ойларын ашық айтуға дағдыланады.
Сабақ типі: Аралас сабақ.
Оқыту әдісі: Лекция.
Тексеру формасы: Тест. Реферат. Симентикалық карта. Венн диограммасы.
Көрнекіліктер: Компьютердегі слайдтар.
Сабақтың кезеңдері:
І Ұйымдастыру кезеңі: 3 мин. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
Түгендеу.
ІІ Өткен тақырыпты қайталау: 15 мин
1. 10 мин тест алу.
2. Жасушаның ашылу тарихы
3. Жасуша теориясы
4. Жасушаның химиялық құрамы рефераттарды қорғату.
Тест.
1.Цитология ғылымы нені зерттейді?
А) Жасушаны. Ә) Ұлпаларды. Б) Өсімдіктері. В) Вирустарды.
2. Өсімдік жасушасының ядросын қай ғалым ашты?
А) Я.Пуркине. Ә) Р.Броун. Б) Р.Гук. В) М.Шлейден.
3. Протоплазманы ең алғаш ғылымға енгізген кім?
А) Г.Галилей. Ә) Р.Броун. Б) Р.Гук. В) Я.Пуркине.
4. Куtos ұғымы, оны қай тілден аударған.
А) Жасуша, грек. Ә) Экариот, грек.
Б) Цитоплазма, латын. В) Прокариот, латын.
5.Жасушадағы негізгі макроэлементтер.
А) S, Ce, I, B. Ә) C,O,H,N. Б) C,N,U,Au. В) O,H,Si,Ni.
6. Ферменттер қандай қызмет атқарады?
А) Тасымалдау. Ә) Ақпараттық. Б) Катализаторлық. В) энергиялық.
7. Организмде ион түрінде кездесетін элементтерді атаңыз?
А) Zn, Cu, Mn, Co. Ә) O,C,H,N. Б) K,Cl,Na,Mg. В) P,S,Si,Mo.
8. Жасуша теориясының негізін қалаған ғалымдар?
А) М.Шлейден. Р.Гук. Ә)Т.Шванн. Г.Галилей.
Б) Р.Гук. Р.Броун. В) М.Шлейден. Т.Шванн.
9. Протоплазма дегеніміз не?
А) Жасушаның ішіндегі сұйықтық. Ә) Жасушаның сұйықтығы мен ядро. Б)
Ядро. В) Жасуша органоиді.

А) Жасуша мембранасы: Жасуша сыртын қаптайды, сыртқы ортадан бөліп
тұрады. Шала өткізгіштік қасиетке ие. Мономерлі молекулаларды өткізеді.
Өсімдік жасушасының мембранасы жаунықты заттардан тұрады. Өсімдікке
серпімді, беріктік қасиет береді. Жануар жасушасының мембранасы 3 қабаттан
тұратын ішкі, сыртқы қабаты нәруызды молекулалардан, ортаңғы қабат екі
қатар фосфолипид молекуласынан тұрады. Созылғыш, жұмсақ болып келеді.
Ә) Плазмолемма: цитоплазмамен тікелей байланысқан ішкі қабат.
Қалыңдығы 10 нм. Негізгі химиялық құрамы: 60% нәруыз, 40% май, 2-10%
көмірсулардан тұрады. Қызметі: Өткізгіштік ион түріндегі заттар мен
қарапайым мономер құрылысты молекулаларды өткізеді. Күрделі
макромалекулаларды эндоцитоз (Мечников ашқан- фагоцитоз жолымен, Пиноцитоз-
су тамшыларын өткізеді). Экзоцитоз- май тамшылары, ферменттер, нәруыз
молекулалары, полисахаридтер артық мөлшерде жиналғандары жаусша сыртына
шығарылады.
Б) Цитоплазма: жасушаның ядросын қоршап жатқан қоймалжың зат. Түпнегізі-
гиалоплазма (гр: hуalos-әйнек және plasma-түссіз масса деген мағынаны
білдіреді. Химиялық ерекшелігі құрамында түйіршікті денелер, нәруыздар,
ферменттер, нуклейн қышқылдары және көмірсулар, АТФ молекулалары болады.
Америкалық биолог К.Портер электронды микросоп көмегімен жасушының
гиалоплазмасынан микротұтікшелерді байланыстырып қозғалысқа келтіріп
отырады.

В) Жасуша ядросы: жасушасы тұрақты бөлігі болып келеді. Өсімдік 1839ж
жасушасының ядросын чех ғалымы Я.Пуркине тапқан. Толық жетілуіне байланысты
экариотты организмдер және ядросы жетілмеген организмдерді прокариотты д.а.
грекше карион ядро деген мағынаны білдіреді. 3 қабаттан тұратын 2
мембраналы. Ядро жасушаның бөлінуі мейоз, митоз, интерфаза кезеңіне
қатысады, жас жасушалар п.б.
Ядро құрамы күрделі тірі организмдердің тұқым қуалайтын белгілері мен
қасиеттерін сақтайтын хромосомалар, ядро шырыны, ядрошық, РНҚ ж.е.т.б.
құрамдас бөліктер болады.
Ядро шырыны- ядро қабықшасы ішіндегі қуысты толтырып тұратын қоймалжың
зат. Құрамында нәруыз, нуклейн қышқылы мен көмірсулар болады.
Ядрошық – шар тәрізді тығыз денешік, мөлшері 1-2мкм-10мкм. Құрамында
1,5% ДНҚ, 8,0% нәруыз болады. 70% цитоплазмалық РНҚ, 30% ядролық РНҚ
синтезделеді. Жасуша бөлінгенде ядрошық жойылып кетеді.
Хромосомалар д.з.- ДНҚ-ң жіпшелерінен тұратын созылыңқы тығыз денешік.
Құрамында 40% ДНҚ, 40% гистон, 20% қышқылды нәруыз және өте аз мөлшерде РНҚ
болады.
Гистон д.з хромосомадағы құрылыс қызмет атқаратын нәруыз. Әр түрге тән
хромосомалар пішіндері және сандары жөнінен айырмашалықтары болады. Мысалы:
адамда 46 хр, жылқыда 66 хр, бақада 26 хр, дрозофила 8 хр, жүгеріде 20 хр,
бұршақта 14 хр болады.
Г)Лизосома 1955 жылы бельгиялық биохимик Де Дюв ашқан. (гр lуsis-
ерігіш, somo-дене) Денелерді ерітеді деген мағынаны білдіреді. Эукариотты
ағзаларда, әсіресе фагоцитозға қабілетті лейкоцит жасушаларында көп
мөлшерде кездеседі. Өсімдік жасушаларында вакуоль түрінде болады. Лизосома
құрамында 60-қа жуық гидролиздеуші ферменттер: нуклеоаза, липаза,
фосфотаза, дезоксирибонуклеоаза, рибонуклеоаза сияқты және т.б. ферменттер
болады. Жасушаның асқорыту мүшесі деп те атайды. Осы ферменттер өзінің
құрамына сай заттарды ыдыратады. Мысалы: бақаның дернәсілінің құйрығы
жойылуы осыған байланысты. Лизосомада 4 түрі бар: 1) 1-ші реттік лизосома
диктосомадан бөлінетін, 2) құрамы өзгерген лизосома, 3) аутосомалар, 4)
қалдық денешіктер. Қалдық денешіктер жасушадан экзоцитоз жолымен шығарылуы
немесе жасушада липофуксин пигменті түрінде қалып қояды. Адам қартайғанда
әсіресе ми жасушасында, бауырда, бұлшықет талшықтарының телолизосомада
липофуксин пигменті көп кездеседі. Бұл пигмент организм тіршілігін
жойғанға дейін сақталады, қартаю пигменті д.а.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Цитология
Цитология және гистология
Цитология негіздері
ЦИТОЛОГИЯ ЖӘНЕ ГИСТОЛОГИЯ. ӨСІМДІКТЕР ФИЗИОЛОГИЯСЫ
Жасуша органоидтары
Цитология бөлімі
Цитология негіздері. Жасушаның химиялық құрылысы
Цитология лекция тест және бақылау сұрақтары глоссарий оқу құралы
Цитология туралы түсінік
Цитология – клетка туралы ғылым
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь