ХIX ғасырдың жартысы мен ХХ басында Қазақстан жеріндегі кәсіпкерліктің дамуы

ХІХ ғасырдың екінші жартысында ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамдық өмірінде ұлттық буржуазия тобы қалыптаса бастады. Бұл топтар қоғамның кәсіпшілік негізін қалады. Белгілі тарихшы Е.Бекмаханов былай деп жазған «ХІХ ғ ортасында товарлы капиталистік қатынастарының қазақ қоғамына енуіне байланысты қоғамның әлеуметтік жүйесінде күрделі өзгерістер болды. Қазақтың кейбір бай феодалдары капиталистік қатынасқа тез арада ілесіп кетті. Байлардың жаңадан құрылған жалдамалы еңбек, ауылшаруашылық машиналары кеңінен қолдана бастады» - деп жазады, өзінің «ХІХ ғ екінші жартысындағы және ХХ ғ басындағы байлар шаруашылығы және оның ерекшеліктері» деген еңбегінде \1\. Жаңа бай элементтер тобы өз шаруашылығының рынок сұранысына байланысты құра білді. Патша үкіметінің Қазақстандағы отаршыл экспансиясы оның әлеуметтік экономикалық өмірдегі табиғи ішкі қатынастарды толығымен өзгертті десе болады. Сонымен қатар олар қоғамның дамуына рыноктық қатынасты енгізу арқасында кәсіпкерлік топтардың қалыптасуына ықпал еттті. Ол жөнінде орыстың зерттеушілері Румянцев П.П. өзінің «Современный экономический строй» деген еңбегінде, Галуза П.Г. өзінің «Социальные отношения в казахском ауле и переселенческой деревне Казахстана в начале ХХ века » - деген еңбегінде, қазақ қоғамындағы кәсіпкерліктің дамуы жөнінде ашып көрсеткен. Галузо былай дейді
« Қазақтың жаңа байлар тобы жәрмеңкеде сатылатын малдың иесі ғана емес, сонымен қатар олар жердің де иесі» - деп көрсеткен. \2\ Олар ауылшарушылығының товарларын рынокқа шығарып қана қоймай, капитал қорында жинағанын көрсетеді.
        
        Кіріспе
ХІХ ғасырдың ортасы – Қазақ жеріне капиталистік қатынастардың тарала
бастауының көріністері айқын байқалды: отырықшы мал ... ... ... жеке ... ... гүлденуі кең таралуы, жылқы санының
азайып ірі қара ... ... ХІХ ... 60 ... ... қаражаттарын қазба байлықтары мол қазақ аймақтарында өндіріс
орындарын салуға жұмсалды. Тұтас алғанда, ... ... ... ... ... өнім ... ... техникалық біліктілігінің жеткіліксіздігі, білімді инженер-
техник мамандардың мүлде болмауы тән еді. Бұл оның 1887 жыл Екатеринбургте
өткен Сібір- Урал ғылыми- техникалық ... ... ... ... ... сол бір ... ... деңгейі, оның техникамен
біршама төмен жарақаттандырылуының өзі дегенмен де өлкенің полиэтникалық
халқының экономикалық әл- ауқатында өте маңызды жағдай болып шықты, ... ... ... ... ... өлкесінің бірте- бірте ... ... ... ... ... ... атап айтқанда сауданың нысаны мен
мазмұнына аз өзгеріс енгізген жоқ. Ішкі сауда екі нысанда: айырбас және
ақша ... ... ... Ең ... ... ... ... жайлап
орналасқан орыс- украин шаруа тұрғындары және қазақ ... ... ... ... жүргізді.
Қазақстанның Орта Азиямен сауда байланыстарының мың жылдық ... ... « Для ... ... ... Азии торговля с
кочевниками- турками всегда имела большое экономическое значение .... » ... ... \1\ ... мен Орта ... ... тек ... жақындығы ғана емес, этно- мәдени, тарихи дәстүрлері мен
экономикасының ұқсас тұстарының көп болуы.
1. Мадунов С. История казахско- ... ... в ХІХ ... ... ... 1992 ... ХІХ ғасырдың жартысы мен ХХ басында Қазақстан жеріндегі Кәсіпкерліктің
дамуы
ХІХ ... ... ... ХХ ... басында қазақ қоғамдық
өмірінде ұлттық буржуазия тобы ... ... Бұл ... ... ... ... Белгілі тарихшы Е.Бекмаханов былай деп жазған
«ХІХ ғ ортасында ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жүйесінде күрделі өзгерістер болды.
Қазақтың кейбір бай феодалдары капиталистік қатынасқа тез ... ... ... ... ... ... еңбек, ауылшаруашылық
машиналары кеңінен қолдана ... - деп ... ... «ХІХ ғ ... және ХХ ғ ... ... ... және оның
ерекшеліктері» ... ... \1\. Жаңа бай ... тобы ... рынок сұранысына байланысты құра білді. Патша үкіметінің
Қазақстандағы отаршыл экспансиясы оның әлеуметтік экономикалық өмірдегі
табиғи ішкі ... ... ... десе ... ... қатар
олар қоғамның дамуына рыноктық қатынасты енгізу ... ... ... ... еттті. Ол жөнінде орыстың зерттеушілері
Румянцев П.П. өзінің «Современный экономический строй» ... ... П.Г. ... ... ... в казахском ауле и
переселенческой деревне Казахстана в ... ХХ века » - ... ... ... ... дамуы жөнінде ашып көрсеткен. Галузо
былай дейді
« Қазақтың жаңа ... тобы ... ... малдың иесі ғана емес,
сонымен қатар олар ... де ... - деп ... \2\ ... товарларын рынокқа шығарып қана қоймай, капитал қорында
жинағанын көрсетеді. Қазақ шаруашылығын рыноктық қатынасқа ... ... жоқ. ... ... ... ... ... психологиялық жағынан капиталистік қатынасты түсінуге ... ... емес еді. Олар ... жаңа ... көбейтуге және
ауылшаруашылығының жаңа технологиясын меңгеруге көп көңіл бөлмеді. Орыс
көпестері ауыл тұрғындарынан ... ... мал және мал ... ... немесе айырбастап отырды. Кейбір қазақ байлары алыпсатарлықпен
айналыса бастады. 1822 ... ... ... ... ... тез дами
бастады. ХІХ ғ 90 жылдары ХХ ғ 90 жылдары Павлодар, ... ... ... уездерінде мал, мал өнімдерін сатумен айналысатын 640
қазақ көпестері қалыптасты. Олардың ... ... ... Қарағановтың жылдық сауда айналымы 150 сомды құрайды. Қазақтың
ірі ... ... ... ... 500 ... ... ал Ибрагимов
деген көпес астық ұнын, нан ... ... ... ... саудагер
киіз, киіз өнімдерін сатқан. ... ... ... маклерлік
алыпсатарлар, приказщиктер ұстаған делдалдықпен айналысқан. 1898 жылы
Көкшетау уезінде 62 ... ... ... табылды. \3\ Байлардың
шаруашылығын зерттеу нәтижесінде 1849 жылы Ақтөбе, Павлодар уездерінде
алыпсатарлар тіркелген. ХІХ ғ ... ... ... ... ... саудагерлер қалыптаса бастағанын көрсетеді. Мысалы
Павлодар уезінің Тереңкөл ... 5- ші ... ... ... 20
жылдар бойы түрлі сауда операцияларын жүргізгені жөнінде мәлімдейді. Оған
кәсіпкерлік қызмет жөнінде дәлел ... ... ... сақталған
тастан қаланған дүкен бола алады. Архив документтерінде сақталған Ақмола
уезінің кәсіпкер саудагерлері ... ... ... ... және тағы басқа кейбір қазақ кәсіпкерлері орыс отаршыларынан
жерді жалға алып, оны үлестіктерге ... ... ... ... ... буржуазия өкілдері өз капиталдарын фабрика, зауыт өндірісіне салып
отырған.
Қазақтар негізгі ішкі рынокқа: мал, мал өнімдерін, тері, жүн, тері,
киіз, ... қап және тағы ... ... ... бастады. Қалада тұрған
қазақтар өз бұйымдарын ақшаға, ал шалғай ... ... ... өз ... орыс көпестеріне айырбасқа берген. ХІХ ғ аяғы ХХ ғ
басы жәрмеңке саны тез өсе бастады. 1885 ... ... ... ... ... ашылады. 1893 жылы Жаркент уезінде ең ірі Қарқара
жәрмеңкесі жұмыс істей бастады. Жетісу өлкесінде ... ... ... ... 1894 жылы ... ... Лепсі, Жаркент сауда
орталықтарында сауда- өнеркәсіп ... ... ақша 9 млн. ... ... ... беделі жылдан- жылға өсе бастайды. Халықаралық
сауда байланысында Ресей және Қытаймен байланыстары жандана түседі. Верный
уезінің кәсіпкерлері өз ... ... ... шығарып, көп пайда
табады. Олардың қатарында ... ... ... ... және тағы ... ... 1867 жылы Россияда
крепостниктік правоның жойылуы елде капитализмнің дамуын жеделдетті.
Қазақстанның шикізат көзі және ... ... ... ... ролі ... 1867- 1868 ... Қазақстанда әкімшілік басқару
жұмыстарына байланысты жұмыстар жүргізілді. ... ... ... ... қарамастан Қазақстанда жүзеге асқан реформалар өлкенің
жалпы россиялық деңгеиіне көтерілуіне жағдайлар ... ... ... ... ... ... шыт, ... былғары,
металл бұйымдары әкелінді,
1. Бекмаханов Е.Б. «ХІХ ғ екінші жартысындағы және ХХ ғ ... ... ... және оның ... ... 434с. - ... ... П.Г. Социальные отношение в казахском ауле и ... ... в ... ХХ ... ... в канун Октября. Под
ред. проф. П.Г.Галузо. А-А. 1968. ... ... Б. ... ... в ... ... трети ХІХ –
начале ХХ в.
ал Қазақстаннан ... ... ... мал ... мал ... тасылды. Мал шаруашылығы мен егін шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ... ... Сауданың жаңа түрі ... ... ... ... Ірі ... жылдық товар айналымы 1
млн. сомға жетті. Қырдағы аудандарда тасымалды ... ... ... ... жылы саудада несиеге берудің ... ... ... ... Сауда- өнеркәсіп орталықтары ... ролі ... Қала ... саны ... аударушылар есебінен өсті.
Қазақтар негізінен оңтүстік жақта тұрды. ... ... ... ұсақ ... ... басым болды: тамақ, тері илейтін,
механикалық ... ... ... Кен ... жаңа кәсіпшіліктер
саны өсті. Тек Ақмола облысының Қарқаралы уезінде 249 рудник болды.
Қарағандыда ... ... ... ... ... ... Тұз
өнеркәсібі, Каспидің балық шаруашылығы кәсіпшілігі капиталистік сипат ала
бастады. 1874- 1876 жылдары Орынбор теміржолы салынды. 90 ... ... жол ... ... облысы арқылы өтетін бір бөлігі іске
қосылды. Темір жол салу ... ... ... ... ... ... транзит сауда көлемінің артуына ықпал етті.
Патриархалдық томаға- тұйықтықтың күйреуі, натуралды шаруашылықтың
ыдырауы, товар- ақша қатынастарының ... ... мен ... деген
қажеттіліктің артуы отырықшылыққа және егіншілікке көшуді тездетті. ... ... ... ... шамамен 10 млн. пұт астық өндірді. Ақтөбе
және Қостанай уездерінде 9 млн. пұт ... ... ... ... енуі ... ... феодалдық ыдырау прцесінің жеделдеуі, тапқа жіктелу және
ауылдағы таптық күрестің өсуі болды. Жерден және малдан ... ... ... ... қол үзбесе де, кәсіп іздеп қалаларға кетті. ХІХ ғ
аяқ шенінде жұмысшы табы, оның ішінде Россия жұмысшы ... бір ... ... ... табы ... ... ... кен және тұз
өнеркәсібінде істейтін жұмысшылар саны өсті. 1855 жылы мұнда 1353 ... 1900 жылы 11225- ке ... ... ... ... орыс,
қазақтар бірігіп еңбек етті.
Ауыл өмірінің барлық салаларына капитализмнің енуі туғызған дағдыдан
тыс тұрмыс жағдайлары номадтарды табиғи- ... ... ... шөп шабумен, аң аулаумен, бақша егумен айналысуға итермеледі.
Едәуір көп шапқан ... оны ... ... ... ... ... сатты, капуста, картоп өсірді. ... ... ... ... оны орыс ... сатып пайда тапты: 1
пұт картоп 20-40 тиын тұрды. 1888 ... ... ... ... ... ... ... бақша егуге жалпы қолайлы жерлерде қазақтар
қоныстанушылардың ықпалымен қарбыз, қауын өсіре
бастады: Өскемен ... 5449, ... 3054, ... ... ... ... -10733 дана ... қарбыз өсірді. Оңтүстік аймақтарда
бақша шаруашылығы ескі дәстүрдің жалғасы ретінде жер- ... өріс ... ... ... арасында аң аулаудың өскенін
атау керек, атап айтқанда, оны ... ... аң ... ... аңғаруға болады.
Жүн, тоң май, қыл және тағы басқалары ... мал ... мол ... ... ақ осы ... өңделген түрі, мысалы, киіз,
шекпен, қыл арқандарға деген қажеттілік ауылдарда үй кәсіпшілігінің дамуын
ынталандырды, олардың бұйымдары да ... ... ... ... жүндерден дағдылы төбесі шошақ,
маңдайында күнқағары бар, көшпеліні оңтүстіктегі аптап ыстықтан ... ... ... бір ... ... табылатын айыр ақ қалпақтар
дайындалды.
Өнеркәсіптің дамуы, қалалардың кең- байтақ ... ... ... ... ... ... құрылуы және шаруашылық
жүйесіндегі басқа да өзгерістер банк мекемелерінің желісінің кеңеюін көп
жағынан тездетіп, экономиканың дамуындағы негізгі сатып алу- сату ... ... ... ... жылы ... ... ... банктердің бірі Петропавлдағы
негізгі капиталы 40 мың сомды құрайтын қалалық ... банк ... ... жылы ... ... банк ... ... құрамына Жетісу
облысына кірген бүкіл Түркістан генерал- губернаторлығы үшін ... ... ... ... мұндай бөлімшелері Қазақстанның сауда
орталықтарымен қалыптасып келе жатқан ... ... ... Семейде, Верныйда жұмыс істеді. Қазақстанда Ресейдің ... ... ... жаңа ... жол желілерінің іске қосылуы
Қазақстанда империяның ірі банк ... жаңа ... ... ашу үшін қолайлы негіз жасады. Ресейдің ең әйгілі ... ... ... өз бөлімшелерін ең алдымен Дала өлкесінде
ашқан Сібір сауда банкі болды: бұл банктің 57 бөлімшесінің 6 бөлімі, ... ... ... 1894 ... ... 1898 жылы- Семейде, ал ХХ ғ.
басында- Ақмола, Верный, Қостанайда, Павлодарда жұмыс істеді.
Банктердің болмашы ... ... ... ... бірқатар
ерекшеліктері бар және қазақ- қырғыз кассалары арқылы жүзеге асырылған,
өлкеде ХІХ ғ 70 жылдарында қолданылған ұсақ ... ... ... Олар далалық облыстардың байырғы халқына көкейтесті шаруашылық
және отбасылық қажеттерін қанағаттандыру үшін қаражат беруді мақсат еттті.
Банк ісінің жай- ... ... ... көбеюі Қазақстан тұрғындарының
арасында ақша жүйесінің таралуына, оның баспа- бас айырбастауды ... ... ... ... ... ... ... әдістері бәрінен бұрын қамтыған солтүстік-
батыс және ... ... ... ақша ... ... құнын
ұғынуы тез қарқынмен жүрсе, империяның құрамына кейініректе енген оңтүстік
аудандарда бүкіл ... ... ... ... бастады. Профессор
Смирновтың пікірі бойынша, нақты ақшаның енгізілуі және жаңа жүйе бойынша
есеп айырысу аймақ жаулап ... ... ене ... және ... ... ақша теңге Қоқанның теңгелерімен еркін айналыста
жүрген. Көшпелілерде ақша қаражатының болуы олар үшін қала ... ... ... ... ... кредит- ақша байланыстарын
жасауға, жергілікті банктерде ... ... ... ... ... ... ... мүлік сатып алуға кең
мүмкіндіктер ашты. «Бұрынғы кезде, жергілікті халықта, 4-5 мың сомы ... ең бай адам деп ... ... ... ... ... қалалар
ғана емес, қыстақтарда да кездестіруге болады, ал қалаларда 300 мың сом
нақты капиталы бар байлар ... - ... ... ... ... жаңа ... ... өмірін «Туркестанские ведомости» газеті
осылайша сипаттайды.
І. ХІХ ғ.екінші жартысы мен ХХ ғ. басында ... ... ... ... ... ... ... дейінгі Қазақстанда
негізінен өнеркәсіптің екі саласы, ... ... ... ... ... тау- кен өндіріуші және кен- зауыт өнеркәсібі, сондай- ақ
ауылшарушылық, көбінесе мал өнімдерін ұқсату жөніндегі өнеркәсіп. Тау- кен
өнеркәсібі ... ... және ... ... ... Онда ... мен кен орындары игеріле бастады. Әрине бұл өнеркәсіптің жоспарлы
дамуы болған жоқ. Кен ... жеке ... ... олар 20 жылдай
пайдаланып, кен қоры азайысымен, ол кен ... ... ... ... ... ... ... мен кеніштері пайда болды, ол
қайтыс болғаннан кейін олар кен ... ... ... ... меншігіне көшті. Бұл кәсіпорындарда ... ... ... артта қалған техника, міндетті күш- көлік
міндетткерлігі қолданды, сондықтан да олар ... ... ... ... ал ХІХ ғ ... ... жекелеген әрекеттерге қарамастан
жұмысын мүлде тоқтатты.
Орталық Қазақстанның сан- салалы экономикасының құрамдас бөлігі
жергілікті өнеркәсіп болды, оның біркелкі емес, өтпелі ең ... ... ... мен мәні бірқатар қарама- қарсы пікірлер туғызды.
Өздерінің көлемі, ... ... ... ... ақ ... ... ... саны бойынша шағын бұл зауыттар шын мәнінде ХІХ
ғасырдың аяғы- ХХ ... ... ғана ... ... ... ... Қазақстанда көмір және түсті металдар кен орындарын
пайдалану ... ... ... ... ХІХ ғ 30 ... ... орыс
көпестік капиталы назар аударған болатын, ... ... ... әулеті
монополиясының болуы ықпал етті.
1834 жылы көпес С.И.Попов Қарқаралы уезінде Богословск күміс-
қорғасын және ... да бай кен ... ... ... 1839 жылы ... мен ... балқытуға арналған Благодатно- Степановский зауытын, ал
1849 жылы Александровск заутын салды. Жиырма жылдан кейін екі зауытта ... ... ... ... 1858- 1859 ... ... қорғасын зауытын салды, ол 1877 жылға дейін жұмыс
істеді.
ХІХ ғ 40 жылдарында көпестер Н.Ушаков, ... ... ... ... ... ... ... мыс кеніші бар Нілді алқабын,
Жезқазған және Спасск- Вокресенск кенді аудандарын арзанға сатып алып, мыс
өндірумен айналысты. С.А.Попов ... ... ... ... ... ... Балқаш көлінің жағалауына жақын жерде ... ... ... олар араға үзіліс салып, біріншісі 1913 жылға
дейін, екіншісі 1907 жылға дейі жұмыс істеді. Бұл ... ... ... ... мен ... болмай өндіріс техниаксы
төмен және білікті жұмысшылары жоқ жағдайда салып пайдаланды. Олардың
иелерінің көпшілігі оңай ... қуып ... де, ... ... ... ... ... кен өнеркәсіп орындары, алғашқы ... ... ... ... кәсіпкерлердің акционерлік қоғамдарының
қолна көшті. Олардың арасындағы алғашқы кәсіпорындардың бірі- 1904 ... ... ... пен ... ... ... ... ХІХ ғ екінші
жартысында өлкедегі мыс балқыту өнеркәсібінің ошағы болған ... мен кен ... ... ... ... « ... кен
рудаларының акционерлік қоғамы». Қоғам орыс кәсіпкерлерінен Спасск мыс
балқыту ... қоса ... ... мыс ... және Успенск мыс
кенішін, Саран және Қарағанды тас ... кен ... екі ... ... алды. Қоғам аралас құрамды ағылшын-француз қоғамы болды және ... ... ұлы ... ... Клод ... Жан ... мен ... арқасында құрылған еді. Ол патша шенеуніктерін
сатып алу жолымен ... ... ... қол жеткізді. ... төрт ... және төрт ... ... Оның ...
ағылшынның ірі капиталисі, Парламент мүшесі Артур Фель, ал вице-президенті
Э.Карно болды.
1914 жылы Риддер және ... ... ... мен ... қаратқан «Орыс – Азия корпарациясының» концессиясына көшті. Шын
мәнінде бұл ... ... ... онда ... ... ... ... қаржы іскерлері үстемдік етті және 1914 жылы ол ... ... атты ... қоғамы арқылы Қазақстан Кенді Алтай мен
Екібастұз ... ... ... ... және ... ... акционерлік қоғамдарын құрды.
1914 жылы Риддер және басқа кеніштердің, Екібастұз ауданында ... ... ... 1916 жылы ... көмір және Риддер
концентраттары базасында қорғасын зауыты салына бастады. Бұдан әрі ол
концентраттар ... ... ... ... дейін жөнелтілді. Одан
Воскресенск темір жолы мен Екібастұз зауыттарына жеткізілді. ... ... 1916 ... аяғына қарай аяқталды және 1917 жылға дейін қрғасын-
мырыш концентраттары Риддерден Екібастұзға ... ... күш ... ... шағын байыту фабрикасы мен Быструха электр станциясы
салынды. Соңғысын Риддер кеніштерімен бірге 1916 жылы ... ... суы ... ... 1890 ... ... кен өнеркәсібінің басты салаларының
бірі алтын өндіру болатын. Өскемен уезінде 125- тен астам кен орны ... ... ХХ ғ ... бірқатар себептергет байланысты / салықтың көп
мөлшерде салынуы, қатынас жолдарының қашықтығы, ... ... ... және т.б./ ... ... ... кеніштері
50- ге дейін қысқарды. Бұл ... ... ... ... өз ... ... ... техникалық ынтымақтастықты дамытуға, өндіріс технологиясын
жақсартуға және т.б. мәжбүр етті. Алтын өндіруші салаға Ресейдің ... мен ... ірі ... де өз ... ... Алтын
өнеркәсіпшілерінің қатарында орыс және татар ұлты басым болды. 1904 ... ... 8 ... ... ... ... өнеркәсіп компаниясы»,
1906 жылы Зайсан уезінің бес ... мен ... ... « ... өнекәсіп серіктестігі», 1912 жылы Өскемен уезіндегі алтын айырып алу
фабрикасы бар 9 кеніштер мен ... ... ... ... ... ... » ... жылы ашылған Екібастұз көмір кенішін 1899 жылдан 1903 ... ... кен- ... ... » ... келді. Көмірді
негізгі тұтынушылар Сібір темір жолы, Батыс Сібір пароходствосы және т.б.
болды. Қарағанды мен Саран ... кен ... ... мыс ... ... базасы болды. Қарағанды көмірін Спасск зауытына дейін тасымалдау үшін
1906-1907 жылдарда тар табанды темір жол ашылды. Бұл көмір ... ... ... ... ... жасады, көмір өндіру төрт еседен өсті. Қоңыр
көмір кен орындары да игерілді. 1913 жылы ... мыс ... ... ... ... кен орны ... ол салына бастаған Қарсақбай мыс
балқыту зауытын отынмен қамтамасыз ете алатын еді. 1915 ... ... ... ... Бершүгір станциясына жақын жерде осы жолды отынмен
қамтамасыз ету үшін ... кен ... ... кен ... ... ... кен ... көмірімен Шымкент пен Ташкенттің кен орындары жабдықталды.
Сонымен қатар тұз өндіру де дамыды. Тұз ... ... үшін ... ... сату үшін де ... Батыс Қазақстандағы Басқұншақ,
Елтон, Елек тұз кәсіпшіліктері, өлкенің солтүстік- батысындағы Корьяков,
Повольже, Карабаш тұз ... ... саны көп, әрі ... ... ... Ең ... Ішкі Ордадағы Басқұншақ
және Семей облысының Павлодар уезінің Коряков кәсіпшіліктері болды.
Орал- Жем мұнай ... да ... ... ... ... Ол ... ... дербес акционерлік кәсіпшіліктерін құру жолымен
де, үлес қосып ... орыс ... ... да ... ... 1911
жылы 2 сәуірде Доссор кәсіпшілігінде қуатты ... ... ... ... ... ірі ... ... өндіруді бастап берді. Батыс Қазақстанның
мұнай кен орындарын ... үшін ... ... ... ... Орал ... ... Орал- Жем қоғамы, Орталық Орал- Каспий қоғамы,
Солтүстік Каспий ... ... және ... құрылды.
Мал шаруашылығы шикізатын өңдеу жөніндегі алғашқы кәсіпорындардың
негізгі ошақтары Ақмола және Семей облыстары болатын. Жергілікті мекемерер
жинаған ... ... ... ... ... ... ХІХ ғ. орта шенінде пайда болған. 1888 жылы Семей облысында ... 13 ... 9 ... ... 1 ... ашытатын, 1 май қорытатын,
23 кірпіш, 2 сыра ашытатын және басқа да 4 ... ... ... ... істеген, жалпы шығарған өнімдерінің сомасы 230 мың сомды құрайды.
ІІІ. Сауданың ... ... ... ... ... ... Ұлы ... бірнеше бағыттары Қазақстанда Шығыс және ... ... ... саяси жағдайдың аса күрделігіне қарамастан, тығыз байланыстырды.
Көптеген тарихи жазба деректер қазақтардың әр ... ... ... ... ... ... хабарлайды.
Сол мемлекеттердің бірі- Қытай. Көршілес екі мемлекеттің арасындағы
байланыстардың ... ... ... пен экономикалық
факторлардың ықпалы зор болды. Осының арқасында ... мен ... ... ... ... болды, Семей, Өскемен, Бұқтырма сияқты сауда
орталықтарының экономикалық байланыстарды нығайтуда ролі ... ... ... Қытаймен саудаысның даму шарттарының бірі аумақтың
шектестігі, 1881 жылы Цинь империясы мен Ресей арасындағы Петербург ... ... ... Шыңшаң қалаларындағы орыс саудагерлерінің саны
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... жасады және
олардың табыс мөлшері 200 мың ... ... ... сауда жандана түсті.
Цинь империясының қалаларымен саудаға Үржар, Мақаншы және басқа да ... ... мен ... ... Олар ... бидаймен сауда
жасады. ХІХ ғ 80 жылдарында Жетісу өлкесі ... ... ... ... өсуі ... ... ... бастығының мәлімдемесіне
қарағанда, 1893 жылдың 15 мамырынан 15 маусымына дейін Қарқара жәрмеңкесі
арқылы Батыс Қытайға 171 ... ... ... ... құны 435433
сом болған. Қазақстанға Қытай экспортының ... ... шай ... ... ... тұтынушылар ретінде қазақтар бүкіл шекаралық өңірде осы
тауардың әкелуіне үнемі мүдделілік танытты.
Қазақ тарихын зерттеушісі, ... ... ... ... ... матамен қамтамасыз етті» - деп жазды. \ 1 \
ХVІ ғ екінші жартысында ... ... ... қалыптаса
бастады. Қазақ жерінің ағылшындардың назарына ілігуін олардың ұлы
географиялық ... ... ... ... ... ... Қазақ еліне қатысты жазбаларын саралағанда ағылшындардың
шығыстағы саясатында ... ... ... дәрежеде мән беріле бастағаны
көрінеді. Бұл жазбалардың ішінде Джон Кэстільдің, ... ... ... еңбектері өте құнды болып табылады. Джон ... ... елі ... оның ... ... жаңа ... ... ыңғайлы, тиімді мекен екенін жазған. ... ... ... ... ... ... экономикалық құрылысы,
сауда байланыстары туралы көптеген
1. ... А.И. ... ... казачьих, или киргиз- кайсацких орд ... ... ... ... ... ... ... жинады.
Ол күнделігінде «... Эти людине знали денег, не понимали, что цена
чего- то может ... ... ... - деп ... \ ... мен Орта Азиямен сауда байланыстарының мың жылдық тарихы
бар. В.В.Бартольд: «Для культурных ... ... Азии ... ... ... ... ... большое экономическое значение..... » -
деп жазды. \ 3\
Қазақстан мен Орта Азияның ... ... тек ... ... ... этно- мәдени, тарихи традициялары мен
экономикасының ұқсас ... көп ... еді. ... Орта ... ... ... ... керуен саудасында Петропавловск бекінісінің
ролі зор болды. Себебі мұнда Сібірдің әр түрлі ... ... орыс ... ... ... ... еді. ... мал және
мал өнімдерін сататын орталықтардың бірі болды. Түркістан ... ... ... ... ... ... қойға ауылшаруашылық
өнімдеріне айырбастау үшін әкелінді. Түркістан аймағында айырбас ... ... ... және т.б. заттардың құны алтынға теңеліп, бағасы
шығарылып отырған. Түркістан саудасына сол кездегі елдің ішкі және ... ... әсер етсе де ол ... ... тоқтатпады.
ХІХ ғ соңында қазақ жерінде көшпелі, жартылай көшпелі, ... сай ... ... үш түрі жүріп тұратын- айырбас сауда,
жәрмеңке- периодтық сауда, стационарлық сауда. Көшпелі ... ... түрі ... ... ... көбінесе таурды қарызға беру
арқылы жүрді, нақты төленбеген товар құны өсіп ... ғ ... ... ... ... ... ... банктер
1871- 1875 жж. Петропавловскіде ашылды. Кейін мемлекеттік ... ... да ... ... ... 1887 ж. ... ... айналымы 10,3
млн. сомды құраса, ал 1895 ж. 22,3 млн. сомды құрады.
ХІХ ғ 60 жылдарында ... ... ... ірі ... бекінісі
қазақ- өзбек саудасының қызу жүретін орталықтарының бірі болды. 1863 ... ... ... ... және Бұқара саудагерлерімен жалпы көлемі
25671 сом, 58 тиынның товары сатылды. ... ... ... ... және Хиуа бекіністерінде қалыптасты. ХІХ ғ 50- 70 ж.
Сырдария жазығының И1 және И2 ... ... және ... ... қазақ сауда байланыстарының орталықтары болды.
2. Джон Кэстль. Дневник путешествия в году 1736- м из ... ... хану ... ... Орды. Алматы, 1998.
3. 3.Мадуанов С. История казахско- узбекских отношений в ХІХ- ... ... ... ... ж. ... көпестері Қазалыға 500 түйеге жегіген тоавр әекелсе, 1857
ж. 850 түйенің товарын жеткізген.
ХІХ ғ аяғында Қазақстанның оңтүстігінде Түркістан, ... ... ... ... ... байланыстарының тұрақты пунктері болды.
Көпхалықты Түркістан базарының391 сауда лавкасы, жылдық айналымы 316 мың
сомды ... ... ... ... ... ... ... сатып
алды. 1862 ж. Түркістанның 240 мың соға сатып алынған ұсақ және ірі мал
айдап ... ... ... көпестерімен бірге сауда
операцияларына белсенді қатысты. А.Н.Тетеревников: «Между ... и ... ... ... ... ... Киргиз лучше знает
азиатский товар, более привык иметь дело с азиатским торговцем» - деп ... \ 4 ... ... ... ... ... ... және Ташкент
қалаларының ұсталары дайындаған заттар сатылды. Ал киіз ... ... ... заттары ұсынылды. Ірі сауда орталықтарының
бірі Амударияның оң жағасындағы Петро- ... ... ... ... 1847 ж. патша әкімшілігімен тұрғызылған болатын. Түркістан губерниясы
Сырдария ... ... ... ... болып қала берді. Тұрғындардың
басым көпшілігі европалықтар болды, ал ... ... ... тұрды. Төрткөл базарына Шурахан бөлімінен жергілікті халықтар және
қызылқұмдық қазақтар келді.
ХІХ ғ ортасында саудамен қазақ көпестері жеке айналыса бастады. Олар
Ирбит ... ... ... орыс товарларын Петропавловск сауда
орталығында сатты. Сатып алынатын заттар ақшамен, ал ... ... ... ... ... ... құны өсіп, ал сырттан ... құны ... ... ... ... ... көбеюі және
олардың арасында өзара конкуренция басым рөл атқарды.
Қазақ өлкесінің бірте- бірте капиталистік қатынастар өрісіне ... ... ... атап ... ... ... мен аз өзгеріс
енгізген жоқ.
Қазақ өлкесінде ішкі сауда екі нысанда: айырбас және ақша ... ... ... ... ... ... Орта жүздегі
бұрынғы округтік приказдар, Кіші жүздегі шептер маңындағы экономикалық
ошақтар, ... мен ... ... ... ... ... көп
адам тұратын қыстақтары айырбас сауданың орталықтары болды. ... ... ... ... оқшаулануын неғұрлым әлсірете түсуі
үшінкөшпелілер мен отырықшы тұрғындар арасындағы ... рөл ... ... ... ... Орта Азия өнекәсібінің бұйымдарының
бір бөлігін орыс ... ... ... ... ... ... ... Бұл орайда Троицк, Орынбор, Петропавл, Верный,
Семей сияқты айырбас сауда- саттығының дәстүрлі орталықтарының айналымдары
50- жылдардың ... ... ... ... ... мың ... ... жылдардағы әкімшілік реформалардың жүргізілуіне, Орталық және Солтүстк
Қазақстанның бай табиғи ресурстарын шаруашылық ... ... ... ... саясатының кеңінен жүргізілуіне байланысты экономикалық
өмірді жандандыра түскен жаңа ... атап ... ... ... ... ... ... қалалары пайда болды. Айырбас саудасы
ХІХ ғасырдың орта шеніне ... ... ... ... ... ... қаланың өзінде емес, қайта аталған қалалардың
шегінен тыс едәуір қашықтықта ... мал ... тері ... ... Онда ... ... ... болды, ал кең ауласына қамбалар орналасты,
Павлодарда саудагерлер ... ... үшін ... ... жақын орналасқан
қазақ ауылдарымен тұрақты шаруашылық байланыс жасап, номадтар ... ... ... өсе ... ... ... отырды. Қарашаның
ортасында Ертіс өзенінде мұз қатқан кезде ... ... үшін ... ... ... ... еді, олар қала ... көбінесе
ұн сатып алатын, айырбастап алатын ... ... ... ... қалалық Николаев жәрмеңкесінде одан әрі жүргізілді және ... ... ХІХ ғ. 60 ... ... ақ ... ... 250 мың
сомға дейін жетті. Қазалы қаласы «Орыс Түркістаны» ... ... ... ... ... ... Перовскі мен
Түркістаннан, Шыменттен озып кетті. Ол арқылы Ресейге 3,561300 сомның
тауарлары ... ... ... ... 110000, одан ... 40
мың сомға жетті. Сауданың қаулап өсуіне Жаркент қаласының дамуы дәлел
болды. Оның ... ... 1898 жылы ... ... жинаған
мәлметтер бойынша пікір айтуға болады: мануфактура өнімдері көтерме ... 26 мың, ... 121 мың, ... 55 мың, ... ... ... ұсақ- түйек- 6 мың, темір бұйымдары- 80 мың, оның ... ... ... ... ... сатқаны: жылқы- 4165, құны-
83360сом, басқа мал- 3448-51720, қой- ешкі- 34264- 102792 сомның ... ... ... орталығы бойынша да ішкі сауданың көрнеу
өсекні аңғарылды. 1896 жылы ... ... ... ... бойынша- 500
мың, Торғай қаласы бойынша- 200 мың ... ... ... ... ... уезі саудада елеулі табыстарға
жетті. 1883 жылы Нарын- Қарақол арқылы 209 керуен өтті, 471 мың ... ... ... ... қала ... ... ... сату өсіп отырды. Оның серпінділігін Сырдария облысы ... ... 1886 жылы ... ... саны 2456 бас ... оның 206 ... ... ... ... ... алы, алыстағы далалық аудандарды
барғн ... ... ... ... куәліктерінен алынатын қаражат қазынаны
едәуір байытты. Ірі ... ірге ... ... саны да ... 1898 ... деректер айқын көрсетед: Паводара І мельдия көпесі- 1, ... ... ... ... 1 жеткен.
Қазақстанның Монғолиямен аумақтық жақындығы ерте кезден бастап шет
елдермен сыртқы сауданың кеңейтілуі үшін кең ... ... 1860 ... ... тұңғыш коммерциялық фирмасы құрылды, онымен көп ... ... ... ... ... ... көпестері байланыс орнатты.
Қазақстан арқылы орыс- монғол саудасының дамуына көп жағынан Мәскеудің
«Савва Морозов және оның ... ... ... ... 1872 жылы ... 92 түйе мен 30 ... ... сомасы 45 мың сом тұратын
тауарлар апаратын екруен жасақталды. Алайда Ресейдің Монғолиямен ... ... ... шаралары ойдағыдй нәтиже бермеді. 1873
жылы, Урга косулдығының мәліметтері бойынша, Бийскіден Монғолияға ... 16700 сом ... ... және ... үмітті ақтамады.
Ресейден тауарлар 4 бағыт бойынша тасылды: 1- Өскемен мен Семейден
Қобдаға; 2- Бийскіден Шуя ... ... ... мен ... ... Кяхтаға; 4- Забакайлье мен Амур ... ... ... ... көпес керуендерін Могнғолияның сауда орталықтарына
апаратын жолдардың бірі Өскемен мен Семей арқылы өтті. Мұның сол ... ... ... губерниядан келетін орыс көпестері үшін де, сенімді
адамдар арқылы сауда ... ... ... үшін де ... ... ... ... саудасының даму шарттарының бірі
аумақтық шектестігі, сондай- ақ 1881 ... Цинь ... мен ... Петербург шартына қол қойылы болды. Цинь империясының қалаларымен
саудаға Үржар, Мақаншы және басқа да елді ... ... ... ... Олра ... ... ... жасады. ХІХ ғ. 80
жылдарында Жетісу өлкесі арқылы Шыңжаңмен жасалған сауда байланыстарының
өсу ... ... ... ... ... мәліметтеріне қарағанда,
1893 жылы 15 мамырынан 15 маусымына дейін Қарқара жәрмеңкесі арқылы
БатысҚытайға 171 ... ... ... ... құны 435433 сом.
Жәрмеңкелер. Жәрмеңкелік сауданың тұрақтылығын немен ... Ең ... ... ... етуші- қазақтар мен малмен сауда
жасаушылар ... ... ... ... ... ... кедергі
жсаған қатынас жолдарының жеткілікті дамытылмауымен түсіндіруге болады;
екіншіден, бұл- жәрмеңке саудасының қалыптасқан ... ... ... түрде таныс болуымен; үшіншіден, сол кездегі
статиытикада атап өтілгеніндей даладағы байырғы мекендеушілердің ... ... ... және ... ... бөлінген жәрмеңкелер саны жөнінен Ақмола
облысы жетекші жағдайда ... ... саны 40, одан ... Семей
облысы келеді, онда жәрмеңкелер саны 14 жетті. Реформадан ... ең ... ... ... жылы құрылып, Қарқаралыдан 52 шақырым
жерде орналасты. 1 маусымнан 1 шілдеге дейін жұмыс істеді. Екі шақырымға
дейінгі алапты алып жатты. Жәрмеңкеде мемлекеттік ... ... ... ... етті.
Қарқара жәрмеңкесі ірі, ХІХ ғ аяғында ... ... ... ол император патша ағзамның жарлығы бойынша 1893 жылы 29 қаңтардан
бастап Жетісу облысының Қарқара ... ... ... ... ... ... ... 15 мамырдан 15 маусымға дейін бір айға созылып,
алғашында онда сауда жасаушылар баж төлеуден босатылды.
Жәрмеңкелердің ... ... ... ... ... ... іс ... басталуы мен аяқталуының әрдайм сәйкес келуі сирек
кездесетінін ескеру керек. Ол ... ... ... және ... ... ... ... жағдайларға байланысты өткергендігіне және
қыстаудан кейін қоңданып ... ... ... Ең ... көшпелілерге арналуы себепті, олырдың қызмет жағдайлары,
орналасқан жері ... анық ... ... үкімет нұсқауларының
орындалуын қадағалап отырған генерал- губернаторлар ... ... ... және озбырлықпен өзгертуге жол бермеу үшін ... еш ... орын ... ... ... орналасқан
жерінің өзгертілуін мақұлдамады. Сөйтіп ХІХ ғ 80- 90 ... ... ... ... ... барған сайн кең тарта
түсті, тауар қатынастарына малдың көп бөлігін ... ... ... ... ... ... ... далалық экономикалық өмірін
бұрынғысынан гөрі жандандыра түсті.
Қорытынды
ХІХ ғ. аяғы- ХХ ғ. басында Россия ... ... аяқ ... ... үшін ... өнім ... ... арзан шикізат
көзі болып қала берді. Пайдалы кен ... ... ... ... орыс және ... капиталын өзіне тартты. Тау-кен кәсіпорындапры
солардың қолында қала берді. Жер байлығын игеру жыртқыштықпен жүргізілді.
ХІХ ғасырдың ... ... ... ... өнеркәсібін
кішігірім қол еңбегіне негізделген кәсіпорындар құрады. Қазақстан
отарлаушы Ресей империясының ... ... ... қалуынан зардап
шекті. Қазақстан өлкесі халықаралық капиталдың қанау объектісіне айналды.
Ресейге шетел капиталының енуіне ... орыс және ... ... шикізат көздерін иелену жолында бәсеке басталды. Бұл ... ... ... тауып, Қазақстандағы өздерінің кәсіпорындарын
шетелдіктерге сатады. ... мыс, ... ... ... және ... шетелдік және аралас акционерлік қоғамдар осылайша пайда ... ... ... ... ... ірі ... мөлшеріне қарап пайымдауға болады. 1913 жылы ірі өнекәсіп 67 млн.
сомның жалпы өнімін шығарды. Осының ішіндегі өндіріс құрал- ... 18,2 млн. сом, ал ... ... үлесіне- 48,8 млн. сомды
құрады.
1913 жылы Қазақстандағы ірі өнеркәсіптің жалпы көлемін ірі өнеркәсіп
өнімінің құрылымы ... ... ... ... ... ... ... 27,2, тұтыну заттарын өндіру- 72,8. Мұның ішінде көмір
өнеркәсібінің үлесі- 1,4; Мұнай өндіруші ... 3,7; ... 12,1; ... ... 6,5; ұн- жарма өнекәсібінікі-
2,4; ет өнеркәсібінікі- 2,1 процент.
Мал шаруашылығы мен егіншілік өнімдері ұсақ кәсіпорындарда өңделді.
Бұл деректер экономиканың отаршылдық ... ... ... ең ... ... сәттен- ақ қалыптасқанын аңғартады.
Қазан төңкерісіне дейін Қазақстандағы өнеркәсіп дауы ... ... ... ... ... ... ... «төңкеріске дейінгі Қазақстан өнеркәсібінде маман қазақ жұмысшылары
болған жоқ. Қазақтар тек ... ... ... ... тасу ... жұмыстар ғана атқарды» дегенді айтады.\ 1 \ Бұл ... ... ХІХ ... ... ақ ... ... жұмысшылардың
көп бөлігін қазақтар құрады. Ірі кәсіпорындардағы ... ... ... ... ... ... рас. Алайда, жергілікті
ұлт өкілдері аса үлкен шеберлікті қажет ететін мамандық иелері арасында да
аз ... жоқ. 1902- 1903 ... ... Қазақстандағы тау- кен
өнеркәсібіне қарайтын Лондон кен өндіру
1. «Казахстанская правда», 1992, 1- ақпан.
компаниясының ... ... ... ... Фельдің дерегіне
қарағанда « 5 мыңнан астам қазақ қызмет ... Олар ... ... ... ... ... ... түсінген қазақтар өздерінің
техникалық білімдерін мақтан етті, жұмысты бар жан- тәндерімен ... …». \ 1 ... ... ... қанаудың, жұмыс уақытын шектен ... ең ... ... ... ... ... шаш
етектен пайдаға кенелді. Өнеркәсіп ілгері ... ... ... ... ... қызметкерлері мен білікті маман дайындауға
онша көңіл бөлмеді.
Патша ... ... бұл ... ... ... мен
көпестерін, көкірегі ояу азаматтарын жоғарлатпады. 1856 жылы Тәттімбет
Қазанғапов Батыс ... ... ... ... ... хат ... ... алтын кеніне барлау жүргізуге рұқсат сұрайды. Сондай-
ақ, Баянауыл округінің аға сұлтаны, поковник Мұса Шорманов та ... өз ... кен ... ... ... ... шұғылдансам
деген ниетін білдіреді. Бірақ Алтай кен зауыттарының ... ... ... бұл өтініштерді қанағаттандырмады. Өйткені ол
жылдары Қазақстандағы кен оарындарына барлау жүргізіп, өнім ... ... ... құқылы еді.
Тау- кен кәсіпорны Қазақстан экономикасының ішкі сұранымына
байланыссыз жұмыс істеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі төмен болды, өндірілген пайданың бәрі
Қазақстаннан тыс жерлерге жөнелтіліп жатты.
Төңкеріске дейінгі Қазақстан өнеркәсібі отаршылдық ... ... ... ... ... ... пайдаланатын
кәсіпорындар жүиесі дамымады.
Табиғи ресурстарға өте бай Қазақстанның біртіндеп қалыптасып жатқан
өнекәсіптік ... ... ... кен- ... ... ... Қазақстандағы мыс рудаларының,көмірдің, қымбат металдардың оарсан
көп қорлары ХІХ ғаысрдың 80 жылдарында өндіруші ... ... ... бар ... ... ... жасады:Көкшету уезіндегі
алтын кен орындары, Қарағанды бассейініндегі тас көмір кені және басқа да
осындай салалар ... ... ... ... сала ... едәуір дәрежеде анықтап берді.
1898 жылдың басында Семей облысының Павлодар уезінің Воскресенск Кен-
өнеркәсіп қоғамы құрылды, ол Павлодар уезінің далалық аймағында ... бай тас ... және мыс ... ... ... мақсат етті. Кен
орындары мен рудниктердің иелері қазақтардың ... ... ... ... ... олардың еңбегі онша өнімді болмады
және оған орыс жұмысшылары еңбегіне қарағанда ақы әлдеқайда ... ... ... 1991, 24 ... бұл ... ... ... қалыпртасуы ісінде де өте маңызды
болып шықты. Дегенмен, көптеген кен өндіруші кәсіпорындардың техникамен
жарақаттандырылуы төмен дәрежеде болды.
Руда кеніштері әр ... ... ... ... ... айналымға енгізілді. 1890 жылы мыс өндіруші ... 7 ... 6 ... 1 ... 59 шурф ... Кен ... саласында
өз кезеңіндегі сол саладағы соңғы ... ... ... ... ... Қарқаралы уезіндегі
Николаев мыс балқыту зауыты, Семей облысының Қанды ... ... ... ... мыс ... ... облысының Жалғызқарағай
алқабындағы Козьмо- Демьянов ... ... мыс ... ... ... ... ... Саран көмір кеніштері, Зырянов
рудниктері және т.б.
Қазақстан территориясында орта ғасырдың өзінде ... кең ... ... ... басып әйгілі Жібек Жолы өткен. Жетісу
өлкесіндегі және Қазақстанның Оңтүстігін мекендеген ... ... Орта Азия ... ... ... байланысын жасаған. Ол
кезеңде сауданың үш түрі дамыды: айырбас, жәрмеңке және тұрақты сауда кең
қанат жайды.
Айырбас саудамен ... орыс ... ... ... мол қорын алып қазақ сахарасынан шыққан олар ... ... қой, ... ... ... ... үйір ... айдап қайтқан. Сондай- ақ
жәрмеңкеге шығаратын жібек, жүн, ... ... ... ... Орыс
көпестері үшіе сауданың бұл түрі өте тиімді болды. Өйткені қазақ даласында
олармен бәсекелесетіе ешкім ... ... олар ... ... тауарға
шектен тыс жоғары баға қойды да, жергілікті тұрғындардан алатын тауарларға
бағаның ең ... шегі ... ... ... көп ... қой малы
өлшем бірлігі ретінде алынды. ХІХ ғ ... ... ... ... ... ... ... жуықталды. \ 1\ ... түрі ... ... ... сайын өткізілетін жәрмеңкелерде фабрика
мен зауыт бұймдары шикізатқа және мал ... ... 1900 жылы 106 ... ... 32,7 млн. сом айналымға
түскен.
Темір жолдың болуына байланысты Қазақстанды отарлық қанау бұрынғыдан
да күшейді. Темір ... ... ... ... ... кең ... кдергі келтіріп, оның отарлық империяның шикізат және ... ... ... ... ... келген еді. Темір жол ... ... ... игеру үшін және орыс ... ... үшін аса ... ... ... ... ... сауда жүйесінің дамуына
байланысты жәрмеңкелердің саны азайды, қазақ даласына шығатын
1.Россия, т. ХVІІІ. Киргизский край. СПб. 1903. 288- ... саны да ... Оның ... қалаларда сауданың тұрақты жүйесі
пайда болды.
Қазақстан өнеркәсіп капиталымен бірге Еуропа елдерінің сауда
капиталы да ... ене ... Омбы ... ... ... ... ... болды. Петропавлдағы американ,
ағылшын, неміс фирмалары жергілікті өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... жүйесінің тарамдалған
сипатын мына деректерден анық байқауға болады. 1915 жылы Петропавлда ... ... 8 млн. 390 мың ... ... 53 ... орны- 876 мың
сомның, Атбасардағы 71 сауда орны – 1 млн. 106 мың сомның тауар айналымын
жасаған.
Бұрынғысынша ... де ... рөл ... ... ... ... ... айналымы 150 млн. сомға тең болатын
128 жәрмеңке ... ... ... ... ... ... мал шарушылығы өнімдерімен қатар
егіншілік өнімдерімен де кең ... ... ... ... ауыл шаруашылығы машиналары болды, жалдамалы жұмысшылар
еңбек етті. Мәселен, 1914 жылы ... ... ... ... ... ... 95735 қой, 3993 жылқы жөнелтілген. Сөйтіп бір жыл ішінде 56 млн.
992 мың ... ... ... ... ... \ 1 ... жан- жақты дамыған сауда өсім алушылықпен
ұштастырылды, айырбас баламалы ... ... ... ... ... ... бұрынғыдан да күшейтуге жол ... ... ... қайыршылыққа ұшыратты. Бұл процесс пысық адамдардың одан әрі
баюына мүмкіндік жасады.
Дамып келе жатқан тауар- ақша ... банк ... ... ... ХІХ ғ. ... ... облыс орталықтары мен ірі қалаларында
мемлекеттік банк бөлімшелерінің жүйелері жұмыс істеді.
Ресей мен Еуропа елдеріндегі ... ... ... ... ... процесі байқалды. Бірақ бұл біртұтас ұлттық
рынок дәрежесіне жете ... Бұл ... ... ... ... ... ... губернияларға бөлектенгендігіде бөгет жасады.
1. Обзор Акмолинской области за 1914 г. 40- бет.
Қосымша
|Тау- | ... |( ... ... және тас көмір өндіретін тұңғыш кен орындары |
|өндіріс|Шығыс, Орталық Қазақстанда ... ... |( ХІХ ғ. ... ХХ ғ. басындағы 300- 400 жұмысшылары бар ірі |
| ... ...... мыс ... ... \1857\, ... ... |Қарағанды көмір алабы, Екібастұз, Риддер кәсіпшілігі. |
| |( 1898 жылы – ... ... ... ... ... кен- |
| |өнеркәсіп қоғамы құрылды. |
| |( Кен ... ... ... ... |
| |( ... өнекәсібінің бастамасы- Шымкент сантонин зауыты\1822\ |
| |( ... ... ... ... ... 1873 жылы 12(, ал |
| |1893 жылы 17,8( болды. Қазақстанның кен ... ... ... |ХІХ ғ. 90 ... ... ... ... | ... |( 1893- 1895 ... ... ... ... \ ұз. 3138 км.\ |
| ... 187 ... ... ... ... өтті. |
| |( 1893- 1897 ... ... Орал ... жолы ... Оның 194 |
| ... қазақ өлкесінің батысы арқылы өтті. |
| |( 1899- 1905 ... ... ... ... жолы салынды. \ұз. |
| |1656 км.\ 1906 жылы қаңтарда іске қосылды. |
| |( ... ... ... ... 30 мың ... болды. |
| |( ... ... ... ... салудағы мақсаты: |
| ... жаңа ... ... жүйесіне Қазақстанды |
| ... ... |
| ... ... ... пайдалану. |
| ... мен Орта ... ... ... орталықтарымен |
| |байланыстыру. |
| ... ... ұлт- ... ... ... ... ... |
| ... ... тез ... ... | ... ... ... ... ... ... теңізі,Зайсан маңы. |
|лық |( Тұз ... ... ... ... ... ... ... |
|өндіріс|( 1875- 1900 жылдар Верныйда темекі кәсіпорындары ашылды. ... |( Арал ... ... ... тұз ... ... |
| |( Жыл ... Екатеринбург, Томск, Тобыл уездерінде Қазақ өлкесінен |
| |300 мың пұт тұз әкелінді. |
| |( Мал ... ... ... ... ... |
| ... ... ошақтары- Ақмаола және Семей облыстары. |
| ... ... 13 ... 9 саьын қайнататын,1 шарап ашытатын, 1|
| |май қорытатын, 2 сыра ашытатын, 23 кірпіш зауыты ... |
| |( ... ... ... 13 май ... ... 23 |
| |былғары, 5 тон ... ... ... |
| |( ... ... 42 ... тон, май ... сабын қайнату |
| |зауыты, 202 диірмен, май шайқау ... ... ... | |
| |( 1822 ... ... ... ... жәрмеңке. |
| |( 1855 ... ... екі ... ... |
| |( Ірі ... ... Петропавл, Ақмола, Орла, Семей, Бұқтырма,|
| |Орынбор, Омбы. |
| |( Банк ... ... ... ... |
| |( ... банк ... ... |
| ... 1867 ж. |
| ... 1881 ж. |
| ... 1887 ж. |
| ... 1895 ж. |
| ... 1912 ж. |
| |( ... 57 ... бөлімшесінің 7 қазақ өлкесінде жұмыс істеді. |
| |( ... ... ең көп ... ... ... |
| |( 1848 жылы ... ... жәрмеңкесі ашылды. Бұл жәрмеңкеге әйгілі |
| ... ... жиі ... |
| |( ... ... жүргізілген жәрмеңкелер: |
| ... |
| |Шар- ... \ ... облысы\ |
| |( ... ... ... ... ... ... |
| |( ... сауда жүргізетін ірі орталық- Құлжа қаласы. |
| |( ... ... ... орталық- Семей. |
| |( ХІХ ғ. ... ... ... ... ерекшеленді. |

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басталу себептері және барысы9 бет
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
Бөкей ордасының құрылуы9 бет
АҚШ пен НАТО: ланкестікпен күрес7 бет
Сұйықтың қозғалысы Сұйықтың ағын сызықтары мен түтіктері4 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
Қазақстан теорториясы алғашқы қауымдық құрлысы.4 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
"Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің түрі"13 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь