Баланс өтімділігін талдау және оған әсер ететін активтерді қарастыру факторларды талдау

Жоспар

I Тарау. Бухгалтерлік баланстың теңдік негіздері
1.1 Баланстық теңдік қалыптастыру және баланс құру негіздері
1.2 Бухгалтерлік баланс элементтерін тану және терминалогиялық тәртіп
1.3 Баланс көрсеткіштеріне сай өтеушілік пен өтімділікті талдау негіздері

II Тарау. Баланс өтімділігін талдау және оған әсер ететін активтерді қарастыру факторларды талдау
2.1 Баланс активінің құрастырылу көздерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау
2.2 «Ақмай» АҚ.ның міндеттемелері мен капиталын талдау
2.3 «Ақмай» АҚ.ның төлем және несие қабілеттілігін талдау
Кіріспе

Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастар заңдылығының экономикалық өмірге енуі мен меншікті кәсіпорындардың көбеюі, бизнес пен кәсіпкерліктің дамуы басқару жүйесінің демократиялық жолдармен реттелуіне байланысты, бұған қосымша Батыс идеологиясы мен ұсыныстары бухгалтерлік есеп бағытындағы консервативтік ескі жүйені қойды. Бухгалтерлік есеп-бұдан туындайтын қаржылық қорытынды есептің нарықтық қатынастар жағдайындағы тиімділігіне кәсіпкерлер, бизнесмендер, меншік иелері және кәсіпорындардағы басшылардың көзі жетті. Еліміздегі бизнесті дамыту, қаржылық қатынастардың теория және қолданбалы негізін білу құқықтық жүйедегі заңдылықтарды білу, тиімді шешім қабылдау, бухгалтерлік есепті жетілдіру ерекше орын алады.
«Қазақстан-2030» стратегиясында анықталған мақсаттарға жету үшін экономиканың тұрақты және қарқынды өсуі қажет. Отандық экономистердің есебі бойынша Қазақстан-2030 индустриалды дамыған елдердің қатарына қосылу үшін экономикалық дамудың жоғарғы деңгейін ұстап отыруымыз керек. Сондықтан Қазақстан экономикасының дамуы экономикалық реформаларды тездетудің жаңа жолдарын іздеуді талап етеді.
Біз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып, бәсекелестікті дамытуға экономикалық қарымы мол басым салаларды таңдап алдық, сол арқылы экономикалық жүйені дамытуға жол ашық. Бүгінде Қазақстан дамыған елдердің қолданып жүрген халықаралық бухгалтерлік есеп стандартына, заңдарын және икемді салық жүйесін толық пайдалануға талпыныс жасауда. Қазақстан Республикасының Елбасшымыз Н.Назарбаевтың халқына Жолдауында «Қазақстан өз азаматтары үшін өмір сүрудің жоғары стандарттарын жасай отырып, әлемнің тиімді дамып келе жатқан елдерінің қатарына қосылуы керек. Және де барлық заңды тұлғалардың қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына көшуі үдерісін жеделдету керек. Біз бұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге қабілетті болған жағдайда ғана істей аламыз».-деген еді.[1]
Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы «Баланстың өтімділігін талдау және оның барысына әсер тигізетін негізгі факторлар». Қаржылық есеп беру деп «Ақмай» АҚ өткен кезеңдегі қаржылық-шаруашылық қызметін кешенді түрде сипаттайтын барлық көрсеткіштер жүйесін айтамыз. Қаржылық есеп беру процесін жасау есеп жұмысының соңғы сатысы болып табылады.
Бірінші бөлімде бухгалтерлік баланстың теңдік негіздері қарастырылған. Бухгалтерлік баланстың қалыптастыру және баланс құру негіздері, баланс элементтерін тану және өтеушілік пен өтімділікті талдау негіздерін анықтауға мүмкіндік береді.
Екінші бөлімінде Баланс өтімділігінің талдауы қарастырылады. Кәсіпорынның төлем және несие қабілеттілігінің талдауы толық көрсетілген.
Үшінші бөлімде бухгалтерлік есепті және халықаралық стандарттарды жетілдіру жолдары мен мәселелері көрсетіледі.

Зерттеу объектісі: «Ақмай» Акционерлік қоғамы.
Зерттеудің ғылыми мақсаты: Кәсіпорындағы ең басты мәселе бухгалтерлік балансты дұрыс ұйымдастыру. Баланс өтімділігін талдау және оған әсер ететін активтерді қарастыру факторларды талдау. Қаржылық есеп беру кәсіпорынның шаруашылық қызметін басқару үшін қажет және ол болашақ кезеңдерді жоспарлау мен болжау үшін басты база болып табылады.
Диплом жұмысы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және қосымшалардан тұрады.
        
        Жоспар
I Тарау. Бухгалтерлік баланстың теңдік негіздері
1. Баланстық ... ... және ... құру ... ... ... элементтерін тану және терминалогиялық тәртіп
3. Баланс көрсеткіштеріне сай өтеушілік пен өтімділікті талдау негіздері
II Тарау. ... ... ... және оған әсер ... активтерді
қарастыру факторларды талдау
1. Баланс активінің құрастырылу көздерінің құрамы мен ... ... ... ... ... мен капиталын талдау
3. «Ақмай» АҚ-ның төлем және несие қабілеттілігін талдау
Кіріспе
Қазақстан Республикасында нарықтық ... ... ... енуі мен ... ... ... ... пен
кәсіпкерліктің дамуы басқару жүйесінің демократиялық жолдармен реттелуіне
байланысты, ... ... ... ... мен ... ... бағытындағы консервативтік ескі жүйені қойды. Бухгалтерлік есеп-бұдан
туындайтын қаржылық қорытынды есептің нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... және ... көзі жетті. Еліміздегі бизнесті дамыту, қаржылық қатынастардың
теория және қолданбалы негізін білу құқықтық жүйедегі ... ... ... ... бухгалтерлік есепті жетілдіру ерекше орын алады.
«Қазақстан-2030» стратегиясында ... ... жету ... тұрақты және қарқынды өсуі қажет. Отандық экономистердің есебі
бойынша Қазақстан-2030 индустриалды дамыған елдердің қатарына қосылу үшін
экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... экономикасының дамуы экономикалық реформаларды ... ... ... талап етеді.
Біз бәсекеге қабілетті экономиканың ... ... ... ... ... ... мол ... салаларды таңдап
алдық, сол арқылы экономикалық жүйені дамытуға жол ашық. Бүгінде Қазақстан
дамыған елдердің қолданып ... ... ... есеп ... және ... ... ... толық пайдалануға талпыныс жасауда.
Қазақстан Республикасының Елбасшымыз Н.Назарбаевтың халқына Жолдауында
«Қазақстан өз ... үшін өмір ... ... ... ... әлемнің тиімді дамып келе жатқан елдерінің қатарына қосылуы керек.
Және де барлық заңды ... ... ... ... ... ... ... керек. Біз бұны ұлтымыз бен
экономикамыз бәсекеге ... ... ... ғана ... ... дипломдық жұмысымның тақырыбы «Баланстың өтімділігін талдау
және оның барысына әсер тигізетін негізгі ... ... есеп ... «Ақмай» АҚ өткен кезеңдегі қаржылық-шаруашылық қызметін кешенді түрде
сипаттайтын барлық көрсеткіштер жүйесін ... ... есеп ... ... есеп ... соңғы сатысы болып табылады.
Бірінші бөлімде бухгалтерлік баланстың ... ... ... ... ... және ... құру негіздері, баланс
элементтерін тану және ... пен ... ... ... ... ... бөлімінде Баланс ... ... ... ... және ... қабілеттілігінің талдауы толық көрсетілген.
Үшінші бөлімде бухгалтерлік есепті және халықаралық стандарттарды
жетілдіру жолдары мен мәселелері ... ... ... ... ... ғылыми мақсаты: Кәсіпорындағы ең басты мәселе бухгалтерлік
балансты дұрыс ұйымдастыру. Баланс ... ... және оған әсер ... ... ... ... ... есеп беру кәсіпорынның
шаруашылық қызметін басқару үшін қажет және ол болашақ ... ... ... үшін ... база ... табылады.
Диплом жұмысы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан ... ... ... ... ... ... негіздері
1.1 Баланстық теңдік қалыптастыру және баланс құру негіздері
Бухгалтерлік баланс деп - ... ... ... ... ... жөніндегі белгілі бір мерзімге ... ... ... ... ... (осы ... ... және бұларды
қаржыландыру көздерін экономикалық маңызына қарай ... бір ... ... ... көрсеткіштері ақшалай бағаланады. Міндеттемелер
қанша ақшаның қайдан алынғандығын ... ... ... ... ... ... ... қайда және не үшін жұмсалғанын
көрсетеді. Меншікті капитал осы ұйымды құрып қалыптастырушы жеке ... ... ... ... ... активтердің жалпы сомасы алынған міндеттемелер мен меншікті
капиталдың жалпы сомасымен тепе-тең болатындығын ... ... ... жолдармен бухгалтерлік баланс әдісі қалыптасып
қордаланып отырады. Кез келген ... ... ... жасаушы ұйымның
аталуы және баланстың қай уақытқа қорытындыланып ... күні ... ... ... бухгалтерлік балансын әрбір кезеңдерге
қарай ... ... бар ... ... ... тұлғаларға қанша көлемде
берешегінід бар екендігін ... ... Яғни ... ... ... қолда бар активті қаражаттарын және берешектерін белгілі бір
уақытқа ) қарай көрсетіп отырады» деу ... ... Тағы да ... бір ... ... бар ... активтер деп аталынады. Ал ... ... ... міндеттемелер деп аталынады. Активтер құрамына
осы ұйымның меншігіндегі: жер, ғимараттар, өндірістік жабдықтар, тасымалдау
құралдары, өлшеу т.б. приборлар, өнім беретін малдар, күш ... ... ... ... ... осы ұйым ... шикізаттар мен
материалдар, босалқы бөлшектер, тауарлар, дайын өнімдер, ... ... осы ... ... ... Бұлардың барлығы да ... ... ... ... ... ... ... толықтырып, бұларды
өндірістік үрдіске тиімді пайдаланып отыруы үшін әртүрлі көздерден ақша алу
мүмкіндігі болатындығын тағы да ... ... ... ... ... ... банктерден алады. Алған ақшалары үшін осы ұйым
қарыз алушының қатарына (категориясына) ... ... ... ... деп ... ... алынған несиелерден бөлек осы ұйым
басқа да тұлғалардан көп көлемде ... ... ... ... (мысалы,
өзінің үлес қосушы акционерлерінен). Ірі ... ... ... ... деп ... Осы ... ... кейбір
акционерлік компаниялар акцияларға жазылады немесе акционерлер осы ... ... беру үшін ... уақытқа дейін акционерлік ақша
береді. Қандай да болмасын ... ... ... ең ... жазылған
акцияларға сай қайтарылады. Яғни осы ұйымның алған акционерлік ақшасы
уақытша алынған ... ақша ... ... ... жазылған, түбінде
қайтарылатын ақшаны міндеттемелер деп атайды. Нарық ... ... ... әр ... әдістермен жасалынып, әрқашан да активтер мен
міндеттемелер сомасы бірдей тепе-теңдік ... ... ... ... ... счеттар қалдығын жинақтаудан туындайды.
Баланс қорытынды есеп жасаудың ең ... ... ... ... ... қорытынды есеп жасау үшін барлық бухгалтерлік есеп мәліметтерін
топтастырып жинақтау ... ... ... Баланс құруды екі жақты
принциптің қолданбалы әдісі деп те түсінуге болады. Әрбір ... ... ... ... бухгалтерлік баланста көрсетілген көрсеткіштер, яғни
(мәліметтер) баланстың жекелеген элементтері ... ... ... ... ... счеттар материалдық және қаржылық объектілерге,
мысалға, ... ... ... меншік иелері,
инвесторлар, негізгі қүралдар, қоюшылар т.с. с. ... ... ... ... ... белгілі бір кезеңге қарай жинақтап
көрсетеді. Баланс деп - ... ... ... ... ... ... ... болған өзгеріс көрсеткіштерді экономикалық
маңызына қарай белгілі бір мерзімге топтастырып, ақшалай өлшеммен ... Бұл ... 1) ... 2) ... 3) пайдаланушылардың мүддесі; 4)
сыртқы сипаты; 5) белгілі бір мерзім; 6) қаржы жағдайы; 7) ... ... ... ... ... «Баланс» - латын сөзі. Бұл ... ... ... ... ... білдіреді.
Үлгі - баланс мәліметтерін пайдаланушылардың талабына сай, кәсіпорынның
активті қаражаттары мен меншікті капиталының, міндеттемелерінің жағдайы ... ... ... ... ресми қағаз. Баланстық үлгі қағаз
қорытынды есеп жасау қажеттігінен ... Бұл ... ... ... ... жағдайын көрсетеді. Баланстық үлгі қағазға (сызық
жолдарға) жазылған жекелеген ... ... ... ... ... Балансты тек үлгі қағаз ретінде ғана қарамай, мүның ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп объектілерінен туындайтын жалпы есеп жүйесінің маңызды категориясы
екендігін ... ... ... ... ... сомаларды оқып
отырып, әрбір пайдаланушылар өз мақсатын шешуге ... ... ... ... жазылған сомалардың дұрыстығын тексереді.
Бұдан баланстың теңдігі - активтер мен ... ... ... ... ... ... ... қабілетін біліп
отырғысы келеді. Яғни ұйымның мүліктік ... ... ... ... қатар, ұйым басшылары мен қожайындары таза пайдамси жұмыс
істеуге ынталы ... ... жыл ... ... ... қорытындысын
шығару үшін капитал қозғалысы көрсеткіштері де ... ... ... Салық органдары үшін барлық ұйымдар ... ... ... ... мен ... ... ... болуы шарт. Баланс баптары салықтың белгілі бір түріне қарай
топтастырылуы мүмкін. Яғни ... ... ... ... ... көлеммен бірдей болуы міндетті.
Сыртқы сипаты. Баланс көрсеткіштерін тігінен және көлденеңінен оқып
сипаттауға болады. Баланс мазмүнын тігінен ... екі ... ... жағы ... ал оң жағы ... ... екіге бөлінеді. Сыртқы
пайдаланушылардың мүддесін ... ... ... ... ... қаражат көздері деп те атауға болады. Сонымен қатар капитал
айналысына тікелей байланысты қозғалыстарды да бухгалтерлік баланс ... ... ... ... ... ... есеп ... өзара
байланысын көрсетеді. Қандай жағдайда болмасын балансқа көлденең жазылатын
көрсеткіштер счеттардағы қалдық сомаларымен бірдей сомада ... ... ... қалдық баланстың активінде, ал кредиттік қалдық ... бір ... ... бухгалтерлік баланс айдың, тоқсанның және
жылдың 1-күніне ... ... ... ... ... ... ... жағдайы түскен пайданың мөлшерімен сипатталады. Сондықтан
пайда айдың, тоқсанның, жылдың біріне ғана жаза салатын көрсеткіш ... ... ... атқарған ұйымның қаржылық нәтижесін көрсететін ең
негізгі көрсеткіш болып табылады.
Қаржы жағдайы. Ұйымдардың қаржы жағдайы қойылған ... ... ... ... ... Сондықтан баланстың әрбір баптары арқылы
Ұйымдардың қаржы-шаруашылық қызметін бағалап, талдау ... ... ... ... меншікті активтері әр түрлі ресурстар мен
қаражат көздерінен қалыптасатындықтан ұйымдардың ресурстары шын ... ... ... онда бүл ... ... ... ... (инфляцияға) байланысты ұйымның активтері көбейіп кеткен
жағдайда түскен пайда - таза ... ... Мұны ... ... деп ... жөн. Егер үйым ... ... төлемей) түбінде
қайтарылмайтын активтерді басқалардан алған жағдайда, ... ... ... ... ... тек қана ... көбеюуін білдіреді.
Кәсіпорындар (ұйымдар) деп - кез келген шаруашылық қызмет ... ... ... ... ... пайда түсіріп, пайдамен жұмыс
істеу болып табылады.
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... жағдайын,
үздіксіз қызмет атқаруын, жойылып кетуін немесе аналық үлкен компания
құрамына ену ... ... ... ... ... үшке ... ... баланс; 2) аралық баланс; 3) жойылуға байланысты баланс.
Кіріспе баланс ұйымдар мен фирмалар т.б. заңды ... ... соң, ... ... ... ... жәйе ... да қаржы
салымшыларының, несиелендірушілердің қаражаттарын кіріске алып, жарғылық
қор мен активтерді қалыптастырудан басталады.
Аралық баланс белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... капиталдың шеңберлі айналысы фазаларына, активті
қаражаттар қозғалысына талдау жасау ... және ... ... ұйым ... ... ... жүмысын жүргізу үшін жасалынатын
балансты ... ... деп ... ... ... Ұйым банкротқа ұшырап, өз қызметін
тоқтатқан ... ... ... ... ... жою ... ... Жою балансы екі кезеңнен ... ... ... ... ... байланысты жасалса, екінші кезеңде ... ... үшін ... ... ... танылған ұйымдардың барлығы да бухгалтерлік баланс
жасауға міндетті. Егер заңды түлғалар ... ... ... ... ... негізгі ұйым басшыларыпыц рұқсаты бойынша ... да ... ... ... ... ... жасалатын, қаржы қорытындысын шығарып отыратын
бухгалтерлік есеп балансының қалай және қандай принциптерді ... ... ... келтіреміз.
Баланстың ең бірінші сатысы 1-ші қыркүйек 2004 жылы «Асан жК» ұйымының
бастапқыдағы кіріспе бухгалтерлік балансы (мың ... ... ... ... |Сомасы |
|Банктегі ақша |950,0 ... ... |950,0 ... |950,0 ... |950,0 ... екі ... ... орындалғандығын, тепе-теңдіктің
сақталғандығын көреміз.
3 қыркүйек 2004 жылы «Асан жК» ұйымы 300,0 мың теңгеге ... ... ... ... ... ... да, ... жК» ұйымына кіріске алды,
сонда:
3 қыркүйек 2004 жылығы «Асан жК» үйымының балансы
(мың теңге)
|Активтер ... ... ... ... ... |300,0 |Меншікті капитал |950,0 ... ақша |650,0 | | |
| |(-) | | ... |950,0 ... |950,0 |
3 ... 2004 ... екінші операцияның егізінде банктегі ақшаның
азайып, жаңа активтің (ғимараттың) пайда болғандығын көруге болады.
6 ... 2004 жылы ... жК» ... «Ақ жол»
компаниясынан 50,0 мың теңгенің тауарын уақытша қарызға алып, 30 күн
ішінде тауар ақшасын төлеуді өз шндетіне алды ... ... 2004 ... ... жК» ... ... ... |Сомасы |Меншікті капитал ... ... |300,0 ... ... |950,0 ... |50,0 |Несиелендірушілер |50,0 ... ақша |650,0 | | ... |1000,0 ... |1000,0 |
6 ... 2004 ... ... ... негізінде тағы да ... ... ... болып, осы тауарлар үшін «Асан жК» ... ... ... ... ... Яғни осы ұйымның алған қарызы
несиелендірушілер деп аталынады.
10 қыркүйек 2004 жылы қүны 10,0 мың ... ... ... ... ... Сатылған тауар ақшасы (10,0 мың теңге) кейіннен төленетін ... ... ... 2004 ... ... жК» ... ... (мың теңге)
|Активтер |Сомасы |Меншікті капитал |Сомасы ... |300,0 ... ... |950,0 ... |40,0 ... |50,0 ... |10,0 | | ... ақша |650,0 | | ... |1000,0 ... |1000,0 |
10 ... 2004 ... ... ... ... ... азайып, тағы да жаңа ... ... ... көруге болады. Осы ұйымға ... ... ... деп ... 13 қыркүйек 2004 жылғы «Асан жК» ұйымының балансы
(мың теңге)
|Активтер ... ... ... ... |
|Ғимараттар |300,0 ... ... |950,0 ... |35,0 |Несиелендірушілер |50,0 ... |10,0 | | ... ақша |655,0 | | ... |1000,0 ... |1000,0 |
13 ... 2004 ... бесінші операцияның негізінде активтердің бір
бабы - тауарлар сомасының азайып, ... ... бабы - ... ... ... ... 2004 жылы ... жК» ұйымы «Бек» фирмасының несиесінің бір
бөлігін 5,0 мың теңгесін банктегі есеп айырысу шотынан төледі сонда:
15 қыркүйек 2004 ... ... жК» ... ... (мың ... ... |Меншікті капитал |Сомасы |
|Ғимараттар |300,0 ... ... |950,0 ... |35,0 |Несиелендірушілер |45,0 ... |10,0 | | ... ақша |650,0 | | ... |995,0 ... |995,0 |
15 ... 2004 ... ... операцияның негізінде банктегі ақшаның
азайып, несиелендірушілерден алынған қарыз сомасының азайғандығын көруге
болады. Баланстың оң жағы мен сол жағы ... ... ... ... 2004 жылы ... жК» ... 10,0 мың ... берешек болып
қалған «Бек» фирмасы 7,0 мың ... ... ... ... ... 204 жылгы «Асан жК» ұйымының балансы (мың теңге)
|Активтер ... ... ... ... ... |300,0 ... ... |950,0 ... |40,0 ... |45,0 ... |3,0 | | ... ақша |657,0 | | ... |995,0 ... |995,0 ... келтірілген алты операцияның мазмүнынан кез-келген бір факті
мен ... ... ... ... ... ... ... енгізетіндігін көруге болады. Төменде активтер, меншікті капитал
және міндеттемелер өрісінде орын алған шаруашылық операциялары ... ... ... ... ... - ... мен
міндеттемелер(несиелендірушілер) сомасын көбейтті.
2.Ақшасы төленіп, тауарлар сатылып ... ... ... ақша ... азайды.
3.Несиелендірушілердің берген карызы - банктегі ақша (активтер) азайды,
міндеттемелер де (несиелендірушілер) азайды.
4.Осы үйымның қожайыны банктегі ақшаға қосымша ... ... ... ... мен ... ... ... өзінің жеке мұқтаждығына осы үйым кассасынан ақша
алды: активтер (ақша) ... ... ... да ... ұйым ... осы ұйым есебіне жатпайтын ... ақша ... ... ... ... ... ... сомасы көбейді.
Осы айтылғандар негізінде, біздер ... = ... ... ... ... әрқашан да тспе-теңдікте ... ... ... ... ... ... ... жүргізу қажеттілігінің кейбір теориялық мәселелері
Баланс жүргізу жалпы бухгалтерлік есеп жүйесінің теориялық ... ... ... ... жүргізу теориясы балансқа тән
принциптерді, баланстың экономикалық құрылымын, баланстағы тараулар мен
баптардың ... ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау болып табылады. Баланс жүргізу теориясы
экономикалық ... ... ... ... ... қалыптастыру,
мүның функционалды аспектілерін зерттеу үрдісіндегі ... өте зор. ... ... ... ... тікелей байланыста болады. Баланс
жүргізу теориясының ... ... есеп ... әдіснамалық
ережелері қалыптасады. Бухгалтерлік есеп счеттарын жүргізу арқылы
бухгалтерлік есеп ... ... ... іске ... есепті арнайы жүйеге келтіру үш аспектіден және ... ... ... ... есеп ... Бухгалтерлік
баланс
Баланс жүргізу теориясы екі ... ... ... ... ... сақталуынан), сондай-ақ шаруашылық операцияларын счеттарға
жазудан қалыптасады. Есеп объектілері деп - ... ... орын ... мен ... және ... ... айтуға болады.
Он тоғызыншы ғасырдың басында Италияның ғалымы Эмануэл Пизани баланстық
теорияның негізін салды. Ол ... ... ... Грек ... - ... ... - ... талдау деген ұғым береді.
Ертеректе бухгалтерлік есеп счеттары экономикалық және ... ... ... ... ... осылайша бөлуге қарай қаржылық және басқарушылық
есеп пайда болған ... ... - ... ... ... ... ... процесін зерттеуші әдіс. Өзінің пәндік қасиеті түрғысынан
капитал әрқашан да нақтылық мақсатта, құндық маңызда болады. ... ... ... ... ... ... экономикалық
ресурстар түрінде сипатталады. Баланстың пассивіндегі көздер міндеттемелер
түрінде ... ... ... құқықтық қатынастарды құрайды. Пассивтік
көздер құқықтық қатынастардың пайда ... мен ... ... ... ... қорғайды.
Несиелендірушілер, акционерлер, қаржы салымшы инвесторлар мақсаты ... ... ... алу ... ... ... айналдырып табыс алу
болып табылады. Мүндай мақсаттар мен себептер негізінде ұйымдар мүмкіндігін
(активтерін) екі түрге: құқықтық ... ... ... және ... ... ... жөн. Бұдан таза активтер және шартты активтер
ұғымы туындайды.
Ұйымдарды ең әуелгі бастапқы кезеңде ... үшін ... ... ... қарастырылады. Белгілі көлемде қаржы
көздері табылмаған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық фазаларға
қарай бағалап отыруды мақсат тұтады.
Инвестицияланған ... ... ... негізін құрап, осы
кәсіпкерліктің (ұйымның) құрылу себептерін және капитал айналысының ... ... екі ... дүниені пәлсафалық категория түрінде қарайтын
болсақ, онда бухгалтерлік есепке тән қор көздерін - «базис», ал ... - ... деп ... да ... Яғни ... ... тұрақтылық, ал «графия» үғымын қозғалыстағы қондырма деп қарайтын
болсақ, онда бухгалтерлік есеп ... екі ... ... ... ары ... зерттеу мүмкіндігі зор болар ма еді.
Активтерді қозғалыстағы қондырма категориясына тән деп ... ... ... мақсаты есепті жылы алынған қаржылық қорытындының өсу
қарқынымен өлшенеді. ... ... өсу ... ... ... капиталды қайта инвестициялау, мүның көлемін арттырып
отыру мүмкіндігі туындайды. Осы ... ... ... ... ... ... жинақтауға, талдауға арналған
бухгалтерлік баланстың одіснамалық функциялары (қасиеті) өте зор. ... ... ... ... көрсеткіштер мен ақпараттар
нстпінде қаржылық қорытынды есеп ... ... ... багалау мен
талдауға болады.
Бухгалтерлік балапсты экономикалық, қаржылық, құқықтық заңдылығын және
капиталдың пайда ... мен ... ... бір ... екінші түрге
ауысуын, капиталдың өсу қарқынын, капиталдың сандық мағанасының ... ... ... айналу аспектілерін сипаттайтын, оны ары қарай
зерттеу моделі түрінде тану қажет. Сондықтан қандай да ... ... ... ... ... ... ... мен шеңберлі айналысын,
таза пайданың өсу қарқынын, инвестицияның ... ... ... сай ... ... ... деп ... да жөн.
1.2 Бухгалтерлік баланс элементтерін тану ... ... ... ... тану
Активтер (Активы) үш сатыдан: анықтау, тану және ... ... ... шаруашылық фактілерінің негізіне қарай алынғаи және есеп
бақылауына түскен үйымдар қызметінің қалыпты жагдайында қызмет атқаруына
және ... ... ... ... ... ... ... мерзімді және ағымдағы болып екіге бөлінеді. ... ... ... сомасының көлемін -жинақталған активтер деп ... ... ... ... басқадай түлғалардың алашағын
шегерген жагдайда, қалған соманы нетто-активтер немесе ... ... деп ... тану ... ... деп - ... ... өлшемге
келтіріп, қаржылық қорытынды есеп мәліметтерін пайдаланушыларды талабына
қарай қанағаттандыруды айтады.
Активтерді бағалау (Оценка активов). Активтер ... ... ... ... ... алу бағасымен, нақтылы өзіндік қүнымен
бағаланады. Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде активтер төрт түрлі құнмен:
1) бастапқы өзіндік құнымен; 2) ... ... ... 3) жоюдағы
құнымен; 4) ағымдағы ... ... ... ... келтіру әдістермен)
бағаланады.
Активтер құрамы ... ... ... ... түрлердсн:
материалды құндылықтардан (ғимараттар, құрылғылар, жабдықтар, тауарлар,
босалқылар, дайын өнімдер); материалды емес ... ... ... ... ... ... белгілері, жер пайдалану құқығы, ақпаратмен
қамту т.б.); ақша ... ... және ... ақшалар, құнды
қағаздар, берешектердіц қарыздары) құрылады.
Активтер есебі (Учет активов). Активтердің құрамының барлығы ... ... ... ... мен ... ... Активтерге тән
базарлы саудадағы баға бухгалтерлік есепке алынбайды. Яғни бастапқыдағы
нақтылы өзіндік құнымен алынған баға, ... ... құны ... ... ... ... беруге болмайды.
Материалды емес активтер (Нематериалные активы). Бұларға: - «гудвилл»,
патенттер, ... ... ... белгілері, лицензиялар, «ноу-хау»,
бағдарламалық өнімдер, жер ... ... ... ... пайдалану құқысы, ұйымдастыру шығындары, монополиялық үстемдік
қүқысы, т.с.с. жатады. Материалды емес активтер келешекте табыс ... ... ... және ... ... ... ... Бұлардың физикалық үлгісі болмайды. Материалды емес ... ... ... келісім шарттағы бағамен немесе арнайы
комиссияның қойған бағасымен кіріске ... ... емес ... ... ... ұйымдар қызметінің жылдан-жылға табысты ... үлес ... ... ... ... ... осыған
байланысты материалды емес активтер амортизацияланады. ... ... ... ... деңгейі тиісті заң актілері және келісім-шарт,
басқа да реттеуші ережелерге сай ... ... есем ... бухгалтерлер қауымы бухгалтерлік баланстың ... ... ... және ... ... мен эконамикалық маңызын
ажыратып отыру үшін қолданады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... бойы өз
қызметін көрсететін, алдағы кезеңдерде табыс келтіруге ... ... жаңа ... үшін ... ... құрамына өзінің бастапқы
құнын амортизация түрінде біртіндеп беріп ... ... - ... деп ... ... ... құрылғылар, машиналар мен
жабдықтар, күш беруші құралдар, өлшеу мен ... ... ... жер ... ... Негізгі құралдарға, бұлардың ең әуелгі
бастапқы ... және ... ... ... амортизация есептелініп
отырады. Есептелінген амортизациялық сома негізгі құралдардың бастапқы құны
сомасынан біртіндеп шегеріліп ... ... ... ... ... ... ... сома - қалдық құн (сома) деп
аталынады. Негізгі құралдар классификациялық арнайы топтарға бөлінеді.
Амортизация ... ... ... ... ... айналады. Бұларды пайдаланудың мерзімі шектеулі. ... ... ... ... ... ... аяқталғанға дейін негізгі қүралдарға амортизация (тозу жарна)
есептелініп, бұл сома ... ... ... ... ... ... ... Амортизациялық соманың есебі «Негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдар бойынша жинақталған амортизациялық соманы, бұлардың ... ... ... ... ... ... ... құн деп
атайды. Негізгі құралдар екі ... ... және ... ... жарамсыздыққа айналады.
Аяқталмаған құрлыс (Незавершенное стоительство) - ұзақ ... ... ... ... бір ... Мүнда негізгі құралдар салуға
байланысты кұрделі қаржы игеру шығындарының есебі, сондай-ақ жылжымайтын
мүліктерге ... ... ... ... ... ... аяқталғанға дейінгі объектілерге жұмсалған шығындар, салынып
жатқан құрлыстарға жұмсалған ... ұзақ ... ... ... ... алуға жүмсалған шығындар, көпжылдық көшеттер отырғызу, жас
төлдер мен бордақыға қойылған малдарды өсіру мен ... ... ... ... Яғни ... көрсетілген негізгі құралдарға байланысты
объектілерді толығымен пайдалануға ... ... ... ... ... ... рәсімделмегенге дейінгі жұмсалған шығындар
есебі жүргізіледі. ... ... есеп ... ... басқа бір компанияны түгелімен сатып ... ... ... де осы ... жүргізіледі.
Инвестициялық қаржы салу (Инвестиции). Қолма-қол ақша, немесе ақшаға
тән басқа да балама қаражаттарды басқадай ... ... осы ... - ... деп ... ... ... салу үрдісі инвестордың
(қаржы салымшының) өз таңдауында болады. Өз қаражатын басқа түлғаларға салу
арқылы қаржы салымшы инвестор табыс табуды ... ... ... келтіруге
сенімсіздік туғызатын объектілерге (ұйымдарға) ақша салуға болмайды.
Әйткенмен ақшаның иесі, ... да ... иесі өз ... өзі иелік
етуі керек. Қалталы тұлға өз ақшасын ... ... ... десе ... ... жақтың түпкі мақсаты - негізгі капитал көлемін ұлғайту
мен ұстап тұру және өндірістік үрдісті ... ... ... ... Ірі ... басқа да компаниялар мен фирмалар өз
қаражаттарын басқа ұйымдарға салуды (инвестиция беруді) ... ... ... ... алу ... ... Яғни ... салынған инвестиция
акцияларға айырбасталады. Инвестиция ұзақ және қысқа мерзімге алынады. Ұзақ
мерзімді ... алу ... ... ... ... ... ... балансқа жазылады. Қаржы салымшы инвестор алушы жақтың қаржы
саясатына зор ықпал ... ұзақ ... ... ... ... Ұзақ ... берешектер қарызы негізінен бір жылдан артық
уақыт ішінде жабылатын қарыздар. Ұзақ ... ... ... алынған вексельдерден, ақша қаражаттарынан, құнды қағаздардан
туындайды. Егер клиент ... ... ... ... ... ... қарыздары бойынша міндетті түрде есеп айырысуы немесе төлеуі
керек. ... ... ... ... ... ... активтер (Текущие активы). Ағымдағы активтер - бір жыл ... ... ... Мұндай активтерді экономикалық ресурстар және
қаражаттар деп таныған жөн. Ағымдағы активтер бір жыл ... ... ... тиісті. Бұларға: тауарлы-материалды босалқылар – берешектердің
қарызы, алдағы кезең шығындары, берілген аванстар, қысқа ... ... ... ақша ... ... (Запасы). Босалқылар ағымдағы активтер тұрінде өндірістік
ұрдіске бір-ақ рет ... ... ... ... ... ... ... бұлардың құны толығымен жаңадан өндірілген өнімнің өзіндік
құнына ... ... есеп ... ... ... ... термині жиі қолданылады. Біздің түсінігіміз бойынша
«босалқылар» ... бір ... ... ... ... ... ... өзінің жеке экономикалық маңызы жоқ ... ... ... ... ... ... жөн. ... жүйесіне түсетін барлық фактілердің құны ... есте ... ... ... запасы). Бұларға:
өнімдер өндіруге қажетті материалдар, шикізаттар, тауарлар, отындар және
аяқталмаған өндіріс жатады. ... ... ... негізгі бөлігін қүрайды. Тауарлы-материалды құндылықтарды дұрыс
бағалау - үлкен мәселе. Бағалау үшін тауарлы-материалды ... ... ... ... керек. Бастапқыда тауарлы-материалды
құндылықтар сатып алу бағасымен ... бұл баға ... ... құны ... ... алынады. Тауарлы-материалды
құндылықтарға тән касиет: бұлардың (шикізаттар және басқалары) қанша көлемі
осы жылғы өндіріске жұмсалгандығы, қаншасы келесі жылға ... ... ... ... дүрыс бағалау мүмкіндігі әрқашан да бола бермсйді.
Бұлардың бухгалтерлік есебін жүргізуші бухгалтерлср кобіие ТМҚ ... ... ... ... ... (сомаға) келтіру арқылы бағалайды. Тауарлы-
материалды ... ... үшін ... есеп ... ФИФО,
ЛИФО және орташа өлшеу әдістері қолданылады.
Экономикалық мақсат тұрғысынан қарағанда тауарлы - ... ... ... ... тауарларды сатып алып, қайта сату
үрдісінде осы ұйымның айналым қаражаты түрінде ... ... ... өз ... ... ... барысында және болашақта
табыс келтіруді қамтамасыз етуде ... ... рөлі ... ... ... активтер құрамында есептелінетін,
шаруашылық операцияларын жүргізетін және өндірілетін өнімдерге жұмсалатын,
көзбен көріп, қолмен ұстауға болатын заттарды - ... деп ... ... ... егістік жерге отырғызылатын, себілетін
тұқымдар, машиналар мен механизмдерді жөндеуден өткізу материалдары жатады.
Тауарлар мен ... ... ... ... ... арналған
материалдар сатылмайды. Бұлардың есебі өндірілетін өнімдер мен тауарларға
жұмсалатын жалпы шығындардың бір элементі ... ... ... ... ... ... тауарлар,
орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер үшін заңды және жеке түлғалардың
осы ... ... ... ... ... берешектердің борышы деп атаймыз.
Сонымен қатар, бұларға тапсырыс берушілердің, еншілес, тәуелді ... ... ... ... ... борыштары жатады.
Берешектердің мұндай борыштары «Түсуге тиісті ... ... ... ... ... активтер құрамында саналатындықтан
есепті осы жылдың ішінде алынуға ... Осы ... ... ... ... ... сомалар - үмітсіз қарыздар болып танылады.
Алдағы кезең шығындары (Расходы будущих периодов). ... ... ... осы жылы ... ... кезеңдерде анықталатын ағымдағы
активтердің белгілі бір бөлігін - ... ... ... деп ... ... ... төленген сақтандыру сомалары, жал төлемі,
тау-кен ... ... ... ... жазылу жөніндегі
шығындар жатады.
Берілген аванстар (Авансы выданные). Алдағы уақыттарда алынатын тауарлы-
материалды құндылықтар, ұзақ ... ... ... ... ... сондай-ақ тапсырыс алушылардан түсетін мүліктер,
бұлардың жеке бөліктері, түсетін тауарлар т.б. үшін осы ... ... ... және жеке ... ... ала ... ... -берілген аванстар
деп атаймыз.
Қаржылық инвестициялар (Финансовые инвестиции). Ұйымдардың ұзақ және
қысқа мерзімге ... ... ... ... ... акциялар
мен облигациялардың қолда барын - қаржылық инвестициялар деп ... ... деп - ... және ... ... ... ... арнаулы есеп шоттарындағы, ... ... есеп ... ... ... ... Ақшалар әр түрлі шығындарды жабуға,
клиенттермен есеп айырысуға, т.б. мұқтаждық операциялар жүргізуге арналған.
Аяқталмаған ... ... ... ... ... өтпеген дайын өнімдер шығаруға, тауарлар, жүмыстар
мен қызметтер көрсетуге, сондай-ақ ары ... ... ... қоймаға
жөнелтіле қоймаған өнімдерге жүмсалған шығындарды - аяқталмаған өндіріс деп
атаймыз. Келесі ... ... ... ... ... ... осы жылы ... шығындар сомасы бухгалтерлік балансқа жазылады.
Күмәнді қарыздар талабының резерві (Резерв по сомнительным требованиям)
дегеніміз - жалпы және әкімшілік шығындары есебіне ... ... ... ... жабу үшін жасалған резервтік сомалар. Күмәнді қарыздар
талабының рсзсрві ... ... ... өтіп ... ... ... ... элементтерін тану
Пассивтерді тану (Признание пассивов). Пассивтер үш ... ... ұзақ ... ... және ... ... ... үш топ арқылы ұйымдар активтерінің қор көздері қалыптасады. Қандай да
болмасын ... ... ... ... ... және жеке түлға, банк
несиелері, қарызға алынған ... т.б. ... осы ... ... мағанасында бухгалтерлік есептің балансына (пассивте)
жазылады. Қарапайым тілмен ... ... ... осы ... алашақтары болып табылады. Яғни несиелендірушілерден
алынған ... ... ... ... ... активтер және
пассивтер екі түрлі категорияға ... ... есеп ... ... ... ... Осыған орай ешқашанда «пайда сомасының
есебінен активтер алынды» деген үғым қолданылмауы керек. Активтер тек ... ... ... ... арқылы) қалыптасады. Мысалға, бухгалтерлік
балансқа 5 млн теңгеге тең пайда ... ... бұл сома осы ... немесе есеп айырысу шотындағы ақша деп саналмауы керек.
Ұйымдар есебінде аса көп ... таза ... ... бола ... да, кейбір
жағдайда осы ұйымның еңбек ақы төлеуге нақты ақшасының болмай ... ... жөн. Дәл ... ұғым ... ... де ... ... қана арнайы көздерден туындайтындығын, өзі ақша емес ... ... ... ... ... ... - ұйымдардың т.б. заңды
түлғалардың жарғылық құжатында көрсетілген көз. Ұйымдарды бастапқы ... және ... ... ... ... меншік иелерінің, сондай-ақ
басқа да тұлғалардың осы ұйымға салған көздерін - жарғылық капитал немесе
меншікті капитал деп ... ... ... ... ... және ... құрылтайшылардың салған қаражаты, негізгі құралдар, материалды ... т.б. ... ... қалыптастыруға болады. Меншікті капитал
қалыптастырудың түпкі мақсаты - бизнестік ... ... ... ... ... кеңейту мен жүргізу және базарлы сауда мен бәсекеге
түсетін тауарлар өндіріп, сүраныс пен ... ... ... ... ... ... мөлшері қазақстандық заң актілерімен
белгіленеді.
Акционерлік капитал (Акционерный ... ... ... ... үлес ... ... осы ұйымның экономикалық
үрдісіне пайдалануы үшін үлес қосу ... ... ... ... - акционерлік капитал деп атаймыз. Серіктестіктер ... сай және ... заң ... ... ... капитал
өзгеріске түсуі мүмкін. Акционерлік капитал негізгі екі категорияға:
1) төленген капитал; 2) төленбеген капиталға бөлінеді.
Төленген капитал (Оплаченный ... ... ... деп - осы
ұйымның басқа да ірі корпорациялардың шығарған акцияларын сатып ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ұйымдардың
өздері шығарған акцияларын номиналдық курсынан төмен ... ... ... ... ... ... капитал) деп -
негізгі құралдарды және салынған ... ... ... қосымша
сомаларды айтады. Сонымен қатар активтерді қайта бағалаудағы, ... емес ... ... ... және тәуелді ұйымдардағы,
бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардағы нетто ... ... ... ... осы үйымдағы мәні жағынан нетто-инвестицялардың
белгілі бір бөлігі болып табылатын айырым ... - ... ... категориясына жатады.
Қосылған капитал (Добавочный капитал) . Ақша төлемей ... ... және ... табыстың пайда болуынан, сондай-ақ материалды емес
активтер мен негізгі құралдарды қайта бағалау ... ... ... ... - ... капитал деп атаймыз. Қосылған капиталды
ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... бұл түрі ұйымдар капиталының көлемін белгілі бір
дәрежеде үстап түру үшін құрылған.
Меншікті ... ... ... Осы ... ... ... ... алу мақсатында қатысушылардың салған инвестицияларын -
меншікті капитал деп атаймыз. Үйымдардың ... ... ... ... және ... ... және бөлінбеген таза пайда
көздерінен қалыптасып отырады. Сонымен қатар меншікті капитал ... ... ... ... ... бөлінбеген таза пайда және ұйымдарда
жылдар бойы ... ... ... көздері жатады. Меншік иелерінен
(меншікті көздерден) жинақталған (құралған) қор ... ... . ... ... әр ... мақсаттарды қаржыландыру үшін
меншікті капиталға қосылып отыруы мүмкін,
Акциялар (Акции) құрылтайшылар мен үлес қосушылардың компаниялар ... ... ... ... мақсатында салған қаражат көздерін
растаушы құжат. Акция иелері (қаржы ... ... ... ... ... ... тікелей әсер етеді. Акциялар: ... ... ... ... екі ... ... бар ... иелерінің талабы, бұлардың дивиденд алу ... ... ... ... ... ... ... бар акционерлер талабы осы ұйым таратылып кеткен (жойылған)
жағдайда бүлардың есебіндегі активтерді ... ... ... ... ... және ... төлемдер алу жағдайы қарапайым акция иелеріне
қарағанда бірінші кезекте ... Үйым ... ... ... бар ... ... кезінде несие беруші банктер
(несиелендірушілер) талабын толығымен ... соң ... ... ... ... ... ... талап қоя алады.
Қарапайым акция иелерінің ешқандай да артықшылығы болмайды. ... ... ... жалпыға бірдей дивиденд алу (үлес) құқылығында
болады. Қарапайым акция иелерінің талабы ... ... ... мен ... бар ... тәужелшілігі
қанағаттандырылған соң, қалған сомаға талап қоя алады. Жарғылық капиталға
жазылған қарапайым акциялар номиналдық құнмен есепке ... ... ... ... ... термині «сақтық
кассасындағы ақша» терминімен пара-пар. Ұйымдар қызметіндегі мүмкін болатын
кейбір күмәнді шығындарды және шегетін ... ... ... ... - ... ... деп атаймыз. Резервтік көздер тек ... ... ... ... жабу үшін ... Резервтік
капитал көздерін алдын-ала көрсетілмеген басқадай мақсаттарға ... ... ... бухгалтерлік есепке алынған, нақтылы түрде
анықталған белгілі бір құндылықтар үшін ақша ... ... ... ... сондай-ақ тиісті объектіге ... ... ... ... ... жабу мақсатында жұмсалынады.
Резервтік капитал шикізаттар мен материалдар ... алу, ... ... мен ... ету ... нақтылы фактімен талап
етілген алашақтар қарызын, күмәнді қарыздарды және жер учаскелерін ... ... жабу ... ... ... ... ... тиісті баптарынан шегеріледі. Жыл ішінде жұмсалмаған резервтік
капиталдың белгілі бір бөлігі ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... шешіміне қарай орынсыз шығындарды жабу
мақсатында және қажет деп тапқан жағдайда ... ... ... ... ... Көп ... жасалған резервтік капитал
сомасы ұйымдар қызметінің жақсы ... ... ... ... ... ... есепті жылдын шығындарына жазылып, пайда
көлемін төмендетеді.
Бөлінбеген найда (жабылмаған зиян) (Нераспределенный доход (непокрытый
убыток)). ... ... ... таза ... ... ... отыру мақсатында болады. Дивиденттер төлеу - капиталдың ... ... ... ... ... деп - ... төленгеннен соң
ұйым меншігінде (иелігінде) қалған соманы ... және зиян ... и ... - ... ... ... қарқынын немесе төмендеуін өлшеу үшін түскен ... мен ... ... ... ... өсу ұйымдар қызметінің
басталуынан бастап, нақты ақша түсіруге, мұны көбейтіп отыруға байланысты
есепті ... тән ... ... өте ... (Обязательства) деп - мақсатты шараларды қаржыландыру
үшін заңды және жеке тұлғалардан, ірі компаниялардан алынған ... ... ... ... ... ... ... беруі жөніндегі алған
міндеттемесін айтады. ... ... және ... ... ... және ... жатпайтын түлғалардан (Қазақстан Республикасының
резиденті немесе резиденті емес) ұзақ және қысқа мерзімге алынған займдар,
облигациялар, ... ... ... ... ... да ... ағымдағы бағамен кіріске алынады. Міндеттемелер алу нәтижесінде
ұйымдардың активті ... ... Яғни ол - ... ... ... беруші жаққа ақша мен мүліктерді қандай сомада қайтаратындығы
жөніндегі операциялар. Міндеттемеге алынған ... ... ... үшін төлееетін пайыздық сомалар қосылады. Мұның нәтижесінде
міндеттеме алушы жақтардағы табыс көлемі азайтылады. Міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... берілген
вексельдер бойынша алған қарыз ақшалары, төленбеген еңбек ақы, ... ... ... да ... Егер ... ... құны ... қарызы қайтарылмаса, есептелінген еңбек ақы төленбесе, мұндай
жағдайларда осы ұйымның берешек қарыздары өсіп отырады. Нарықтық ... ... ... сомалар осы ұйымның қабылдаған міндеттемелерінің
орындалмауының нәтижесінде туындап отырады.
Егер ұйым ... ... ... ... ... ... немесе таратылған жағдайда несие берушілердің, ... ... ... бірінші кезекте қанағаттандырылады.
Несиелендіруші жақтардың тәуекелшілікке түскендегі талап еткен ... ... ... ... ... сомасының көлемінен көп немесе аз болмауы
керек. Яғни ... осы ... ... ... жөніндегі қойған талабы
осы ұйымның активті қаражаттарын сатудан түскен ... алу ... ... ... Егер ... ... міндеттеме қабылдаған ұйым өз қарызын
қайтармаған жағдайда, мұндай ... заң ... ... қарай
орындалады. Өз еркімен қаржы салған инвесторлар талабы немесе бүлардың
тә>екелшілігі банктер қойған ... ... соң, ... қалдық сома
көлемінде ғана ... ... ... ... ... өте жоғары болады да, басқа қаражаттар көлемінде қойылған талаптар
мүмкін ... ... ғана ... ... ... ... ... кредиторская
задолженность) - осы ұйымның алашақтарға 12 айдан артық мерзімде төлейтін
берешек ... ... 12 ... кейін қайтарыла бастайтын берешек
қарыздардың, алған несиелердің барлық түрлері жатады. ... ... ... бір ... ... ... көшіріліп отырады.
Төленетін салықтар (Отсроченнные налоги) - салықтардың барлық ... ... ... ... ... ... қарыздары. «Төленетін
салықтар» терминінің жеке аталуы, төленетін ... ... ... ... үлкен көлемде болатындығы мен бухгалтерлік баланс
жасалған кезеңде салық жөніндегі ... ... ... ... ... байланысты.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің алашагы (Кредиторская задолженность
дочерним (зависимым) организациям) - осы ... ... ... ... бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың жөнелткен, жіберген дайын
өнімдері, тауарлары, орындалған жұмыстары және көрсеткен қызметтері, ... ... ... ... емес ... ... құралдар,
инвестициялар және басқа да активтер үшін берешек қарыздары.
Алынған аванстар (Авансы полученные) - осы йымның басқаларға жөнелтетін
тауарлы-материалды құндылықтары, ... ... ... ... ... ... ақшалары. Сондай-ақ тапсырыс берушілердің дайын болған
өнімдердің жеке бөлшектерінің дайындалғаны үшін аударған қаражаттары ... ... ... ... және ... есеп айырысу (Расчеты с поставщиками ... - ... мен ... ... ... және айналыстан тыс активтер, ... ... ... ... үшін ... тасымалдап жеткізу және өңдеу
шығындарын қосып есептегендегі) осы үйымның берешек ... мен ... ... табыс (Валовой доход) сатылған өнімдердің өзіндік құнымен сатудан
түскен ақша айырымынан тұрады. Сатылған өнімдердің өзіндік құны ... ... ... ... алынған шикізаттардың өзіндік
құнынан, өнімдерді сатуға байланысты ... ... ақы ... ... ... Жалпы табыс сомасынан өндірістік емес әкімшілік
шығындар, төленген пайыздар сомасы шегеріледі.
Табыс (Доход). Кейбір ... ... ... ... пайда»
терминдерін бухгалтерлік қауымы мен студенттер қауымы дәлме-дәл ... ... ... Ұлыбритания, АҚШ және Қазақстан елдерінде ... ... ... Мысалға, коммерциялық іс-әрекет ерекшеліктеріне
қарай, Ұлыбританияда табыс ... ... ... ... ... «Сатудан түскен табыс» термині қолданылып, жалпы табыс, таза
пайда, түскен пайда ұғымдары есеп жүргізу тәжірибесіне енгізілген. Ал ... ... ... ... ... ... жиі ... Қандай
жағдайда болмасын «табыстар» мен «шығындар» термині қатар қолданылып, бұлар
капитал мен пайда көлемін анықтайды. Пайда деп - ... ... ... ... ... ... сомасынан артық дәрежесін айтамыз.
Егер шығындар көлемі табыстар көлемінен артық ... ... онда ... ... Қазақстанда пайда көлемін анықтау процессі (үрдісі), екі
жағдайдан: 1) ең әуелі есепті ... ... ... ... ... 2) осы жылы ... шығындар сомасымен түскен табыстар сомасының
сәйкестігі анықталады.
Түскен түсім (Выручка) - есепті жыл ішінде ... ... ... сату ... ... ... ақша ... түсім деп - осы ұйымның есеп айырысу шотына түскен немесе түсетін
ақшаларды айтуға ... ... ... ... есеп стандарттары
жағдайында бұл терминнің үш ... ... бар: 1) ақша ... ... 2) ... жұмсау шығындары (затраты); 3) жұмсалған
шығындар (расходы).
Нақтылы ақша жұмсау арқылы ... мен ... ... ... ... ... ... жұмсалған ақшаларды - ақша жұмсалған
шығындар (издержки) деп атайды. Ұйымдар ... ... ... ... мен ... жұмыстар үшін ақша төлеген жағдайда, онда мүндай
ақша қаржылық шығындар ... ... Яғни ... активінің көбеюуі
жұмсалған қаржылық шығындар сомасының көбеюуіне байланысты. Сондықтан
қаржылық шығындар ... алу ... ... «Шығындар» термині
әсіресе халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сай, жалпы шығындардың
экономикалық маңызын ажырату ... ... ... ... ұғымды
көрсетеді.
Қаражаттар (Средства). Экономикалық ресурстарды (активтерді) сатып алу
сәті (кіріске алынған күн) мен осы ... ... ... ... арасындағы кезеңде есепте тұрған активтерді - қаражаттар ... ... ... ... өндірістік үрдіске жүмсалғанға дейін
қаражаттар (активтер) ... ... Ал ... ... ... ресурстарды «Жұмсалған шығындар» категориясына жатқызамыз.
Орыс тілінде «издержки», «затраты», «расходы» терминдері ... ... ... ... есеп ... халықаралық
бухгалтерлік есеп концепцияларын (түжырымдама), принциптері ... ... ... ... сай орыс ... ... экономикалық танымының ерекшеліктері бар. Біздер осы
ерекшеліктерге өз пайымдауымызша түсінік ... ... ... ... ... - қажет болған жағдайда (уақыты
жеткен кезде) жұмсалған жалпы шығындар құрамына есептен шығарылатын сатылып
алынған ... ... ... құнын ақшалай өлшеммен жұмсау. ... ... ... ... ... ... сомасының (төленетін счеттар) көбейгендігін көрсетеді.
Ақшалай шығындар ... ... ... осы кезеңдегі сатылып алынған
немесе өндірілген тауарлар және қызметтер ... ... ... ... ... жылдың ақшалай шығындары осы жылдағы ақшалай шығындар болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ақшалай шығындар алдағы жылдардың ... ... Яғни ... ... ... ... ақшалай шығындар осы
жылдың аяғында жасалған бухгалтерлік баланста активтер түрінде көрсетіледі.
Жұмсалған шығындар (Расходы) - есепті жыл ... ... ... ресурстардың қүны.
Есепті жыл ішінде табыс ... ... ... ... деп ... Егер ... шығындар жұмсаудағы пайда болған
қаржылық шығындар ... ... ... ... ... ... ... Қаржылық шығындар болашақта табыс келтіру мақсатында ... ... ... сомасының көбеюуін көрсетеді. Егер қаржылық шығындар
табыс ... ... онда ... ... ... ... ... бөлінбеген пайда есебінен жабылады.
Егер жұмсалған шығындар құны ... ... ... онда осы ... ... ... бухгалтерлік баланста мұндай шығындарды
міндеттемелер ... ... ... ... фактілерінің (операцияларының) мысалы ретінде несие
алудағы есептелген пайыздық төлемдерді (төленетін ... ... ... ... жағынан маңызды мысал ретінде негізгі құралдар сатып алып,
бұларды пайдалануға байланысты ... ... ... айтуға болады.
Бухгалтерлік есепте негізгі қүралдардың барлық қүны ... ... ... ... ... ... мерзіміне (жылдарына)
қарай, бұларға амортизациялық шығындар есептелінеді. Яғни негізгі қүралдар
өз үлесін пайда келтіру ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнына кезеңдік шығындар түрінде қосып отыратындығын ... ... ... ... ... ... затраты). Есепті
кезеңде есепке алынған, басқа жылдарда төленген ақшалай ... ... ... бабы ... бір ... ... ... түрде
қаржылық қорытынды есеп жасау қажеттілігіне байланысты болады. Жылдың
аяғындағы жинақталған ақшалай шығындар сомасын ... ... ... ... ... ... ... үшін ақша төленбесе де ... ... үшін ... ... ... да). Мұндай жағдайда баланста
ағымдағы міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ақы, ... тағы сол сияқтылар өрісіндеде болуы мүмкін.
Жанама шығындар (Косвенные расходы) деп - өндірілген өнімдер ... ... ... бірден жазуға болмайтын өндірістік шығындарды айтады.
Мысалға, өнімінің бірнеше ... ... ... ғимаратын жылытуға
жүмсалған жалдау шығынының сомасын келтіруге болады.
Кұрделі шығындар (Капитальные ... деп – ... бір ... артық
уақыт кезеңінде пайдаланылатын негізгі құралдарды сатып алу немесе бұларды
салу үшін жұмсалған шығындарды ... ... ... ... ... ... аяғында тиісті счетттарда жинақталады.
Игерілмеген кұрделі қаражаттар активтер түрінде келесі жылға көшіріліп
жазылады.
Үстеме шығындар (Накладные расходы) деп - ... ... ... ... ... ... (жазуға болмайтын) кәсіпорындық
(ұйымдар) шығындарын айтады. Үстеме шығындар мысалына ... ... ... ... ... ақысы мен ғимараттары,
әкімшіліктің ғимаратына салынған мүліктік салық сомасы, ... ... ... шығындарды келтіруге болады. Нақтылы өндірілген
бұйымдармен өнімдердің ... ... ... үстеме шығындарды бөліп
тарату күрделі болғандықтан, бұларды үстеме шығындар деп ... ... ... ... ... мен ... бүйымдар қүнына
қосымша таратылып жазылғаннан соң ... ... ... ... ... ала ... шығындар (Предварительные расходы). Бұларға
компаниялар мен ұйымдарды құруға мысалға, ... ... ... ... тұлғаны тіркеуден өткізуге төленген құжаттар жатады.
Аяқталмаған өндіріс (Незавершенное производство) деп -дайын өнімдер
өндіру технологиясының ... ... ... бір ... ... ... енбеген өндірістік шығындарды (активтерді) жұмсауды
айтады. ... ... ... ... ... ... ... жатады. Өндірістік есеп жүйесін реттеп отыру
мақсатында аяқталмаған өндіріс шығындары тексеру мен ... үшін ... ... ... ... ... Түгендеу мақсаты
аяқталмаған өнімдерді ... мен ... ... ... ... нормаларының дәлдігін анықтау, бұлардың айырымын шығару, ... ... ... ... және өндірілген әрбір өнімдер ... ... ... болып табылады.
1.3 Баланс көрсеткіштеріне сай төлем өтеушілік пен
өтімділікті талдау негіздері
Бухгалтерлік баланс ... ... ... тек қана ... ... ... ... мен арнайы кестелерді қажетті цифрлармен толтырып,
тиісті орындарға тапсыра салуды мақсат ... ... ... ... көрсеткіштерді өзара салыстырып, бүлардың ішкі экономикалық маңызын
ашып, мұның өзін ... ... ... арқылы, осы ұйымның ... ... ... даярлауда болып табылады.
Бухгалтерлік баланс жасаушы маман ең әуелі есепті жылдың бухгалтерлік
балансындағы мәліметтерді өзара салыстыра ... осы ... ... бар
несиелендірушілер, алашақтар және акционерлер алдында дәлелді ... ... ... мәселелер қоя білуі керек. Бұл үшін көптеген
қаржылық терминдердің қалай туындағанын, осы уақытта қандай ... ... өзі ... қатысуымен өзгерістерге ұшырағандығын,
болашақта қандай ... ... ... атқару керектігін білу міндеті
туындайды. Сонымен қатар, экономикалық байланысқа ... ... ... өз ... ... байланыссыз (жеке алып қарағанда) ешқандай
мағына бермейтіндігін де ескерген жөн. ... ... ... ... біртектігіне қарай орын алған қаржылық ақпараттарды жинақтай
отырып талдауға ... ... ... ... басталады.
Қаржылық талдау әдісінің ең бастысы - қаржылық коэффициенттер жүйесі.
Коэффициенттер деп - сандық немесе ... ... ... екі ... ара
қатынасын айтады. Қаржылық коэффициенттер ұйымның болашақтағы қаржы
жағдайын бағдарлау, ... ... ... қаржылық болжам жасау
болып табылады. Сондықтан қаржылық жағдайды талдау үшін базистік мәліметтер
мен коэффициенттерді өзара салыстыру ... ... Осы ... пен мәселелерге сай, біздің мақсатымыз ұйымдардың өтеушілік және
төлем өтеушілік ... ... ... ... ... пен төлем
өтеушілік көрсеткіштерін бухгалтерлік баланс мәліметтеріне қарай ... - осы ... ... жағдайын сыртқы пайдаланушыларға дәлелді
түрде көрсете білу.
Төлем өтеушілік. Төлем өтеушілік пайыздық ... ... ... ... ... Бұл ... осы ... жалпы
ақшалай міндеттемесінің (бухгалтерлік баланстың пассивіндегі) ішіндегі
акционерлік капиталдың үлес салмағын сипаттайды. ... ... ... жоғары болған сайын, соғұрлым ұйымның қаржылық қаражатының
ішіндегі ... ... ... көп ... көрсетіледі. Ұйымдар
қызметінің ұлғаюына байланысты және ... ... ... ... ... ... ... отырады. Керісінше, төлем
өтеушілік коэффициент деңгейі ұйым қызметі көлемінің қысқарып немесе азайып
қалуына байланысты төмендеп ... есеп ... ... өтеушілік категориясы қандай
көздерден және қанша көлемде активтердің қаржыландырылғанын, ... ... ... ... капитал немесе басқада сыртқы
көздерден қатыстырылған қаражаттарды көрсетеді.
Сонымен қатар, төлем өтеушілік коэфициенті (ұйым ... ... ... ... үлесі болған жағдайда) тәукелшілікке түсудің
нақты ... ... ... ... қаражаттарды дер уақытында
қайтарып отыру мүмкіндігін сипаттайды. Яғни ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Төменгі дәрежедегі төлем өтеушілік ... ... ... ... ... аз үлесі болған жағдайда) қаржы
салымшылардың, ... т.б. ... ... ... ... ... ... төмендеген сайын, соғұрлым осы ұйымның
басқалардан қосымша көздер тарту мүмкіндігі де ... ... Егер ... ... ... сомасы, мұның сыртқы міндеттемелері
сомасынан артық болса, онда бүл ұйым ... ... бар ... ... ... деп – осы ұйымның басқалардан алған қарыз ақшаларын жаба
алатын мүмкіндігін айтады.
Сонымен, ұйымдардың ... және ... ... ... ... ... осы ... активті қаражаттары сомасының көптігіне және
сыртқы міндеттемелер сомасынан активтердің ... да ... ... Мысалдар келтірелік:
Активтер % ... ... ... мерзімді активтер 45 ... ... ... 55 Ұзақ ... ... ... ... 13
Жинағы 100 ... ... өте ... ... ... ... ... қажетті
кезеңдерге қарай пайыздық өлшеммен салыстырмалы түрде талданады. ... ... мен ... ... ... ... Яғни
төлем өтеушілік коэффициент пайыздық өлшеммен талданады. Төлем өтеушілік
дәрежесін көрсететін коэффициент активтік ... ... ... ... ... міндеттемелері сомасының айырымынан түрады. Келтірілген
кестеге қарағанда біздер осы ұйымның төлем өтеушілік ... ... ... 100 % - ұзақ ... ... - 27% + ... мерзімді
міндеттемелер 13% = Акционерлік капитал - 60%. Бұдан міндеттемелердің ... ... ... 60% ... ... үлесі екендігін
көруге болады.
Басқаша айтқанда, төлем өтеушілік коэффициент міндеттемелердің жалпы
сомасындағы акционерлік капиталдың үлес ... ... ... Төлем
өтеушілік коэффициент неғүрлым жоғары болған сайын, акционерлік ... ... осы ... ... жалпы ақшалай сомасынан көп
болатындығын талдадық. Сондай-ақ, төлем өтеушілік коэффициент ... осы ... ... ... ... ... ... Егер акционерлік капиталдың үлесі осы ұйымның жалпы қаржылық
сомасынан жоғары болса, онда осы ... ... ... өте ... ... болып саналады.
Төлем өтеушілік коэффициенті әр түрлі себептермен өзгеріске үшырауы
мүмкін. Бұл коэффициент ұйым қызметінің өсу ... ... ... ... Мысалы, 2004 жылдың 31 желтоқсанында осы ұйымның төлем
өтеушілік коэффициенті 50%о-ға тең делік. Бұл жылы осы ұйым ... ... таза ... ... 2005 жылы осы ұйым ... өндіріс көлемін
арттыру мен сауданы дамыту жөнінде шешім қабылдап, 2004 жылы саудадан
түскен ... ... ... ... ... бермейтін болып,
түскен таза пайданы осы үйым қызметін кеңейтуге ... да ... ... |31 ... 2004 |31 ... 2005 |
| |жыл |жыл |
| ... |% ... |% 1 |
| |(мың | |(мың | |
| ... | ... | |
|Ұзақ мерзімді |7000 |25 |8000 |25 ... | | | | ... ... |7000 |25 |7000 |20 ... | | | | ... ... |8000 | |8000 | ... шығарылған | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... |4000 | |4000 | ... ... ... | | | ... түскен | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... |5000 | |8000 | ... |14000 |50 |16500 |55 ... |28000 |100 |31500 |100 ... мәліметтерге қарағанда ақшалай өлшеммен және ... ... 2004 ... ... ... ... ... 50% болса, 2005 жылдың желтоқсан айындағы төлем өтеушілік
коэффициент 55% -ды ... ... ... жалпы сомасының
артқандығын және аз да болса қысқа мерзімді міндеттемелердің көбейгендігін
көруге болады. Негізінен бұл ... ... таза ... ... ... ... ... Негізгі қызметтен алынған пайда
(бөлінбеген ... ... ... бөлінбеген пайда түрінде
көрсетілген. Яғни төлем өтеушілік коэффициенттің өсуінің негізгі себебі ... таза ... ... ... ... ... Бөлінбеген таза
пайданың көбейгендігі алынған пайдадан түсті де, бұл сома ... ... осы ... кеңейту, дамыту шараларына қалдырылғандығын
көруге болады. Бұдан төлем өтеушілік ... ұйым ... ... үшін ... білдік.
Келесі шартты мысал (міндеттемелер мың теңге):
| |31 ... |31 ... |31 ... ... |2004 жыл |2005 жыл |жыл |
| ... |% |
| ... |% |Сомасы |% ... ... |4000 |20 |4000 |25 ... | | | | ... ... |5000 |25 |4000 |25 ... | | | | ... ... | | | | ... акционерлік |6000 | |6000 | ... | | | | ... ... |5000 | |2000 | ... |11000 |55 |8000 |50 ... |20000 |100 |16000 |100 ... ... қараганда осы ұйымның ақшалай және пайыздық
өлшеммен алғандағы 2004 жыл және 2005 ... ... ... 2004 жылмен желтоқсан 2005 жыл аралығында осы ұйымның қаржылық
қаражатының сомасы азайған. Сондай-ақ қысқа мерзімді ... ... ... ... қызметі көлемінің төмендеуіне байланысты бөлінбеген таза
пайда 2005 жылы ... ... ... ... ... 55%-дан 50% -ға
төмендеді. Төлем өтеушілік коэффициенттің төмендеуінің әсерінен осы үйымның
қызмет ... ... ... ... ... ... мен төмендеуі төлем өтеушілік
коэффициентке әсер етеді.
Сонымен қатар, ұйым қызметінің жоғарылап ... ... ... коэффициенті бірде төмендейді, ... ... ... ... ұйымның қаржы көздеріне және тауар өндіруге жұмсалған
шығындарға байланысты болып ... ... ... ... ... ... ұйымдардағы қаржы көздерінің қүрылымына да
байланысты. Ұйымдардың төлем ... ... ... ... ... банк несиелерінің пайыздарын төлемей, акционерлерге дивиденд
төлеуді шешуі де мүмкін.
Кейбір қаржылық жағдайларға байланысты төленетің дивидендтердің орташа
деңгейіне қарағанда банк ... үшін ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда үйым әкімшілігінің үйғарымына қарай ... ... ... ... ... ... ... көбейткен жағдайда осы ұйымның ... ... да ... ... ... ... сенімділігі меншікті капитал үлесінің алынған
міндеттемелердің жалпы ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті жиі өзгеріске түсіп, ... ... ... жағдайлар тікелей әсер етіп отырады.
Мысалға, төлем өтеушілігі бар ... ұйым ... күні ... ... ... ... ұйымның есеп айырысу шотында нақты ақшаның жоқтығынан және
жөнелтілген тауарлар үшін сатып алушылардан тиісті ақшаның түспеуіне қарай
осы ... ... ... қабілеті болмай қалуы да мүмкін. ... ... ... және қойылған келісім-шарттың
бүзылғандығы деп түсінеміз.
Сонымен қатар, төлем өтеушіліктің төмен дәрежеде ... ... ... ... ... ... мен ... өз уақытында
қайтарылмауы», «мерзімі өткен несие қарыздар» сияқты бап көрсеткіштері әсер
етеді. Баланс көрсеткіштеріне қарай өтімділік ... оқып білу ... ... есеп ... ... ... ... және тез арадағы өтімділік болып ... Егер ... 1:1 ... ... жағдайда осы ұйымның қысқа мерзімді
міндеттемелерінің сомасы ... ... ... артық дәрежеде
болғаны. Егер өтімділік коэффициенті (мысалға 3:1) өте ... ... осы ... ақша ... көп ... ... ... өтімділік коэффициенті =
Қысқа мерзімді міндеттемелер
көрсеткіштерімен сипатталады.
Қысқа мерзімді міндеттемелер жақын арада ... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелер сомасын жабатындай
болуы керек. Егер ... ... ... ... мерзімді міндетемелер
сомасынан артық (көп) болған жағдайда, онда ұйымдардың өтімділік қасиеті
жоғары болып ... Яғни ... деп - ... мерзімді міндеттемелер
сомасын ұйымдардың ағымдағы ... ... ... отыратын қасиетін
айтады. Егер қысқа мерзімді міндеттемелер ... ... ... ... болған жағдайда, онда ... ... ... несие
бермеуі мүмкін. Яғни ұйымдардың өтімділік ... ... ... ... пен тез ... өтімділік коэффициенті ұйымдардың қысқа
мерзімді міндеттемелері сомасын төлей алатын қасиетін көрсетеді немесе
қысқа мерзімге алған ... ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде жоғары өтімділігі
бар ұйымдар деген үғым бар. Жоғары өтімділік деп - ... ... бір ... ... ... өтімділік категориясына қолда бар
нақтылы ақшалар және тез арада ақшаға айналатын ... ... ... ... ... активтерге қоймада жатқан босалқылар,
т.б. тауарлы-материалды құндылықтар жатпайды.
Ағымдағы активтер мен қысқа ... ... және ... активтер арасын пропорциялық өлшемдерге келтіруге болады.
Ағымдағы активтер
Мысалға, өтімділік коэффициенті = --------------------------------- : 1
Қысқа мерзімді міндеттемелер
Жоғары дәрежедегі өтімділік
Тез арадағы өтімділік коэффициенті = ... ... ... айтылғандарды дәлелдеу мақсатында мына төмендегі шартты мысалдарды
келтіруге болады (мың теңге).
Активтер ... ... ... ... 1000 ... ... міндеттемелер 1000
Қоймадағы босалқылар және Ұзақ ... ... ... ... ... 2000
Ұзақ мерзімді активтер 8000
Жинағы 11000 ... ... ... ... ... ... ... активтер ... ... ... 1 = ... : 1= ... ... ... 1000
Тез арадағы өтімділік Өтімділігі жоғары активтер ... ... : 1 = ... : 1= ... ... міндеттемелер ... ... ... деп - ... ... міндеттемелерді
ағымдағы активтер есебінен жабуды, ал тез ... ... деп - ... ... ... жоғары активтер есебінен жабуды айтады.
Сонымен, өтімділік коэффициенті 1:1 тең ... онда ... ... ... ... міндеттемелер мөлшерімен бірдей дәрежеде болады.
Егер өтімділік коэффициенті 1:1 -ден төмен болса ... 08:1), ... ... ... ... ағымдағы активтер мөлшерінен жоғары
болады.
Қандай жағдайда болмасын ұйымдардың ... ... ... ... ... ... ... (көп) болуы қарыз алушылар
мен қарыз берушілер үшін қаржылық жақсы ... ... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерін қайтара алмайды,
бұлардың төлеушілік мүмкіндігі болмайды.
Егер өтімділік коэффициенті 1:1-ден жоғары болып, мысалға, 1,2:1 болған
жағдайда, онда ... ... ... ... ... міндеттемелер
сомасынан жоғары болады. Яғни қысқа мерзімді несие алушы ұйымдар сенімді
жағдайда қаржылық қызметтер атқару мұмкіндігіңе ие бола ... ... ... тым жоғары болған жағдайда (мысалға, 3:1),
онда бұл ұйым өзінің қаржылық жағдайын талдай отырып, қаржы үрдісін ... тура ... ... ... ... ... мерзімді
міндеттемелер сомасынан көп дәрежеде жоғары болуы, осы ұйымның ... өте ... ... ... ... айналысқа түспейтін
ағымдағы активтер жұмыс істемейтін (өлі) ақшаға айналмауы керек. Егер осы
ұйымның есеп ... ... өте көп ... ... ... ... онда ... өзінің клиенттері мен қызметкерлеріне несие беріп, депозиттік қор
қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... ... коэффициентінің өте жоғары болуына басқа да көптеген қаржылық
жағдайлар әсер етуі ... ... ... болмасын өтімділік
коэффициенті және мүны құраушы факторлардың барлығы да жан-жақты талдануы
керек.
2 - Тарау. ... ... ... және оған әсер ... ... ... талдау
2.1. Баланс активінің құрастырылу көздерінің құрамы мен құрылымының
динамикасын талдау
2.2 «Ақмай» АҚ-ның міндеттемелері мен
капиталын талдау
Талдау жүргізушінің ... ... ... ... ... ... Бұл кезде «Ақмай» АҚ мүлкінің келіп түсу», оны сатып
алу және оның құрылуы да, ... АҚ ... де, ... алынған капиталдың
да есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау керек.
Біздің тәжірибеде «Ақмай»АҚ-ң ... ... ... ... ... саналған: жарғылық капитал, резервті қор, арнайы бағыттағы
қорлар, мақсатты қаржыландыру мен салымдар, жалгерлік міндеттемелер, баланс
активіндегі 1 ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар, тұтыну қорлары, алдағы ... ... ... ... күмәнді қарыздар бойынша резервтер.
Меншікті капиталды зерттегенде өзіндік айналым қаражаттарындағы болған
өзгерістерге ерекше назар аударылады, яғни ... ... ... ... ... құндылықтарға бекітілмегендігін және осы
қаражаттарды неғұрлым ... ... ... мүмкіндік беретін нысанда
тұрғандығы анықталады. Меншікті айналым қаражаттарының ... ... ... ... сомасынан баланс активінің бірінші бөлімінің
жалпы сомасын (қорытындысын) алып тастау керек.
«Ақмай» АҚ-ның қаржы жағдайын сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі
меншіктіайналым ... ... ... табылады.
«Ақмай» АҚ меншікті және сырттан тартқан қаржылары, млн.теңге
Кесте 1
|Көрсеткіштер |2004 жыл |2005 жыл ... |
| |жыл |жыл |жыл |жыл | |
| ... ... |басына |соңына | |
| | | |
| |жыл ... ... ... |
| | | | ... ... қоры мен |51,9 |72,0 |73,0 |115,0 ... ... мөлшері | | | | ... ... ... |-13,4 |-59,0 |-59,0 |-6,0 ... ... | | | | ... ... ... |10,6 |-33,0 |-33,0 |20,0 ... көдерінің жалпы мөлшері|10,6 |-33,0 |-33,0 |170,0 ... ... ... АҚ жылдық есебі 2006, 2007 г.
Кәсіпорынның қаржы көздерінің үш негізгі көздеріне кәсіпорын қоры ... үш ... ... ... ... айналым қорларының|-65,3 |-131,0 |-132,0 |-121,0 ... ... (+) ... | | | | ... (-) | | | | ... ... және |-41,3 |-105,0 |-106,0 |-95,0 ... ... ... ... | | | ... ... ... | | | | ... ... шамасы (+) | | | | ... ... (-) | | | | ... ... |-41,3 |-105,0 |-106,0 |55,0 ... ... ... (+) | | | | ... ... | | | | ... ... ... ... есебі 2006, 2007 г.
3-кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай, жоғарыда ... ... жыл ... және жыл ... жеткіліксіз болып отыр. Қаржы
тәуелсіздігінің коэффициенті «Ақмай» АҚ 2007 жылдың соңында 0,4 ... мәні бұл ... ... ... ... ... жақын, бірақ
К>0,5 тепе-теңдігі шамасын ... яғни ... ... қаржылары сырттан тартылған қаржы ... ... ... ... ... ... да, кәсіпорын сырттан тартқан
қаржылардан тәуелді болып отыр. Өз ... ... ... ... ... ... өсуі ... өз иелігінде қалатын табыс
есебінен жүзеге асырылуы тиіс. ... АҚ ... ... ... ... Ұзақ ... ... көздерін пайдалануды
жоспарлап отыр.
Қарастырылған капиталды талдау. Талдау жүргізу үшін ... ... ... есеп беретін көрсеткіштерін ... ... ... ... базистік көрсеткіштерден ауытқуларын анықтап,
қатысты өлшемдердің өзгерістерін көрсету керек. «Ақмай» АҚ есепті жылы ұзақ
мерзімді несиені емес, тек ... ... ... ... ... ... ... капитал кредиторлық борыштан тұрады, яғни
ағымдағы міндеттемелер кредиторлық ... ... оның ... жыл соңында
314,0 млн теңге, жыл аяғында 253 млн ... ... яғни 61 ... 1,3 ... кеміген.
Оның құрамында сатып алушылар мен ... ... ... ... кеткен. Егер жылдың басында оның мөлшері 349млн теңге болған
болса, жыл аяғында 730 млн теңге құраған, яғни 2,1 есе ... жылы ... осы ... үлес салмағы 23,7%-дан 79,1%-ға өскен.
Дебиторлық және кредиторлық борыштың ... ... 2:1 ... деп ... Егер ... борыш дебиторлық борышпен қамтамасыз
етілмеген болса,онда бұндай жағдайды жағымсыз деп айтуға болады, себебі ол
өзіндік ... ... ... ... ақшаға айналуын бәсеңдетуі
мүмкін. Егер ... ... ... ... болса,онда
дебиторлық борышы қатты өсіп кетуі мүмкін. [43,38]
«Ақмай»АҚ кредиторлық борыш жыл ... ... ... ... жыл ... 1,1 есе көп ... ... кредиторлық борыштың
дебиторлық борышпен өте төмен дәрежеде қамтамасыз етілуі, дебиторлармен ... де ... ... болуы да олардың өзара қарыздарын
төлемеуінен болады. Кредиторлық ... өсіп ... ... жағдайды
нашарлатпайды, себебі «Ақмай»АҚ бұл борышты зерттеліп жатқан ... ... ... ... ... жатыр деп айтуға болар
еді. Айта кететін жағдай тауар, жұмыс және ... үшін ғана ... ... ... есеп ... да ... кредиторлық борыштың
болуы кәсіпорынның жұмысы мен жалпы оның қаржылық жағдайын тиімсіз жағынан
сипаттайды. Талдаушының келесі ... ...... ... ... ... дәрежесі бойынша топтауға мүмкіндік
беретін абсолютті көрсеткіштерін зерттеу.
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті ... ... ... ... көздерімен қамтамасыз етілу дәрежесін
көрсететін көрсеткіштер.
Тауарлы-материалдық ... ... ... ... көздерімен
қамтамасыз етілуі 2006-2007ж жағдай бойынша «Ақмай» АҚ (артықтығы +
жетіспеушілік-) (млн теңге).
Кесте ... ... |2006ж |2007ж ... |
| | | | |(+ - ) ... ... ... |35 |327 |+292 ... ... ... ... |94 |333 |+239 ... ... айналым капиталының бар | | | |
| ... |-59 |-6 |+53 ... ... ... міндеттемелер |- |- |- ... ... ... | | | |
| ... және ұзақ ... | | | |
| ... ... бар ... |-59 |-6 |+53 |
| ... | | | ... ... ... несиелер мен қарыздар| | | |
| | |77 |246 |+169 ... ... ... | | | |
| ... (негізгі)қалыптасу | | | |
| ... ... ... ... |240 |+222 ... |Тауарлы-материалдық қорлар | 102 | 115 | +13 ... ... ... ... | | | |
| ... (+) ... ... | | | |
| |(-) ... |-161 |-121 |-40 ... ... ... | | | |
| ... және ұзақ ... | | | |
| ... көздерінің артықтығы (+) | | | |
| ... ... (-) |-161 |-121 |-40 |
| ... | | | ... ... ... ... | | |
| ... қалыптасу көздерінің жалпы | | | |
| ... ... (+) ... | | | |
| ... (-) ... |-84 |+125 |+209 ... тұрақтылықты қоймада, 2007жылдың соңында, ... ... ... ... ... ... 77 млн ... құраған
дебиторлық борышты тезірек қайтару және «Ақмай»АҚ қаржылық-шаруашылық
қызметінің тиімділігін ... ... ... ... болады.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерімен қатар ... үшін ... ... ... әсіресе тауарлы-материалдық
қорларға қатысты (айналымға қарсы) азаюымен көрінетін ... ... ... ... орын алады.
Тауарлы-материалдық қорлардың жағдайын тереңдетіп талдау қаржылық
жағдайды ішкі ... ... ... ... ... себебі қаржылық
есеп беруде жоқ және коммерциялық ... ... ... ... ... қолдануды көздейді. [41]
Бұл кезде «Ақмай»АҚ қаржылық жағдайы қаражаттарды жұмсаудың келесі
негізгі бағыттары ... ... ... ... және ... ... қызметін қамтамасыз
ету;
2) ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздар бойынша уақытылы есеп ... ... ... ... ... жобаларды қаржыландыру мүмкіндігі.
Айталық, егер «Ақмай»АҚ қарамағындағы қаржы ресурстары осы үш функцияны
да ... ... ... оның ... жақсы деп бағалау керек.
Егер алдыңғы екі функциялар орындалып,ал үшіншісін орындауға ... онда оның ... ... ... егер ... ... ... да орындауға жетпесе, онда «Ақмай»АҚ ... ... ... мүмкін.
2.3. «Ақмай» АҚ-ның төлем және ... ... ... ... ... ... оның қаржылық тұрақтылығының
маңызды белгілерінің бірі және сондықтан онымен тығыз ... ... ... ... ... жағдайында оған көп көңіл
бөлінеді.
Төлем ... бұл ... ... ... ... ... өтеу және өнім ... ... ... іске ... ... қаржының болуы.
Төлем қабілеттілігінің өте ... және ... ... ... ... Оның ... «төлем қабілеттілігі - бұл
кәсіпорынынның өз міндеттемелері бойынша есеп айырыса алу ... ... ... - бұл ... банке немесе басқа қарыз берушіге
ақша төлеу және сонымен өз қарыздарын өтеу ... ¥зақ ... өтеу ... ... ... ұзақ ... ... және қарыздың
мерзімінің өтуіне байланысы, қысқа мерзімді қарыздармен ... ... ... ... жылы өтеуі қажет ұзақ мерзімді қарыздардың бір бөлігін қысқа
мерзімді қарыздарына жатқызу керектігін есептеу ... ... ... ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер шотының Бас жоспары
"несиелер" 60 бөлімшесінің 601-603 (4010-4020) ... ... ... ... ескеріледі.
Айта кететеін жайтымыз «Ақмай» АҚ-ның 2004 жылдың соңында ағымдағы
активтері 255 млн. теңге, ал ұзақ мерзімді активтері 94 млн ... ... ... 397 млн ... ал ұзақ мерзімді активтер 333 млн.теңгені
құрайды. Сондықтан, «Ақмай» АҚ төлем қабілеттілігі бар деп айтуға болмайды,
ағымдағы активтің ... ... ... көп ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге үздіксіз өндіріс үшін қаржылары
болуы керек. [35]
Ағымдағы төлем қабілеттілігі баланс ... ... ... ... ... ... және ... да есеп айырысулар
бойынша қарыздары жоқ болса төлем қабілетті деп ... ... ... бір ... ... ақша ... ... сомасына қатынасын көрсететін төлем қабілеттілігі ... ... Егер ... қабілеттілігі коэффициенті 1-ге тең немесе
үлкен болса, онда бұл ол кәсіпорынның ... ... ... ... ... 1-ден аз болса, онда талдау процесінде төлеу құралдарының
жетіспеуі себептерін ... ... ... ... анықтау мәселесі бойынша әр түрлі
көзқарастар бар. Төлемге ... ... ақша ... ... ... ... ... әлдеқайда тиімді, себебі олар тез
өткізіледі және ... тез ... ... міндеттемелерге ағымдағы
пассивтер, яғни, өтелуге жатқызылған міндеттемелер мен қарыздар: банкінің
қысқа мерзімді несиелері, қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... Төлем құралдарының ағымдағы міндеттемелерден
асуы кәсіпорынның телемге қабілетті екенін білдіреді.
Банкте ... және ... ... ... ... ... ... мерзімі өтіп кетуі, қаржы органдарына қарыз болу,
еңбекке төленетін қаржылар мерзімінің ... ... ... ... ... оны қысқа мерзім ішінде (апта, жарты ай)
талдау кезінде ... ... ... төлем қабілеттілігін анықтау үшін кәсіпорын
активіндегі ақша қаражатына айналдыра алатын жылдамдық және дайындықты
сипаттайтын ... ... ... кеңінен
пайдаланылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
1) абсолютті өтімділік коэффициенті;
2) ... өтеу ... ... ... өтеу ... ... ... коэффициенті ақша қаражаттары мен тез өткізілетін
бағалы қағаздардың мерзімді және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... немесе жақын мезгілде ағымдағы
қарыздардың қандай бөлігі ... ... ... ... ... ... ... болады:
Ка. ө. > 0,2 / 0,5.
Бұл - ағымдағы міндетгемелердің қандай бөлігі жедел өтелуі керек
екендігін ... ... ... ... ... В.П. ... ... мәні 0,2-0,25-тен жоғары болуы керек деп санайды. [16]
Аралық өтеу ... ... үшін ақша ... ... ... дебиторлық борыш және басқа да ... ... ... АҚ ... өз уақытында есеп жүргізу ... ... ... ... яғни ... міндеттемелердің
қандай бөлігі тек ақша қаражаты есебінен емес, сонымен қатар өткізілген
өнімдер, орындалған жұмыстар ... ... ... үшін ... өтелетінін сипаттайды.
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі шегін бағалау былайша
өрнектеледі:
Кар.ө> 1.
В.Ф. Палий "бұл ... ... ... ... ... ... деп ... Қауіпті өтімділік коэффициенті
кәсіпорынның күтілетін төлем қабілеттілігін дебиторлық ... ... ... ... тең кезеңге сипаттайды. [16]
Жалпы өтеу коэффициенті өндіріс сипатына байланысты күрт ауытқуы
мүмкін. Оның деңгейіне ... ... мен ... қызметтермен есеп
айырысу нысандары, өндіріс ... ... ... ... ... және басқалар әсер етеді. ... үшін мына ... (2, 25, 29, 30) ... мән ... ... 2.
Берілген шектеу кәсіпорынның өтімді құралдарға (немесе қаражаттарға)
тиімді қажеттілік деңгейі ... ... 2 есе асуы ... ... ... ... коэффициенті барлық айналым
қаражаттарының бір айналымының орташа ... тең ... ... ... ... ... [39]
Егер «Ақмай» АҚ ағымдағы активтері мен ... ... ара ... 1:1 - ... ... онда ... АҚ ... төлей алмайды деуге болады. 1:1 арақатынасы ағымдағы ... ... ... ... ... ... Активтер өтімділігінің
әр түрлі дәрежесін ескере отырып, активтердің барлығы тез арада ... ... яғни бұл ... ... қаржылық тұрақтылығына қауіп
төнеді. Егер де Кағ.ө. мәні 1:1 арақатынасынан көп болса, онда кәсіпорынның
өзіндік көздері есебінен құралатын бос ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады.
Осы кезде тұтынушының өнімдер мен қызмет көрсетулер үшін төлем
жүргізуді ... ... ... ... материалдардың және
тағы басқа шектен тыс ... ... жеке ... ... ... сыртқы және ішкі себептерден болуы мүмкін. ... ... ... ... ... есептеп, олардың
деңгейлеріндегі ауытқуларды және оларға әр ... ... әсер ... ... керек. Есептеулер 9 - кестеде келтірілген.
«Ақмай» АҚ-нық ... ... ... ... теңге)
Кесте 5
|№ |Көрсеткіштер |2004 жыл |2005 ... ... | | |жыл ... |
|1. |Ағымдағы активтер млн теңге, оның |255,0 |397,0 |+142 |
| ... | | | ... ... қаражаттары және қысқа |76,0 |36,0 |-40 |
| ... ... ... | | | ... ... ... және ... да |77,0 |246,0 |+149 |
| ... | | | ... ... кезең шығыдарынсыз | | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... | | | |
| ... салған салымдарының | | | |
| ... ... | | | |
| ... есеп және ұзақ | | | |
| ... қары ... | | | |
| | |102,0 |115,0 |+13 ... ... ... ... | | | |
| |млн ... оның ішінде: |314,0 |403,0 |+89 ... ... ... ... мен ... | | |
| | |- |150, |+150 ... ... ... |314,0 |253 |-61 ... ... да ... міндеттемелер |- |- |- ... ... ... |- |- |- ... ... ... | | | |
| ... |0,242 |0,09 |-0,152 ... ... ... коэффициенті | | | |
| ... |0,487 |0,700 |+0,213 ... ... ... өтімділік | | | |
| ... ... |0,812 |0,985 |-0,173 ... аралық өтімділік коэффициентінің жоғары және жалпы өтеу
коэффициентінің төмен ... ... ... ... ... осы ... АҚ төлем қабілетінің нашарлағанын
дәлелдейді. Өтімді қаржылардың айналым көрсеткіштерінің нашарлауы болған
кезде, ... ... ... ... ... үшін ... ... айқындау керек.
Келтірілген есептеулерден, жалпы өтеу коэффициентіне дебиторлық борыштар
(3,2 есе) мен тауарлы-материалдық қорлардың (1,1 есе) кұрт өсуі оң ... ... ... ... ... 3,2 есе және басқа да ағымдағы
міндеттемелердің 1,3 есе өсуі, сонымен бірге өтімді активтердің азаюы ... ... ... [41]
Осылайша, біз «Ақмай» АҚ қаржылық тұрақтылығының ... бірі - ... ... толық қарастырдық. Ол
баланстың өтімділігіне тығыз байланысты. Сонымен бірге кәсіпорынның ... ... да ... - ... ... және экономикалық жағдай,
ақша нарығының жағдайы кепілдік және банктік заңдардың ... ... ... ... ... борыш, кәсіпорынның қаржы жағдайы
және басқалар әсер етеді.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін сипаттайтын көрсеткіштердің бірі ... ... ... ... ... ... түсінігімен
салыстырғанда кеңірек ұғым. Төлем қабілеттілігі кәсіпорынның ... ... ... ... алған банк несиесін қайтаруға мүмкіндік
беретін қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Банктер қарыздарды өндірістің тиімділігін, оның ... ... ... жаңа ... тиімді түрлерін шығаруға
ынталандыруға, тұрғындарға әр түрлі қызмет көрсетуге, тауарларды ... ... ... ... ... ... мен шаралар үшін береді. Банк
несиелерді ... ... ... ... қатаң сақтау,
несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда қарастырылған және екі ... ... ... негізде береді.
Кәсіпорынның несиеге ... ... ... ... қаржылық жағдайын анықтау;
• қарыз алушының шаруашылық қызметінің тиімсіздігі салдарынан несие
ресурстарын жоғалтудан ... ала ... ... ... ... оның тиімділігін көтеру бағытында ... ... ... ... ... ... бағалаудын басты әдісі - оның
ресми бухгалтерлік есеп берулерін талдау. ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттігін және өтімділігін:
2) айналым қаражаттарын және ... ... ... ... ... ... ... сомасын қоса, өтімді қаржылармен
жабуын;
4) шаруашылық айналымда меншікті айналым жаттарының болуын;
5) ... ... ... бағалау. [41]
«Ақмай» АҚ меншікті айналым қаржыларының деңгейі
(млн тенге.)
Кесте 6
|Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | | |
| | | | |
| |жыл |жыл |жыл |жыл ... |
| ... ... |басына | |
| | | | | |
| | | | |2004 - ... ... | | | ... ... |
|1. Өнімді, қызметтерді | 831,7 | 1632,2 | 5605,0| 800,5 | 3972,8 ... ... ... | | | | | ... акциздер және сол | | | | | ... ... ... | | | | | ... млн. тенге | | | | | ... ... ... | 146,9 | 33,4 | 631,0| -113,5 | 597,6 ... ... табыс | | | | | ... | | | | | ... ... ... | 73,4 | 12,2 | 413,0| -61,2 | 400,8 ... Таза ... | 51,4 | 10,8 | 292,0| -40,6 | 281,2 ... ... ... | 17,7 | 2,0 | 11,2| -15,7 | 9,2 ... | | | | | ... Жалпы рентабельділік | 8,8 | 0,7 | 7,4 | -8,1 | 6,7 ... Сату ... | 6,2 | 0,7 | 5,2 | -5,5 | 4,5 ... ... ... АҚжылдық есебі 2003, 2004, 2005 г.
Жалпы сатылған өнімнің (қызметтің, жұмыстың) рентабельділігі есепті
кезеңде 9,2 % құрап, 2005 ... ... 11,2 % ... Басқаша айтқанда,
есепті кезең соңында сатудың әрбір теңгесі 9,2 тиын артық әкеле бастады.
Сонымен, ... ... біз ... ... ... кейбірінің төмен екендігін байқаймыз. 2005 жылмен
салыстырғанда 2004 жылы кәсіпорынның ... ... ... ... нәтижесінде рентабельділіктің деңгейі төмендеді.
Кәсіпорынның несиеге қабілеттігін бағалау белгілі бір уақытта және
динамикада жүргізіледі.
Талдау негізінде банк ... ... ... беру ... қорытынды
жасайды. Несиеге қабілеттілігін талдау кезінде бірқатар ... Ең ... ... ... әр ... ... сонымен
қатар таза табыстың авансталған капиталдың ... ... ... кәсіпорынның табыстылығы болып табылады. Соңғы ... ... ... ... табыстылығын сипаттайды.
Банк мекемелері табыстылығы төмен, қаржылық жағдайы тұрақсыз қарыз
алушылармен несиелік ... ... ... ... сақтық көрсетулері
керек. Осындай кәсіпорынға несие беру банк үшін ... ... және ... органдарының немесе жоғары тұрған буындардың
негізделген ... ... ... жеке ... кейін, тек осы
несиелерді қайтаруға кепілдеме алғаннан соң шешілуі мүмкін.
Несиеге қабілеттігін бағалау ... ... ... аралық
коэффициенттерімен қатар, өтімділіктің жалпы коэффициентін кең ... бұл ... 1-ден ... ... онда банк ... ... жоқ
кәсіпорынмен істес болады деп саналады және несие тек ... ... ... Осы ... 1-1,5 ... ... қарызды уақтылы
өндіріп алуда белгілі бір тәуекелге ұрындыруы мүмкін, коэффициенттің 1,5-
тен жоғары деңгейінде ... ... ... және ... ... жеткілікті болады. «Ақмай» АҚ –ның несие қабілеттілігін
талдау кезінде абсолюттық коэффициенттінің -0,152, аралық коэффициенттінің
+0,213, жалпы ... -0,173 тең екен ... Бұл ... ... +0,213 ... ... «Ақмай» АҚ-ның 2005 жылы ... ... ... ... тұр. ... АҚ –ның несие
қабілеттілігін қарастырарда өтеудің аралық және жалпы ... ... ... ... 0,213< 1.
Өтімділіктің жалпы коэффициентті 0,173< 1.
Несиеге қабілеттілікті талдау кезінде банктің қарыз беруші ... ... ... көп ... ... ... дәрежесінде пайыздық мөлшерлеме орташадан жоғары. Тәуекелділік
дәрежесі ... ... ... ... ... өту несиеге
сұранысты көбейтті, бұдан оны беру жағдайының қатаюы туындайды.
Сонымен несиеге қабілеттілігін талдау ... тек ... мен ... ... ... ... бірге айналым
қаражаттарының айналымдылығы, қолда бар меншікті айналым қаражаттары,
өткізудің өсу ... өнім ... өсу ... мен банк ... ... қатынасы, несиелер бойынша уақыты өткен қарыздардың сомалары мен
мерзімдері, операциялар сонымен анықталатын есептік ... ... ... экономикалық көрсеткіштері зерттеледі.
Банк кәсіпорынға несие беру ... ... шеше ... ... үш категорияға бөледі: Сенімді (несиеге қабілетті), тұрақсыз
(несиеге қабілеттілігі шектеулі), сенімсіз (несиеге ... ... ... ... ... ... ... алушы жалпы
жағдайларда несиеленеді, бұл жағдайда несиелеудің ... ... ... Егер ... ... ... ... болса, онда несие
шартын жасау кезінде қарыз алушының қызметін және ... ... ... ... АҚ ... ... басты себептері анықталмаған
дебиторлық борыштардың болуы, клиенттер ... ... ... ... және ... қорларын жинау, шаруашылық қызметінің төмен
дәрежедегі ... ... ... ... (-18,6)
бәсеңдеуі болып табылады.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай өндіруді қарқындыландыру әдістері9 бет
Депозиттік операциялар9 бет
Банк өтімділігі және оған ықпал етуші факторлар12 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет
Адам ағзасына әсер ететін фаторлар19 бет
Адам организіміне қауіпті әсер ететін факторлар14 бет
Адам эволюциясына әсер ететін факторлар8 бет
Адамдардың денсаулығына әсер ететін негізгі факторлар8 бет
Адсорбер құрылғыларының жұмыс принципін қарастыру және басқа құрылғылармен салыстыра отырып, тиімділігін анықтау54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь