Қоғамдық жəне отбасы тəрбиесi

Өткен жүзжылдықта үшiншi Еуразиялық революция тыныш та, қантөгiссiз өттi. Ескiрген
мемлекет жəне қоғамдық құрылыс құрылымы опат болып, өзiмен бiрге байырғы тəрбие жүйесiн де
жойып тынды. Мұның зардабы ең алдымен тұлға қалыптастыруда жетекшi маңызға ие болған
қоғамдық жəне отбасы тəрбиесiн күйзелiске түсiрдi.
Қоғамдық (əлеуметтiк) тəрбие – бұл ''адам-адам'' қатынастары желiсiнде жүргiзiлетiн
тəрбие, яғни тiкелей адамаралық байланыстар мен осы мақсатқа арнайы ұйымдастырылған
қоғамдық мекемелер (қайырымдылық қорлары, ұйымдары, қоғамдар, бiрлестiктер т.б.) тарапы-
нан болатын iстер.
Қоғамдық тəрбие проблемаларын арнайы педагогика саласы зерттейдi. Оның пəнi –
тұлға қалыптастырушы ықпал жасайтын қоршаған орта заңдылықтары. Дəлiрек айтсақ,
отбасы, ресми ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдары, дiни-руханият мекемелерiнiң қоғам мүше-
лерiне жасайтын əсерлерi сарапталады. Педагогиканың басты
назары тағдыр тəлкегiнен адасқан ''тəуекелшiл топ'' (нашақорлар, маскүнемдер, жезөкшелер, бас
бостандығын өтеп жатқандар, қарақшы топтарға iлiккендер мен заңға қайшы дiни секта арбауына
түскендер жəне т.б.) аударылады. Мұндай адамдар маманданған педагогикалық жəрдемге өте
мұқтаж келедi. Əлеуметтiк педагогика шұғылданатын жəне бiр өмiр саласы – бұл ересектер мен
кəрiлер тəрбиесi, нарықтық экономика қыспағынан өзгерiске келген адамаралық қатынастар,
аяусыз бəсекелестiктер жағдайына жеке тұлғаларды икемдестiру. Сонымен бiрге бұл педагогика
саласын қызықтыратын мəселелер - қызмет бабында көтерiлу, əйел-қыздар тəрбиесi, кəсiптен
қанағат табу, жұмыстан бос уақытты пайдалы ұйымдастыру. Адамдарды рухани кемелдендiруге
орай дiни мекемелермен белсендi байланыс жасау проблемалары да осы əлеуметтiк
педагогиканың айналысатын шұғыл мiндеттерiнен тұрады.
        
        Қоғамдық жəне отбасы тəрбиесi
1. Əлеуметтiк жұмыс
Өткен жүзжылдықта үшiншi Еуразиялық революция ... та, ... ... жəне ... ... ... опат болып, өзiмен бiрге байырғы
тəрбие жүйесiн де
жойып тынды. Мұның зардабы ең алдымен ... ... ... ие ... жəне ... ... күйзелiске түсiрдi.
Қоғамдық (əлеуметтiк) тəрбие – бұл ''адам-адам''
қатынастары желiсiнде жүргiзiлетiн
тəрбие, яғни тiкелей адамаралық ... мен осы ... ... ... ... ... ұйымдары, қоғамдар,
бiрлестiктер т.б.) тарапы-
нан болатын iстер.
Қоғамдық ... ... ... ... ... Оның пəнi –
тұлға қалыптастырушы ... ... ... орта ... ... ресми ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдары, дiни-руханият
мекемелерiнiң қоғам мүше-
лерiне жасайтын ... ... ... тағдыр тəлкегiнен адасқан ''тəуекелшiл топ'' (нашақорлар,
маскүнемдер, жезөкшелер, бас
бостандығын өтеп жатқандар, қарақшы топтарға ... мен ... ... ... ... жəне т.б.) ... Мұндай адамдар маманданған
педагогикалық жəрдемге өте
мұқтаж келедi. ... ... ... жəне бiр өмiр ... ... ... ... тəрбиесi, нарықтық экономика қыспағынан өзгерiске келген
адамаралық қатынастар,
аяусыз бəсекелестiктер жағдайына жеке ... ... ... бұл педагогика
саласын қызықтыратын мəселелер - қызмет бабында ... ... ... ... ... бос уақытты пайдалы ұйымдастыру. Адамдарды рухани
кемелдендiруге
орай дiни ... ... ... ... ... да ... айналысатын шұғыл мiндеттерiнен тұрады.
Қоғамдық тəрбие ... ... ... ... ... кəсiби деңгейге
көтерiлген. Бұл сала батыстық педагогика ғылымында ''əлеуметтiк
жұмыстар'' атамасымен
қабылданған. ... осы ... ... жөн көрдiк.
''Əлеуметтiк жұмыстар'' - адам мен адамның инабат-тылық
қатынастары ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан адам
қайырымдылығы мен Жаратқан алдындағы ... ... ... қол ... беру ... ... ... Дегенмен, арнайы дайындықты
қажет еткен бұл
əлеуметтiк жұмыстар бiздiң заманымызда ғана қоғамдық кəсiп ... ... ... сонымен бiрге - адамның қоғам
қолайсыздықтарына ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей,
жекеленген, науқандық тəрбие iстерiнен түсер пайда шамалы, сондықтан
əлеуметтiк жұмыстар
мемлекет жəне қоғамдық ... ... ... ... кəсiби
ұйымдарды
(коммерциялық, коммерциялық емес) сүйенiш етедi. Əлеуметтiк жəрдем – бұл
қоғамның жоғары
мəдениетi мен ... ... ... ... ... ... ... мен
сый-құрметiне iс болып, жоғары беделiмен танылуда, мысалы,
қайырымдылық ''Бөбек'' қоры
елiмiзде алғаш ... ... мол ... ... ... ... мекемелердiң ең танымалысы.
Əлеуметтiк педагог қызметiн бiрдей рухани-иман-дылық
борыш iсi, кəсiби ... ... ... ... ... ... iс-əрекетiнде алғашқы батыстық əлеуметтiк
тəрбие қызметкерлерi кең
ауқымды мəселе-лермен шұғылданған: адамдарға тiл үйрету, индустриалды
қоғамда қызмет етуге
қажет ... мен ... ... ... Əлеуметтiк
педагогтар өз алдына
қоғамдағы ... пен ... ... ... мен ... жою ... жетiстiктерiн кедейлерге жəрдем көзi ... ... ... ... ... ... Олардың пайымдауынша, əлем халықтары
көбiнiң ... ... ... тек ғалымдар ғана шеше алады, ... ... ... ... iске ... тездетедi.
''Тəжiрибелiк əлеуметтiк жұмыстары'' 1970 ж. берi қолданымда.
Алғашқыда бұл жұмыс түрi
əрқилы түсiн-дiрiлiп, əдiснамалық тұрғыдан ... ... ... алыс-берiс
жүргiзушi мекемелерге қатысты жұмысы барлар) жұмыс, топтар мен ... ... ... - балаларды əлеуметтiк қамсыз-дандыру, отбасылық
көмек қызметтер,
дəрiгерлiк əлеумет-тiк жəрдем, тəрбиелiк ... ... ... ... ... адамдар мен проблемдi топтар тұрғысынан – кедейлер,
мүгедектер, ... ... ... ... ... балалар, маскүнем
жəне нашақорлармен жұмыстар
мəнi берiлдi. Əлеуметтiк қызметтер мəн-мағынасы бiртiндеп аталған тар
бағыттағы iстерден ... ... ... мəселелердi қамти бастады. Олардың
iшiнде бастылары: жеке
меншiк құқықтарының бұзылысы, балаларға ... ... ... тəн ... қаңғыбастық, қоғамнан аласталу, оқу
жасындағылардың мектептен тыс
қалуы, ... ... ... ж.т.б. Бұдан былай аталған
проблемалар тобы ... ... ... ... ... ... ... қызметтердiң
байыпты да терең
дайындығы үшiн бұл өте қажет.
Қазiргi күнде əлеуметтiк тəжiрибе жұмыстары ... ... ... ... денсаулық жəне салауатты өмiр, есi ауысқандармен жұмыс,
кəсiптiк дайындық,
кəрiлер мен жетiмдерге қамқорлық, сауат ашу мен бiлiм ... ... ... ... ... аса кең ... ... белгiлi əлеуметтiк
бағытты таңдаған маман
өзiнен жəрдем күткен ... мен ... ... ... ... ... ... шешуде жоғары бiлiктiлiк танытуға ұмтылғаны жөн.
Бұрынғы ТМД ... ... ... ... ... ... ескiрген
мемлекеттiк жүйеден босай алмай отыр. Ал осы процеске жан ендiруi тиiс
қоғамдық ұйымдар мен
бiрлестiктер ... ... ... мен ... жеке адам ... түсiп, қайдан
жəрдем күтерiн бiлмей алаңдауда. ... да ... ... тез ... заман адымына жедел жəрдемге келу – бүгiнгi ... ... ... ... ... ... ... – көзделген нəтижеге жету мақсатын-да ата-аналар мен жанұя
мүшелерiнiң
тарапына ... ... ... ... ... Əлеуметтiк,
отбасы жəне мектеп
тəрбиесi ажырамас бiрлiкте орындалатын iстерi ауқымын ... ... ... ... тұсындағы проблемалар жалпы педагогикада
қарастырылады да, ал сол
мəселенiң əлеуметтiк жағдайлары əлеуметтiк педагогиканың ... ... ... онда ... ... адамның
тəн-дене жəне рухани
дамуына əсер етушi ықпалдар мəнi мен ... ... ... Бала ... бiр ... - тiршiлiк қоршауы болса, екiншi тараптан - тəрбиелiк
орта. Баланың ... ... ... ... басқа жағдайлар мен кейiнгi жас
кезеңдерiнде болатын
ықпал-дардан басымдау келедi. Зерттеу деректерiне ... ... ... ... те, ... де, қоғамдық ұйым-дар да, еңбек ұжымы да, дос-жарандары да, отбасы –
бұл əдеп пен өнер
кiлтi де. ... ... ... да дəл ... ... отыр:
тұлғаның қалыптасу
нəтижелiлiгi ең алдымен ... ... ... отбасы жақсы
болып, оның тəрбиелiк
ықпалы ұнамды келсе, тұлғаның тəн-дене, рухани-адамгершiлiк, ... өнiмi ... Аса бiр ... ... əр уақыт тұлғаның кемелденуi келесi
заңдылыққа тəуелдi:
жанұя қандай болса, онда өсiп, ер жеткен адам да ... ... ... ... мен оның нəти-жесiне болар
отбасы тəрбиесiнiң күшi мен
қуатын мойын-дайтын болсақ, ... ... пен ... да тəрбиелiк
шараларын дұрыс
жолмен ұйымдастыруда ең ... ... ... ... ... жөн. Бұл
өркениеттi елдер
ұстанған бұлжымас ереже.
Неке мен отбасыға деген үстiрт көзқарас, халықтық жəне ұлттық
үрдiстердi ... ... ... ... ... тыс ... пен
маскүнемдiк, iштей тəртiптiң
болмауы мен жыныстық салғырттық, ерлi-зайыптылар арасында жоғары белең
алған ажырасулар
– бəрi де ... бала ... ... ... ықпалдар көзi.
Отбасы – тұлға қалыптастырушы бесiк. Осыдан, ''Азамат
қалыптастырамын десең,
бесiгiңдi түзе''- деп ұлы ғұлама М. Əуезов ... ... ... ... ... ... ... жетер еңбектiк жəне əлеуметтiк бағыт-бағдар
түзiледi. Отбасыда өз
ретiмен қарапайым да ... ... ... көптеген проб-лемалар,
есейген, ересек шақта
бiтiскен шырғалаң күйге түсiп жататыны баршаға аян.
Жоғарыда ... ... ... ... ... қорытындылар
жасауға болады:
- отбасы ықпалы басқа тəрбиелiк əсерлердiң ... де ... ... ол ... ... де, ... ешқашан өз маңызын жоймайды;
- қандай да бiр басқа жағдайларда ... ... ... ... тек ... ... ... отбасы тұлғаның əлеуметтенуiн қамтамасыз етедi, оның ... жəне ... ... ... ... шоғырландырып, iске қосады.
Қоғамның азаматмүшесi отбасыдан бастау ... ... ... ... ... жалғастығын қамтамасыз ететiн отбасы;
- отбасының аса маңызды əлеуметтiк қызметтерi – азамат ... ... ... ... ... жəне мемлекет заңдарын мойындап,
құқықтарын сауатты
пайдалана бiлетiн қоғам ... ... ... ... ... да ... ... орасан.
Нарықтық экономикалық жүйеге байланысы отбасындағы тəрбие
жетiмсiздiгiнiң кейбiр
себептерi ретiнде келесi жағдайларды алға ... ... ... ... ... ... жағдайының əлсiздiгi.
2. Қоғамдық өмiр мəдениетiнiң төмендiгi.
3. Отбасы анасы - əйел ... ... ...... ... ...
ауыртпалық.
4. Көптеген əлеуметтiк-тұрмыстық жəне моралдық себептердiң салдарынан
болып жатқан ерлi-
зайыптылар-дың ажырасуы.
5. Бала тəрбиесiнде ер адам əйел ... ... ... пiкiрдiң белең
алуы.
6. Күннен күнге шиеленiсiп бара жатқан əулеттер арасындағы бəсеке, дау-
дамай.
7. Отбасы мен мектеп арасындағы байланыстың ... ... ... ... ... ... жəне оның тəрбие-лiк ықпалын көтеру
бағытында қазiргi
заман педагогикасы қандай тиiмдi ұсыныстар ... ... ... ... ... да тосын жаңалық ашып
беруi мүмкiн емес: тəрбиенiң
қоғамдық, эконо-микалық қатынастардың ... ... ... ... де осы ... ... ... үмiтiмiздi мұғалiмге
артамыз, тəрбиелiк
жақсылықтарымызды оның жанпида-лығынан күтемiз. Жалған, алдамшы ой-
пiкiрлерден ... ... ... өз ... ... жоспарға орайластырғанын
жөн деп бiлер едiк:
- отбасындағы қатынастарды гуманизациялау, яғни адамиластыру.
Əмiршiл-əкiмшiл ықпал,
заң алдындағы жауапкершiлiк, қатаң талап не ... ... ... өттi ... ... ... ... қорықсын. Тек кеңпейiл мұғалiм жан дүниесiмен
сəулеленген қайырымдылық,
мейiр, нақты көмек, ұстаздық ... қана ... ... ... ... ... өз ... жарқын болашағы үшiн күресте шаршап-шалдығудан
азат етерi кəмiл;
- адамдардың рухани дүниесiн қалыптастырып, ... ... ... ... ... - ... ... бiрiктiру əрi осы
ықпал-дарды
жалпыланған қызмет түрiнде шашыратпай, нақты отбасының нақты проблемасына
бағыттау;
- педагогикалық ... - ... ... қор, ... ... ... отырып, қайырымдылық-тəрбие бағдарламасын жасау.
Ең бастысы, жалпы адамға, оның табиғатына берiлген
қайырымдылық пен мейiрiмге
болған ... ... ... ... тəрбиешiнiң негiзгi ұстамы болғаны
жөн.
Атам қазақ ... ... ... ... Алқа ... ... солай
болса да ортасында жүрген дана тəрбиешiлерiнiң, ғұлама ұстаздарының
болуынан өз болмысын
сақтап қалғаны баршаға аян.
Дүние ... ал ... ... ... ... iзiмен
жалғаса, дамып бару. Əр
дəуiр ұрпақ-тары арасындағы тартыс, ... ... ... ... ... шешiмi
əрқашан жаңаланып барғаны дұрыс. Ал ондай шешiмдердi ата-аналар
есiне салу отбасылық
драмалардың ... ... таса ... ... ... мiндетi.
Қаншалықты отбасы болса, тəрбие ... де ... ... ... қарамас-тан, жанұядағы ересектер мен балалар арасында
кезiгетiн қатынастардың
жалпылай моделiн ажырата тану мүмкiндiгi ... ... түрi ... қай ... қай дəрежеде өсiртеуi мен балалар
тəрбиесiне болған келеңсiз
ықпалдардың салдарына тəуелдi ... ... ... ... көрсете алатын отбасы.
2. Қайырқом, мейiрлi отбасы.
3. Күнделiктi дүниепараздыққа жүгiнген отбасы.
4. Алауыз, жауласқан отбасы.
5. Терiс əлеуметтiк бағыттағы отбасы.
6. Ата мен ... ... ... ... отбасы.
7. Тұрпайы тəрбие əдiстерiмен қаруланған отбасы.
Отбасыдағы ... ... ... қоғам-ның өзектi
мүдде-мұраттарына
орайластырылады. Болашақтағы еңбектiк, қоғамдық, отбасылық өмiрге бейiм
денi сау, психикалық
болымды, ... ... ... ... ... - ... мiндетi.
Жанұялық тəрбиемазмұнының құрамды бiрлiктерi ежелден белгiлi бағыт-
бағдарларды, тəн-дене, адамгершiлiк-
имандылық, сана-сезiм, ... ... ... ... олар ... жас əулеттi
экономикалық, экологиялық, саяси, жыныстық бiлiмдендiру iстерiмен толығып
отырады.
1. ... мен ... ... ... ... өмiр болмысына
негiзделiп, дұрыс
ұйымдастырылған күн тəртiбiн, спорттық жаттығуларды, дене ... ... ... ... ... ... өз балаларын
бiлiмдермен байытып, соны
ақпараттарға деген ... ... ... ... үздiксiз
жаңалап бару
ұмтылыстарын баулуға негiзделедi. ... ... ... ... ... бару бала ... ата-аналардың аса өзектi
шаруасы.
3. Отбасыдағы адамгершiлiк-имандылық тəрбиесi тұлға қалыптастыру жолындағы
қатынастардың
бұлжымас төркiнi. Бұл орайда алғы ... ... ... ... ... құндылықтары – сүйiспеншiлiк, құрмет пен сыйластық, əдiлдiк пен ар-
намыс, қадiр-қасиет
пен борыш сезiмдерiн тəрбиелеу. ... ... ... да ... ... ... жауапкершiлiк, дербестiк пен ұстамдылық та осы
отбасында баулынады.
4. Отбасыдағы эстетикалық тəрбие ... ... мен ... ... ... əсемдiктерi жөнiнде тағлым беруге арналады.
5. ... ... ... ... болашақтағы адал өмiрiнiң
негiзiн қалайды.
Еңбектенуге отбасынан дағдыланбаған баланың есейген кезде де ... ... ... ... жүрiп, шалқып өмiр сүру. Ал мұндай
еңбексiз ''күнде той'' өмiрдiң
жақсылыққа апармайтынын ... ... ... ... ... ... ... тəрбие – балалар-дың
тəн-дене жəне рухани
сапаларын ... ... ... да ... ... үздiксiз жетiлiп
барушы процесс.
Əрбiр əке мен кез келген ана өз ... ... ... ... жете ... жөн. Отбасылық тəрбиенiң саналылық сипаты мен
тəрбие-лiк мiндеттердi
парасатты шешу жолдары осымен айқындалады.
Отбасындағы тəрбие əдiстерi – бұл ... ... ... мен əрекет-
қылығына педагогикалық ықпал жасаудың мақсатты көзделген жөн-жосығы, жолы.
Бұлардың бəрi
де ... ... ... ... ... өз ерекшелiктерiне ие.
Олар:
- əр балаға болған ықпал тұлғаның жекелеген ... ... ... ... ... ... ... таңдау ата-аналардың педагогикалық мəдениетiне
орайлас келiп, ... ... ... өз ... құндылықтық бағыт-
бағдарына, өз жанұясында
орнатқан қарым-қатынасына т.б. тəуелдi.
Осыдан да отбасылық тəрбие əдiстерi ата-аналардың тұлғалық сəн-
сипатымен қайнай
бiтiскен жəне ... ... ... ... емес. Қаншама ата-ана
болса,
əдiстерi түрi де соншалықты: жылы сөзбен көндiру, ... ... ... мен
мадақтау, қаталдық құрсауына салу жəне жазалау. Əдiстер ата-аналар таңдаған
тəрбиелiк
бағыт-бағдарға тəуелдi келедi: бiреулерi өз баласының тiл ... ... ... əдiсi ... ... мүлтiксiз орындатуға бағдарланады.
Екiншi бiреулерi
дербес, өз бетiнше ойлай бiлуге ... ... ... ... көздеп, осыған
сəйкес əдiстiк жолдарды таңдастырып, қолданады.
Отбасылық тəрбие арасында ата-аналар баршаға бiрдей
ортақ ... ... ... ... ... əдiстер түрi келесiдей
топтастырылған: сендiру (мақтау,
мадақтау, балаға болашақта пайдалы да қызықты мүдденi түсiндiру арқылы);
жазалау ... ... ... ... ... ... ... үзу, ұрып-соғу); кей
отбасыларда педагогтар
кеңесi мен тəрбиелiк жағдайлар əдейi жасалып қолданылады.
Отбасындағы тəрбиелiк мiндеттердi атқарудың құралдары да
əртүрлi. Олар арасында кең
қолданым-дағылар: сөз, ауыз ... ... ... ... ... үй ... ... қоғамдық пiкiр, жанұядағы ... жəне ... ... ... ... ... теледидар), күн тəртiбi, көркем əдебиет, мұражайлар
мен көрмелер, ойын-
дар мен ойыншықтар, дене ... мен ... ... ерекше белгiлер
(атрибут), қастерлi заттар, бұйымдар ж.т.б.
Ата-аналар тəрбиесi əдiстерiн iрiктеу мен қолдануда
келесiдей жалпы шарттар ... ... өз ... болмысын жете тануы.
2. Ата-аналардың жеке тəрбиесi мен беделi, отбасында ... ... Егер ... ... ... ... ... келсе, iс-
əрекеттер əдiстерi басым келедi.
4. Ата-аналардың педагогикалық ... ... ... тəрбиелiк
ықпалдардың қыр сырларын үйрену, тұрмыстық қажеттiкке айналады.
3. Отбасылық тəрбие ережелерi
Ұзаққа созылған өз ... бар ... ... ... жолында
орасан көп
бақылаулар нəтижесiн жинақтап, қорытты. Осы қорытулар негiзiнде аса
маңызды ... олар ... ... ... ... заңдылықтары
ретiнде белгiлi
жүйелерге орай топтастырылды. Дегенмен олардың бəрi ғылыми заңдылық
байланыс белгiлерiне
ие ... да, өз ... ... ... ... ... мен қарапайым
көзқарас пiкiрлерден жоғары келедi. Олардың бəрiнiң төркiн мəнi ... ... ... ... өз ... ... осы ... салыстыра бағалап
барады, сонымен бiрге ережелер педагогтар үшiн, ... егде ... ... де ... берiп отыруға қажеттi.
Жалпы адамзаттық мəдениеттiң бiрегейлiгi мен тұрақтылығын
ескеретiн болсақ, балалар
ата-аналарынан өз ... ... ... ... онша ... ... мен ... болымды да болымсыз барша қажеттерi мен сапаларының
қосындысын тең ... ... ... ... ... ... бiршама дəл
бейнесiн алуға мүмкiн
екендiгiн ғылым дəлелдеп отыр. Бұдан табиғат-ананың бiз үшiн ... ... ... ... да ... ... бала тəрбиесiне
байланысты
көкейтестi проб-лемалар түбегейлi шешiмiн таппауынан қате кемшiлiктер бiтер
емес, бiтпейдi де.
Отбасы тəрбиесiнiң тиiмдiлiгiн көтеруге кедергi болар ... ... Егер ... ... ... қандай да жүйке,
тəндiк, сана-сезiмдiк проблемаларға ... ... ... ... ... ... ... тумадан көрiнетiн дерттердiң алдын
алғаны жөн. Екiншiден,
өзгерiске түсiп, үздiксiз ... ... ... ... ... əлбетте,
мұндай жəйттердiң жүз беруi, бермеуi əрi ... ... ... ... ... ... ... күннен-күнге төмендеп бара жатқан
отбасылық тəрбие
мəдениетi. Əрине, бұл тұрғыдан ата-аналардың жетiмсiз педагогика-лық
мəдениетiн ғана кiнəлəп
қоймай, халықтық тəлiм-тəрбие үрдiстерiнен ... ... ... ... ... ... ... белең алып жатқанын ескерiп
барған жөн.
Аталған жəне басқа да сан қилы ... ... ... мен бала ... ... ... мың сан ... өрбитiнi белгiлi.
Солардың арасынан аса көзге ... ... ... ... ... ... олар бойын-
ша жасалатын тұжырымдарға орай ата-аналар мен педагогтарға қажеттi кеңес
ұсыныстарды алға
тартқан жөн болар.
Отбасы проблемаларымен шұғылданушы əлеуметтiк педагогика
тəрбиеге ... ... те ... ... ... ... оларды
қазiргi заман балаларын
қоғамдық оңды үрдiстерге икемдестiре тəрбиелеу сапасын көтеру ... ... ... ... маңызды болғандары:
1. Баланы қоршаған
жақын орта басымдылығы (приоритет). өмiр дəлелдегенiндей, ... ... ... олар ... ... тiкелей де тура
байланысты. Жақын-жуықтар
шеңберiндегi қатынастардан туындайтын талап, шектеулер жалпы қоғамды
қоса, ... ... ... мен ... топтардан болатын ықпалдардан
гөрi салмақты да
əсерлiлеу. Осыдан да ... ... ... ... қамтамасыз етуде
отбасының рөлi орасан.
2. Мейiр мен сүйiспеншiлiк баланы ... ... ... ... ... ... қазақ бекер айтпаған. Балаңызды тəрбиелi көргiңiз келсе, ... ... мен ... ... Сонда əке, шеше тарапынан қолданылатын басқа
ықпалдардың қажетi
болмай қалады.
3. Бала ... ұлы ... В. Гете ... ... ереже ретiнде
қабылдаған көп болмас: ''Егер бiз адамдарды сол күйiнде ... ... ... ... Ал, егер бiз ... болашақтағы өзiмiз арман
еткен тұлға ретiнде
қабылдасақ, олардың бойындағы табиғаттан ... ... ... ... кемелге жетуiне көмектескенiмiз''.
4. Ата-аналар өзiмшiлдiгiне (эгоизм) негiз болар ''мүдделi
күтiм'' (востребованное
ожидание): адам пендеге ... тəн ... ... - өз ... ... осы
қалаудан қандай да ауытқу болса, оған деген қызығушылық өрiстей
даму орнына, ... ... ... Ал ... ... сiз ... балаңыздың даму барысында
көрiнiп жобалаған жоспарыңыз ақталмай жатады. Тəрбие барысында
күткен ... сiз ... ... мен анасы күткенiндей бола
алмағанын ... ... ... отбасыдағы тəрбие дағдарысқа ұшырайды.
5. Балаға қаратылған ниеттi өтiнiш ... ... ... ... – ата-ана
қалауынан ауытқу ықтималын кемiтедi. Бұл үшiн өз қалауыңызды ... ... ... ... ... ... ... баланы ұйықтатқыңыз
келсе, қандай
да сылтау тауып, көзiн жұмдырмаңыз; бетi қолын жуып-шайып жүретiн
еткiңiз ... ... ... ... ... сiздi қинап келе жатқан керi
өжеттiк ... ... ете ... яғни өз ... көрсетуге табиғатынан құштар
бала ал, ''ұйық-тағаным
ұйықтаған'', ''жуғаным жуған'' деумен өзi бұрын қаламайтын ... ... ... ... ... ... кезiктiру тəсiлiн
қолданудың пайдалы тарапы бар.
Бала үшiн қатерлi, түсiнiксiз, немен аяқталары белгiсiз жағдайларды əдейi
ұйымдастырып, содан
баланы ... жол ... ... ... ... ... мұндайда
ата-ана баласының
қандай да қатерге ұрынып қалмауын аңдып, оның əрекеттерiне байқатпай ... ... ... қажеттi бейiмдiлiктердi алған бала, болашақ
өмiрiндегi қай дағдарысқа да
дайын ... ... ... ... ... өзi ... алған мұғалiм - ұлағатты
ұстаз.
8. Баламен араласа жүргiзiлетiн жұмыста ''үзiлдi үнсiздiктен''
сақтаныңыз.
9. ''Бiр ... ... ... ... ала ... ... шеңберiнде
өскен баланың бола-шақта кiм əрi не болары күнi iлгерi түсiнiктi келiп,
қатер туғызбайды.
10. Бала тəрбиесiнде ұсақ-түйек болмайды. Iрi жетiстiктердi
бала болмысындағы ... ... ... ... ... ... ... мен ата-аналар өздерiнiң ... ... ... қоятынын ұмытпағаны жөн. Кейде ... ... өз ... ... сол ... болған бұрынғы қатынасын
тəуелдi болып қалады,
яғни бала қылығын өткен бiр ... жек ... ... да ... ... ... ... кешкi 20-дан соң баланың кешiгiп келуiн
жаман əдет деп
қабылдауымыздан, бұдан былайғы кешiк-кендерiнiң ... ... ... ... ... Əр ... ... болсын. Кешегiңiздi қайталамауға
тырысыңыз. Табиғаттан
үлгi алыңыз: ағаш-тан үзiлген миуа өз ... ... ... ... ... ... сол ... оған əсер ете алмайды.
13. ''Қызықсыну екпiнiне'' арқа сүйей отырып, балаға ... ... ... берiңiз.
Содан соң бiрте-бiрте талапты күшейтумен, ... ... ... ...
бастауындағы ''қуаныш сезiмi'' тұрақты бекiп, сол ... ... ... ... ... Бала тəрбиесiндегi көптеген кемшiлiктер негiзi бiр себептi
- бiр топқа бiрiктiрiлген ''ұсақ-
түйектер'' ... ... ... ... ... ... ... адамның өз
болмысын анықтамай, сырттай ''бет əлпетiн'' айқындайтыны бар. Мұғалiм
санасында қалыптасқан
оқушы бейнесi ''жалпыланған'' күйде ... ... ... ықпалға
үйлеспей қалады.
Сондықтан да əрбiр отбасы өз перзентiнiң дарындылық тарапын баса
айтып, ... ... ... ... жұмыс жүргiзуiн талап еткенi жөн.
15. Мүмкiндiгi болса, үйде баланың оқу ... ... ... ... Дөңгелек стол төңiрегiндегi адамдардың əрқашан
ерiксiз қайрымды
болатыны ғылымда дəлелденген.
16. Ата-ана ... мен оның ... ... ... ие ... аян. Осы
киелi ықпалды жалықпай пайдалануға күш салыңыз.
17. ... ... ... орын ... тиiс. ... ... екi ... арқалайды, бiрi - өзiнiкi'' (О. Уайльд). Бала
қылығына ... оны ... ... əке мен шеше оған өшпендiлiк ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жолмен шешкенiңiз
дұрыс: iстемеген
екенсiң - еш нəрсе алмайсың, ештеңе саған берiлмейдi.
18. Еш бiр ... де өз ... ... ... ''басын жарға
ұрмай'' жүрiп өту
бұйырмаған. өмiр ... мен ... да ... ... ... ... ... Құрғақ уағыз-дан гөрi балаңызға үлгi-өнеге
көрсетiңiз, өз ... ... ... ... ... өсиет, хадис сөздерiн
пайдаланыңыз.
19. Бос əрекеттен ... ... ... оятып, баланы өз бойында
мақтаныш
көздерiн табуға үйретiңiз. өз қадiр-қауметiн сезiп, бағалай бiлген адам
қандай қиыншылық кезiксе
де ұяттан үстем ... ел ... аяқ асты ... ... бар ... ... Əр қандай жүйе тұрақты да берiк ... үшiн оны ... ... жөн. өз ... бен ... ... берiк,
белсендiлiк тексерiсiне салып
тұрсаңыз, тəрбиелiк iсiңiздiң қанша-лықты жемiстi болғанына не боларына
көзiңiз жетедi.
21. Алдымен көздеген ... ... ой ... өткiзудi ұмытпаңыз, əрекет
кейiн бола
бередi.
22. Баланың қандай да ... ... ... ... ... ... ол екiншi əрекетiңiз – насихат айту көңiл
шарпуыңызбен бiрге жүредi.
Осы байланысты өз ... ... ... ... ... ... ... қорының 20 пайыздық алғашқы
мезетiнде көздеген
нəтиженiң 80 пайызы қолға ... ал ... 80 ... ... 20 ... ... ... тəрбие-леудi үрдiс етпеңiз, пайдасы шамалы.
24. Бiркелкiлiк пен бiрiздiлiк – тəрбиедегi маңызды принциптер.
25. Балалардың ересектермен қатынасында теңдiк болмайды, бұлар
арасындағы қатынас
тəуелдiлiк пен ... ... ... ... ... жақындығы не
алшақтығымен өлшенедi. Балаларға ... ... осы ... Бала-
ларыңызбен қатынастың қандай да қаншалықты болары - өз ... ... ... ... ... ... бала əрдайым
жазғыру, кiнə қою ретiнде
қабылдайтыны белгiлi. Балалар-мен ... мұны ... ... ... ... əрқашан əдiл де анық қойылып, нақты орындалуы
тиiс. өз педагогикалық
талаптырыңызды орынсыз, ... ... ... ... екi ... Тiл ... балаларды күтiлмеген, ''тосын жағдайға'' салып
тəрбиелеңiз.
29. Балаға болған қадағалау неғұрлым жақын болса, оның
арқасында ... ... ... келедi. өз қалауыңызға орайластыра қадағалау
дəрежесiн белгiлеп
алыңыз.
30. өзiңiз таңдаған тəрбие ... ... ... ... ... ... жөн.
31. Балалар саналы парасаттылықтан гөрi тұрақтылықты
сезiнгiш. өте дұрыс, ... ... ... ... ... ойланылмаған, бiрақ ұзаққа
созылған əсер пайдалылау
келедi.
32. Тар шеңбердегi адамдармен болған ... ... ... ... байланысты кемiте алмайтыныңызға көзiңiз жетсе, ата-аналар
назарын, мiндетiн өзiңiзге
аударудың жолын қарастырыңыз. Сонда əке мен шеше ... ... ... ... ... ... ... болады.
33. Əр адамның өз ... ... күшi ... яғни ''балық басын
жарға ұрмай ... ... ... ... бергенше, кейде
балаға ыстық ... ... ... ... ... ... жарақаттап алуға ''рұқсат''
бергеннiң кемiстiгi болмайды.
Айтылғандардың бəрi – отбасылық тəрбиеде қажет болар
тəуелдiлiктердiң ... өз ... ... ... ... бару ... мен ... ықпалын көтерудiң мiндеттерi де қажеттi шарттары.
4. Отбасына педагогикалық қолдау беру
Мөлтек ... ... мен ... ... ... ... жүктелген. ... ... ... ... ол өз ... ... ... дəуiрлердегi ата-аналар мен қоғамдық
мекемелер арасында
қалыптасқан бiр тарапты формальды iстерден бас ... ... ... ... ... ... ... тəрбиелеуге байланысты осы заман тəжiрибесiнде
мектеп, отбасы жəне
қоғамдық iс-əрекет-тердi бiрлестiре ... ... ... ... ... ата-аналар комитетi, жер- жердегi қоғамдық
кеңестер, клубтар,
кiтапханалар, стадиондар, ... ... жəне ... ... ... сонымен тəрбие процесiне қатысушылардың нақты мiндеттерiн айқын
бөлiстiрiп беру.
2. Мектеп күшiмен ата-аналар жəне ... ... ... ... ... ... ... оқыту.
3. Тəрбие жұмыстарының барысын ... ... ... ... ... салу, сонымен кезiккен кемшiлiктердiң алдын алып, ... ... ... арналған негiзгi жұмыстарды мектеп ата-аналар
бiрлестiктерi (комитеттер,
кеңестер, конгрестер, қолдау қоғамдары, кешеңдер, клубтар, т.б.) арқылы
орындап барады.
Мұндай бiрлестiктердiң əрбiрi өз ... ... ... ... ... ... өз iс-əрекетiнiң басты бағыт-бағдарын белгiлейдi, тəрбие
процесiне қатысушылардың
мiндеттерiн айқындайды. Көп жағдайларда отбасы, мектеп жəне қоғамдық
мекемелердiң
бiрлiктi ортақ жоспары ... ... жаңа ... орай ... мүмкiндiктерге ие болып
отыр: оқу ... ... ... меңгеру көлемiн анықтау, оқу
жоспар-ларын ... ... мен ... мерзiмдерiн белгiлеу жəне өзгерту, мектептiң
оқу, бiлiм ... ... ... ... ... оқу ... тыныс
алу, тамақтану, оқушыларға
дəрiгерлiк көмек шараларын қарастыру, мадақтау жəне жазалау жобаларын ұсыну
т.б. Бiр сөзбен
келiсiмдi ұйымдастырылған ... ... ... ... мектеп
пен отбасы балалар
тəрбиесiнде өзара ... ... ... ... ... жүктелген
мiндеттердi бiрiгiп
атқарары сөзсiз.
Ата-аналар бiрлестiгiнiң басты қызметтерiнiң бiрi -
əрқашанда педагогикалық ... ... ... ... ... ... үстелдер, конференциялар, ата-аналар мектебi
мен басқа да үздiксiз
жүргiзiлетiн ағымды не бiр сəттiк педагогикалық ағарту iстерiнiң өз ... ... ... ... анаға олармен дұрыс қатынас ... қиын ... ... ... үйлестiруде тигiзер көмегi орасан. Осы мақсатпен көптеген ата-
аналар комитеттерi
өз мүшелерi үшiн педагогикалық əдебиеттер ... ... ... ... ... мен журналдар шығарып, талдатуға себiн тигiзуде.
Жалпы əдептiлiк, эстетикалық, адамгершiлiк, ерiк ... ... ... ... ... ... ... Қарым-қатынасқа
шебер оның белсендi
мүшелерi барша ата-аналарды гуманистiк педагогика негiздерiн ... ... ... мен ... ... ... ... үлкен
табыстарға жетуде. өз
бiлiмдерiн толықтыруға ынталандыру нəтижесiнде ата-аналар отбасындағы
балалар тəрбиесiн
ұйымдастыруда көп нəрсенi үйренуде.
Ата-аналардың көпшiлiгi өз ... ... да ... де ... ... ... пен ... ... осы секiлдi табиғи
ұмтылыс негiзiнде құрылғаны жөн. Мектеп пен отбасы арасындағы қатынаста
ешқандай қайшылық
болмағаны абзал. Екi тəрбие көзiнiң де ... ... ... бiртектi тəрбиелiк
əрi дамыту арна-сына түскенi əбден қажет.
Мектеп пен ... ... ... ... - ...... ... денсаулығын нығайту, сана-сезiмдiк ... ... ... ... ... заман отбасы тəрбиесi гуманистiк педагогика
принциптерiне негiзделедi. Ол
принциптердiң бастылары: - креативтiк (еркiндiк) – бала ... өз ... ... ... – тұлға болмысын тану əрi оның беделiн мойындап, ең
жоғары ... ... ... – ересектер мен балалар арасындағы рухани қатынастар тендiгiн
қалыптастыру;
- азаматтық - қоғам мен мемлекеттiк жүйеде тұлғаның өз ''Менiн'' танып,
қастерлей ... ...... ... ... негiзiнде жүргiзiлетiн
тəрбиеге арқа сүйеу;
- жалпы адамзаттық адамгершiлiк - инабаттылық қалыптар мен
құндылықтар басымдылығын
ардақтай бiлу.
Отбасындағы ... ... мен ... ... көздеген
бағытта қалыптастыруға
арналған көптеген iс-əрекеттiк ситуацияларды қажет етедi. Солардың
бiрi əрi аса ... мен ... ... ... байланыс қызметi. Сынып жетекшiсi
бұл орайдағы, iс-
əрекетiн сыныптық ... ... ... ... ... сол сыныпта оқу
жүргiзетiн мұғалiмдер арқылы iске ... ... ... ... ... атқаруы тиiс аса қажеттi мiндеттерi: оқушылар үйiне жеке
өзiнiң барып, хабар алып
тұруы; ... ... өмiр ... ... ата-
аналарымен тəрбиелiк ықпал тиiм-дiлiгiн көтерiп бару мақсатында
бiрлiктi iс-қимылдарды орайластыру; келеңсiз нəтижелердi
болдырмау жолдарын ... ... ... ... ... ... жетек-
шiсiнiң бұрыннан
қалыптасқан дəстүрлi қызметi ретiнде отбасы педагогикалық - ағарту
iстерiн ... ... бiлу, ... ... ... əке мен ... ата мен əже
тəрбие тақырыбындағы
кеңестер мен ... ... өте ... Оларды аса қызықтыратын
проблемалар - отбасы
тəрбиесi ... ... мен ... нақты жастағы
оқушылардың психологиялық -
физио-логиялық даму ерекшелiктерi; əрқилы ... ... ... ... ... - ... - ... адамгершiлiк, тəн-
дене, еңбек, сана-
сезiм, нарықтық заманға орай жаңа ... - ұғым ... ... ... ... ... Сонымен бiрге ата-аналар
лекторийлерiнде бала
денсаулығын нығайту, салауатты өмiр салттарына ... ... пен ... ... ерте ... ... баланы жас шағынан тəртiпке
бағынуға, борышын
мойындау мен жауапкершiлiктi сезiнуге үйрету мəселелерiне үлкен мəн беру ... ... ... ... кейбiр мəселелерiн оқшау қарастырған жөн.
Олар: ата-аналар ... ... ... ... тəрбиесiндегi дау-дамай мен
жанжал; қоғам, ел, ... ... ... ... ... мен сабаққа қатынасы,
тəртiпсiздiктерi,
оқудағы ... ... ... ... ... ... алдын алу
жағдайдарына орай нақты шаралар жолын сөз еткен ... ... ... бен ... ... оның ... əшкере ету де сынып жетекшiсiне
жараспайды.
Ата-аналар мен мектеп арасындағы байланысты жақындатудың бiр жолы
баланың ... ... ... ... ... ... ... мен
тəртiбiнен хабардар етiп
тұру. Бiрақ, мұндайға себеп болатын бiр ... ... ... ... ... жөн. ... ... жүйеден босай алмаған мектепте ата-
аналарды мектепке
шақырудың себебi бiреу-ақ: ... ... мен ... ал ... ... ... Ал ... ата-аналардың көңiлiне тиiп, ашу-ызаға булық-
тыратын ... ... ... ... ... ... ... педагогикасын ұстанған мектепте келесiдей ереже қалыптасқан:
əрбiр əке не
шеше мiндеттi түрде аптасына бiр рет мектептен хабар алып ... ... ... мектепке
келу алдынан болған оқушының қандай да болымсыз əрекетi ... ... ... аса қатерлiдей, ата-ана жанына батқандай сезiлмейдi
осындай формада
жүргiзiлген жұмыспен мектеп, сынып жетекшiсi ... өз ... ... көп ... ... əрi осындай тəрбие-лiк iспен тұрақты
шұғылдануға үйретедi.
Əлбетте, ... ... ... ... ... əр күнi
ол 3-4 ата не анамен
қатынас жасауына тура ... ... ... түсер пайда отбасы
үшiн де, мектеп үшiн де
орасан. Уақыт озуымен ата-аналардың ... ... алып ... ... ал бұл барша оқушылардың - ... ... де, ... ... де ... оқуы мен ... жақсара түсуiне ұнамды ықпал
жасайды.
Сынып жетекшiсi өз ... үй ... ... ... ... ... үшiн ... хабар алып тұруы - ... бiрi. ... ... ... ... ... үлкендi-кiшiлi қатынастар
тəжiрибелi ұстазға көп
нəрседен ... ... ... ... ... ... ... аса əдептiлiк
сақтап, келесi ережелерге бағынғаны өте қажеттi:
- ... ... ... да ... ... да ... ... тырысыңыз;
- отбасының ересек мүшелерiмен əңгiмелесуде аса жоғары əдептiлiк
мəдениетiн сақтаңыз,
əрқашан əңгiменi көңiлге жылу беретiндей сөздермен, ... ... ... ... не ... жөнiнде арыз айтуды тiптi
де естен шығарыңыз, ... ... ... ... маңызды проблемалармен жанама-
ластырып, шешу
жолдарынан ... ... ... ... ... ... болғаны жөн,
ата-анамен көзбе көз
сөйлесулердi аса қажеттi ... ғана ... ата не ... мiн ... ... ... тағдырына жаныңызбен ортақ екпiнiңiздi бiлдiруге
тырысыңыз;
- ... бен ... ... ... ... ... өз
талаптарыңыз бен отбасы мүмкiндiктерi сай келетiн болсын;
- ... ... ... ... екi ... ... орындалу мүмкiн
iстер жөнiнде келiсiңiз;
- негiзсiз уəде беруден ... ... да ... ... ... ... ... болып кетерiне сенiм, ниет
бiлдiрiңiз.
өкiнiштiсi, ата-аналармен жұмыс алып баруда сынып
жетекшiсiнiң, жалпы ... ... ... ... мен ... абырой-беделiне
нұқсан келтiредi.
Отбасының ересек мүшелерiн бiрлiктi iстер мен бұдан ... ... ... ... ... себеп – сынып жетекшiсiнiң отбасы
балаларының тағдырына етене
жақындығы жəне ол үшiн жанпидалыққа ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика және оның тарихы7 бет
Тəрбие мəн-мағынасы 9 бет
Тəрбие процесінің мазмұны 14 бет
Атмосфера туралы түсiнiк жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы10 бет
Биоалуантүрлілік жəне ортаның биологиялық ластануы. Ғаламдық мәселелердің биоалуантүрлілікке әсері7 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Литосфера жəне оны тиiмдi пайдалану мен қорғау12 бет
Оқу əдістері жəне құрал жабдықтары 12 бет
Оқу барысындағы диагностика жəне бақылау – қадағалау6 бет
Оқу заңдары, заңдылықтары жəне принциптері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь