Еңбек рыногының жалпы сипаттамасы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3


I ЕҢБЕК РЫНОГЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.1 Еңбек рыногының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Еңбек рыногынындағы жұмыс күші сұранысы мен ұсынысы ... ... ... ..7


II ЕҢБЕК НАРЫҚТАРЫ ІС.ӘРЕКЕТТЕРІ: МИКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

2.1 Еңбек нарығында фирманың еңбекке сұраныс және ұсыныс қисығы және оның жылжуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

2.2 Жұмыс күшiне сұранысты анықтағанда масштаб және орын басу эффектiсi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
Әлемде әрбiр елдiң экономикасы халықтың әлеуметтiк жағдайын көтеру үшiн тұрақты экономикалық өсудi қажет етедi. Елiмiздiң нарықтық экономикаға өтуiне байланысты еңбек рыногының қатынастары күрделене түсуде.
Жалпы еңбек нарығы экономикасы еңбек нарығының ұйымдастырылуын, еңбек нарығының қызметiн және оның нәтижесiн зерттейтiн, жұмыс берушiлер мен жұмыс алушылар арасындағы қатынастардың әр түрлi факторлардың әсер етуiне байланысты өзгеруi, жалақы, баға, пайда және мемлекет саясатының ықпалын зерттейтiн ғылыми сала.
Халықтың әл-ауқатын, жұмыссыздық және жұмысқа сұраныс пен ұсыныстың ара-қатынасын зерттеп, әлеуметтiк мәселелердi шешiп отыратын нарық еңбек нарығы болып табылады. Осыған орай, бүгiнгi таңда жұмыс орындарының негiзгi бөлiгiн құрап отырған кәсiпорындар мен фирмалар болғандықтан, сондай-ақ рыноктық қатынастардың күрделене түсуiне байланысты олардың реттелiп отыруы адамның еңбек ұсынысы мен фирмалардың еңбекке деген сұранысына байланысты болып отыр. Сондықтан мен микроэкономика пәнінен курстық жұмысымның
1. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
2. Жұмамбаев С.К. Еңбек рыногы экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003 – 171 б.
3. Мейiрбеков А. Қ., Әлiмбетов Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
4. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
5. Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 с.
6. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
7. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело, 1992.
8. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т. Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
............................................................................
.................................3
I ЕҢБЕК РЫНОГЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ................................4
1. ... ... ... ... ... ... күші ... мен ұсынысы
..............7
II ЕҢБЕК НАРЫҚТАРЫ ІС-ӘРЕКЕТТЕРІ: ... ... ... нарығында фирманың еңбекке сұраныс және ұсыныс қисығы және
оның ... ... ... ... анықтағанда масштаб және орын ... ... ... елдiң экономикасы халықтың әлеуметтiк жағдайын көтеру
үшiн тұрақты экономикалық өсудi қажет етедi. Елiмiздiң ... ... ... еңбек рыногының қатынастары күрделене түсуде.
Жалпы еңбек нарығы экономикасы еңбек ... ... ... ... және оның ... ... жұмыс берушiлер мен
жұмыс алушылар арасындағы қатынастардың әр түрлi ... әсер ... ... ... ... пайда және мемлекет саясатының ықпалын
зерттейтiн ғылыми ... ... ... және жұмысқа сұраныс пен ... ... ... ... ... отыратын нарық еңбек
нарығы болып табылады. Осыған орай, бүгiнгi таңда жұмыс орындарының ... ... ... ... мен ... ... сондай-ақ
рыноктық қатынастардың күрделене түсуiне байланысты олардың реттелiп ... ... ... мен ... ... ... сұранысына байланысты
болып отыр. ... мен ... ... ... ... ... нарықтары: микроэкономикалық талдау» деп алдым. Тақырыптың
өзектiлiгi еңбек нарықтарын микроэкономикалық талдай отырып, еңбекке ... пен ... ... ... әсер ететін факторларды ... ... және ... нысанының еңбек нарығына әсер етуін, сондай-ақ
әсер етуші орын басу және масштаб ... ... ... ... рыногы басқа рыноктар сияқты сұраныс пен ұсыныс арқылы реттелiп
отыратындықтан, жұмыс барысында “фирма” және ... ... ... жалпы сипаттамасы тоқталып, рыноктық экономикадағы еңбек ұсынысы,
фирманың еңбек сұранысы, олардың өзара байланысына, сонымен ... ... ... ... ... арқылы нарықтағы өзгерістерді
зерттеп білу ... ... ... Өзкезегінде еңбек нарықтарын
микроэкономикалық талдағанда оған әсер етуші факторларды ... ... мен ... ... ... және т.б.) ескере отырып, еңбек
нарығының қалай қызмет ететінін микро ... ... ... ... ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
1.1 Еңбек рыногы түсінігі
Еңбек рыногы ... ... ... ... ұйымдастырылғанын,
қызметiн және оның ... ... ... ... мен ... ... қатынастардың, әр түрлi факторлардың әсер ... ... ... ... пайда және мемлекет саясатының әлеуметтiк
еңбек қатынастарына тиетiн ықпалын ... ... ... Мұнда еңбек
ұсынысы жалпы еңбекке қабiлеттi адамдар ... ал ... ... ... фирмалар мен кәсiпорындар ... Осы ... етуi ... ... ... ... ... фирма
теориясы ұғымына тоқталып өтуге тура келдi.
Бiзге белгiлi экономикада екi мерзiм қарастырылады және осы ... ... ... де әр ... ... келедi. Себебi бiз айтып
отырған еңбек (L) негiзгi екi өндiрiс факторының (K,L) бiрi ... ... - ... ... факторы, яғни жұмысшы күшi жалпы өнiмнiң
көп бөлiгiн алады. Еңбек рыногында жұмыс күшi бiр ... ... ... жағы оны ... ... Сондықтан жұмыс күшi деген ұғымға тоқталайық.
Жұмыс күшi дегенiмiз адамның физикалық және ой ... осы ... ... ... ... ... ... пайдаланады. “Жұмыс күшi”
деген ұғым тек ... ... ... ... ... ... пайдаланатын қабiлеттерi. Жұмыс күшiнiң еңбекке деген қабiлетi әр
түрлi болады, алайда еңбк кезiнде оның ... ... ... ... күшiнiң нақтылы ... ... ... ... ... ... жұмсалынған жұмыс iстеу қабiлеттерi
өмiрге, тiршiлiкке қажет заттарға айырбсталады. ... ... ... ... iстеп жүрген” жұмыс күшi рыногы.
Еңбек рыногы пайда болуы және iск кiрiсуi үшiн ең кем ... ... мына ... ... ... ... рыногының субъектiлерi (жалданған еңбеккерлер және ... ... ... яғни фирмалар; мемлекет және оның
органдары) ;
• Рынок ... ... ... ... ... пен ұсыныс, оның бағасы,
бәсекелестiк) ;
• Субъектiлер қабылдаған экономикалық бағдарламалар, шешiмдер мен заң
нормалары;
... және оған ... ... ... ... ... рыногының жоғарыда аталған бөлiктерi бiрлесiп жұмыс күшiне деген
сұраныс пен оның ұсынысын теңестiруге, адамдардың еңбекке және ... ... ... құқығын iс жүзiнде асыруға, белгiлi әлеуметтiк қорғау жүйесiн
құруға бағытталады.
Еңбек рыногының екi ... ... ... Бiрiншiсi жұмыс күшiнiң территория жүзiнде жылжуға бейiмделген, яғни
жұмыс ... ... ... ... ... ... ... рынокты сыртқы рынок деп атайды.
• Екiншiсi еңбеккерлердiң фирма iшiнде жылжуына бейiмделген. Бұл рынокты
кейде iшкi рынок деп ... ... ... ... ... ... пен ... арқылы
реттеледi. Жұмыс күшiне сұранысты фирма ... ... ... ... мен ... қандай факторлар әсер етедi,
осыған орай қанша жұмыс күшiн ... ... ... ... өте ... ... ... кәсiпорынныңның мақсаты пайданы максималдау ... ... ... ... немесе қызметтi сатудан түскен түсiм мен ... ... тең. ... ... ... ... және ... өнiмдiлiгi деген ұғымдар қалыптасады.
Нарықта жеке мешiк кәсiпорындар саны және ... ... ... ... оның ... ... өнiмдiлiгi арқылы көтерiлген сияқты.
Демек, жұмыс күшiне сұраныс қалыптасуында жеке меншiк ... ... ... ... ... және қай ... ... жұмысқа
алуда фирма тек экономикалық тұрғысынан шешедi, басқаша ... ... ... ... көп ... ... ала ма ... критерийдi қолданады.
Жұмыс барысында бiз еңбек нарығы болғандықтан жеке ... ... ... сұранысты жұмыс бершiлердiң берiлген уақыт мерзiмiнде
белгiлi жалақы мөлшерi үшiн жалдайтын адамдар саны ... ... ... ... ... ... деген сұраныс өндiрiс факторы ретiнде
туынды сұраныс болып келедi: тауарлар өндiрерде еңбек қолдану керек, демек
игiлiк көлемiн ... ... ... екiншi жағы қолданылатын еңбек көлемi
туралы шешiм болады.
Жалақы көтерiлсе, жұмыспен қамту деңгейi өсе ме, әлде азая ма – ... ... беру ... ... Кәсiпорын (i) мақсаты - өзiнiң iскерлiк
қызметiнен барынша көп пайда түсiру, ол әр ... ... оның ... ең
бастысы адам ресурстарын қолданады. Бiздiң қарапайым моделiмiзде негiзiнен
екi факторды ескеретiн боламыз – еңбек пен ... ... ... ... ... ... мен орын тепкен шығындар айырымы болып келедi.
Еңбек бiрлiгiн жалға алу нәтижесiнде алынған қосымша ... ... ... ... деп аталады. Осы тәсiлмен MRPK ... ... ... ... ... ... ∆Q = MRPL шектiк
еңбек өнiмi ... ... өнiм ... ... етедi.
Егер кәсiпорынның өзiнiң тауарын немесе қызметiн сататын өнiмнiң
нарығы бәсекелiк болса,онда ол қосымша ... ала ... ... ... қоғам өмiрiндегi еңбектiң ролiмен белгiленедi,
еңбек табыстың және ... ... ... көзi. Экономикалық
тұрғыдан еңбек – маңызды өндiрiстiк фактор. Осыған ... ... ... ... ... ... Әлеуметтiк функция, яғни адамдардың жалақысы мен тұрмыс жағдайының
жақсы деңгейiн және жұмысшының өндiрiстiк қабiлетiнiң тиiмдi дәрежеде
ұдайы өндiруiн қамтамасыз ... ... ... оған ... рационалды тарту, оны бөлу, реттеу
және пайдалану жатады. ... ... ... ... ... олар бәсекелестiк қабiлеттiң күшеюiне, еңбекке
ынтаның өсуiне, мамандардың жоғарылауына мүмкiндiк беру ... ... ... ... ... ... ... ылдилы
болады, яғни жалақының мөлшерi өскен ... ... ... ... ... бередi. Ал еңбек ұсынысы жалақы өсуiне тура пропорционал
болады, яғни жалақы мөлшерi өскен сайын еңбек ұсынысы да өсiп отырады.
Еңбекке ... пен ... ... әр ... ... ... қалыптасқан баға деңгейi, шығындар, жалақы, жұмысшылар саны,
салықтық ... ... ... ... кәсiподақтар қызметi,
қызметкерлердiң мамандану дәрежесi және т.б. ... ... ... ... жұмыс күші сұранысы мен ұсынысы
Экономиканың рыноктық қатынастар арқылы дамуында еңбекке деген сұраныс
және еңбек ұсынысы арқылы еңбек рыногында ... ... орын ... деп
есептелiнедi. Бiрақ шын өмiрде мұндай еңбек рыногының ... ... ... кездеседi. Еңбек рыногының тепе-теңдiгi дегенiмiз экономикадағы
қызмет етiп ... ... ... жұмыс күшiн қажет етсе соған сәйкес
экономикада жұмысқа ... ... ... ... саны сондай
дегендi бiлдiредi.
Еңбек рыногы экономикасы еңбек ... ... ... және оның ... ... ... ... мен жұмыс
алушылардың арасындағы қатынастардың, әр ... ... әсер ... ... ... ... ... және мемлекет саясатының әлеуметтiк
еңбек қатынастарына тиетiн ықпалын зерттейтiн ғылыми ... ... ... ... ... ... адамдар болса, ал еңбек сұранысын нарықтық
экономикада фирмалар мен кәсiпорындар қалыптастырады. Осы ... етуi ... ... деңгейiнде болғандықтан жалпы фирма
теориясы ұғымына тоқталып өтуге тура келдi.
Шындығында еңбек рыногында ... ... ... ... ... ... ... экономика заңдылығы бойынша жұмыссыздықтың табиғи деңгейi
орын алады дегендi бiлдiредi. Егер де осы ... ... асып ... ... деңгейi Оукен заңы бойынша 3%) , онда экономикада
тұрақсыздық жағдай жұмыссыздық мәселесi орын ... ... ... еңбек рыногының тепе-теңдiк графигiнен көруге
болады. Сурет-1.
Жұмыссыздық NS енбек ... A ... ... ... NE Nb ...... ... еңбек сұранысы мен ұсынысы, олардың тепе-
теңдігі
Бұл суреттен көретiнiмiз еңбек сұранысы қисығы Nd мен ... ... NS ... Е нүктесi пайда болады, ол нүкте еңбек рыногындағы
тепе-теңдiктi сипаттайды. Осы тепе-теңдiк ... ... WE ... және NE ... ... ... ... Егер
жалақы W1 деңгейде жоғары болатын ... онда ... ... ... ... ... еңбекке сұраныстан В-А мөлшерде өседi,
осының нәтижесiнде Nb- Na мөлшерде экономикада жұмыссыздық пайда болады.
Сонымен, жұмыссыздық бұл ... ... ... пен ... ... болатын еңбек рыногының бөлiнбес элементi.
Жұмысшы күшi болып табылатын адамдар ... ... ... ... категорияға бөлiнедi.
Еңбекке қабiлеттi адамдар – жасына және ... ... ... ... ... Адамдардың жекелеген категорияларға ... ... ... ... рыноктық емес секторларында жұмыс
iстеуiне байланысты жүргiзiледi. Яғни, ... емес ... ... ... әскер, полиция, мемлекеттiк аппарат және ... ... ... ... жарамды жастағы еңбекке қабiлеттi, ... орны жоқ ... ... ... бар ... және ... күнi ... тұлғалар жұмысбасты адамдар болып табылады. Жалпы ... ... ... мен ... жатады.
Жұмысшы күшi құрамына кiрмейтiндер өзара жеке категория болып
табылады. Бұларға жұмысы жоқ және ... ... ... жоқ адамдар жатады.
Сондай-ақ жұмыс iстегiсi келетiн, бiрақ әр ... ... ... ... ... ... ... бұл категориясы жұмыссыздарға кiрмейтiн
адамдарға жатады.
Бәсекелiк фирманың пайдасын максималдау үшiн ... нан ... ... ... Фирма әр күн сайын нан шығарып, оны сатуға рынокқа алып ... Ол үшiн ... ... бiр ... ... қолданады. Бәсекелiк нарық
болғандықтан бiзге белгiлi фирма өнiм бағасы мен ... ... ... бiледi. Барлық фирманың мақсаты пайданы максималдау ... ... ... ... ... ... сатудан түскен түсiм мен жиынтық
шығындардың айырмасына тең. Осыдан барып өндiрiстiк функция және ... ... ... ... қалыптасады.
Ендi шектi өнiмдiлiктiң құны және еңбекке сұраныс ұғымдарына
тоқталсақ. ... ... егер де нан ... деп алсақ, 2-шi жұмысшы
80 кг нан шығарса,одан түсетiн жиынтық ... 800$ ... ... 4-шi ... шектi еңбек өнiмдiлiгiнiң құны белгiленген. Мұнда
жұмыскүшi саны өскен сайын еңбектiң шектi ... кеми ... ... ... ... ... 500$ деп ... онда 1-шi жұмысшыдан
500$ пайда түседi, яғни 1000$ - 500$ = 500$. ... ... сол ... пайда түседi. Ал төртiншi жұмысшының жиынтық табысы 400$ ғана, ал оның
жалақысы 500$, яғни фирма төртiншi жұмыс күшiн ... ... 100$ ... Сондықтан фирмаға тек қана 3 жұмысшы жалдаған тиiмдi болады.
Сонымен, фирманың максималды пайдасы еңбектiң шектi ... ... ... қиылысу нүктесi болып табылады. Осылайша бәсекелестiк
рыноктық экономикада фирма жұмыс күшiн шектi өнiм құны мен ... ... ... ... ... ... ... еңбекке сұранысы ұғымы
шығады, оны келесiграфиктен көре аламыз.
Кейбiр жағдайлар - өндiрiс факторлары мен өнiм ... - ... ... ... ... – қанша адам және жұмыс сағат
қажеттiлiгi – тарифтiк ... және ... ... ... басқа
да заңдармен шектеледi. Мысалы, Қазақстандағы еңбек туралы заң жұмыс апта
ұзақтығын 40 сағатпен шектейдi.
Шектi өнiм
құны
Нарықтық ... ... ... ... ... саны
максималды пайдасы
Сурет-3 – Еңбектiң шектi өнiмдiлiгiнiң құны
Жұмыс күшi ұсынысының көлемiн анықтауда қиындықтар кездеседi: фирма
өзiндегi ... ... ... ма, әлде оған ... ... ... ете ме – бұл ... талап етедi. Институционалдық реттеуге сәйкес
фирма кей жағдайда артық қызметкерлердi ... ... ... ... қтар ... қосымша жұмыс күшiне мұқтаж болуы мүмкiн, өйткенi бос
орындарды қызметкерлермен толтыруы керек.
Нарықта жеке ... ... саны және ... экономикада үлесi
өскен сайын оның тиiмдiлiгi еңбек ... ... ... ... жұмыс күшiне сұраныс қалыптасуында жеке меншiк ... ... ... ... Қанша және қай сапалы қызметкерлердi жұмысқа
алуда фирма тек экономикалық тұрғысынан шешедi, ... ... ... адамдар барынша көп пайда түсiре ала ма ... ... ... барысында бiз еңбек нарығы болғандықтан жеке меншiк ... ... ... жұмыс бершiлердiң берiлген уақыт мерзiмiнде
белгiлi ... ... үшiн ... ... саны ретiнде анықтауға
болады. Жұмыс күшiне сұраныс, еңбекке деген сұраныс өндiрiс факторы ... ... ... ... ... ... ... қолдану керек, демек
игiлiк көлемiн өндiру ... ... ... жағы ... ... көлемi
туралы шешiм болады.
Жалақы көтерiлсе, жұмыспен қамту деңгейi өсе ме, әлде азая ма – бұл
сұраққа жауап беру ... ... ... (i) ... - ... iскерлiк
қызметiнен барынша көп пайда түсiру, ол әр түрлi ресурстар, оның iшiнде ең
бастысы адам ... ... ... ... ... негiзiнен
екi факторды ескеретiн боламыз – еңбек пен капитал. ... ... ... ... ... мен орын тепкен шығындар айырымы болып келедi.
Кез-келген бәсекелестiк нарықтағыдай Dm ... ... мен ... ұсынысының ара-қатынасының тепе-тендiгiн анықтайды, айта келсек w*
жалақы төлемiнiң тепе-теңдiк мөлшерiн 4-шi ... ... ... ... кәсiпорын SL еңбек ұсынысының горизанталды қисығымен
кездеседi, себебi ол w* тең МЕ ... ... ... кез ... ... ... ... Егер фирманың табысы қосымша жалақы төлемдерiнiң
шығындарынан артық болса, онда оған ... ... ... ... алу ... ... нарығы w Фирма
Sm
ME, SL
w* ... ...... ... мен ... ... жалға алу нәтижесiнде алынған ... ... ... ... ... деп ... Осы ... MRPK капиталының
шектiк табыстылығы анықталады. Қосымша еңбек бiрлiгi ∆Q = MRPL ... өнiмi ... ... өнiм ... ... етедi.
Егер кәсiпорынның өзiнiң тауарын немесе қызметiн сататын өнiмнiң
нарығы бәсекелiк болса,онда ол қосымша табыс ала ... ... ... ... ... ТАЛДАУ
2.1 Еңбек нарығында фирманың еңбекке сұраныс және ұсыныс ... ... ... ... саясат кәсiпорында басқарудың құрамды бөлiгi болып
табылады және оның қызметiнiң тиiмдiлiгi оған ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудағы ынталандырудың маңыздысының бiрi.
Еңбекақы бұл – жұмыскерге оның еңбегi үшiн сапасына , ... ... ... ... ... берiлетiн төлем. Қалыпты жағдайда
еңбекақы қажеттi өнiмнiң құнына тең және оның ... түрi ... ... күшi құны ... ... ... және оның ... қабiлетiн
қалпына келтiруге жәрдемдесетiн заттардың жинақ құны. Бұларға жататындар:
• жұмыскердiң қажеттiлiгiн қанағаттандыратын мүлiк құны;
• оны мамандыққа ... ... ... оның отбасының өмiр сүруiне қажеттi заттардың құны.
Нақтылы жұмыс күшiнiң құны қажеттi өнiм көлемiн анықтайды. Оның өзiндiк
жұмыс күшiнiң құны әр елде әр ... және ол ... ... ... отырады. Еңбек рыногында жұмыскерлердiң еңбекақысының өсуi ... ... ... жасайды.
Елiмiздегi қоғамда қажеттi өнiмнiң барлығы жұмыскерге жеке ... ... ... ... бiр ... ... және әр түрлi
салық, есептеп беру арқылы ... ... ... ... ... жалақы – атаулы және нақты жалақы болып бөлiнедi.
Атаулы ... ... – бұл ... ... кезеңдегi iстеген еңбегi
үшiн есептелген және берiлген жалақысы.
Нақты жалақы – бұл тауарлар мен қызмет көрсетуге ие ... ... ... ... ... ... – бұл ... табыс жалақының сатып алу
қабiлеттiлiгi.
Жалданған қызметкерлердiң жалақысы екi ... ... ... ол ... ... мен ... арасындағы келiсiм нәтижесi
болып келедi;
• Мерзiмнен тыс,түнгi сағаттар, мейрам және демалыс күндерi ... үшiн әр ... ... ... ... ... ... сандық көрсеткiштерiн
жақсартуды ынталандырады. Ол өндiрiс учаскелерiнде қол еңбегiнiң немесе
машиналы-қол еңбегiнiң басымдылығы ... ... дәл осы ... ... ... және оның сапасын арттыру және еңбек мөлшерiн
белгiлеудiң негiздiлiгiн ескеру қажет.
Еңбекақының кесiмдi нысаны ... ... ... ... жұмысшының немесе олардың бригадасының жұмыстарының ... бар ... ... ... көлемiнiң дәлме-дәл есептеу мүмкiншiлiгi;
• Жұмысшының өндiрiсiн немесе орындалған ... ... ... Осы ... ... өнiм ... немесе орындалған жұмыстың
көлемiн онан әрi ынталандыру.
• Техникалық негiзделген еңбек мөлшерiн ... ... ... жұмыс iстеушiлердiң бiлiктiлiгiн көтеру
және еңбек тәртiбiн ... ... ... ... ақы төлеу
нысанын қолдану жағдайы келесiдей:
• Егер де жұмысшы машиналар ... ... ... ... өнiм ... молайтуға ықпалын тигiзе алмаса;
• Егер де қажеттi келiсiмдi бағалауды белгiлеу үшiн өндiрiмнiң сандық
көрсеткiштерiнiң жоқ ... Ақы ... ... ... ... ... ... нысаны үшiн негiзгi екi жалақы жүйесi тән: жай
мерзiмдiк және мерзiмдiк ... ... ... ... ... бiр ... ... Ол келесiдей сипатта болады:
ЕАЖМ = M * T
Мұндағы, М – ... ... ... ... ... ... - ... нақты орындалған жұмыстың уақыты, сағаты.
Қызметкердiң еңбекақысының мерзiмдiк сыйлықақы жүйесiнде мына ... ... ... = М*Т (1+М+К+П / 100)
Мұндағы, М – белгiленген көрсеткiштердi тарифтiк мөлшерлеуге ... ... сай ... ... ... (%);
К - белгiленген ... ... және ... ... сай ... ... ... (%);
П - белгiленген көрсеткiштердiң артығымен орындалғаны және
сыйлықақы шартының ... ... ( ... ... ... қызмет көрсету нормалары) еңбек
шығынының өлшемi болып табылады және ... үшiн ... ... ... ... қол жеткен деңгейiне сәйкес
белгiленедi.
Еңбек нормаларын ... ... және ... ... жұмыс берушi
кәсiпорын жүргiзедi. Қызметкердiң жұмыс iстеу ... ... ... берушi қалыпты еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге мiндеттi.
Еңбек нарығы басқа нарықтар сияқты сұраныс пен ... ... ... ... сұранысты фирма анықтайды. Фирмадағы орындалатын
жұмыстар көлемi мен сапасына қандай факторлар әсер ... ... орай ... ... ... ... ... анықтау өте күрделi мәселе болып келедi.
Оны келесi суреттен, яғни (а) сурет жүзiмге ... ... пен ... және
оның бағасы, (б) сурет сол жұзiмдi жинайтын жұмысшылар саны мен ... ... мен ... келтiрiлген / 5, 393 бет/.
Жүзiм ... ... ... Q ... көлемi 0
L ... ...... мен оның ... және ... ... ... ұсынысы
Бәсекелiк фирманың пайдасын максималдау үшiн фирманың жүзiм бағы ... ... ... әр апта ... ... ... оны сатуға рынокқа алып
шығуы керек. Ол үшiн фирма белгiлi бiр ... ... ... Бәсекелiк
нарық болғандықтан бiзге белгiлi фирма өнiм бағасы мен жалақы мөлшерiн
берiлген деп бiледi. Барлық ... ... ... ... екенiн
бiлемiз. Фирма пайдасы өнiмдi немесе қызметтi сатудан түскен түсiм мен
жиынтық шығындардың айырмасына тең. ... ... ... ... және
еңбектiң шектi өнiмдiлiгi деген ұғымдар қалыптасады.
Фирма жұмысшыларды жалдағанда ол ең бiрiншi өндiрiлетiн өнiм ... онда ... ... ... саны арасындағы байланысты анықтауы
қажет.
Сонымен, фирманың максималды пайдасы еңбектiң шектi өнiмдiлiгi мен
нарықтық жалақының ... ... ... табылады. Осылайша бәсекелестiк
рыноктық ... ... ... ... ... өнiм құны мен жалақы тең
болғанша қабылдай бередi. Осыдан ... ... ... ... ... оны ... ... көре аламыз / 6, 367 бет /.
Шектi өнiм
құны
Нарықтық
Жалақы
Еңбекке сұраныс қисығы
Жұмысшылар санының ... ... ...... ... ... құны
Кейбiр жағдайлар - өндiрiс факторлары мен өнiм бағалары - сырттан
берiледi; шешiм ... ...... адам және ... сағат
қажеттiлiгi – тарифтiк реттеумен және жалдама қызметкердi ... ... ... ... Мысалы, Қазақстандағы еңбек туралы заң жұмыс апта
ұзақтығын 40 сағатпен шектейдi / 4 ... күшi ... ... ... ... кездеседi: фирма
өзiндегi қызметкерлердi нақтылы қолдана ма, әлде оған қосымша жұмыс күшiн
қажет ете ме – бұл ... ... ... ... ... сәйкес
фирма кей жағдайда артық қызметкерлердi ... ... ... алмайды.
Сонымен қтар фирма қосымша жұмыс күшiне мұқтаж болуы мүмкiн, өйткенi бос
орындарды қызметкерлермен толтыруы керек.
Нарықта жеке ... ... саны және ... экономикада үлесi
өскен сайын оның тиiмдiлiгi еңбек ... ... ... ... ... күшiне сұраныс қалыптасуында жеке меншiк сектор нарықтық
принциптерiне толық ауысқан. ... және қай ... ... ... ... тек экономикалық тұрғысынан шешедi, басқаша айтқанда, ... ... ... көп ... ... ала ма ... критерийдi қолданады.
Жұмыс барысында бiз еңбек нарығы болғандықтан жеке меншiк ... / 3, 55 бет ... ... ... ... ... берiлген уақыт мерзiмiнде
белгiлi жалақы мөлшерi үшiн жалдайтын адамдар саны ... ... ... ... ... ... ... сұраныс өндiрiс факторы ретiнде
туынды сұраныс болып ... ... ... ... ... ... ... көлемiн өндiру туралы шешiмнiң екiншi жағы қолданылатын еңбек ... ... ... ... нарықтағыдай Dm нарығының сұранысы мен Sm
нарығы ұсынысының ара-қатынасының тепе-тендiгiн анықтайды, айта келсек ... ... ... мөлшерiн 4-шi суреттен көрсек болады. Аталған
нарықта фирма SL еңбек ұсынысыныңгоризанталды қисығымен кездеседi, себебi
ол w* тең МЕ ... ... ... кез ... ... ... ... Егер фирманың табысы қосымша жалақы төлемдерiнiң шығындарынан артық
болса, онда оған қосымша еңбек санын жалға алу ... ... / 2, 187 ... Еңбек нарығы w ... ... ... ...... ... мен ... бiрлiгiн жалға алу нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... деп ... Осы тәсiлмен MRPK капиталының
шектiк табыстылығы анықталады. Қосымша еңбек бiрлiгi ∆Q = MRPL ... өнiмi ... ... өнiм шығарылуын қамтамасыз етедi.
Егер фирманың өзiнiң тауарын немесе қызметiн ... ... ... ... ол ... ... ала алады / 3, 188 бет /.
MRPL = p * MPL ... р – ... ...... ... ... – қосымша табыс.
Ал егер өнiм нарығы монопольдi болса, яғни ... ... бұл ... ... жағдайда , ол MRPL = MR * MPL қосымша ... ... MR – ... ... қайтарым өндiрiс факторы заңына сәйкес еңбек шығыны ... MPL ... ... өнiмi ... белгiлi. Бәсекелiк фирма үшiн де,
фирма-монополист үшiн де MRPL еңбек табысының шегi L өсуiне ... Оны 5-шi ... ... ... / 7, 134 бет ... ... DL
L* ...... ... фирманың тепе-теңдiгi
MRPL қисығы L* еңбек бiрлiгiн қолдану көлемiнде SL еңбек ұсынысының
горизантальды қисығын қиып өтедi. L L* ... ... w* ... ... ... ... ... кем бередi. Бұл жағдайда фирмаға пайдаланылатын еңбек
мөлшерiн L* деңгейiне дейiн ... ... ... ... L* - фирманы
максималды табыспен қамтамасыз ететiн оңтайлы еңбек саны. Ал MRPL шектiк
табысының қисығы ... DL ... ... ... болып табылады.
Өнiм нарығында фирма монополист болған жағдайда, оның MRPML шектiк
табыстылық қисығы MRPCL ... ... ... ... ... ... ... = MR * MRL < p * MPL = MRPCL (2)
Демек, осы фирма-монополист үшiн MRPL ... ... ... ... ... сызығын солға қарай қиып өтедi. Басқаша айтқанда:
монополист бәсекелiк фирмаға қарағанда еңбектi аз жалдайды. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... кезеңге қарағанда
басқаша әсер етедi. / 2,189 бет /.
Еңбек ақы мөлшерi ... w*2-ге ... ... ... ... ... еңбектi қолдануды L*1-ден L`-ге дейiн көбейтедi. Бiрақ,
ұзақ мерзiмдi кезеңде фирма барлық факторлардың ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендiрiледi. Бұл MRL
қисығын оңға жылжытады, ... MRPL ... да оңға ... ... ... қолданған жағдайда тепе-теңдiк L`-тан оң жағына жақындайды.
E1
W*1
E2
W*2 DLR
MRPL1
MRPL2
L*1 L’ L*2 ...... ұзақ ... ... ... және оның еңбекақы
өзгерісіне байланысты жылжуы
Демек фирманың DLR еңбегiне ұзақ мерзiмдi сұраныс қисығы ... ... ... ... қарағанда жазық болып келедi. Бұл ұзақ
мерзiмдi кезеңде еңбек пен капиталдың ... ... ... / 5, 396 бет ... бiзге белгiлi бағалы және бағалы мес факторлардың болуы.
Еңбек рыногы экономиканың ... ... бiрi ... ... ... Дүниежүзiлiк сауда ұйымына мүше ... ... онда ... ... жұмысшылар қозғалысы елдер арасында ... ... ... ... ... ... төмен елдер жұмысшылары ... ... ... ... ... ... еңбек рыногында еңбек ұсынысы артады, яғни 7-шi
суреттегi S1 еңбек ұсынысы S2 ... ... ... артады. Еңбек сұранысы
тұрақты болғандықтан, еңбек еңбек ұсынысының өсуi жалақының W1-ден ... ... ... ... ... өнiмдiлiгiнiң өзгеруiне әкеледi, яғни
жұмысшылардың көп ... ... өнiм ... арттырады, бiрақ еңбек
өнiмдiлiгi азаяды. Оны келесi суреттен көре ... / 5, 398 бет ... S1 ... ... D
L1 L2 ... ...... ұсынысының жылжуы
Ендi еңбек сұраныс қисығының жылжуына тоқталайық. Мысалы, фирманың
өндiрген өнiмi сапалы және ерекше болса, онда сол ... ... ... ... ... ... сол фирманың шығарған өнiмiнiң бағасы өседi.
Нарықта сол өнiмнiң тапшылығы пайда ... ... өсуi ... ... құнын артырады. Фирмада жалақы мөлшерi өседi. Жалақының ... ... ... ... ... ... Оныны келесi 8-шi суреттен көрсек
болады / 5, 399 бет ... ... ... ... D2
L1 L2 Еңбек көлемi
Сурет-12 – Еңбек сұранысы қисығының жылжуы
Суреттен көрiп отырғанымыздай фирманың еңбекке ... ... ... оңға жылжығанда, тепе-теңдiк жалақы W1-ден W2-ге ... ... ... ... L2 көлемге артады. Бұл жерде де жалақы және шектi еңбек
өнiмдiлiгiнiң құны бiр мезгiлде өзгередi.
2.2 Жұмыс күшiне ... ... ... және орын басу ... ... ... өндiрiс факторларының бағалары
өзгеруiнiң жұмыс ... ... ... ... екi ... түрiн ажыратады:
1. Орын басу эффектiсi (Эо.б.) фирма қымбаттап ... ... ... ... ... ... егер де W жалақы көтерiлсе, не R
төмендесе ... ... ... ... азаяды. Орын басу эффектiсi
дегенiмiз өндiрiсте пайдалынатын факторлар көлемiнiң өзара қатынастары
өзгеруiнiң жалданатын жұмыс күшi ... ... ... әсерi. Ал
бұл қатынас өзгеруi ... ... ... ... ... ... (Эм.) ... өнiм шығару көлемi өзгеруiнiң
жалданатын жұмыс күшi көлемiнiң өзгеруiне тиетiн әсерi. Ал өнiм ... ... ... факторларының бағалары және соған сәйкес
өндiрiс шығындарының өзгеруiнен туындайды / 3, 64 бет /.
жалақы ... ... ... мен орын басу ... ... күшiне
сұранысқа бiр бағытта, ал капитал бағасы өзгергенде - әр түрлi бағытта әсер
етедi.
Келесi 13-ші ... ... пен ... ... ... өнiмi W мен ... А нүктесiдегi алғашқы тепе-теңдiктi көрсетедi.
Егер еңбек бағасы W1-ге дейiн ... онда ... ... ... ... ... көп шамаға жеткiзедi; капиталдың тұрақты көлемi
жағдайында ... ... ... ... ... К0К0 сызығы бойы жылжып,
мысалы, В нүктесiне ... Бұл ... L’ адам ... ... ал ... ... ... еңбектiң шектi ақшалай өнiмiне сәйкес болады.
Ұзақ мерзiм iшнде факторлар бағаларына W және R ... ... ... ОХ ... ... Егер ... ... мейлiнше аз етсе, ол
еңбек бағасы төмендеу нәтижесiнде Q1 изокванта бойымен Y ... ... бұл ... даму ... изокванта қиылысады. Бұл жылжу орын басу
эффектiсiн ... ... өнiм ... ... ... сақтау үшiн,
еңбек бағасының капиталға қарағанда төмендеуi нәтижесiнде, капитал ... ... ... / 3, 65 бет ... ... ... ... орын басу эффектi жалақы W-ден W1-
ге дейiн төмендеуiнен жұмыс iстеушiлер саны L–ден LY-ке ... ... даму ... Y пен С ... ... жалақы өзгеруiнен туған
масштаб ... ... Егер ... ... жаңа деңгейде
өзгерiлмей тұрса, ... өнiм ... ... ... ... ... жұмыс iстеушiлер саны қаншалықты өсетiнiн көрсетедi. Масштаб
эффектi жалақы W-ден W1-ге төмендеуiнен ... ... саны ... ... ... көрсетiлген.
13-суреттегi Е мен F ... ... ... ұзақ ... қисығында орналасқан. Бұл қисық қысқа мерзiмдi сұраныс құсығына
қарағанда икемдiлеу болып келедi. ... ... ... жалақының W-ден W1-ге
төмендеу эффект жұмыс iстеушiлер санын L1-ден L’-ге көбеюiне әкеледi. Ұзақ
мерзiм iшiнде ... ... ... жаңа оптимальдi деңгейге (К0)
өсiрдi, жұмыс iстеушiлер саны (L” – L’) шамаға өстi.
K ... ... басу ... ... ... ... Q2
Q1
O L LY L’ L” ... E
W1 ... L L’ L” ... - ... эффектiсi мен орын басу эффектiсi және жалақы
төмендегенде фирманың ... ... ұзақ ... ... ... рыноктық экономикада кәсiпорындардың iс-әрекетi
рыноктар iшiндегi ең күрделi ... ... ... ... ... түрде әсер етедi. Сондықтан мен жұмысымның бiрiншi бөлiмiнде еңбек
және еңбек рыногына жалпы түсiнiк берiп ... ... ... күшi бiр ... ... ал ... жағы оны
сатып алады. Сондықтан жұмыс күшi туралы тоқталып өттiм. Жұмыс ... ... ... және ой ... осы ... ол
материалдық және рухани игiлiктер өндiруге пайдаланады. Жұмыс күшi деген
ұғым тек экономикада ... ... ... ... ... ... ... дегенiмiз “жұмыс iстеп жүрген” жұмыс күшi рыногы.
Еңбек рыногының қызмет етуi үшiн жұмыс күшi ... мен ... ... Экономикалық мазмұны жағынан жұмыс күшi ... ... ... рыногында өзiнiң еңбекке деген қабiлетiн тауар ретiнде
жұмыс берушiге ... ... ... ... ... алуға ұсыну. ал
жұмыс күшiне сұранысты фирма анықтайды. Фирма үшiн қандай факторлар ... ... ... ... өте ... мәселе болып табылады.
Жұмыс күшiне сұранысты зерттеу кезiнде фирманың меншiктiк формасы
үлкен роль атқарады. Қазiргi жағдайда ... жеке ... ... ... ... Жеке ... кәсiпорындар мен фирмаларда ... ... ... асып ... ... қалыптасуы мен олардың тепе-теңдiгiне бағалы және
бағалы емес факторлар әсер етуi ... ... ... жалақы мен
сатылатын өнiмнiң бағасын жатқызсақ, ал бағалы емес ... ... және ... жағдай, өндiрiлген өнiмге деген сұраныс, әр
түрлi салықтар және елдегi саяси-әлеуметтiк жағдайды айтсақ ... ... ... ... рыногындағы ұсыныс немесе сұраныстың өзгеруiне
әкеледi.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... Б.М. ... Оқу ...... Қазақ
университетi, 2003. – 219 б.
2. Жұмамбаев С.К. ... ... ... Оқу ...... Қазақ
университетi, 2003 – 171 б.
3. Мейiрбеков А. Қ., Әлiмбетов Қ.Ә. Кәсiпорын ... Оқу ... ... ... 2003. – 252 ... Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
5. Гальперин В.М. и др. - ... – СПб. - 1997г. - 630 ... ... Н.Қ., ... Қ.С., ... М.А. ... / ... – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
7. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: ... ... ... Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. В 2-х т.
Т. II. – М: Финансы и статистика, 1992. – 384 с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азық–түлік өндіруші кәсіпорындардың маркетингтік іс-әрекетін талдау79 бет
Аудитордың жұмыс құжаттары28 бет
Ақша рыногының теориялық негіздері38 бет
Білімге негізделген экономика67 бет
Бағалы қағаздар азаматтық құқықтың объектісі ретінде.56 бет
Бағалы қағаздар рыногы8 бет
Бағалы қағаздар рыногы, оның мәні және белгілері7 бет
Бағалы қағаздар қаржы рыногы29 бет
Бағалы қағаздар, мәні мен функциясы13 бет
Еліміздегі сақтандыру түрлерінің жүзеге асуы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь