Инфляция деңгейін бағалау

Кәсіпорынның инфляция жағдайында бағалық стратегиясын қалыптастыру үшін мыналар қажет:
• Инфляция деңгейін дәлелді бағалау
• Болжанған немесе жоспарланған кезеңде экономикадағы баға өсуінің жалпы инфляциялық факторын есепке ала отырып, оның өнімі мен сатып алынатын ресурстар бағаларына жан жақты болжау жасау.
Бұл қысқа және ұзақ мерзімдегі жобаларға қатысты болады. Кәсіпорынның баға стратегиясындағы инфляция деңгейін бағалау үшін статистикалық практика мен әлеуметті экономикалық болжауларда қабылданған көрсеткіштерді қодану жөнінде кеңес береді.
1. Таурлар және қызмет көрсетудің тұтынушылық бағаның жиынтық индексі. Бұл жүйелі түрде, ҚР Мемлекеттік статистикалық комитетінің және көптеген экономикасы дамыған елдеріндегі қабылданған инфляция деңгейінің негізгі көрсеткіштері бойынша есептеледі. Тұтыну бағасының индексі (ТБИ) ҚР Мемлекеттік статистикалық комитетінде басып шығарылады және бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады. Ол статистикалық органдарымен келесі кезеңдер бойынша есептелінеді: жеделдетілген есептік көрсеткішпен әр апта сайын жедел есептеме мәліметтері бойынша; ай сайын өткен жылдың желтоқсанына қатысты нақтыланған мәліметтер бойынша.
2. өнеркәсіптік өнім өндірушілері бағасының индексі, ҚР Мемлекеттік статистикалық комитеті жариялайды және ол өнеркәсіп өндірісінде өндірілген өнімнің бағасына деген инфляцияны бағалау үшін қажет. Ол өнеркәсіп кәсіпорындарына инфляцияны өзі өндірген өнім бағасының өзгеруімен салыстыра бағалау үшін қажет. Белгілі бір өнім түрінің орташа бағасының деңгейі, барлық бағалардың қадағалаудың орташа арифметикасымен есептеледі, ал республикада жеке аймақтардың бағасының деңгейі өлшенген орташа арифметикамен есептеледі.
        
        КІРІСПЕ
Біздің бұл рефератымызда инфляция және баға туралы мәліметтер қамтылған,
сонымен бірге олардың арасындағы ... ... ... ретінде инфляция ұлттық табысты, қоғамдық өндіріс
сфераларының, халық шаруашылығы ... мен ... ... таптық
және әлеуметтік топтарының араларында бөлуді білдіреді.
Баға тауарлар мен қызметтердің құнының ақшалай ... ... ... қағаз ақша бірліктері санының тауар ... ... ... пайда болады. Бағалардың өсуінде, ақша бірлігінің сатып
алушылық ... ... ... ... ... ақша
белгілерінің саны мен жылдамдығы инфляцияның деңгейі мен қарқынына елеулі
әсер етеді.
ИНФЛЯЦИЯ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУ
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... үшін
мыналар қажет:
• Инфляция деңгейін дәлелді бағалау
• Болжанған немесе жоспарланған кезеңде экономикадағы баға өсуінің жалпы
инфляциялық факторын есепке ала ... оның ... мен ... алынатын
ресурстар бағаларына жан жақты болжау жасау.
Бұл қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... баға
стратегиясындағы инфляция деңгейін бағалау үшін статистикалық практика ... ... ... ... ... қодану
жөнінде кеңес береді.
1. Таурлар және қызмет көрсетудің тұтынушылық бағаның жиынтық индексі.
Бұл жүйелі түрде, ҚР ... ... ... және ... дамыған елдеріндегі қабылданған инфляция деңгейінің ... ... ... ... ... ... (ТБИ) ҚР
Мемлекеттік статистикалық комитетінде басып шығарылады және ... ... ... Ол ... ... келесі
кезеңдер бойынша есептелінеді: жеделдетілген есептік көрсеткішпен әр апта
сайын жедел есептеме мәліметтері ... ай ... ... жылдың
желтоқсанына қатысты нақтыланған мәліметтер бойынша.
2. өнеркәсіптік өнім өндірушілері бағасының ... ҚР ... ... ... және ол ... ... ... бағасына деген инфляцияны бағалау үшін қажет. Ол ... ... өзі ... өнім ... өзгеруімен салыстыра
бағалау үшін қажет. Белгілі бір өнім ... ... ... ... ... ... орташа арифметикасымен есептеледі, ал
республикада жеке аймақтардың бағасының ... ... ... ... бағасының индексінің есебі, Ласпейрс формуласымен, онда
қатысты бағаны өлшеу есебінде бұрыңғы жылдағы ... ... ... ... ай сайын өткен жылдың желтоқсанына қатысты есептеледі.
3. Жүк тасымалдауға тарифтік индекс, барлық ... ... ... ... жүк ... деген тариф динамикасын көрсетеді. ... ... ... әр түрлі көліктермен тасымалдау ... ... ... өзгеруінің бағасын береді. Ол әр түрлі нышандар
бойынша (жүк түрлері, тасымалдау мөлшері, тасымалдау жылдамдығы және ... ... ... ... ... алып қоймай, олардың
базалық кезеңмен салыстырғанда, ағымдық кезеңдегі днамикасын ... ету ... ... әр көлік үшін тариф тіркеледі. Қызмет ету өкілі,
ол белгілі ара қашықтыққа белгілі ... ең жиы ... 1 ... ... ... ... базасы ретінде алдыңғы жылдағы жүкті тасымалдау
бойынша ... ... ... ... ... түсімдері туралы
мәліметтер алынады. Жоғарғы инфляция қарқыны, Қазақстанда 1994 жылы болды.
1995 жылы, ол 16 ... ... ... ... ... қарқынының
тендециясының төмендеуі байқалды.
Бірақ, 1998-2000 жылдары ... ... ... ... өсуі
байқалды: трубамен өткізу көлігі жыл сайын 1,6-1,4 ... ... ... ... ... ... – 1998 жылы 6,2%-ға, 2000 жылы 18%-ға дейін өсті.
4. мериалдық техникалық ресурстар ... ... ... ... және ол ... ... ... Индекс өндірістік техникалық
бағыттағы өнімдер тобының орташа бағасы туралы мәліметтер ... Бұл ... тек ... ... ... өнім ... ғана ... сонымен қатар өнімді тасымалдауға кететін шығындарды,
жабдықтау өткізу шығындарын, салықтарды көрсетеді.
Қазақстанда технологилық процес үшін ... ... ... ... ... 2000 жылы 1995 ... ... 2 есе қымбаттады. Осы
жылдардың ішінде (1997 ... ... ... ... ... ... өндірістік ресуртардың баға динамикасының
кешігу байқалды.
5. Ауыл шаруашылық өнімдерінің баға индексі. Ауыл ... ... ... өткізу бағасын өзгертуін көрсетеді. Ауыл шаруышылық
өндірісінің ... ... ... өткен жылмен салыстырғандағы
есептік жылдағы тауар есебінің индексі қолайлы болып табылады.
Туыстық топты жеке баға ... ... үшін ... ... ... ... ретінде, ауыл шаруашылық өнімін өткізу
көлемі жайында, белгілі бір базалық жылғы мәлімет қолданылады.
Ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... кеткен
шығындар есептеледі, бірақ қосылған құн салығы есептелмейді.
Ауыл шаруышылық өнімдері өткізу бағаларының ... ... ... есептелінеді,
1992 жылы 1991 жылмен салыстырғанда, ауыл шаруашылығы өнімінің баға
индексі – 10,5 еседей өсті,ал 1993 ... ... ) – ... 1994 жылы (1993 жылға қарағанда) -18,9 есеге өсті.
Экономиканың аграрлық секторындағы баға белгілеудің соңғы шектеулер,
1994 жылы қойылды. Ауыл ... ... баға ... ... және ... қорларын құрайтын өнеркәсіп тауарларына бағалардың
өзгеруінен, сұраныстық шектеулерден, бәсекелестік орта мен ауыл ... жеке ... ... ... ... ... ... нысандары, өзара есептесудің әр түрлі ... және т.б. ... да ... ... тигізді. Осының бәрі
экономиканың басқа секторларындағы бағаның өсуіне қатысты, ауыл ... ... ... қалуының себебі болды: 2000 жылы 1992жылмен
салыстырғанда, олар 883 ... ... ал ... ... салаларындағы
тамақ өнімдеріне – 2726 есе, бөлшек саудада 1459 рет ... Ауыл ... ... ... ... ... ... тұтыну
тауарлары мен жүкті тасылмалдау тарифтерінің бір жылғы орташа ... ауыл ... ... ... ... бағасының
өсуі, тауар өндірісінің басқа сферасындағы баға өсуінен, әлде ... ... ... Халыққа қызмет көрсету бағасының индексі, халыққа қызмет көрсету
саласында ... ... ... үшін аса ... 1992 ... баға либерализациясы кезінде тұтыну тауарларының баға индексінен
артты.
1992 жылдың аяғына қарай, қызмет көрсетулерге бағалардың өсу ... ... және ... 6 жыл бойы ... ... өзгеруіне қарай,
олардың өзгеруі тым тез болды. 1993-1998 жылдары халыққа көрсетілетін ақылы
қызметтер 9,8 мың есеге ... ал ... ... 33,3% мөлшерінде
өзгерсе, ал ақылы қызмет көрсету – 17,7%-ға ғана ... ... ... ... ... ... ... күрт өзгерді.
Тауарларға реттелген бағалардың жойылынуына және олардың ... ... ... әр ... бағаларының индексі,
тек өндіру шығындарын өтеуге мүмкіндік беретіндей деңгейге ғана төлем ақыны
жоғарылатуға ... ... Бұл ... 1996 ... бастап,
дотациясыз жұмысқа ауысқан тұрғын-коммуналдық салаға тән. Бұл жылы ... суық ... ... ... ... ... тарифтері 7-15 есеге сті,
а тұрғын үйде тұру төлем ақысы – 2 ... ... ... ... күрт өсу ... сақталды.
Сонымен бірге, тұтынк қызметінің сферасындағы инфляция деңгейін бағалау
кезінде, тұтыну бағасы алда деп ойлау, қате тұжырым. Қазақстан ... ... ... ... ... байланысты
екені есте болу керек.
Инфляциямен күресудің негізгі әдістері – ақша рефомасы және инфляцияға
қарсы саясат.
1. ақша реформасы – ... ақша ... ... ... ... ... жүргізетін ақша жүйесін толық немесе жартылай өзгерту.
Бұл нуллификация, реставрация, девальвация және деноминация әдістері арқылы
жүзеге асырылады.
Нуллификация – ескі ... ... ... жою және жаңасын
енгізу арқылы жүргізіледі.
Реставрация – ... ... ... ... қалпына келтіруге және алтын
бағамен көтеруге бағытталады.
Девальвация – еікінші дүниежүзілік соғыстан кейңінгі кең ... ... ... Бұл ақша ... ... мәнін қысқартуды немесе АҚШ
долларына қатысты валюта бағаның төмендеуін білдіреді. Бірақ та. 1971 ... өзі ... ... ... 1973 жылы ... ... рет 10% девальвацияға тап болды.
Деноминация – ақша белгілерін ... ... ... ... арқылы айналымдағы ақша массасы номиналының
азаюы.
2. Инфляцияға қарсы ...... ... бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу бойынша шаралар кешені. Инфляцияның себептері, өзара
байланысты екі бағытқа бөлінеді: ... ... және ... ... саясат – мемлеекеттік шығындарды төмендету, несиег ... ... ... ... ... күшейту, ақша массасын
шектеу арқылы ақшаға сұранысты шектеуге бағытталған әдістерді қамтиды.
Бірақ, бұл ... ... ... ... ... қарқынын
төмендетіп, даңдарысқа әкелуі мүмкін экономиканың тоқырауына алып келеді.
Бұл кейін дағдарыс туындатуы мүмкін.
Табыс саясаты – баға мен ... ... ... ... ... ... көлеміне қатң шектер қоюды білдіреді.
Инфляцияға қарсы шаралар мен ... ... ... бекітетін
басымдықтарға байланысты болады:
• Егер де өндірісті ... ... ... ... онда
басымдық табыс саясатын қолдауға берілуі қажет;
• Егер де экономиканы “қызып кетуден” қорғау қажет болса, ... ... ... ... кез ... бағанымен төмендету мақсаты қойылса, онда
табыс саясаты мен дефляциялық саясаттан алынған жиынтық әдістер
қолданылады.
ИНФЛЯЦИЯ ЖӘНЕ БАҒАЛАР
1. ... - ... ... ... ... өсуі, алтынға (алтынның
нарык бағасының өсуі), ... ... ... ... ... ... ... категория ретінде инфляция, ұлттык табысты, коғамдык өндіріс
сфераларының, халык шаруашылығы ... мен ... ... ... білдіреді.
Баға тауарлар мен кызметтердің кұнының акшалай нысаны бол-ғандықтан,
инфляция айналымдағы ... акша ... ... ... ... ... ... пайдаболады жэне баға-лардың өсуінде, акша бірлігінің
сатып алушылык кабілетініңтөмен-деуінен ... ... ... ... саны мен ... ... ... мен каркынына елеулі
әсер етеді.
Баганың өсуі. инфляцияның ең ... ... ... ... болып
табылмайды. Сонымен катар акша шығаруды, акша массасының өсуін. мемлекеттік
бюджет тапшылыгын, оның индикаторы деп ... ... ... ... ... сшюттар тэн:
бүкіл экономиканы камтитын эрекеттін жалпылама сипаты;
аскынды (хронический) сипат;
көп факторлык, ол акшалай жэне ... емес ... ... негізгі көріністерініңбірі -айналымдағы артык ... ... ... жэне ... ... ... Сондыктан, кейбір
экономистердің инфляцияны тұтыну бағасы-ның өсуімен байланыстыруы ... ... ... -бұл багалардың жалпы деңгейінің өсуі», - дейді және
оны тұты-ну тауары бағасының индексімен ... ... ... кез келген
өсуін инфляциямен байланыстыруға болмайды. Біріншіден. өндіріс шыгындарының
өсуі нәтнжесінде көтеріледі, егер табиғи шикізаттарды ... ... ... баға өсуі ... Онда ... осылайша өсуін, жалпы
түсініктегі инфляция деп атауға болмайды. Екіншіден, бағалардың өсуі ... ... ... ... күн ... сай жаңа ... шыгарумен
бапланысты болуы мүмкін. Бұл ... да, біз ... ... ... күнделікті шаруашылыккызметтердің, атап айт-
канда, банкілік панызга кажет экономикалык аспаптар әрекетін
элсіретеді. Қалыпты жағдаГІда пайыз деңгейі және өндірістің жал-
пы пайдалылығы тұракты болады. ... ... ... ... ... ... калыптасады. Инфляция ке-
зінде пайыз козғалысы накты сектордың пайдалылык динамика-
сымен санаспайды, олардың күрт сан ... ... ... ... ... ... ықпалымен
өседі. Экономикада акша жетіспеушілігі туады, өндірушілерге ай-
налым каражаты жетпейді. бүл өндірістің күлдырауына себепші
болады.
Инфляциялык процестердің күшеюі. инфляция ... өту ... ... ... ... мектептерді өмірге әкелді. Олардың ішінде кең тарағаны кейн
сиандық пен монетарлық инфляция теориялары болды.
Кейнсиандық теориясын қолдапушылардьщ пікірі бойынша. ... ... ... мемлекеттік бағдарламаларды ынталандыратын жұмыс күшінедеген
артық сұраныс ... ... ... ... ... ... жұмыс
бастылығынын жогары деңгейін қмтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік реттеу
болады. Инфляцияның мұндай түрі «сұраныс инфляциясы» ... атқ ие ... ... ... ... пайда болу механизмі,
кәсіпкердің пайда нормасын артгыру максатында ... ... ... осы ... кол ... ... ... деңгейіндегі
жалакы өсуін шектеуді колдану ұсы-нылады.
Осылайша кызметкерлердің жалакысын көтеру женіндегі талапта-ры арасындағы
өзара байланыска ... ... ... тежейтін кұрал
ретінде, Кейнсиандык теорияның мэні инфляцияны өндіріс шығындарының өсуімен
түсіндіруінде болып тұр. Бұл инфляция «шы-гындар ... деп ... ... теориясы экономиканың ақша сферасын ... ... ... ақша ... өсу ... көлемі өседі. Айналымдағы акша массасының әсуі телем айналымының
жеделдеуіне және косым-ша капиталдын инвестициялануынаәкеледі. Бұл ... ... ... ... ақша санының өсу ... ... ... ... сатысында бағалар айналым-дагы акша санына
караганда тез өсе бастайды. Бұл акшаның ... ... ... бар бәр ... тезі-рек кұтылгысы келеді. Себебі, ертеңгі
қүннің өскен бағасымен ал-ғанша, бүгінгі ... ... көп ... ... тиімді. Акырында айналымдағы акшаның ... ... ... тэн «инфляцияның шекті нүктесі» жақындай береді. Осыдан келіп,
гиперинфляция пайда болады.
1. Инфляция ... он ... ... ... ... ел-дердің
экономикалык дамуының тұракты факторына айналды. Бага жүйесі эмбебап болып.
барлык кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... мөлшерлемелерінің. жалакы деңгейінің өзгеруі бүкіл экономи-
кага эсер етті. Бұл бага ... ... ... ... ... 2-3 % ... болатын инфляция үлкен шығын экелмейді. Сонымен бірге ... ... ... пай-далы деген пікір кең ... ... ... өсуді ынталандырады, ғылыми-техникалык және техникалык прогрес-
ке көмектесіп, оптималды салалык кұрылымның ... эсер ... ... ... ... өте ... деп ... тұракты эрекет ететін экономикалык факторға ... ... баға ... ... ... ... Олар ... кезеңінде бағаның сол деңгейін сактаса, көтерілу
жагдайында оларды жоғарылатады.
Баға бәсекесінің әрекеті тарылды. Баганы төмендету ... ... ... ... ... ... ... бэсеке жиірек
тауардың сапасын жогарылатуға, ассорти-ментін жаксартуга, ... ... ... баганың бұрынғы немесе өспелі
денгейіндегі акшалай табыстардың ... ... ... Әдетте ендіріс
тиімділігін жоғарылату бағаны төмендетуден емес, алынған пай-даныңөсуінен
көрінеді.
Инфляция корпорация табысының ... ... ғана ... жанама жолмен де
эсер етеді. Мемлекет шығаратын кағаз акша-лар өзінің ... бір ... ... ... ірі ... мен ... ... кай-тарылуы инфляция нәтижесінде ... алу ... ... іске ... ... ... оның әмбебап сатып алу кара-жаты болуын
токтатады. Барлык несие ... ... ... корлар
кұнсызданады, негізгі капиталдың жаңаруы күрт қыскарады да, ... ... ... ... ... ... факторғаайналдыруға, мемлекетттің экономики мен
қаржмга белсепді араласуы да эсер ... ... ... камтамасыз
ету көбінесе мемлекеттік ре-сурстардан жүргізіле ... ... ... ... ... салу өсуі ... жүрді.
Практикада жалпы шығындар күрамында белгілі біртабыстардыңболуын білдіретін
жұмысшылармен катар зеГІнеткерлердің де номиналды табыста-рын сактауда орын
алады. Барлык ... ... ... өсіп келе жаткан әскери шығындар
үлесі экологиялык мэселелерді шешу, коршаған орта-ны корғау, ... ... ... ... ... ... ... мем-лекеттік шыгындардың өсуіне
экеледі.
3. Инфляцияныңжою мүмкіншілігі елдіналдындатұрған мак-саттарды шешу
жетістіктеріне байланысты болады. ... ... ... ... ... мектептін өкілдері, осы максатка сай мыналарды көздейді:
1. мемлекеттік шыгындарды кыскарту;
2. ... ... ... ... ... есепке мөлшерлемесін өсіру және коммер-
циялыкбанктерді несиелеу потенциалын шектеу жэне ... ... ... ... ... ... максатында ком-
мерциялыкбанктер үшін міндетті корлар нормаларын үлғайту.
Монетариэмді колдаушылар келесі шараларды колдану тиімді деп есептейді:
4. акша массасы көлемін ... ... ... ... ... директивті орнатудан бас тарту;
6. коммерциялык банктердін міндетті резервтеріне ... ... ... ... кыскарту.
Соңғы жылдары Қазакстанда инфляция деңгейінің төмен-деуінің алғы шарттары
көріне бастады. Олар мемлекеттік бюд-жеттің кайталанбалы тапшылығының
жойылуымен ... ... ... ... көмектесетін ақша массасы-
ның біраз өсуі, инфляцияны колдамайды. керісінше телем ... ... ... ... ... ... жинактауды, ең алдымен халық
жинағын есіруді ынталанды-руды жэне ... ... ... ... ету ... болады.
Қазакстан Республикасыныңүлттыкбанкісінің мемлекеттік пай-ыз саясатында
өзгеріс кажет. Үлкен пайыздық ставкалар кәсіп-орындарды үлкен ... ... олар ... ... алу мүмкіншіліктерін колдана
алмайды жэне инфля-цияныңтөмендеуіне кедергі жасайды. Соңғы 1,5-2 жылдың
ішінде. біз ... ... ... ... келе жатканын байкай-мыз,
біраколар элі де, тұрақты әкономикалыкдеңгейге жете кой-ған жок.
Инфляция кезеңдері. Инфляция түрлері
/. ... жүру ... ... ... жяне ... Инфляция белгілі бір кезецдерде өтеді. Олардыңэркайсысы-на бағаның
сәйкес өсуі жэне ... ... ... тэн ... келеді.
Алғашқы кезеңде инфляция процесі баяу өтеді. Мұндай инфля-цияны ... ... баяу ... деп ... Ақша жылына 2-3 пайызга
кұнсызданады. Халык мұндай ... ... ... ... ... көбейтуге, өндірісті кеңейтуге ынталандырады. Баға эрі
карай өседі деп, сенген ендіру-шілер тезірек ... ... ... жаңа ... шикізат, материалдар сатып алады.
Дегенмен кез келген кездейсок факторлар халык ... ... ... шығара алады жэне инфля-цияныңдамуынажол ... ... ... ... 5-7 ... өседі. Мұндай жагдайда экономикалық өсу
күрт төмен-деп, ғылыми-техникалык прогресс баяулайды және ... ... ... ... кезеңінде баға екі есе өседі. Мұндай инф-ляцияны
алашапкын немесе секірмелі деп атайды. Тым жоғары ... ... ... ... жағдайына иеніп, оның дамуыныңтолыктоктауына әкеп
соғады (стагнация). Сонымен бірге әлеуметтік саяси жағдай шиеленісе түседі.
Осы ке-зендегі инфляцияның каркыны жоғары ... ... ... ... ... ... және ауырырак болады.
2. Алашапқын инфляция кезінде:
1. жылына бағаның өсуі 20-дан 200 пайызға дейін ... акша ... ... ... кұндылыкка, косалкы кор
жинауға жұмсалады;
3. келісім-шарт кұру кезінде бағаның өсуі ... ... ... катан валютада кұрылады;
4. айналым сферасы накты секторға залал келтіретін жоғары
каркынмен өседі;
баға деңгейі мен номиналды жалакының арасындағы ... тез ... бұл өмір ... ... ... ... курттүсуінеэкеледі. Ту.тыну коржының кұны үнемі өсуіне
баГіланысты жалдамалы кызметкерлер алдыңғы баға өсуін ғана емес, болжанып
отырған ... ... ... ... ... жалакы өсуіне кол
жеткізеді. Бұл ... ... ягни ... ... экеп ... ... ... жөнінде жаңа талаптар тудырады. Осыдан келіп, ... ... ... ... ... мен ... инфляциялык спиралі
пайда болады.
Гиперинфляция (шектен тыс кұнсыздану) кезінде баға күрт өседі және ол ... ... да, ... ... ... ... Баға өзінің кұн шамасын өл-шеуіш төлемі мен ... ... ... ... орындауды токтатады.
Гиперинфляция ел басшыларының акша массасы көлемін ... ... ... ... ... ... ... жүргізу кезінде, бір
калыпты немесе баяу инфля-ция гиперинфляцияға ауыспайды.
Дамыған елдердегі инфляцияның ... түрі баяу ... ... ... ... инфляцияның есуіне жол бермейді және оны бір
калыпта ұстап түруга мүмкіндік береді.
5.
35-лекция Сұраныс инфляциясы және ... ... ... ... Сураныс экяне Іиыгып инф-ляциялары.
2. Инфляцияпы тудыратын негізгі факторлар.
2. Сураныс инфляциясы меп шыгын ипфляциясы арасып-
дигы айыр.машылық.
1. Еңбекке акы ... ... ... ... ... ... жағдайда, экономиканың тұтыну секто-рында ипфляция бастилады.
Бул жағдайда тауар мен акша ара-сындағы нарыктык тепе-теңдік бұзылады. Ол
тек ... ... ... гана ... ... ... секторында
басталған инфляиия тез арада халык шаруашылығының барлык саласына ... ... ... ... мен ақша ... ... Инфляцияның бул түрі - сурапыс инфляциясы деп аталады.
Бір саладагы енімді баска салада шикізат, материал жэне ... ... ... ... шығынның өсуіне экеліп сокты-рады. Ал ... ... ... ... ... баға мен ... ... тиімсіз жасайды. Қайта ұдайы өндіріс процесін әрі ... ету ... ... ... ... ... айналыстағы акша
массасын көбейтуге тура келеді. Содан барып. тұтынушылардың ... ... ... жэне бага есуіне жагдай жасалады. Шыгы/І
ип-фляциясы механизмінің мәні осында болып табылады.
Сұраныс инфляциясына караганда шығын ... ... ... ... ... күрес қиындау, өйткені ол өндірістің кайта күрылу
күрылымымен байланысты ... ... ... ... ... Шы-ғын инфляциясынатұтылынатын ресурстар
бағасының өсуі себеп болады.
2. ... ... ... ... өндіріс
сферасында жатыр (шыгын инфляциясымен катар сұраныс ин-
фляциясы да). Сұраныс инфляциясы кезіндегі баға деңгейін-
дегі өзгеріс артык сураныс тудырады. Осы уакытта сатып ... ... ... ... төлем қабілеттілігі бар
сұранысты ұсынады. Сондыктан сұраныстың артуы баганың
өсуін ұлгайтады.
Шығын инфляциясындағы бағаныңөсуі, өнім бірлігі шығыны-на, өндірістің сол
көлеміндегі орташа ... ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім көлеміне бөлумен аныкталады. Өнім
бірлігіне жұмсалған шығынның өсуі баганың эрекет ... ... ... сонымен катар ұсыныс және өндіріс көлемін азайтады. Ұсыныстың
кысқаруы, бағаның өсуіне экеледі.
Шыгын инфляциясының негізгі факторларын атап өту ... ... ... ... ресурстары бағасының өсуі.
3. Сүраныс чнфляциясы зіате шыгып инфляциясы арасында
бір мицьчды (Іііһірмаіиылық бар. Сұраныс инфляциясы халык-
тың ... ... ... ... ... ... нарыктағы акша массасы улкен шамаға ие болады. ... ... ... өтейді. Бұл ұсыныс азайган кез-де болады. Өндіріс пен жұмыс ... ... ... өсімінің шектелуіне экеледі. Шығын
инфляциясыөндірістің қулды-рауына экеледі. Бұл ... эрі ... ... мына көрсеткіштермен өлшенеді:
1. ұлттык валютаның баға индексі мен сатып алушылык кабі-
леттілігі;
2. ... ... ... индексі жэне халыктың
нактытабысы.
Практикалыкесептеулерде инфляциядеңгейін багапа\' үшін ... ... ... ... өндіріс бағасының индексі;
3. дефлятор.
Өндірістік баға индексі мен ... ... ... кара-ганда,
дефлятор бағапардың езгеруін ғана ... ... жэне ... ... ... де ... Қазақстан экономикасындағы инфляция
/. Бага индексі.
2. ИІІфляцияга қарсы саясат шарилиры.
3. Халық тибысын индексациялау.
Күнделікті ... ... ... талдауда баға индексі, инфляция
каркыны жэне жалакы индексі кең орын алады.
/. Бага ... - ... ... ... ... түрде басылымдарда жарияланады.
2. Гиперинфляцияны токтатуға багытталган инфляцияга қарсы ... ... ... өндіріс кұлдырауына жэне жұмысыздыктың ... акша ... өсім ... ... ... ... 1991 жылы тұтынушы бағасының индексі - 247,1 % күраса, 1992 ж. -
3061 %; 1993 ж. - 2265 % ... 1994 жылы ... ... ... кезеңі аякталды және өзінің ... ... ... ... ... акша - ... саясатын жүзеге асыра басталғанымен
сипатталады. Бірак бұл кезде де, ... баға ... - 1258 %-дан ... ... ... ... 1995 ... макроэкономикалыкжағдай елеулі жаксар-дьі жэне түтынушы
бағаларының есуі 60,3% кұрады.
Қазакстандагы инфляцияға қарсы ... ... ... коры-тынды
жасауга мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... кешенді монетарлык емес шаралар-ды да ... ... ... ... ... ... ... төмендету есебінен
емес, накты тұрактандыру, жан-дандыру жэне ... ... ... ... ... ... ... монетарлы рет-теу кұралдарын
тиімді пайдалану нэтижесінде, келесі жылдары инфляцияның жылдык деңгейі
темендей түсті: 1996 ж. 28,7 %-ға ... 1997 ж. - 11,2 %-ға ... 1998 ... ... ... ... жылдары республикада инфляциялык
үрдістердіңтұрак-ты баяулай түсу тенденциясы байкалады.
1999 ж. бамқалған жаңа ... ... ... ... ... -
17,8 %-ды кұрады), бұл жылдың сэуірінде енгі-зілген үлттык валюта бағамының
еркін калкуымен байланысты бо-лады.
Бүл кездетабиғи монополияныңенімдері мен кызметтеріне ба-ғаларды бакылау
саясаты, ... жэне ... ... ... ... бүрынғыдай маңызды
еді. Аталған себептер келесі жылдардың (2000-2002 жж.) багалык кұраушылары
болып кала береді. 2000 жылы теңгенің катты валюталарға ... ... ... ... ... ... 9,8 %-ға дейін қыскар-ды. 2000-200
Іжж. инфляция қаркынын баяулай ... ... ... ... 2000 ж. ... %, 2001 ж. - 106,4 % ... 2002 ж. бұл керсеткіш өзгермей, 106,6 ... 2003 ... ... ... ,102.3 % ... ... ... болуы аркасында соңғы 2 жылда инфляция ... ... кана ... ... ... ... мак-роэкономикалык
параметрлік сипатка ие болды.
Қазіргі кездегі Кдзакстандағы акша-несие ... ... ... жылы ... ... ... ... 4-6 % шегінде ұстау жэне 2005
жылы оны 3-5 % дейін кыскарту.
3. Инфляция - халық ... ... ... ... Бүл максатта күнкөріс минимумын есеп-тейді. Ол келесілерді
аныктауга мүмкіндік береді: - жалакының ең төмен мелшерін;
-зейнетакыныңеңтөмен мөлшерін;
- ... ... ... ... ... минимумының кұны, багалар өзгерісін бемнелеуі және халыкка
төлемдерді ... ... ... ... ... ... ... орнына, 919 теңгеге тең ең ... ... ... ... ... ... Республикасы-ның Үкіметі,
халыкка жинак акшаны кайтаруды ептеп жүзеге асы-руы керек. Оларды ҚР-ның
экономикасын ... жаңа ... ... ... ... ... ... салу мак-сатында капиталды салымдар үшін, несие кұралдары ретінде
қол-дануға болады жэне олардың кызмет етуінен түскен пайданың бір ... ... ... ... құнын ескеріп ди-видендтүрінде төлеуге
болар еді.
Жинак акшаны калыпты ... ... ... баға индексінің
қоржынына келетін өнімдер мен қызметтердің жиынты-
гын қолдауы кажет.
37-лекция Инфляция деңгейін бағалау
/. Тауарлар мен ... ... ... ... ... Өнеркэсіптік онім опдірушііер багасыныц ипдексі.
3. Жүк тасымалдаудыц ... ... ... ... ... индексі.
5. Ауыл шаруашылық онімдеріпщ бага индексі.
б.^Халыққн қьпмет корсету багасыпыц индексі.
Кәсіпорынның инфляция жагдайында бағалық стратегиясын I калыптастыру үшін
мыналар ... ... ... ... ... ... немесе жоспарланған кезеңде экономикадағы бага
өсуінің жалпы инфляциялык факторын есепке ала отырып, оның
өнімі мен ... ... ... ... ... бол-
жау жасау.
6. Бұл кыска жэне ұзак мерзімдегі ... ... ... ... ... инфляция деңгейін бағалау үшін статистикалык практика
мен элеуметті-экономикалык бол-жауларда кабылданған көрсеткіштерді ... ... ... Бұл ... ... сөз ... Тауарлар жэпе қызмепі корсетудің тұтынушылық ба-гасыпың жиынтық
индексі. Бұл ... ... ҚР ... ... комитетінің жэне
көптеген экономикасы дамыған елдерінде кабылданган ... ... ... ... ... Тұтыну багасының индексі (ТБИ) ҚР
Мем-лекеттік статистикалык комитетінде басып шыгарылады жэне ... ... ... Ол ... ... ... ... есептік көрсеткішпен - эр апта
сайын жедел есептеме- мәлімет-тері ... ай ... - ... ... ... ... мэліметтер бойынша.
Бүл индексті есептеу тұтыну нарығында жұмыс істейтін кэсіп-орындарға ... ... ... ... баға ... ... ескерумен катар.
халыкка көрсетілген кызметтер бағасы-ныц озгеруін де камтиды.
2. Өнеркзсіптік опш оидірушілері багасының индексіп, ҚР
Мемлекетгік ... ... ... жэне ол ... ... өнімнінбағасынадеген инфляцияны баға-лау үшін кажет.
Ол өнеркәсіп кэсіпорындарына инфляцияны өзі ... өнім ... ... ... бағалау үшін кажет. Белгілі бір өнім түрінің орташа
бағасының деңгейі, барлык бағаларды кадагалаудың ... ... ал ... жеке аймактардың багасының деңгейі өлшенген
орташа арифметнкамен есептеледі.
Өндірушілердің ... ... ... ... ... ... ... өлшеу есебінде бұрынғы жылдағы берілген өнеркәсіп өнімінің
құны ... ай ... ... ... ... катысты есеп-теледі.
3. Жүк тасымалдауга тарифтік индекс, ... ... ... ... ... жүк тасымалдауға деген тариф
динамикасын көрсетеді. Жүкті тасымалдауга ... ... эр ... ... ... ... ушін ... өзгеруінің
бағасын береді. Ол әр түрлі ... ... ... ... тасымалдау жылдамдыгы жзнс т.б.) ... ... ... ... алып коймай, олардың базалык ... ... ... ... айкындайды.
Қызмет ету өкілі бойынша әр көлік үшін тариф тіркеледі. ... ... ... ... I тонна жүк
түрінің жегкізілуі. Өлшеу базасы ретінде алдыңғы жылдагы жүкті тасымалдау
бойынша ... ... ... ... ... ... туралы
мэліметгер алынады. Жоғарғы І Інфляция каркыны, Қазак-стаңда 1994 жылы
болды. 1995 ... ол 16 ... ... Бұдан кейін
инфляциякаркыныныңтенденциясыныңтөмендеуібайқалды.
Бірақ, 1998-2000 ... ... ... тарифінің елеулі өсуі
байкалды: трубамен өткізу көлігі жыл сайын 1.6-1,4 ... ... ... -
10-12 %-ға, темір жолмен - 1998 жылы 6,2 %-ға , 2000 ж. 18 %-ға ... ... ... ... ип-дексін статистика
органдары есептейді жэне ол жүйелі түрде жарияланады. Индекс ... ... ... ... ... ... ... есептелі-неді. Бұл индекс. тек дайындаушы кэсіпорын жіберетін
өнім ба-ғасының езгерісін ғана емес, ... ... ... тасымал-дауға
кететін шыгындарды, жабдыктау-өткізу шығындарын, са-лыктарды көрсетеді.
Қазакстанда технологиялык процесс үшін кәсіпорындар сатып ... ... ... 2000 жылы 1995 жылга карағаи-да, 2 есе ... ... ... (1997 ... ... ... бага динамикасының кешігуі байкалды.
5. Ауыл шаруашылық онімдерініц бага индексі. Ауыл ша-руашылык ... ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылык
өндірісінің маусымдык ерек-шелігіне карай, ... ... ... ... ... ... ... колайлы болып табылады.
Туыстык топты жеке баға индекстерін агрегаттау үшін жэне ... ... ... ... ауыл ... ... өткізу көлемі
жайында, белгілі бір базалык жылғы мэлімет колданылады.
Ауыл шаруашылык өнімдерін ... ... ... ... кеткен
шығындар есептеледі, бірак косылған кұн салыгы есептелмейді.
Ауыл шаруашылыкөнімдері еткізу багаларының индексі, Лас-пейрес формуласы
бойынша есептелінеді.
1992жылы 1991 ... ... ауыл ... ... индексі
- 10,5еседей өсті.ал 1993 жылы (1992 жылға карағанда) - 7,7 есеге, ... (1993 ... ... - 18,9 ... ... ... ... 1994
жылы койылды. Ауыл шаруашылыкенімдерінің баға деңгейі, саланың негізгі жэне
айналым корларын ... ... ... бағалардың өзгеруінен,
сұраныстык шек-теулерден, бэсекелестік орта мен ауыл шаруашылыкөнімінің
жеке түрлерініңөндірісінде сакталған ... ... ... ... ... ... әр ... кұралдарын паидалану жэне
т.б. факторлары да біршама эсерін тигізді. Осының бэрі экономиканың ... ... ... катысты, ауыл шаруашылык өнімі бағаларының
артта калуының себебі болды: 2000 жылы 1992 жылмен салыстырған-да, олар 883
есеге өскен, ал ... ... ... ... 1459 ... Ауыл ... енімі багасының индексін,
өнеркәсіптік өнімдерін, өндірушілердің тұтыну тауарлары мен жүкті тасымал-
дау ... бір ... ... ... өзгеруімен, ауыл шаруашылык
өнімдерін өндірушілердің өткізу бағасының ... ... ... ... баға ... элде ... артта қалғанын көрсетеді.
6. Халыққа ңызмет корсету багасыныц индексі, халыкка ... ... ... ... ... үшін аса ... 1992 жылдан бастап,
бага либерализациясы кезінде тұты-ну кызметі баска ... ... ... артты.
1992 жылдың аяғына карай, кызмет көрсетулерге багалардың өсу каркыны күрт
жоғарылады жэне келесі 6 жыл бойы тауарлар бағала-рының ... ... ... тым тез болды. 1993-1998 жылдары халыкка көрсетілетін акылы
кызметтер 9,8 мың есеге өсті, ал ... ... 33,3 % ... ал ... ... ... - 17.7 %-ға гана өзгеруіне ... ... ... ... ... күрт ... ... багалардың жойылуына жэне олардың «тепе-тендік»
деңгейлерінін жылжуына карай, әр түрлі кызметтердің ... ... ... шыгындарын өтеуге мүмкіндік беретін-дей деңгейге гана төлем
акыны жогарылатуға болатынын ... Бүл ... 1996 ... бастап,
дотациясыз жұмыска ауыскан тұрғын-коммуналдык салага тэн. Бұл жылы ыстык
жэне суык сумен камтуды ... ... ... 7-15 ... ... ... үйде тұру төлем акысы - 2 есеге өсті.
Келесі жылдары олардың күрт өсу тенденциясы сакталды.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... бағалау
кезінде, тұтыну бағасы алда деп ойлау, кате ... ... ... ... бұрын калып-таскан диспропорцияға
байланысты екені есте болу керек.
38-лекция Инфляциямен күресудің негізгі әдістері
/. Ақша реформасы.
2. Иифляцияга ... ... ... ... әдістері - акша реформасы жэне инфляцияға
карсы саясат.
1. Акша реформасы - ... акша ... ... ... ... ... ... акша жүйесін толык немесе жартылай өзгерту.
Бұл нуллификация, реставрация, девальвация және ... ... ... ... - ескі ... ... вапюталарды жою жэне жаңасын
енгізу аркылы жургізіледі.
Реставрация - ... ... ... ... ... ... жэне алтын
багамен көтеруге бағытталады.
Девальвацня - екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кең ... ... ... ... АҚШ
долларына катысты валюта бағамының төмен-деуін білдіреді. Біракта, 1971 ... өзі 7,89 %-ға ... ... 1973 ж. ... ... рет 10 %-дык ... болды.
Деноминаиия - акша белгілерін жаңаға, олардың ... ... ... ... акша массасы номиналының
азаюы.
2. Инфляцияга ... ... ... күресуге бағыттал-ған экономиканы
мемлекеттік реттеу бойынша шаралар кешені. Инф-ляциянын себептері, озара
баГІланысты екі бағытка бөлінеді: дефля-циялык ... және ... ... ... ... ... ... салыктык кысымды күшейту, акша массасын шектеу аркылы
акшаға сұранысты шек-теуге бағытталған ... ... ... ... ... ... керісінше өндіріс каркынын томендетіп, дагда-
рыскаәкелуі мүмкін экономиканыңтокырауынаалып келеді. Бұл кейін дагдарыс
туындатуы мүмкін.
Табыс саясаты - бага мен ... ... ... ... ... ... өсу көлеміне катаң шектер коюды білдіреді.
Инфляцияға карсы шаралар мен саясатты ... ... ... ... болады:
1. егер де өндірісті өсіруді ынталандыру максаты койылса, онда
басымдыктабыс саясатын колдауға берілуі кажет;
2. егерде экономиканы ... ... ... ... ... дефляциялык саясат жүргізіледі;
3. инфляцняны кез келген бағамен төмендету максаты коныл-
са, онда табыс саясаты мен ... ... ... жи-
ынтыкэдістер колданылады.
Салық жүйесі мен инфляцияның қарым-қатынасы оңайшылықпен пайда болмайды.
Инфляцияның арасында жанама салыққа бағдарлану сипат ... ... ... өте ... мөлшерімен ерекшеленеді. Бұл бағаны өсуріді ... ... ... ... ... ... салудың өсуіне әкеледі
(амортизация сомасының төмендеуі және т.б.).
Қазір Ресей үшін инфляция қарқынын шектеу сипат береді. 1995 жылы ... ... ... ... ... курсын төмендетуге бағытталған
спекуляциялық операцияларын мүмкіншіліктерін тарылтып, ішкі ... ... ... ... ... ... реттеуі
өңдеу салаларында баға деңгейіне шығындардың өсуін қысқартты. ... да ... Аз ... олар ... ... ... ... бағалары жылдам жоғарлады. Ресурстарға бағаның өсуі бұрыннан да
артуы қосымша ... ... ... және ... ... жоғарылуына әкеп соқты.
Инфляцияны жою мүмкіншілігі елдің алдында тұрған міндеттерді сәтті шешуге
байланысты өндірісті жетілдіру және ... ... ... әр ... ... бар. ... мектебінің өкілдері
осы мақсатта мемелекеттік шығышдарды қысқартуды, коммерциялық банктердің
несиелеу күшін шектеу үшін орталық банктік есеп ... ... ... ... ... үшін ... ... арттыруды ұсынады.
Мемлекеттің алдында тұрған міндеттерді шешу – инфляцияны жою мүкіншілігін
тудырады. өндірістің ... және ... ... ... бірнеше жолдары бар. Кейнс мектебінің ... ... ... ... ... ... ... есеп ставкасын өсіру
3. салықты көбейту
4. коммерциялық банктерге міндетті резервтерді көтеру
Монетарлық бағыттың жақтаушылары ... ... деп ... ақша ... ... ... системалық реттемеленуі
2. коммерциялық банктердегі міндетті резервтерге міндетті шектеулер
қою
3. мемлекеттік шығындарды азайту
Нарықтық экономикада ... ... ... өзіндік
реттеулермен тығыз байланысты.
Бағаның қатты ... өсуі ... ... ... ... ... ... міндеттер – бюджетті тұрақтандыру, бюджеттік
экономиканың режимін ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге шекті баға орнату. Баға аумағында бірдей
саясат, кіріс пен салықтық арасында ... осы ... ... жасау
қажет.
Экономикалық өсудегі шаралар мыналар болып табылады: салық салуда
тұрақтылық орнату, ... ... ... көтеру, кредиттік саясатты
оңайтылу.
Инфляция кредиттік ақша ресурсы мен кірісті ғана ... ... ... ... ... ... ... алу әрқашан қиындықпен байланысты болды.
Ауыл шаруашылық техника, қарашірік және басқа да материалдарға бағалардың
өсуі – тауарлардың өндірілуіне және шығарылуына ... ... ... ... өсуі ... ең маңызды, бірақ
жалғыз көрсеткіші ... ... ... ... ақша ... ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығын, оның ... ... ... ... ... ... бірі – айналымдағы артық ақша.
Ол ақшаның құнсыздануына және бағаның өсуіне әкеледі.
Инфляция күнделікті шаруашылық ... атап ... ... ... ... ... әрекетін әлсіретеді. Бағаны төмендету
бәсекемен күрес құралы ретінде сирек пайдаланыла бастайды, нарықтағы бәсеке
жиірек тауардың ... ... ... ... Кәсіпкерлер бағаның бұрыңғы және өспелі деңгейіндегі ақшалай
табыстардың өсуіне ... ... ... өндіріс тиімділігін жоғарылату
бағаны төмендетуден ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция. Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау28 бет
Қазақстандағы инфляция деңгеіне баға беру және талдау25 бет
Дамыған елдердегі баға белгілеу6 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық әлеуметтік көрсеткіштер34 бет
Инфляция - пайда болу себептері және онымен күресу жолдары17 бет
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік-экономиклық зардаптары41 бет
Макроэкономика үлгілердің экономикалық мәні10 бет
Макроэкономикалық саясат21 бет
Макроэкономикаға кіріспе.Макроэкономиканың пәні және әдістемесі200 бет
ҚР инфляциялық жағдайы, себептері мен оған қарсы күрестің жолдары29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь