Инфляция деңгейін бағалау


Кәсіпорынның инфляция жағдайында бағалық стратегиясын қалыптастыру үшін мыналар қажет:
• Инфляция деңгейін дәлелді бағалау
• Болжанған немесе жоспарланған кезеңде экономикадағы баға өсуінің жалпы инфляциялық факторын есепке ала отырып, оның өнімі мен сатып алынатын ресурстар бағаларына жан жақты болжау жасау.
Бұл қысқа және ұзақ мерзімдегі жобаларға қатысты болады. Кәсіпорынның баға стратегиясындағы инфляция деңгейін бағалау үшін статистикалық практика мен әлеуметті экономикалық болжауларда қабылданған көрсеткіштерді қодану жөнінде кеңес береді.
1. Таурлар және қызмет көрсетудің тұтынушылық бағаның жиынтық индексі. Бұл жүйелі түрде, ҚР Мемлекеттік статистикалық комитетінің және көптеген экономикасы дамыған елдеріндегі қабылданған инфляция деңгейінің негізгі көрсеткіштері бойынша есептеледі. Тұтыну бағасының индексі (ТБИ) ҚР Мемлекеттік статистикалық комитетінде басып шығарылады және бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады. Ол статистикалық органдарымен келесі кезеңдер бойынша есептелінеді: жеделдетілген есептік көрсеткішпен әр апта сайын жедел есептеме мәліметтері бойынша; ай сайын өткен жылдың желтоқсанына қатысты нақтыланған мәліметтер бойынша.
2. өнеркәсіптік өнім өндірушілері бағасының индексі, ҚР Мемлекеттік статистикалық комитеті жариялайды және ол өнеркәсіп өндірісінде өндірілген өнімнің бағасына деген инфляцияны бағалау үшін қажет. Ол өнеркәсіп кәсіпорындарына инфляцияны өзі өндірген өнім бағасының өзгеруімен салыстыра бағалау үшін қажет. Белгілі бір өнім түрінің орташа бағасының деңгейі, барлық бағалардың қадағалаудың орташа арифметикасымен есептеледі, ал республикада жеке аймақтардың бағасының деңгейі өлшенген орташа арифметикамен есептеледі.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




КІРІСПЕ

Біздің бұл рефератымызда инфляция және баға туралы мәліметтер қамтылған,
сонымен бірге олардың арасындағы байланыс қарастырылады.
Экономикалық категория ретінде инфляция ұлттық табысты, қоғамдық өндіріс
сфераларының, халық шаруашылығы аймақтары мен салаларының халықтық таптық
және әлеуметтік топтарының араларында бөлуді білдіреді.
Баға тауарлар мен қызметтердің құнының ақшалай нысаны болғандықтан,
инфляция айналымдағы қағаз ақша бірліктері санының тауар бағасынан артып
кетуі нәтижесінде пайда болады. Бағалардың өсуінде, ақша бірлігінің сатып
алушылық қабілетінің төмендеуінен көрінеді. Демек, айналымдағы ақша
белгілерінің саны мен жылдамдығы инфляцияның деңгейі мен қарқынына елеулі
әсер етеді.

ИНФЛЯЦИЯ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУ

Кәсіпорынның инфляция жағдайында бағалық стратегиясын қалыптастыру үшін
мыналар қажет:
• Инфляция деңгейін дәлелді бағалау
• Болжанған немесе жоспарланған кезеңде экономикадағы баға өсуінің жалпы
инфляциялық факторын есепке ала отырып, оның өнімі мен сатып алынатын
ресурстар бағаларына жан жақты болжау жасау.
Бұл қысқа және ұзақ мерзімдегі жобаларға қатысты болады. Кәсіпорынның баға
стратегиясындағы инфляция деңгейін бағалау үшін статистикалық практика мен
әлеуметті экономикалық болжауларда қабылданған көрсеткіштерді қодану
жөнінде кеңес береді.
1. Таурлар және қызмет көрсетудің тұтынушылық бағаның жиынтық индексі.
Бұл жүйелі түрде, ҚР Мемлекеттік статистикалық комитетінің және көптеген
экономикасы дамыған елдеріндегі қабылданған инфляция деңгейінің негізгі
көрсеткіштері бойынша есептеледі. Тұтыну бағасының индексі (ТБИ) ҚР
Мемлекеттік статистикалық комитетінде басып шығарылады және бұқаралық
ақпарат құралдарында жарияланады. Ол статистикалық органдарымен келесі
кезеңдер бойынша есептелінеді: жеделдетілген есептік көрсеткішпен әр апта
сайын жедел есептеме мәліметтері бойынша; ай сайын өткен жылдың
желтоқсанына қатысты нақтыланған мәліметтер бойынша.
2. өнеркәсіптік өнім өндірушілері бағасының индексі, ҚР Мемлекеттік
статистикалық комитеті жариялайды және ол өнеркәсіп өндірісінде өндірілген
өнімнің бағасына деген инфляцияны бағалау үшін қажет. Ол өнеркәсіп
кәсіпорындарына инфляцияны өзі өндірген өнім бағасының өзгеруімен салыстыра
бағалау үшін қажет. Белгілі бір өнім түрінің орташа бағасының деңгейі,
барлық бағалардың қадағалаудың орташа арифметикасымен есептеледі, ал
республикада жеке аймақтардың бағасының деңгейі өлшенген орташа
арифметикамен есептеледі.
өндірушілердің бағасының индексінің есебі, Ласпейрс формуласымен, онда
қатысты бағаны өлшеу есебінде бұрыңғы жылдағы берілген өнеркәсіп өнімінің
құны қолданылады.
Индекс ай сайын өткен жылдың желтоқсанына қатысты есептеледі.
3. Жүк тасымалдауға тарифтік индекс, барлық қоғамдық көлік түрлерімен
жүзеге асатын жүк тасымалдауға деген тариф динамикасын көрсетеді. Жүкті
тасымалдауға тарифтер индексі, әр түрлі көліктермен тасымалдау қызметтері
үшін көліктік тарифтер өзгеруінің бағасын береді. Ол әр түрлі нышандар
бойынша (жүк түрлері, тасымалдау мөлшері, тасымалдау жылдамдығы және т.б.)
жеткізілген жүктердің құрылымының өзгеруін есепке алып қоймай, олардың
базалық кезеңмен салыстырғанда, ағымдық кезеңдегі днамикасын айқындайды.
Қызмет ету өкілі бойынша әр көлік үшін тариф тіркеледі. Қызмет ету өкілі,
ол белгілі ара қашықтыққа белгілі көлікпен ең жиы тасылатын 1 тонна жүк
түрінің жеткізілуі. өлшеу базасы ретінде алдыңғы жылдағы жүкті тасымалдау
бойынша кқлік өнеркәсіптерінің қызмет етуден алынған түсімдері туралы
мәліметтер алынады. Жоғарғы инфляция қарқыны, Қазақстанда 1994 жылы болды.
1995 жылы, ол 16 есеге азайды. Бұдан кейін инфляция қарқынының
тендециясының төмендеуі байқалды.
Бірақ, 1998-2000 жылдары жүктерді тасымалдау тарифінің елеулі өсуі
байқалды: трубамен өткізу көлігі жыл сайын 1,6-1,4 есеге, көлік жолымен –
10-12%-ға, темір жолымен – 1998 жылы 6,2%-ға, 2000 жылы 18%-ға дейін өсті.

4. мериалдық техникалық ресурстар бағасының индексін статистика органдары
есептейді және ол жүйелі түрде жарияланады. Индекс өндірістік техникалық
бағыттағы өнімдер тобының орташа бағасы туралы мәліметтер негізінде
есептелінеді. Бұл индекс, тек дайындаушы кәсіпорын жіберетін өнім бағасының
өзгерісін ғана емес, сонымен қатар өнімді тасымалдауға кететін шығындарды,
жабдықтау өткізу шығындарын, салықтарды көрсетеді.
Қазақстанда технологилық процес үшін кәсіпорындар сатып алатын шикізат
пен матреиалдар 2000 жылы 1995 жылға қарағанда, 2 есе қымбаттады. Осы
жылдардың ішінде (1997 жылдан басқа) дайын өндірістік өнімдердің
өзгерістерімен салыстырғанда, өндірістік ресуртардың баға динамикасының
кешігу байқалды.
5. Ауыл шаруашылық өнімдерінің баға индексі. Ауыл шаруашылық өнімдерін,
өндірушілердің өнімді өткізу бағасын өзгертуін көрсетеді. Ауыл шаруышылық
өндірісінің маусымдық ерекшелігіне қарай, өткен жылмен салыстырғандағы
есептік жылдағы тауар есебінің индексі қолайлы болып табылады.
Туыстық топты жеке баға индекстерін агрегаттау үшін және
экономикалық қызметті өлшеу базасы ретінде, ауыл шаруашылық өнімін өткізу
көлемі жайында, белгілі бір базалық жылғы мәлімет қолданылады.
Ауыл шаруашылық өнімдерін өткізу бағаларында жеткізуге,тиеуге кеткен
шығындар есептеледі, бірақ қосылған құн салығы есептелмейді.
Ауыл шаруышылық өнімдері өткізу бағаларының индексі, Ласпейрес
формуласы бойынша есептелінеді,
1992 жылы 1991 жылмен салыстырғанда, ауыл шаруашылығы өнімінің баға
индексі – 10,5 еседей өсті,ал 1993 жылы(1992жылға қарағанда ) – 7,7
есеге, 1994 жылы (1993 жылға қарағанда) -18,9 есеге өсті.
Экономиканың аграрлық секторындағы баға белгілеудің соңғы шектеулер,
1994 жылы қойылды. Ауыл шарушылық өнімдерінің баға деңгейі, саланың
негізгі және айналым қорларын құрайтын өнеркәсіп тауарларына бағалардың
өзгеруінен, сұраныстық шектеулерден, бәсекелестік орта мен ауыл шаруашылық
өнімінің жеке түрлерінің өндірісінде сақталған құлдыраудан қалыптасты,
Шаруашылықты жүргізу нысандары, өзара есептесудің әр түрлі құралдарын
пайдалану және т.б. факторлары да біршама әсерін тигізді. Осының бәрі
экономиканың басқа секторларындағы бағаның өсуіне қатысты, ауыл шаруашылық
өнімі бағаларының артта қалуының себебі болды: 2000 жылы 1992жылмен
салыстырғанда, олар 883 есеге өскен, ал өнеркәсіптің өндеуші салаларындағы
тамақ өнімдеріне – 2726 есе, бөлшек саудада 1459 рет өскен. Ауыл шаруашылық
өнімі бағаының индексін, өнеркәсіптік өнімдерін, өндірушілердің тұтыну
тауарлары мен жүкті тасылмалдау тарифтерінің бір жылғы орташа бағасының
өзгеруімен, ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілердің өткізу бағасының
өсуі, тауар өндірісінің басқа сферасындағы баға өсуінен, әлде қайда артта
қалғанын көрсетеді.
6. Халыққа қызмет көрсету бағасының индексі, халыққа қызмет көрсету
саласында жұмыс істейтін кәсіпорындар үшін аса маңызды. 1992 жылдан
бастап, баға либерализациясы кезінде тұтыну тауарларының баға индексінен
артты.
1992 жылдың аяғына қарай, қызмет көрсетулерге бағалардың өсу қарқыны күрт
жоғарылады және келесі 6 жыл бойы тауарлар бағаларының өзгеруіне қарай,
олардың өзгеруі тым тез болды. 1993-1998 жылдары халыққа көрсетілетін ақылы
қызметтер 9,8 мың есеге өсті, ал тауарлар бағалары 33,3% мөлшерінде
өзгерсе, ал ақылы қызмет көрсету – 17,7%-ға ғана өзгеруіне байланысты, 1999-
2000 жылдары, олардың бағалық қатынасы күрт өзгерді.
Тауарларға реттелген бағалардың жойылынуына және олардың “тепе-теңдік”
деңгейлерінің жылжуына қарай, әр түрліқызметтерінің бағаларының индексі,
тек өндіру шығындарын өтеуге мүмкіндік беретіндей деңгейге ғана төлем ақыны
жоғарылатуға болатынын көрсетті. Бұл әсіресе, 1996 жылдан бастап,
дотациясыз жұмысқа ауысқан тұрғын-коммуналдық салаға тән. Бұл жылы ыстық
және суық сумен қамтуды қамтамасыз ететін қызмет тарифтері 7-15 есеге сті,
а тұрғын үйде тұру төлем ақысы – 2 есеге өсті.
Келесі жылдары олардың күрт өсу тендециясы сақталды.
Сонымен бірге, тұтынк қызметінің сферасындағы инфляция деңгейін бағалау
кезінде, тұтыну бағасы алда деп ойлау, қате тұжырым. Қазақстан Республикасы
экономикасының жағдайында, бұрын қалыптасқан диспропорцияға байланысты
екені есте болу керек.
Инфляциямен күресудің негізгі әдістері – ақша рефомасы және инфляцияға
қарсы саясат.
1. ақша реформасы – мемлекеттің ақша айналымын тәртіпке келтіру және
нығайту мақсатында жүргізетін ақша жүйесін толық немесе жартылай өзгерту.
Бұл нуллификация, реставрация, девальвация және деноминация әдістері арқылы
жүзеге асырылады.
Нуллификация – ескі құнсызданған ұлттық валюталарды жою және жаңасын
енгізу арқылы жүргізіледі.
Реставрация – валютаның бүрыңғы алтын мәнін қалпына келтіруге және алтын
бағамен көтеруге бағытталады.
Девальвация – еікінші дүниежүзілік соғыстан кейңінгі кең таралған ақша
реформасының әдісі. Бұл ақша бірлігіндегі алтын мәнін қысқартуды немесе АҚШ
долларына қатысты валюта бағаның төмендеуін білдіреді. Бірақ та. 1971 жылы
доллардың өзі 7,89%-ға девальвацияға ұшырады. 1973 жылы ақпанында доллар,
екінші рет 10% девальвацияға тап болды.
Деноминация – ақша белгілерін жаңаға, олардың құнсыздануы
пропорцияларымен айырбастау арқылы айналымдағы ақша массасы номиналының
азаюы.
2. Инфляцияға қарсы саясат – инфляциямен күресуге бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу бойынша шаралар кешені. Инфляцияның себептері, өзара
байланысты екі бағытқа бөлінеді: дефляциялық саясат және табыс саясаты.
Дефляциялық саясат – мемлеекеттік шығындарды төмендету, несиег деген
пайыздық мөлшерлемені көтеру, салықтық қысымды күшейту, ақша массасын
шектеу арқылы ақшаға сұранысты шектеуге бағытталған әдістерді қамтиды.
Бірақ, бұл экономикалық өсуге әкелмейді, керісінше өндіріс қарқынын
төмендетіп, даңдарысқа әкелуі мүмкін экономиканың тоқырауына алып келеді.
Бұл кейін дағдарыс туындатуы мүмкін.
Табыс саясаты – баға мен жалақы бақылауды немесе тұрақты ұстауды, олардың
өсу көлеміне қатң шектер қоюды білдіреді.
Инфляцияға қарсы шаралар мен саясатты таңдау үкімет бекітетін
басымдықтарға байланысты болады:
• Егер де өндірісті өсіруді ынталандыру мақсат қойылса, онда
басымдық табыс саясатын қолдауға берілуі қажет;
• Егер де экономиканы “қызып кетуден” қорғау қажет болса, онда
дефляциялық саясат жүргізіледі;
• Инфляцияның кез келген бағанымен төмендету мақсаты қойылса, онда
табыс саясаты мен дефляциялық саясаттан алынған жиынтық әдістер
қолданылады.

ИНФЛЯЦИЯ ЖӘНЕ БАҒАЛАР
1. Инфляция - дегеніміз, кағаз акшаның тауарға өсуі, алтынға (алтынның
нарык бағасының өсуі), (шетел валютасына караганда ұлттык валюта
бағасыныңтүсуі) кұнсыздануын білдіреді.
Экономикалык категория ретінде инфляция, ұлттык табысты, коғамдык өндіріс
сфераларының, халык шаруашылығы аймакта-ры мен салаларының,
халыктыктаптыкжэнеәлеуметтіктоптары -ның араларында бөлуді білдіреді.
Баға тауарлар мен кызметтердің кұнының акшалай нысаны бол-ғандықтан,
инфляция айналымдағы кағаз акша бірліктері санының тауар багасынан артып
кетуі нэтижесінде пайдаболады жэне баға-лардың өсуінде, акша бірлігінің
сатып алушылык кабілетініңтөмен-деуінен көрінеді. Демек. айналымдагы акша
белгілерінің саны мен жылдамдығы инфляцияның деңгейі мен каркынына елеулі
әсер етеді.
Баганың өсуі. инфляцияның ең маңызды, бірак жалғыз көрсеткіші болып
табылмайды. Сонымен катар акша шығаруды, акша массасының өсуін. мемлекеттік
бюджет тапшылыгын, оның индикаторы деп есептеуге болады.
Қазіргі кездегі инфляцияга келесі сшюттар тэн:
бүкіл экономиканы камтитын эрекеттін жалпылама сипаты;
аскынды (хронический) сипат;
көп факторлык, ол акшалай жэне акшалай емес факторлар
эсерінен туындайды.
Инфляцияның негізгі көріністерініңбірі -айналымдағы артык акша. Ол
акшаның кұнсыздануына жэне баганың есуіне экеледі. Сондыктан, кейбір
экономистердің инфляцияны тұтыну бағасы-ның өсуімен байланыстыруы кездейсок
емес. Олар: Инфляция -бұл багалардың жалпы деңгейінің өсуі, - дейді және
оны тұты-ну тауары бағасының индексімен өлшеуді ұсынады. Бірак, кез келген
өсуін инфляциямен байланыстыруға болмайды. Біріншіден. өндіріс шыгындарының
өсуі нәтнжесінде көтеріледі, егер табиғи шикізаттарды өндіру жағдайларына
байланысты болса, баға өсуі мүмкін. Онда бағалардың осылайша өсуін, жалпы
түсініктегі инфляция деп атауға болмайды. Екіншіден, бағалардың өсуі тау-
арлар сапасының өсуімен, бүгінгі күн сэніне сай жаңа тауарлар шыгарумен
бапланысты болуы мүмкін. Бұл жагдайда да, біз ин-фляция туралы айта
алмаймыз.
Ипфляция күнделікті шаруашылыккызметтердің, атап айт-
канда, банкілік панызга кажет экономикалык аспаптар әрекетін
элсіретеді. Қалыпты жағдаГІда пайыз деңгейі және өндірістің жал-
пы пайдалылығы тұракты болады. Пайыз өндірістің жалпы пайда-
лылық динамикасының ыкпалымен калыптасады. Инфляция ке-
зінде пайыз козғалысы накты сектордың пайдалылык динамика-
сымен санаспайды, олардың күрт сан бағыттарға ауыткуы
үйреншікті болады. Пайыз мөлшерлемесі баганыңөсу ықпалымен
өседі. Экономикада акша жетіспеушілігі туады, өндірушілерге ай-
налым каражаты жетпейді. бүл өндірістің күлдырауына себепші
болады.
Инфляциялык процестердің күшеюі. инфляция мәселелерін
теориялыкдайындаудан өту кажеттілігін көрсетті жэнетүрлі ғылы
ми мектептерді өмірге әкелді. Олардың ішінде кең тарағаны кейн
сиандық пен монетарлық инфляция теориялары болды.
Кейнсиандық теориясын қолдапушылардьщ пікірі бойынша. инфляцияның терең
факторы болып, мемлекеттік бағдарламаларды ынталандыратын жұмыс күшінедеген
артық сұраныс болып табылады. Демек, инфляцияның себебі, халыктың жұмыс
бастылығынын жогары деңгейін қмтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік реттеу
болады. Инфляцияның мұндай түрі сұраныс инфляциясы деген атқ ие болды.
Кейнсиандык теориясы бойынша, инфляцияның пайда болу механизмі,
кәсіпкердің пайда нормасын артгыру максатында баганы өсіруге ұмтылуымен
кэсіпорындарга, осы жердегі кол жеткізілген еңбек өнімділігі деңгейіндегі
жалакы өсуін шектеуді колдану ұсы-нылады.
Осылайша кызметкерлердің жалакысын көтеру женіндегі талапта-ры арасындағы
өзара байланыска негізделген. Сондыктан, инфляция-ны тежейтін кұрал
ретінде, Кейнсиандык теорияның мэні инфляцияны өндіріс шығындарының өсуімен
түсіндіруінде болып тұр. Бұл инфляция шы-гындар инфляциясы деп аталады.
Инфляцияныц монетирлық теориясы экономиканың ақша сферасын зерттеумен
байланысты. Бастапқы сатысындаайналыстагы ақша санының өсу нәтижесінде
ендіріс көлемі өседі. Айналымдағы акша массасының әсуі телем айналымының
жеделдеуіне және косым-ша капиталдын инвестициялануынаәкеледі. Бұл кезде
бағаның жо-ғарылау каркыны айналымдагы ақша санының өсу каркынымен
салыстырғандатөмен болады.
Инфляциялық процестің екінші сатысында бағалар айналым-дагы акша санына
караганда тез өсе бастайды. Бұл акшаның айна-лымдылык жылдамдылығын
өсіреді. Қолда бар бәр ақшадан тезі-рек кұтылгысы келеді. Себебі, ертеңгі
қүннің өскен бағасымен ал-ғанша, бүгінгі күннің бағасымен көп тауар сатып
алу тиімді. Акырында айналымдағы акшаның сатып алушылык кабілетінің
құлдырауына тэн инфляцияның шекті нүктесі жақындай береді. Осыдан келіп,
гиперинфляция пайда болады.

1. Инфляция сонгы он жылдьщ ішінде. біртіндеп, барлык ел-дердің
экономикалык дамуының тұракты факторына айналды. Бага жүйесі эмбебап болып.
барлык кәсіпорындар мен қогамдағы ұйымдарга жайыла бастады. Тауар
бағасының, салык мөлшерлемелерінің. жалакы деңгейінің өзгеруі бүкіл экономи-
кага эсер етті. Бұл бага деңгейінің өсуіне экелді. Инфляцмя жьілына 2-3 % -
бен болатын инфляция үлкен шығын экелмейді. Сонымен бірге киягын инфляция
ұлттык шаруашылыкка пай-далы деген пікір кең таралды. Себебі, ол
экономикалык өсуді ынталандырады, ғылыми-техникалык және техникалык прогрес-
ке көмектесіп, оптималды салалык кұрылымның калыптасуына эсер етеді, ал
гиперинфляция жалпы экономикага өте кауіпті деп есептеледі.
Инфляцияны тұракты эрекет ететін экономикалык факторға айнал-дыру
монополия эсерінеп баға белгілеу практикасының трансфор-мациясымен тығыз
бамланысты. Олар кұлдырау кезеңінде бағаның сол деңгейін сактаса, көтерілу
жагдайында оларды жоғарылатады.
Баға бәсекесінің әрекеті тарылды. Баганы төмендету бәсеке-мен күрес
кұралы ретінде сирек пайдаланыла бастайды, нарык-тағы бэсеке жиірек
тауардың сапасын жогарылатуға, ассорти-ментін жаксартуга, тауарды
дифференциациялауға негізделеді. Кәсіпкерлер баганың бұрынғы немесе өспелі
денгейіндегі акшалай табыстардың есуіне мүдделі болады. Әдетте ендіріс
тиімділігін жоғарылату бағаны төмендетуден емес, алынған пай-даныңөсуінен
көрінеді.
Инфляция корпорация табысының есуіне тікелей ғана емес. жанама жолмен де
эсер етеді. Мемлекет шығаратын кағаз акша-лар өзінің белгілі бір бөлігінде
несие, жэрдемакы түрінде ірі кэсіп-орындар мен монополияларгатүседі.
Алынған карыздардың кай-тарылуы инфляция нәтижесінде сатып алу кұны
төмендеген акша-лармен іске асырылады.
Қағаз акшалардың кұнсыздануы, оның әмбебап сатып алу кара-жаты болуын
токтатады. Барлык несие жүйесі бұзылып, аморти-зациялык корлар
кұнсызданады, негізгі капиталдың жаңаруы күрт қыскарады да, барлык ұдайы
өндіріс процесі бұзылады.
2. Инфляцияны тұракты факторғаайналдыруға, мемлекетттің экономики мен
қаржмга белсепді араласуы да эсер етті. Зей-нетакы, медиииналык камтамасыз
ету көбінесе мемлекеттік ре-сурстардан жүргізіле бастады. Мұндай
максаттарга жұмсалатын каражаттар. салык салу өсуі есебінен жүрді.
Практикада жалпы шығындар күрамында белгілі біртабыстардыңболуын білдіретін
жұмысшылармен катар зеГІнеткерлердің де номиналды табыста-рын сактауда орын
алады. Барлык дерлік елдердің бюджетінде өсіп келе жаткан әскери шығындар
үлесі экологиялык мэселелерді шешу, коршаған орта-ны корғау, адамдарды
өндірістің колайсыз салдарынан корғау шы-ғындары көбіне
инфляциялықэдістермен орнытолтырылатын мем-лекеттік шыгындардың өсуіне
экеледі.
3. Инфляцияныңжою мүмкіншілігі елдіналдындатұрған мак-саттарды шешу
жетістіктеріне байланысты болады. Инфляциямен күресудің түрлі жолдары бар.
Кейнсиандык мектептін өкілдері, осы максатка сай мыналарды көздейді:
1. мемлекеттік шыгындарды кыскарту;
2. салык ауыртпалыгын өсіру;
3. орталык банктің есепке мөлшерлемесін өсіру және коммер-
циялыкбанктерді несиелеу потенциалын шектеу жэне накты сек-
торға жұмсалмайтын еркін каражаттарын байлау максатында ком-
мерциялыкбанктер үшін міндетті корлар нормаларын үлғайту.
Монетариэмді колдаушылар келесі шараларды колдану тиімді деп есептейді:
4. акша массасы көлемін накты, жүйелі реттеу;
5. пайыз мөлшерлемесін директивті орнатудан бас тарту;
6. коммерциялык банктердін міндетті резервтеріне міндетті шек-
теулерендіру;
7. мемлекеттік шығындарды кыскарту.
Соңғы жылдары Қазакстанда инфляция деңгейінің төмен-деуінің алғы шарттары
көріне бастады. Олар мемлекеттік бюд-жеттің кайталанбалы тапшылығының
жойылуымен байланыс-ты. Төлем мэселелерін шешуге көмектесетін ақша массасы-
ның біраз өсуі, инфляцияны колдамайды. керісінше телем ка-білеті сұранысты
және өндіріс дамуын ынталандырады. Бірак жинактауды, ең алдымен халық
жинағын есіруді ынталанды-руды жэне оларды накты секторларга
инвестициялауды қамта-масыз ету керек болады.
Қазакстан Республикасыныңүлттыкбанкісінің мемлекеттік пай-ыз саясатында
өзгеріс кажет. Үлкен пайыздық ставкалар кәсіп-орындарды үлкен шығындарға
экеліп соктырады, олар инвести-цияға карыз алу мүмкіншіліктерін колдана
алмайды жэне инфля-цияныңтөмендеуіне кедергі жасайды. Соңғы 1,5-2 жылдың
ішінде. біз пайыздык ставкалар акырын төмендеп келе жатканын байкай-мыз,
біраколар элі де, тұрақты әкономикалыкдеңгейге жете кой-ған жок.
Инфляция кезеңдері. Инфляция түрлері

. Инфляцияның жүру кезеңдері.
2. Алашапқып ипфляция жяне гиперинфляция.

\. Инфляция белгілі бір кезецдерде өтеді. Олардыңэркайсысы-на бағаның
сәйкес өсуі жэне инфляцияның белгілі түрлері тэн бо-лып келеді.
Алғашқы кезеңде инфляция процесі баяу өтеді. Мұндай инфля-цияны бір
қалыпты немесе баяу козғалыс деп атайды. Ақша жылына 2-3 пайызга
кұнсызданады. Халык мұндай инфляцияны сабырлык-пен кабылдайды. Мұндай
инфляция сұранысты көбейтуге, өндірісті кеңейтуге ынталандырады. Баға эрі
карай өседі деп, сенген ендіру-шілер тезірек акшаларын материалдык
кұндылыктарға салып, жаңа кұрал-жабдык, шикізат, материалдар сатып алады.
Дегенмен кез келген кездейсок факторлар халык шаруашы-лығын тұраксыз
тендік жагдайынан шығара алады жэне инфля-цияныңдамуынажол ашады, содан
барып инфляция жылына 5-7 пайызға өседі. Мұндай жагдайда экономикалық өсу
күрт төмен-деп, ғылыми-техникалык прогресс баяулайды және элеуметтік-
экономикалык шиеленіс өседі.
Инфляцияның екінші кезеңінде баға екі есе өседі. Мұндай инф-ляцияны
алашапкын немесе секірмелі деп атайды. Тым жоғары инфляция кезінде халык
шаруашылыгы стагфляция жағдайына иеніп, оның дамуыныңтолыктоктауына әкеп
соғады (стагнация). Сонымен бірге әлеуметтік саяси жағдай шиеленісе түседі.
Осы ке-зендегі инфляцияның каркыны жоғары болған сайын халыктың эсері саяси
жағдайында тереңірек және ауырырак болады.

2. Алашапқын инфляция кезінде:
1. жылына бағаның өсуі 20-дан 200 пайызға дейін құрайды;
2. акша жедел түрде материалдык кұндылыкка, косалкы кор
жинауға жұмсалады;
3. келісім-шарт кұру кезінде бағаның өсуі ескеріледі немесе ол
шетелдік катан валютада кұрылады;
4. айналым сферасы накты секторға залал келтіретін жоғары
каркынмен өседі;
баға деңгейі мен номиналды жалакының арасындағы аГіыр-
машылык тез өседі, бұл өмір деңгейінің халыктың тіпті ауқатты
белігініңахуалының курттүсуінеэкеледі. Ту.тыну коржының кұны үнемі өсуіне
баГіланысты жалдамалы кызметкерлер алдыңғы баға өсуін ғана емес, болжанып
отырған инфляция орнын толтыруга жететін номиналды жалакы өсуіне кол
жеткізеді. Бұл шыгынның есуіне, ягни бағаның көтерілуіне экеп соғады да,
жалакыны көбей-ту жөнінде жаңа талаптар тудырады. Осыдан келіп, жалакы
канта-дан өседі. Соның нәтижесінде жалакы мен бағаның инфляциялык спиралі
пайда болады.

Гиперинфляция (шектен тыс кұнсыздану) кезінде баға күрт өседі және ол бір
калыпты болмайды да, экономикалык катынас. салааралык сәіікестілікті
бұзады. Баға өзінің кұн шамасын өл-шеуіш төлемі мен айналым кұрамдары,
жинактаушы кұралдары кызметін орындауды токтатады.
Гиперинфляция ел басшыларының акша массасы көлемін ойланбай көбейтуінің
салдары болып табылады. Ақша-несиелік саясатты дұрыс жүргізу кезінде, бір
калыпты немесе баяу инфля-ция гиперинфляцияға ауыспайды.
Дамыған елдердегі инфляцияның негізгі түрі баяу инфляция болып
есептеледі. Мемлекеттік реттеу инфляцияның есуіне жол бермейді және оны бір
калыпта ұстап түруга мүмкіндік береді.
5.

35-лекция Сұраныс инфляциясы және шығын инфляциясы

. Ипфляцияныц ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сүттің сапалық деңгейін бағалау
Топырақтың ластануын бақылау, топырақтың ластану деңгейін бағалау
Тәуекел деңгеиін бағалау және төмендету әдістері
Оқушылардың білім деңгейін бонустық бірліктер арқылы бағалау
Инфляция және инфляция теориялары
Жергілікті бюджетті қаржыландыру деңгейін бағалау және оны жетілдіру бағыттары
Инфляция
Ақпараттық жүйенің деңгейін бағалау және оны қолданатын аудандар
Инфляция процесі
Инфляция жағдайы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь