Қаржы және инфляция туралы түсінік

Кіріспе 3
І тарау Қаржы және инфляция туралы түсінік
1.1 Қаржы ұғымы, мәні, қажеттілігі, функциялары мен рөлі 5
1.2 Инфляция ұғымы, түрлері, теориялары 12
1.3 Инфляцияның табиғаты және оның қаржымен өз ара
байланысы 17

ІІ тарау Қаржылық талдау және инфляцияны тежеу шаралары
2.1 Ақша > тауар = инфляция 23
2.2 Инфляцияға қарсы саясат шаралары 28

ІІІ тарау Жетілдіру жолдары және Ұлттық валютаның тұрақтандырылу жолдары 34

Қорытынды 41

Қолданылған әдебиеттер тізімі 43
Бұл тақырыпты алғандағы мақсатым еліміздегі қаржы мен инфляцияның рөлі, яғни экономикалық нарықта алатын орнын, елімізге қажеттілігін атап көрсету.
Бұл курстық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, қолданылған әдибеттерден және қосымшалардан тұрады.
Курстық жұмыстың бірінші тарауында қаржы мен инфляцияның ұғымы, мәні, түрлері, қажеттілігі және теориялары туралы жазылған.
Қаржы ұғымы дегеніміз не? Қаржы қолма-қол ақша табыс ұғымын білдіретін орта ғасырдағы латын тілінен пайда болған.
Ал инфляция дегеніміз не? Ол тауарлар мен көрсетілген қызметтердің бағасының өсуі және тауар тапшылығы мен қызмет сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіндігінің құлдырауы.Осы қаржы мен инфляцияның арасындағы қазіргі кездегі байланысты келесі екінші тарауда қарастырамыз.
1.Көшенова Б “ Ақша, Несие, Банктер, валюта қатынастары” – Алматы, 2000ж
2.Қожаниязов Т.Қ., Қожаниязова Ж.Т “Қазіргі экономика”-Тараз,2001ж
3. Құлпыбаев С, Ілиясов Қ.Қ “ Қаржы” – Алматы,2003ж
4. Ыдырысова Э.Қ “ Экономикалық саясат” – Алматы,2002ж
Газет, журналдар:
5.“Банки Казахстана” № 7, 8, 10 - 2004ж
6. “Банки Казахстана” № 1 – 2005ж
7. “Нұр Астана” 5 мамыр 2005ж
        
        Жоспар
Кіріспе
3
І тарау Қаржы және инфляция туралы түсінік
1.1 Қаржы ұғымы, мәні, қажеттілігі, функциялары мен рөлі ... ... ... ... ... Инфляцияның табиғаты және оның қаржымен өз ара
байланысы
17
ІІ тарау ... ... және ... ... ... Ақша > тауар = инфляция
23
2.2 Инфляцияға қарсы саясат шаралары
28
ІІІ тарау Жетілдіру жолдары және ... ... ... әдебиеттер тізімі
43
Қосымшалар
44
Кіріспе
Бұл тақырыпты алғандағы мақсатым еліміздегі қаржы мен инфляцияның рөлі,
яғни ... ... ... ... ... қажеттілігін атап
көрсету.
Бұл курстық жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... және ... тұрады.
Курстық жұмыстың бірінші тарауында қаржы мен инфляцияның ұғымы, мәні,
түрлері, қажеттілігі және теориялары туралы жазылған.
Қаржы ұғымы дегеніміз не? ... ... ақша ... ... білдіретін
орта ғасырдағы латын тілінен пайда болған.
Ал инфляция дегеніміз не? Ол ... мен ... ... өсуі және ... ... мен ... ... төмендеуі
салдарынан ақшаның құнсыздануы, оның сатып алу мүмкіндігінің құлдырауы.Осы
қаржы мен инфляцияның арасындағы қазіргі ... ... ... ... қарастырамыз.
Екінші тарауда,егер ақша тауардан ... ... онда ... ... болады. Осы қазіргі уақыттағы азық-түлікке, азық-түлікке
жатпайтын(мұнай, бензин, дизель отыны және т.б.) ... ... ... соң бұл ... қазіргі уақытта қандай қарсы саяси шаралар
жүргізіліп жатқаны туралы жазылған.
Ал үшінші тарауда ... ... ... инфляция экономикалық
нарықта тауарларға қалай әсер етіп жүргені қарастырылған. Осы соңғы тарауда
2004 жылы мен 2005 жылдағы инфляцияның ... ... ... ... бұл ... жұмыстың мақсаты – Қазақстан Республикасының
экономикалық нарықта инфляция деңгейінің қазіргі уақытта ... ... жылы ... ... құраса, ал қазіргі кезде (2005 жылы)
инфляция 7,8% ... ... Осы 4 жыл ... ... ... 1,4%-
ға артып отыр. Егер инфляция деңгейі ... ... өсе ... 1997-1998
жылдардағы инфляция деңгейіне жетсе, елімізде тауарларға деген тапшылық
пайда болады. ... ... үшін әр адам өз ... қосу ... ... ... ... және инфляция туралы түсінік
1.1 Қаржы ұғымы, мәні, қажеттілігі, функциялары мен рөлі
Қаржы ( “қолма-қол ақша”, “табыс” ұғымын ... орта ... ... financia ... ... ... ... finance сөзінен шыққан)
қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы
бар өндірістік қатынастарды білдіре ... ... ... ... ... ... Құн ... жүйесінде ( ақша, баға,
кредит, пайда, жалақы және т.т.) ... ... орын ... және ... ... ... ұдайы өндірістегі ... ... ... ... ... бір ... ... таптарға
жіктелуі кезінде, мемлекеттің дамуы мен оның ... ... ... ... ... тауар-ақша айырбасы
жағдайында пайда болып, дамыды және ол ақша ... ... ... ... ... ... қатынастардың кең ауқымын қамтиды.
Тауар-ақша қатынастарының жалпы ... ... ие ... ... ... жағдайындағы қаржы нақтылы және үздіксіз болып жататын
ақша айналымын – ақша ... ... ... ... ұғым ... ... қоғамдық өмірде сан алуан
нысандарда пайда болатын қызметтермен ассоциацияланады және міндетті түрде
ақша ... ... ... ... ... ... ... қолданысқа енгізген авторды атау
қиын. Бұл терминнің авторлығын 1577 жылы “Республика туралы алты кітап”
деген жұмысын ... ... ... ... Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың (“Афин республикасының кірістері туралы ”)
алғашқы авторы ... ... 430-365 жж.) ... ... 384-322 жж.) ... саласындағы көзқарасы
оның “Афиннің мемлекеттік құрылысы “ атты жұмысында баяндалған.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар-ақша ... ... мен ... ... ... ... рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және ... ... ... ... айырмашылығы мына себептерге
байланысты:
әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне ... ... ... ... ... бірге қаржы ұлттық табысты мемлекеттің пайдасына ... ... ... оны ... ... ... алады;
кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың
мүдделерін қорғайтын мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне ... жаңа ... ... ... жаңа жүйесін тудырады.
Мәселен, құл иеленуші және ... ... ... қатынастар
сәйкес келсе, мемлекет табысының қалыптасуы да көбінесе натуралдық сипатта
болады. Капиталистік ... ... ... ... табылады.
Тиісінше мемлекеттің табысы да ақша нысанында қалыптасады;
Егер мемлекет ... ... ... ... өндірістік
қатынастардың ұдайы өндірісі мен ... ... ... ... ... онда бұл ... қаржы да қызмет етеді.
Қаржының қажеттігі объективті мән- жайдан - тауар-ақша қатынастарының
болуынан және қоғамдық дамудың қажеттіліктерінен ... ... ...... мен ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет ... ... ... ... ресурстарына деген
қажеттіліктерін қанағаттандырып ... және бұл ... ... ... ... ... ... механизмі арқылы барлық
жағдайда ықпал етудің кең ... ... ... ... ... және ... саясатын жүзеге асыра алмайды, өзінің әлеуметтік-
экономикалық бағдарламаларын, қорғаныс және ... ... ... ете ... ... функциялардан басқа, шаруашылық
процестерді реттеу ... ... ... функцияларды орындайды,
сондықтан мемлекеттің қарамағына қаражаттарды орталықтандырудың дәрежесі
айтарлықтайжоғары – ... ... ... ... ... ішкі ... 20
пайыздан астамы және жиынтық қоғамдық өнімнің 10 пайыздайы ... мәні бар ... ... бейімделген жергілікті өзін өзі
басқарудың ... да ... ... ... ... муниципалдық
құрылымдар қаржысының жұмыс істеуін талап етеді.Сондықтан өтпелі ... ... ... ... мен ... ... көңіл
аударылады, оларға қаржы ресурстарын қалыптастыруда үлкен құқық пен
дербестік беріліп ... Тек ... ... ... ... ... ... арасында ұтымды, ғылыми негізде ... ғана ... ... және ... ... ... жаңғыруы болуы мүмкін.
Мемлекеттік сектордың қызметімен байланысты қаржы қатынастары ... ... ... деп аталынатындарды – мемлекет қаржыландыратын
және бірлесіп ... ... сол ... ... ... ... мен ... көрсетуді өндіру мен бөлуді қамтамасыз
етуге бағытталған. Бұған қалалар мен елді ... ... жол ... мемлекеттік биліктің, басқарудың, құқықтық
тәртіпті ... ... ... ... ... органдары мен
мекемелері, ішінара халықты әлеуметтік қорғау, білім беру және ... ... мәні ақша ... құн ... туындайды. Бұл
қозғалыстың шарты тауар –ақша қатынастарының ... және ... ... ... құн ... іс-әрекеті болып табылады.
Экономиканың жұмыс істеуінің ... ... ... тауар-ақша
қатынастарын әлдеқайда аз дәрежеде реттейді, негізгі реттеуіш ... және ... ... ... мен ... ... өндірісінің негізіне тауар өндірушілердің экономикалық алдын
ала келісіп алушылығын шарттастыратын қоғамдық ... ... ... ... ... материалдық-заттық факторларының саралануы
олардың әр түрлі деңгейі ... өнім ... ал сол ... ... ... ... және ... еңбектің әр түрлі шығындарымен
өндіріледі. Бұл теңсіздіктің ... ... ... пен ... күш-
жігерге баламалы болып келетін тұтынудың өлшемін объективті түрде ескере
алатын шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... Бұған ақша және оның туынды экономикалық
категорияларының, соның ішінде қаржының да ... қол ... ... ... тыс өмір сүре алмайды. Тек ... ... ... адам ... ... айырбасталғанда, оларды
белгілі бір ақшалай баламамен өткізгенде ... ... ... ... іс-әрекет механизмі және рөлі оның функцияларынан айқын
көрінеді. Қаржының мәнін толық ашу оның ұғымы мен ... ... ... ... қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын
анықтауды да ... ... ... ... ... осы ... тән қызмет тобын, мәннің іс-қимылдағы көрінісін, сапаның өзіне
тән категориялары кескінінің ... ... ... Функцияда
категорияның қоғамдық арналымы қамтып көрсетіледі, оның ... ... ... ... ... және ... өндірістік тәрізді екі
тұжырымдамасы танылып ... ... ... ... ... ... ... стадиясында – ақша нысанындағы қоғамдық өнімнің
құнын бөлу процесінде пайда болады, қаржының бөлгіштік сипаты оның ... ... ... ... деп санайды. Бұл тұжырымдамаға сәйкес
қаржы екі функция орындайды: бөлу және ... ... ... ... қоғамдық жалпы өнім мен оның аса
маңызды бөлігі – қлттық ... ... ... ... бір ... және ... бөлу процесінде пайдаланған кезде көрінеді.қоғамдық өнімді
бөлу алғашқы және кейінгі, немесе қайта бөлу болып ажыратылады.
Алғашқы бөлу кезінде жиынтық қоғамдық ... ... ... орнын
толтыру қоры шығарып тасталады және жаңадан жасалған құн – ұлттық ... ... ... ... сфераның және халықтың алғашқы
табыстары қалыптасады, олар бөлудің және қайта бөлудің күрднлі ... бұл ... ... рөлді қаржы атқарады. Қоғамдық өнім мен
ұлттық табысты алғашқы бөлу кезінде қаржы ... ақы ... және ... экономикалық категормялармен тығыз байланыста дамиды.Қайта бөлу
салалық, сондай-ақ ... ... ... ... субъектілер
бойынша қоғамдық өнімді ... сан ... ... ... ... натуралдық-заттық нысандағы өнімді түпкілікті тұтынуды
қамтамасыз ету үшін ұдайы өндіріс қатысушыларының ақша ... ... ... ... ... ... Бұл орайда
қатысушылардың бәрінің табыстары басқалардың шығыстары есебінен қалыптасады
және ұлттық табыс ... қоры мен ... ... ие болады. Бірінші
жағдайда қаражаттар өндірісті ... үшін ... ... ... ... инфрақұрылымының өндірістік емес қорларынан болатын
өндірістік қорлардың өсімі үшін, резервтер мен сақтық қорларды жасау үшін
пайдаланылады. Тұтыну қоры ... ... оның ... өндіріске арналған
түпкілікті табыстарын, әлеуметтік сфераның мекемелерін ұстауға, ғылымға,
мәдениетке, ... ... ... ... ... ... ... бөлгіштік функциясынан туындайды және
жиынтық қоғамдық өнімді, ... ... және таза ... ... ... ... ... және оларды мақсатты жұмсауға ьақылау жасаудан
көрінеді. Егер қаржының мәні, табиғаты және ... бір ... ... ... ең алдымен, таза табыстың Бір бөлігінің қозғалысымен, оны
бөлумен, ақша қорларын ... және ... ... ... ... ... ... және басқа жағынан, мемлекеттің
орталықтандырылған ақша қорларын жасаумен байланысты ... ... ... да ... ... ... өндірістің бүкіл ұдайы
өндірістік процесіне де, ... ... ақша ... қорын қалыптастыру және пайдалану процесіне де қызмет
етеді.қаржының екі ... ... ... мен ... ... функциясы қаржылық бақылауда – жалпы ішкі ... ... ... және ... ... ... ... жұмсауға бақылау
жасауда көрінеді.Бақылау функциясы сандық түрде қаржы ресурстарының
қозғалысы ... ... ... ... бөлумен және қайта бөлумен
байланысты болатын экономикалық процестерді бейнелейді. Сонымен бірге нақты
нысандағы қаржы ... ... ... қоғамдық өнімді құндық бөлу
процесіне мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... бақылаусыз экономиканың теңгерімді дамуының қамтамасыз етілуі мүмкін
емес.
Қаржының ... ... ... мағынасы кәсіпорынның,
фирманың шаруашылық-қаржы қызметіне теңгемен бақылау жүргізу. Бұл бақылау
материал, еңбек және ақша ... ... әрі ... ... қана қоймай, сонымен бірге кәсіпорындарда, фирмаларда өндіріс
рентабелділігін арттырудың резервтерін ... ... емес ... ... ... кезде қаржылық бақылаудың мынадай түрлерін ажыратады:
Қаржылық-шаруашылық бақылау.Оны ... ... ... мен ... ... ... ақша
қорларын бөлу жолымен жүргізеді. Ұдайы өндірістің бүкіл барысына: өнімді
шығару мен ... ... ... құн мен рентабелділікке, еңбекке ақы
төлеуге осылайша ықпал жасалады. ... ... бұл түрі ... ... ... ... бағытталған;
Қаржылық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар табысының бір бөлігін
мемлекеттік бюджетке алу ... ... ... мен құрылыстарды
қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... белгіленген
төлемдердің бюджетке дер кезінде түсуін, сондай-ақ ... ... ... құрылыс қарқынының орындалуына қарай берілуін
бақылайды;
Кредиттік-банктік бақылау.ол фирмалар мен кәсіпорындарды несиелендіру
арқылы жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ақылығы қағидаттарынан көрінеді. Бақылаудың
бұл түрі банк арқылы өтетін ... ... ... ... ... ... түрлері, теориялары
Инфляция – бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі ... ... ... ... ... ... ... Яғни,
инфляция – бұл жалпы ұсыныс пен ... ... ... Жеке ... рыногында сұраным ұсынымнан артық болса, бұл
тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай ... ... ... ... ... – бұл рыноктардың көбінде сұранымның
артуынан қалыптасқан ... ... ... ... ... баға ... жалпы өсуі.
Ақша сұранысынан тыс тауар бағалары еңбек өнімділігіне, нарықтың
монополизациялануына, жаңа ... ... ... жағдаятына, сыртқы
экономикалық жағдайға, мемлекеттік ... және ... да ... ... ... Яғни ... ... себептерге қалыптастырады.
Бірақ бағаның кез-елген өсуі де инфляция емес. Сондықтан жоғарыда келтірген
сеьептердің арасынан инфляцияны ... ... ... негізінен шаруашылықта қалыптасқан әр ... ... ... еске ала ... оның ... қарастырып көрелік. Біріншіден, бұл мемлекеттік шығындар мен
табыстар арасында қалыптасқан диспропорция немесе ... ... ... ... ... ... ... Егер тапшылық Орталық
банктің несиесі, яғни айналымға қосымша ақша шығару арқылы қаржыланған
болса, онда бұл ... ақша ... ... және ... ... ... Екіншіден, егер ... ... ... ... яғни ... ... ... жүргізілетін болса, түптен келгенде, бұл да инфляцияның себебіне
айналуы мүмкін. Үшіншіден, осы күнгі экономикалық ... ... ... 20 ғасырда нарық құрылымының өзгеруімен түсіндіреді. Бүгінгі ... ... ... ... ... ұқсамайды. 19 ғасырдағы нарықта негізінен
өзара толық ... ... ... Бұл ... көптеген
өндірушілер өзара еркін бәсеке негізінде өндіріп сататын, салалық ... ... ... ... ... ... бір саладан екінші
салаға ауысатын еді. Қазіргі ...... ... түрінде
қалыптасқан. Осы күнгі ірі фирмалар белгілі бір ... ... ... ... өз өніміне бағаны өзі белгілей алады. Фирма-олигополия ... ... да оның ... ... ... ... ... деңгейінің тұрақты болуына мүдделі. Бағаның төмендеуімен өз
рыногындағы ... ... ... ... ірі ... ... артуына кедергі жасауға тырысады.қалыптасқан өндіріс түріне
жаңа фирмалардың келуіне шек қою ... ... ... ... мен ұсыным арасындағы диспропорцияны мүмкін ... ұзақ ... ... ... Төртіншіден, ұлттық экономикалардың “ашыла” түсуіне,
тартылуына байланысты инфляцияның бір елден ... елге ... ... ... ... ... мүмкіншіліктері де шектеулі келеді.әрине,
ұлттық валютаның бағасын арттырып импортты арзандатуға ... ... ... ... ... ... ... әлем нарығындағы өтімділігі
кемиді. Бесіншіден, “инфляцияны тосу” деген жағдайда байланысты инфляциялық
процесс өзін-өзі ... ... ... ... ... ... пікірінше, “инфляцияны тосу” психологиясын ... ... ... ... деп анықталады.
Бұрын инфляция төтенше жағдайда ғана қалыптасатын. Мысалы, соғыс
кезінде мемлекет ... ... ... ... үшін өте ... ... ақша ... Соңғы екі-үш онжылдықта көптеген елдерде
инфляция ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... жеке алғанда осы күнгі Кейнсті ... ... баяу ... ... ... ... оңды әсер
ететін фактор ретінде қарастырады. Баяу инфляцияны олар мемлекеттің бірден-
бір тиімді саясат жүргізу құралы ... ... Баяу ... ... пен нарық жағдайларының өзгеруіне сәйкес бағаларды реттеп отыруға
мүмкіндік береді.
Қарқынды инфляция – экономика үшін ... қиын ... ... ... көбі қарқынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған икемделе
береді.Гиперинфляцияда бағалардың ... ... ... ... ... ... ... кезінде бағалардың өсу қарқыны
айналымға шығарылған ақша көлемінің өсуінен көп есе ... ... ... өс қарқын соншалық, тіпті ақша ... ... ... жұмыс істегенде де айналымға қажетті ақша
көлемін шығару мүмкіндігі жетпей ... ... ... ... ... яғни бағалар бір қалыпты және баяу өседі. Бұл ... бір ... ... ... ... ... да өседі. Нарықта тепе-
теңдік сақталады. Теңгермелі емес инфляция кезінде жеке тауар ... ... ... ... ... ... тосылған инфляцияны тосын инфляциядан айыра білген ... ... ... ала ... ... ... оны ... арнайы
мақсатпен “жоспарлайды”. Тосын инфляция ... ... және ... көрінеді. Мұндай жағдай ақша айналымын және салық жүйесін бұзады.
Тұрғындар бағаның ... ... ... ... сақтап қалу
мақсатында тауарларды жаппай сатып ала ... ... ... ... ... ... мен баға ... да тез өсетін
болады. Сонымен ... ... ... ... өсуі тұрғындардың
“инфляциялық тосу психологиясын” туғызады. Егер ... ... ... елде пайда болса, ол нарық жағдайына ... әсер ... ... да қуатты елде тұрғындар бағаның уақытша ... және ... өсуі ... тез болса, соншама оның құлдырап
түсіп кетуі әбден мүмкін болатынына сенеді: сондықтан олар ... ... ... ... мақсатында сатып алуды күрт қысқарады. Нарықтық
сұранымның қысқаруы баға ... әсер ... ... өсуі ... ... құлдырап, бастапқы қалпына келеді.
30-шы жылдарға дейін батыс ... ... ... ... деп ... келеді. Жағдай инфляцияны таңқаларлықтай болса ... ... ... ... ... ... ... кейін
ғана өзгерді. Мұндай көзқарас Д.Кейнстің екі түйінді қағидасына сүйенді:
біріншіден- мемлекеттік ... ... ... ... ақша ... ... нарықтық экономикаға кеңінен араласуының қажеттілігі
және екіншіден- мемлекеттік ... ... ... ... ... ... болу қажеттігіне деген ... ... ақша ... ... ... мүмкіндігі туралы ойлар осыдан келіп
шығады.
Кейнс бойынша айналымдағы ақша көлемінің өсуі еңбекке толық қамтылмау
жағдайында ... ... ... өндірісті және тауарлар ұсынымын
ынталандыруға жеткізуі ... ... ... ... ... ... ... инфляция” тұжырымдамасының негізіне жатқызылды. Бұл
көптеген батыс елдерінің экономикалық саясатының ... ... да, ... 60- ... ... ... ... тұжырымдамасының негізіне
жатқызылды. Бұл көптеген батыс елдерінің ... ... ... ... 60-жылдардың аяғында “бақыланатын инфляция”,
“шоқырақтайтын инфляцияға” ... ... 60-70 ... ... ... ... ... күшті ықпалында болды. Осыдан да ақша
сұранымының тауарлар ұсынымынан асып ... ең ... ... ... яғни
ауқымды инфляцияның ашық формасын ынталандырды. Бұған ілешала жоғарыда
сипатталған ... ... іске ... Ал,70-жылдардың
ортасында бұған энергетикалық ... ... Қуат ... ... шұғыл артуы “еңбекақы-бағалар” шиыршығының айналымын бұрынғыдан
да күшейтті жәе ... ... ... ұдайы өсетін құбылысқа
айналдырды.
Батыста кейнсианшылдық ережелерінен түңілушілдік орнады да ... ... ... жаңа ... ... билікке
келді. Олардың айтарлықтай өкілдері Р.Рейган мен М.Тэтчер болды. ... ... ... және оның ... ... ... құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге ... ... әрі ... ... тығыз
байланысты деп саналады.
«Инфляция» термині ақша айналысына қатысты 19 ... орта ... ... және АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары қағаз долларының қисапсыз
көп ... ... ... 19 ... бұл термин сондай-ақ Англия
мен Францияд қолданылады. ... ... ... ... ... бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы
кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-сыншы жылдары жазыла бастады.
Инфляияның ... ең ... ...... ... ... ... сферасының артық қағаз ақша массасымен толып кетуі.
Олардың құнсыздануы және ... ... ... ... мен қызметтер
көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға ... ... ... ... қоғамдық өндіріс процесінің алшақтықтарына және артық көп
ақшаның шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы бұзылады.
Инфляция – ақша жүйесінің ... ... ... мына ... ... болады:
Айналысқа артық ақшаның шығарылуы;
Қолайсыз төлем балансы;
Үкіметке сенімнің жоғарлауы.
Инфляция әлемнің ... ... ... ... ... ... ... бірі болып есептеледі.
Инфляцияның көріну нысандары:
Тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуі, оның ... ... ... ... өзі ... құнсыздануына, оның сатып алу жарамдылығының
төмендеуіне ұрындырады;
Ұлттық ақша бірлігінің шетелдік ақша бірлігінде ... ... ... ... ... өсуі нәтижесіндегі ақшаның ... ... ... ғана ... ... бірге елдің экономикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де байланысты. Инфляцияға өндіріс пен
өткізу сферасындағы әр ... ... ... ... ... ... себепші болады. Инфляцияның әуел бастағы ...... ... ... ... мен ... ... мен ұсыным,
мемлекеттің кірістері мен шығыстары, айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... Инфляцияның ішкі
және сыртқы факторларын айыра білу қажет. Ішкі факторлардың арасындағы
ақшаға жатпайтын және ... ... ... ... Ақшаға
жатпайтындары – бұл шаруашылық сәйкестігінің бұзылуы, экономиканың циклдық
дамуы, өндірістің монополизациялануы, инвестициялардың ... ... ... жағдайлар және басқалары. ... ... ... ...... ... ... өсуі, ақша эмиссиясы, сондай-ақ кредит жүйесінің ... ... ... артуы нәтижесінде кредит құралдарының өсуі және
басқалары жатады.
Инфляцияның ... ... ... ... ... өйткені инфляция құбылысы мынадай қаржылық факторларға тәуелді болып
келеді:
Белгілі бір салық нысандары мен ... ... ... ... ... бюджет арқылы
қаржыландырудың ауқымы;
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабудың әдістері;
Мемлекеттік берешектің ... ... ... қаржы инфляциялық процеске бірқатар
факторлар арқылы айтарлықтай әсер ... ...... шығыстарының өсуі, бұл ерекше төлейалушылық
сұранымының артуына жеткізеді, сөйтіп тікелей баға белгілеуге әсер ... мен ... ... ... ... ... ... шығыстарының көбеюіне соқтырады, ал оның кірістері, ең алдымен,
салық түсімдері қажеттіліктен артта қалып қояды. Бұл ... ... ... созылған тапшылыққа ұрындырады.
Екінші фактор – табысқа салынатын ... ... ... едәуір
бөлігі баға механизмі арқылы тұтынушыға ауысады және рыноктегі бағаның
көтерілуінің басты себебі болады.
Үшінші фактор – ... ұзақ ... ... қаржы қатынастарын да өзгерістерге ұшыратады.
Біріншіден, инфляция тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуі ... ... ... ... ... ... ... құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, ... ... ... ... проблемаларын
шиеленістіреді.
Сөйтіп, қаржы мен инфляция ... ... ... ... ... ... ... тездеткіші бола алатын
сияқты, инфляция да қаржы қатынастарына әсер етеді.ақшаның құнсыздануы және
бағаның көтерілуі ... ... ... төмендетуге, бюджеттің
шығыстарын көбейтудің қажеттігіне, ... ... ... ... ... ... ... борыштың өсуіне
ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы ... ... ... ... ... салықтық кірістер мен қарыздар оларды есептегеннен
кейін ... ... бір ... ... түседі, сондықтан
мемлекеттің алу сәтінде олар құнсызданады. ... ... ... ... ... қарыздарды тарту үшін ... ... ... ... ... ... деңгейінен жоғары
көтеруге мәжбүр болады, бұл ... ... ... өсуін
тудырады.қаржы қатынастары мен ... ... бір ... сипаты, бірін-бірі өзара толықтыра отырып, экономикалық жүйедегі
келеңсіз нәтижелерге апарады. ... ... және ... үшін ... ... ... ... индексінің қарқыны
былайша анықталады. Ағымдағы жылдың ... ... ... жылдың
бағалары индексі шегеріліп, өткен жылдың бағалары индексіне бөлінеді, сонан
соң жүзге көбейтіледі:
Инфляция қарқыны = І - І /І ... ... ... ... мен ... ... ... жылға қарағанда былайша өсіп отырды(есе): 1990-1; ... ... ... ... 1997-1,17; 1998-1,07; 1999-
1,18; 2000-1,13.
Дүниекжүзілік практикада егер инфляцияның қарқыны жарты жыл ішінде
және одан ... ... ... ... ... ... 11,5 пайыз құрса,
онда мұндай деңгей әсіресе инфляцияға сәйкес келеді. Сөйтіп, ... ... ... жж. ... ... асып ... ... екі типін бөледі: сұраным инфляциясы және
шығындар ... ... ... ол ... және жеке ... ақша иассасының
өсуімен байланысты өнімге, тауарларға және қызметтергесұранымның өсуінің
салдары болып табылады.
Екінші жағдайда ... ... ақы ... ... бойынша
пайыздық мөлшермелердің көбеюіне, тұтынатын шикізатқа, материалдарға
бағаның, қызметтер көрсетуге тарифтердің ... ... ... ... ... экономикалық өмірде инфляцияның ... және ... ... салдарлар тығыз тоқайласады, өзін өзара
толықтырады, бұл инфляциялық шиыршық деп аталынатынды ... бұл ... ... ... баға мен ... ақы ... өсуі
нәтижесінде шығындардың көбеюі шығарылатын өнім құнының артуына соқтырды,
мұндай өнімді тұтыну жалақының және ... ... ... шығындардың қосымша өсуін талап етеді және осылайша шексіздікке
кете береді(2 сызбаны қараңыз). Инфляция ... ... ... ... ... бұл – импортталатын және ... ... ... ол ... ... ... тыс түсімінен және
импорттық бағалардың ... ... ... ... ... ... ... банкте депозиттейді, орнына ұлттық валютада
баламалы сома алады; банк ... ... ... өзі ... ... және кредиттік экспанияны кеңейтуге мүмкіндік береді, ... ... ақша ... ... ... қозғау салады.
Экспортталатын инфляция тауарлар мен қызметтер көрсетуге экспорттық
бағаның көтерілуінен туады, бұл тұтынушы –елдерде, соның ішінде дамып ... ... ... ... ... ... халықаралық
коорпорациялардың – рыноктердгі ... ... ... ... ... салады. Корпорациялардың валюталық
операциялары олар болған елдерде несие капиталдың қосымша ұсынымын ... ... ... қосымша ауқымы айналысқа түседі және коммерциялық
және орталық банктер арқылы банктер арқылы ... ақша ... ... ... базистік қатынастардың қарама
–қайшылықтарынан, экономикадағы үйлесімсіздіктер мен ... ... ... ... ... қоғамдық өндірістің төмен
тиімділігінен болады.
Инфляцияның көріну нысаны – ақшаның құнсыздануы мен ... ... ... ... ... ... оның ... алуға
жарамдылығының тиісінше төмендеуі.
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен салыстырмалы тұлғаланатын тауар
ауқымынан ... ... ... ... қабілетсіздігінде.
Ақшаның жұмыс істеу негізі болып табылатын оның бұл қасиеті оған өзінің
арналымын – ... ... ... ... ... ... тиімді
орындауға, қорланым мен құнды сақтаудың құралы болуға мүмкіндік береді.
Инфляцияға өндірістік сферада, халықтың көптеген жігінің материалдық
жағдайына, ... ... ... әсер ... ... көзі – ... ... тапшылығы Қазақстан үшін де сипатты.
Бюджет тапшылығы инфляцияның қайталама факторы болып табылады, өйткені ол
шығындардың ... және ... ... ... ... туады. Бюджет тапшылығы Қазаұстанның егемендігі жағдайында
да ... ... ол 1991 ж. ... ... ... 20,4%, ... ... 1995-17,4%, 1996-17,4%, 1997-17,7%, 1998-18%, 1999-
14,3%, 2000-9,8%, ... ... 2002 жылы ... ... 1,453 млрд ... ( ... 0,11%) құрады. Инфляцияның дамуына
инфляциялық нәтижені тудырған жаңа салықтарды – ... ... ... ... салынатын салықты, акциздерді, экспорттық және импорттық
кеден баждардың ... ... ... ... ... қаражаттар
аударымдарын экономиканы жаңғырту қорына, ... ... ... мемлекеттік қорына ... ... ... ... ... көбейту сияқты қаржыны және әлеуметтік
шараларды асығыс ... ... ... ... ... ... ... кредиттер
бойынша пайыздарды жатқызудың тәртібі болып табылады; ... үшін ... өсуі ... бұл ... ... ... оның ізін шала ... өсуіне соқтырады.
Айтылған факторлар өндіріс шығындардың - өндірушілер инфляциясын
арандатушы факторларға жатады.[3]
ІІ тарау Қаржылық талдау және ... ... ... Ақша › ... = ... пайымдауынша, соңғы уақытта өнім өндіру мен тұтынудың
арасы алшақтап бара жатқаны байқалады. өткен жылы ... ... ... ... ... ... ... мөлшері де 13,2 пайызға артқан. Егер ішкі
жаопы өнімнің көлемі 9,4 пайызға өскендігін ескерсек, арадағы алшақтықтың
едәуір екенін ... қиын ... ... ... ... халықтың нақты
қаржылық кірісі тез қарқынмен өсе түсуде, бұған тауарлар мен ... ... түрі ... Осыған орай, қазіргі кезде тауар-қаржы
қатынасының сәйкессіздігі орын алып ... ... ... ... ... да ... қысымы күшейе түспек. Тауар-қаржы қатынасының
сәйкессіздігіне әсер ететін жайттар жеткілікті. Олардың ең ... ... ... бағасының және коммерциялық банктердің сырттан
келетін қаржысының өсуі.
Елбасы үстіміздегі жылғы Қазақстан халқына Жолдауында үкіметтің алдына
нақты ... ... яғни ... ... ... ... 100 миллиард
теңге қаржы бөлінуі керек. Бұл ... ... ... ... жалдың 1 ... ... ... ... ... ... тиісінше 60 миллиард және 30 миллиард
теңге қаржы жұмсалмақ. Дәл осы қадамды ... ... ... ... отыр деп толық айтуға болады.
Мұнай бағасының көтерілуін халықаралық деңгейдегі беделді ... сан ... ... ... ... алмайтын сыңайлы. Сондықтан
агенттіктердің бірі мұнай бағасының жоғары күйінде ... ... ... ... Ресей, Қазаұстан және әзірбайжан сияқты елдердің асығы алшысынан тұра
беруіне қолайлы жағдай туғызады деп ... ... ... ... өз ... ... болмаса да,
қаржының сырттан ағылуынан ... ... ... ... ... ... ... өсіп, инвесторлар оларға сеніммен қарап, қазақ
еліне қыруар қаржы салуға тәуекел етеді. Бұл ... ... ... деңгейінің жоғары екніне назар аударған жөн. Олар өз ... ... ... қағидаттарды бұлжытпай орындап, жоғары
рентабельділікке қол жеткізіп келеді. өз ... ... ... ... де инвесторларды бей-жай қалдырмайды. Қазіргідей халықаралық
рынокта қолайлы баға коньюктурасы қалыптасып ... ... ... ... ... ... қиын ... Елдегі ірі компаниялар да
негізгі капиталға инвестиция құюды арттыра ... ... ... ... ... ... етіп ... да экономиканың өрісі кеңеюіне игі
септігін тигізуде. Құлашын кең жая бастаған ірі компаниялар ... ... ... ... айналдыра бастады. Бұл ретте еурооблигацияларды
тиімділікпен орналастыруға, акцияларды шығаруға ерекше мән берілуде. ... ел ... ... ... мол.
Бүгінде Қазақстан басқаны былай қойғанда капиталды ... ... ... ... ... ... айқын көрінісіндей. Іргедегі
Қырғыз Республикасына да қол ұшын беруге ... бар. ... ... қоры және Ұлттық қорда жиналған қаржы мөлшерін қосқанда 14,5
миллиард АҚШ ... асып ... Ал ... ... ... ... сыртқы қарызы 3,5 миллиард АҚШ ... ... ... ... ... ... еді. ... әсте мұнымен шектелуге
негіз жоқ. Қаржы әлеуеті ... ... ... ... жөн.
Кәсіпорындардың өндірістік әлеуеті инвестиция тұрғысынан толық қамтамасыз
етілгендігін атап өтуге ... Енді ... ... ... да ... ... жүзеге асыру жөніндегі міндеттерді батыл қоюға
болады. Халық ... ... ... ... яғни ауыл ... ... қызмет көрсету, коммуникация, ішкі туризм саласында ауқымды
жұмыстарды ... тура ... ... ... қосымша кіріс көздерін
тиімділікпен игеруге, отандық экономиканың дайындық деңгейі тиісті ... ... дей қою ... ... ... ... З.Кәкімжанов Елбасы
Жолдауының әлеуметтік шығындарға жаңа сапалық көзқарасты ... ... тиек ... ... ... тұрғысынан тиісті саясат жүзеге
асырылмайынша, ... ... ... мен ... ... ... жағдайлар туындауы мүмкін. Егер бұған ... ... ... мәселелер анықтала қалса, онда 2007-2008 жылдардың
сыртында белгілі бір макроэкономикалық ... ... орын ... ... ілкімділік танытып, отандық тауарларды тасиды.
Нәтижесінде, ... ... ... ... асып ... ... ... түрде тәуір жағдай қалыптасқан. Импорт 52 ... ... ... 56 ... жетіп, арақатынас экспорттың пайдасына шешіліп
тұрғандай ... ... ... ... ... ... ... аңғартады.өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда экспорт 28
пайызға өссе, ... ... 37 ... ... ... осы ... ... шетелдік өндірісті жанама несиелеуге бет бұрамыз. Бұл-
алаңдатарлық жайт.
Соңғы ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті
инвестициялауға жұмсалып ... ... ... құйылып жатқандықтан ... ... ... да ... барады. Бұл өз кезегінде банк
жүйесінің жүгін ауырлата түспек. Жылжымайтын мүлік құрылысын жүргізуге және
тұрғын үй ... ... ... несиелер үлесінің артуы мұны одан ... ... ... ... портфельдің 37,9 пайызының осы
мақсаттарға жұмсалып отырғандығы ... өрши ... ... ... ... да ... қарайды. Осы тұста 1997 жылғы Оңтүстік-
Шығыс Азиядағы жағдайдың сабақтарын ... тура ... ... ... ... несиелеуге қатысты атқаратын қызметінің саплық
деңгейін көтеріп, бұған айрықша мән беру ... ... ... ... Бұған біржақты қарауға болмайды. ... ... ... ... ... ... қатар тұрғын халыққа
тигізетін әсер, ықпалдарын да қарастыру қаперден шығармаомауы қажет.
Бар мәселе, билік тарапынан тұрғын ... ... ... ... ... ... қаржыға тіреліп тұр. Қисапсыз қаржы
инфляцияның өсуіне әкеліп соғады. Қазірдің ... ... ... ... ... ... ... төлемнің артуы бұған дейін
күтілген инфляция деңгейін 0,4-0,7 пайызға көтереді. Ұлттық банктің бұған
дейін жасалған ... ... ... ... пайымдауынша, жеттік
жоспарлау министірлігі әзірлеген қазақстанның үстіміздегі жылғы ... ... ... ... ... сәйкес, инфляцияның жылдық
орташа деңгейі 5-7 пайыз көлемінде ... деп ... ... бұл ... бұдан да көтере түсуді ... ... ... ... ... жетерлік. Экспортқа шығарылатын
тауарлар бағасының ... ... банк ... ... және ... өсуі, сұраныстың артуы да бұған өз ... ... ... ... ресейге де тән. Олар да шығандай ... ... ... ... әлекке түсуде.
Ел экономикасы даңғыл жолға түсіп кетті деуге әлі ерте. өнім өндірудің
тұрғын халық кірісінің өсу деңгейіне ілесе алмай отырғаны да ... ... ... бағасының экономикаға қолайлы болып қалыптасуы, соңғы ... қай ... де алға ... ... ... Бірақ, экономикамыздың
бұдан да гөрі нығая түсуі қажет еді. өйткені, тәуір өзгерістердің ... ... ... ... инвестицияның ауқымы артты.
Дегенмен, мұның өзі лезде қайтарымға жеткізеді деу ... ... ... ... ... ... ... тиесілі уақытты уыстан шығарып
алдық. Мұнай ... ... ... ... ... ... соңына дейін жеткізімеді, салық-бюджет саясатында ... ... ... ... қиын ... ... амалдары да қарастырылуда.
Банктерге, зейнетақы ... және жеке ... ... ... ... ... әлі жете бермейтін экономикалық
әлеуеттіңорнын толтыру мақсатында сыртқы ... да ... ... ... ... ... ... қағаз рыногының енуі мәселені шешіп
тастамайды. Бұдан да гөрі ... қор ... ... ... ... жасалғаны жөн. Қаржы арнасынан асып ... ... ... сөз ... да қор ... мұны өзі дербес
шешуге тиіс. ... ... ... молая түскен тұтасмұны тиімді
пайдаланудың тетіктері іске қосылуы керек. ... ... ... ... арнаға бұрып, аймақтағы технологиялық орталыққа
айналдыру \ға әбден болар еді. Бұған дейін ... және ... ... ... ... жөн. Аталмыш бағытта тиісті талпыныстар
жасалуда. Инвестициялық қорлар бұған қатысты шаруаларын жандандыра ... кең ... ... шағын кәсіпкерлік те қол ұшын берер еді. Демек,
шағын кәсіпкерлікті қолдаудың нарықтық тетіктері соны ... алуы ... ... ... сеңнің көбесі сөгіле бастаған сыңайлы.
Үкімет бизнеспен әріптестік ахуалды ... ... ... Таяудағы
үш жылда 95 миллиард көлемінде банк несиесін алуға мемлекеттік қор арқылы
кепілдік ... әзір ... ... Мұны ... ... ... ел экономикасынын еңсесін көтеруге сүбелі үлес қосуға болады.
Қиындықтардың құрсауынан құтылуға мүмкіндік ... ғана ... ... ... ... шаралары
Инфляцияның өрістеп, күшеюі экономикалық және әлеуметтік қарама-
қайшылықтарды асқындырып жіберетіндіктен ... ... жою және ... ... ... ... ... бастайды.
Инфляция кезінде мемлекет іс-қимылының екі нұсқасы болады:
1) бейімделу саясатын жүргізу немесе инфляцияға бейімделу; бұл кезде
табыстарды, жалақыны, пайыздық ... ... ... ... ... ... мен ... қысқа мерзімде
жобаларды өткізеді, жеке тұлғалар табыстың қосымша көздерін іздестіеді ... ... ... ... басу ... ... қарсы
шаралардың кешенін жүргізу.
Инфляцияны жою жөніндегі шаралардың кешені қоғамның іс-әрекет етуінің
өндірістік-экономикалық, құқықтық, институционалдық, моралдық- адамгершілік
сфераларының әр түрлі ... ... ... ... ... те ... базалық, өндірістік-экономикалық сфера болып табылады.
Сұраным инфляциясын жоюға ақша және фискалдық саясатты ... ... ... ... жетуге болады.
Инфляцияға қарсы саясат – иннфляциямен күреске бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу жөніндегі шаралар кешені. ... ... екі ... ... ... ... және кірістер саясаты.
Дефляциялық саясат- мемлекеттің шығындарын азайту, ... ... ... ... ... ... ... ақша массасын
шектеу жолымен ақша-кредит және салық ... ... ақша ... ... ... ... ... тежейді.
Кірістер саясаты- бағаға және жалақыға оларды толықтай матау немесе
олардың өсу шегін ... ... ... ... жүргізуді қажет
етеді. Оны жүзеге асыру әлеуметтік қайшылықтарды ... ... ... саясат ақшалай ұсынымды шектеудің әр түрлі әдістерін
қамтиды:
1.Орталық банктің нақты ақша эмиссиясын қысқарту ... ... ... ... ... ... кредит ресурстарын қымбаттау және оларға қол жететіндігін
азайту мақсатында орталықтандырылған кредиттер үшін қайта қаржыландырудың
есептік ... ... ... қысу және ... ... ... шектеуге жету үшін Орталық банктің коммерциялық банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4.Сондай ... ... ... кредиттерін тікелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды ... ... ... және ... ... мемлекеттік бюбжеттің тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайында екі ... ... ... міндеттерді шешуі тиіс:
Біріншіден, мемлекеттік бюджеттің теңдестігіне жету және ... үшін оның ... ... ... керек;
Екіншіден, экономикпның бастапқы буындарында-өндіріс пен ... ... ... ... ... ... ... саясаты жанама салық салуды қысқартуда болып
отыр. Жанама салықтардың инфляциялық сипаты ... ... олар ... ... ... Жоғары салықтардың іс-әрекетінің өндіріске
олардың қысымы ... ... бұл ... ... ... ... ... әдеттегідей, салық жүйесін күрделілендіретін көптеген
салықтардың іс-әрекетімен байланыстырылады, мұның өзі салықтан жалтарынуға
әкеп соқтырады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... ауыртпалық түсірмейтін қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл талаптарға айтарлықтай ... ... ... пен мүлік құнына қарай мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары
дәрежесі бармүлік салығы сай ... ... ... бұл процесті бюджет сферасына да,
мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілеріне қатысты материалдық өндіріс
сферасына да ... ... ... Бұл ... ... ойда ... жөн: ... инфляцияға қарсы шаралар инфляцияның екінші құрамдас бөлігіне
шығындар немесе ... ... ... болып отыр, сондықтан
олардың ықпалы бөлек қарастырылатын ... Бұл ... ... ... мен қарсы әрекеттің кешенді әдістері ... ... ... ... және ... деңгейлердің бюджет шығыстары жайында
басты бағыт барлық мүмкін болатын баптар бойынша қысқарту болып табылады.
Әдетте, ... ... ... ... бар ... жөніндегі өміршендік маңызды әлеуметтік қажеттіліктер қамтамасыз
етілуі тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге ... тура ...... яғни ... ... ... ... органдардың өкімі негізінде қол жеткен деңгеймен ... ... ... ... ... – барлық шығыстарды әр ... ... ... берілген жалпы мөлшеріне сәйкес ... ... бар ... ... бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін шектеумен.
Кез келген ... ... ... ... ... ... ... тез қайтарым бермейтін әр түрлі лайықты
жобалардан, шаралардан бас ... және ... ... ... ... ... ... өсуінен
туатын инфляцияны жою проблемаларын шешу неғұрлым қиынырақ болып келеді:
1) жалақыны көьейту;
2) ұйымдық сипаттағы себептер бойынша шаруашылық ... ... ... өнімінің төмендеуі;
3) шикізат және энергетикалық ресурстар иелерінің инфляциялық тосулары,
осыған қарай олар өндірістің бастапқы өнімдеріне бағаны көтереді.
Өндіріс ... ... ... ... жою өзара байланысты
проблемалардың бірнеше күрделі блоктарын шешуді қажет етеді.
Инфляцияны төмендету ... ... ... экономикалық
тұрақтандырудың бүкіл жүйесінің орталық ... ... ... жоюда болып отыр. Өз кезегінде ол мына ... ... ... ... ... ің ... ынталандырмаларын, оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты күшейту мәселелерін шешу, ... ... ... ... ... ... ... қажырлы еңбек
пен оның нәтижелерінің арасында тікелей байланыс ... ... ... дамыту негізінде қол жетеді.
Сауда-делдалдық сфераға қарағанда өндірістік сфераның басымдылығын
қамтамасыз ету қажет. өндірістік ... ... ... салықтардың
жеңілдік жүйесімен, кредитті кедергісіз алумен және ... ... ... мөлшермелермен, ұдайы өндіріс, еңбекке ақы төлеу
қорларына даму үшін ... ... ... ... және ... жетуге болады, қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің басым ... ... ... ... ... жүзеге
асырылды.
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі ... ... ... ... ... ... мен меншіктің барлық нысандарының шаруашылық
жүргізуші субъектілерінің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мына сызбаға саяды:
шығындардың төмендеуі-бағалардың төмендеуі-өндірістің өсуі ... ... ... ... көбеюі-сұранымның қанағаттандырылуы.
Бәсеке механизмін жасау ... ... ... ... түрлі нысандарын дамытумен, шаруашылық-қаржы қызметіндегі олрдың
теңдігін заңнамалық түрде қамтамасыз етумен байланысты ... ... ... ең түбегейлі құралы экономиканы мемлекеттік
реттеу шеңберінде баға мен жалақыға бақылау қою болып ... Баға ... ... ... ... ... ... саясат
бағдарламаларында айқындалады және кеңінен инфляция деңгейіне, өндіріс
қарқынына, халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... – шикізат, отын, басқ бастапқы
өнімдерді өндіруге бағаны реттеуді жүргізудің маңызы зор. Тап ... ... ... ... ... ... бүкіл питамидасының негізіне
қойылады.
Жалақыны реттеу бастапқы деңгейден еңбек өнімділігінің артуына қатаң
байланысты жүзеге асырылады, өйткені ... ... ... ... өсуінің қарқынына тең өсімі өзінің сипаты ... ... ... ... ... ... ... көрсететін төлем балансы тарапынан
инфляцияны төмендету шаралары оның құрылымын ... ... ... бұл ... мен ... яғни ... ... байланысты болатын ағымдағы операциялар бойынша
теңдікке жетуге қатысты ... ... ... ... қысқртуға жалпы импортталатын
тауарлар мен қызметтерге ішкі сұранымды ... ... мен ... ... ... сыртқы сұранымға қарағанда ... ... ... ... жету керек. Бұған реалистік
деңгейде валюта бағамын белгілеу саясатын ... ... ... ... және валюталық шектеулердің ұтымды ұштасуы және инфляция
қарқыны төмендеген ... ... ... қатынастарды ырықтандыру
арқылы жетеді.
Сөйтіп инфляциямен күрестің негізгі нысандары ақша реформалары және
инфляцияға қарсы саясат ... ... ... – ақша ... ретке келтіру және нығайту мақсатымен
мемлекет жүргізіп отырған ақша жүйесін толықтай немесе ... ... ... ... ... ... ... құнсыздану дәредесіне,
мемлекет саясатына қарай түрлі әдістірмен жүзеге асырылады.
Өршімелі ... ... ... елдер пайдаланған инфляциямен
күрестің ... ...... ... терапиясы. Оның мәні – нарықтық
қатынастарды дамытуды көтермелеуде, еркін бағаларды ... ... бас ... және ... ... ...... тұрмыс
дәрежесінің төмендеуінде болады.[3]
ІІІ тарау Жетілдіру жолдары және ... ... ... ... ... жөніндегі агенттігінің ресми
деректері бойынша инфляция 2004 жылғы ... 0,3% ... ( 2003 ... 0,1%). ... ... өсуі ... ... тауарлардың
1,0%-ға және ақылы қызмет көрсетудің 0,3%-ға қымбаттауынан орын алды, азық-
түлік ... ... 2004 ... ... - 0,0% деңгейінде қалды.
Азық-түлік тауарларының құрылымында ет және ет тағамдарына (01,5%-ға),
балық және теңәіз өнімдеріне (0,6%-ға) бағаларыдың өсуі ... ... сүт пен сүт ... (02,8%-ға), жеміс-жидек пен көкөніске (1,1%-ға)
бағалардың төмендеуімен өтелді. 2004 ... ... ... нан және арпа ... бағалардың 0,1% ... ... ... атап ... жөн. Басқа азық-түлік тауарларына бағалар
айтарлықтай өзгерген жоқ.
Азық-түлікке жатпайтын тауарларға ... өсуі көп ... ... ... ... ... және дизель отыны мен мазуттың ... ... ... болды. Сонымен қатар кілемдер – 0,7%-ға, ыдыс-
аяқ - 0,6%-ға, аяқ-киім мен гигиена тауарлары-0,5%-ға ... ... ... ... ... ... ... 1,5%-ға,
көлік және білім беру мекемелерінің қызмет көрсетуі ... ... ... шаруашылық қызмет көрсетуге бағалардың өсуі тұрғын
үйді ұстау- 1,0%-ға, сондай-ақ газбен ... ... ... орын ... ... ... бері ... деңгейі 2,4% болды(2003 жылдың
қаңтар-маусымында-2,3%), сонымен бірге азық-түлік тауарларына баға 3,0%-ға,
азық-түлікке жатпайтын тауарларға- 1,7%-ға, халыққа ақылы ... ... ... 2004 ... ... ... жылдық көрсетуде 6,9%-ды
құрады(2004 жылғы мамырда-6,6%).
Қазақстан Республикасы ... ... 2004 ... ... ... 2004 ... 2 тамызында Қазақстан Республикасы Үкіметінің
кеңейтілген отырысында 2004 ... ... ... нәтижелерге
қол жеткізілді.
Қазақстан Республикасының Статика ... ... ... ... ... есепті кезеңде (2004 жылдың маусымы 2003 жылғы
желтоқсанға) 2,4% болды, бұл ... ... ... ... ... ... Жылдық көріністе (2004 жылдың маусымы 2003 жылдың
маусымына) инфляция 6,9% болды.
Инфляциялық таргеттеу қағидаттарына ету ... 2004 ... ... базалық инфляцияны есептеу әдістемесі қабылданды, оны Ұлттық
Банк ... ... ... кезінде бағдар ретінде пайдаланатын
болады.
Мұнайға жоғары әлемдік бағалар төлем балансының жай-күйіне айқындаушы
ықпал етті және ... ... ... одан әрі нығайтуды
қамтамассыз етті.
2004 жылдың 1-тоқсанындағы қорытындылар ... ... ... ... профициті 349 млн. АҚШ долларына тең аса жоғары тоқсандық
көрсеткішке жетті, бұл 2003 жылдың осындай кезеңіндегі ... ... ... ... да жоғары қарқынмен өсті- тоқсан бойы ол импорттың
нақты көлемдерін көбейту есебінен 2003 жылдың 1-тоқсанындағы көрсеткіштен
1,4 есе асып ... 2,6 ... АҚШ ... жуық ... ... ... Ұлттық Банкінің халықаралық резервтерінің
өсуіне және ақша агрегаттарының кеңеюіне себепші болды. 2004 ... ... ... ... алтын-валюта активтерінің жалпы көлемі 6,6 млрд.
АҚШ долл. болды, бұл 2004 ... 1 ... ... 1,7 ... АҚШ
долл. немесе 33,7%-ға көп. Ақша базасы 22,6%-ға 388,5 ... ... ... Банк ... таза ... ... сол сияқты ішкі активтерінің
өсуі салдарынан ақша массасы 23,5%-ға 1,2 трлн. теңгеге ... ... ... ... және ... ... ... жалғасып келе
жатқан өсуі айналыстағы қолма-қол ақшаның 17,9%-ға 281,5 млрд. теңгеге
дейін ... ... ... ... ... ... ... АҚШ долларына
қатынасы бойынша нығаю үрдісімен сипатталды: жыл басынан бері ... ... ... ... ... ... нығайды. Теңгенің
негізгі сауда әріптестері елдерінің валюталарына ... ... ... ... ала ... бойынша 5,8% болды.
2004 жылдың бірінші жартыжылдығында өткен ... ... ... ... ... ... келуіне қарамастан Ұлттық Банктің
қысқа мерзімді ноттары эмиссияның көлемі ... 262,7 ... ... сол сияқты оларды өтеу көлемі де (29,7%-ға 153,8 млрд. теңгеге
дейін) ... Бұл ... ... ... мерзімінің ұлғаюы
байланысты. Айналыстағы ноттардың дюрациясы 97 күннен (2003 жылдың ... ... 209 ... ... (2004 ... маусым айының аяғында)
ұлғайды.
Сонымен бірге репо операциялары бойынша көлемдер айтарлықтай ұлғайды.
Өткен жылдың тиісті кезеңімен ... ... репо ... ... 57%-ға 392,8 ... ... дейін өсті. Кері тепо
операцияларын және Қаржы министрлігінің мемлекеттік бағалы қағаздарын сату
бойынша ... ... Банк ... ... қаржы рыногындағы оң ... ... ... ... ... орын ... депозиттерінің жалпы көлемі ағымдағы жылдың басынан бастап
25,3%-ға 918,8 млр. теңгеге ... ... АҚШ ... ... ... резиденттер депозиттерінің жалпы көлемдегіүлес салмағы 52,9%-
дан 53,9%-ға дейін ... ... ... ... 1,2 трлн. теңгеге дейін
өсті(валюталық баламасы-8,7 ... ... ... кредиттердің үлес
салмағы 44,5%-дан 46,2%-ға дейін өсті.
Есептік нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметке, ... және ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау
жөніндегі ... ... ... ... Атап ... ... Ұлттық Банктің және әкімдердің орташа мерзімді ... ... ... ...... қамтамасыз ету жөніндегі бірлескен
іс-әрекетінің кешенін әзірлеуге қатысты.
Сондай-ақ Ұлттық қордың тұжырымдамасын әзірлеу тапсырылды, онда ... ... және ... ... ... сондай-ақ сыртқы
активтерді басқару стратегиясын нақтылау керек. Сонымен бірге сақтандыру
рыногын және ... ... ... одан әрі ... ... ... көрсету рыногындағы бәсекелестікті нығайту қажеттілігі туралы атап
көрсетілді.
Инфляция 2004 жылғы шілдеде өткен аймен ... (0,3% ) ... ... жылғы шілдеде- 0,0%). Екі ай қатарынан тұтыну бағаларының
өсуі азық-түлікке жатпайтын тауарлардың 0,8% және аз ... ... ... ... ... орын ... ал ... бағалар тұрақтылықпен-0,0% сипатталып отыр.
Азық-түлік тауарларының рыногында қант 4,1%-ға, макарон өнімдері ... ет және ет ... ... арпа ... ... нан ... ... пен жеміс-жидекке бағалар 2,9%-ға, сүтке ... ... ... ... жатпайтын тауарлар тобында бензин 6,6%-ға, дизель отыны
2,7%-ға қымбаттады. ... ... ... өсуі 0,7% болды, аяқ-
киім – 0,5%, маталар, киім-кешек, үй құралдарына бағалар 0,3%-дан өсті.
Білім беру және денсаулық сақтау ... ... ақы ... ... почта бөлімшелері мен заң кеңселерінің қызмет көрсетуі 0,4%-дан,
мәдениет және демалыс мекемелері ... ... ... ... бері ... ... 2,6% ... жылдың
қаңтар-шілдесінде 2,2%), сонымен бірге азық-түлік тауарларына бағалар 3,1%-
ға, азық-түлікке жатпайтын тауарларға 2,5%-ға, халыққа ақылы қызмет ... ... ... ... ... жылдық көрсетуде 7,1%-ды құрады(2004 жылғы
маусымда 6,9%).
Инфляция 2004 жылғы қырқүйекте 0,8% болды, бұл ... 8 ... ... ең ... ... ... ... жылғы қыркүйекте 1,2%).
Азық-түлік және ... ... ... ... ақыл қызмет
көрсету 0,7%-ға қымбаттады.
Азық-түлік ... ... ... ... баға ... сүт 4,9%-ға, шұжық тағамдары 3,0%-ға, күріш 2,6%-ға ... ... пен ... баға ... ұнға 0,4%-ға,нанға 0,1%-ға арзандады.
Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тобына ... өсуі көп ... ... ... қымбаттауымен байланысты болды: бензин 5,1%-ға,
дизель отыны 2,8%-ға, көмір 2,4%-ға ... Киім ... ... ... мен ... 0,5%-дан қымбаттады.
Ақылы қызмет көрсетудің ішінде білім беру мекемелерінің қызмет көрсету
құны ... ... ... ... көрсетуі 0,3%-ға, тұрғын үй-
коммуналдық қызмет ... және ... ... ... ... жылдың басынан бері инфляцияның деңгейі3,8% болды(20003 жылдың
қаңтар-қыркүйегінде 2,8%), сонымен бірге азық-түлік тауарларына баға 4,0%-
ға, азық-түлікке ... ... ... ... ... қызмет көрсету
3,1%-ға көтерілді.
2004 жылғы қыркүйекте инфляция жылдық көрсетуде ... ... ... ... ... желтоқсанда өткен айдың деңгейінде қалды және 0,9%-ды
құрады(2003 жылғы желтоқсанда 0,9%). ... ... ... ... жатпайтын тауарлар 0,3%-ға, ақылы қызметтер 0,7%-ға қымбаттады.
Тұтастай алғанда, 2004 жылы (2004 ... ... 2003 ... инфляция 6,7% деңгейінде қалыптасты. Соңғы жылдары инфляция
деңгейі жыл соңындағы есептердің 6-7%-ы шегінде салыстырмалы ... ... ... болды(2001 жылы 6,4%, 2002 жылы 6,6%,2003 жылы 6,8%).
Тұтыну бағалары құрылымы ... ... ... ... ... ... қымбаттады, азық-түлікке жатпайтын тауарларға және ақылы
қызмет көрсетулурге бағалар мен ... ... ... және ... жылы ... ... тән ... ішінде барлық
тұтыну тауарларына және қызмет көрсетулерге бағаның өткен жылдардағыдай
ерекшеленген “лидерлерсіз” іс ... ... ... атап ... ... ... енгізілген сәттен бастап барлық жылдарда болған
инфляцияның күтілетін маусымдық төмендеуінің орнына есептік жылдың ... оның ... ... жылы инфляция орташа алғанда 6,9%-ды құрады(2003 жылы 6,4%). ... ... ... ... ... ... ... (2004 жылы орташа алғанда 5-7%) және Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық дамуының 2005-2007 жылдарға арналған орта ... (2004 жылы ... ... 5,6-7%) ... ... ... ... жылдан бастап Ұлттық Банк ақша-кредит саясатын жүргізу кезінде
базалық ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлиттық Банкі Басқармасының қаулысына сәйкес ... ... екі ... ... ... және оны Қазақстан
Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі ... ... ... есебінң бірнеше ... ... ... ... ... ... жанармайға және көмірге
бағаны алып тастау, ал ... ... ... ... ... ең жоғары
өсуін көрсеткен 5 компонентті және бағаның неғұрлым төмендеуін ... ... алып ... көзделеді.
2004 жылғы 11 айдың қорытындылары бойынша базалық инфляция екі әдістеме
бойынша 5,8%-ды және 5,4%-ды, ал 2004 ... ... 2003 ... ... ... ... 6,5%-ды және 5,9%-ды құрады.
Ақша-кредит саясатының 2004-2006 жылдарға арналған негізгі бағыттарында
негізгі ... 2004 ... ... ... ... ... бір жылда
орташа алғанда 4-6%-ды құрайтынын ескере ... ... ... ... тұтастай алғанда болжанған деңгейден шамалы ғана асатын болды.
.[5,6]
Қорытынды
Экономикалық ... ... ... ... бері өмір сүріп келеді.
Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен ... деп ... ... ақша ... ... 19 ғасырдың орта щенінде
пайда болды және АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары ... ... ... ... ... ... 19 ... бұл термин сондай-ақ Англия
мен Францияд қолданылады. Экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы
кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-сыншы жылдары жазыла бастады.
Инфляияның дәстүрлі ең ... ...... ... ... ... сферасының артық қағаз ақша массасымен толып кетуі.
Олардың құнсыздануы және ... ... ... –тауарлар мен қызметтер
көрсетуге бағаның ... ... ... ... жарамдылығының төмендеп кетуі.
Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің ... және ... ... ... ... ақша ... заңы ... байланысты Қазақстан Республикасының экономикалық нарықта
инфляция жылдан жылға өсіп келеді.
Өткен жылы ... ... ... ... өссе, қаржылық кіріс
мөлшері де 13,2%-ға артқан. Егер ішкі жалпы ... ... ... ... ... ... едәуір екенін байқау қиын емес.
Өткен жылы салыстырмалы ... ... ... ... ... 52%-ға ... ... 56%-ға жетіп арақатынас экспорттың пайдасына шешіліп
тұрғандай болған. Қаңтар ... ... ... ... қолайсыз бағытта
өрбігенін аңғартады. өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда экспорт ... ... ... ... 37% ... ... осы ... айнымаса,
амалсыздан шетелдік өндірісті жанама несиелеуге бет бұрамыз. Бұл ... ... ... 2004 жылы ... 6,7% деңгейінде қалыптасты. Соңғы
жылдары инфляция деңгейі жыл ... ... 6-7%-ы ... ... ... ... ... болды. Ал инфляция 2001 ... 2002 жылы ... 2003 жылы ... 2004 жылы ... 2005 жылы
7,8% деңгейінде қалыптасты.
Қазақстан Республикасының экономиалық ... ... ... өсуі ... үрей ... ... ... 10,20,30
жылдан кейін қандай деңгейде болады, егер ... ... ... болып
ұшқыр инфляция пайда болса, онда ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық валютамыз теңгеміз құнсызданады. Осыны болдырмау
үшін ... ... ... ... ... ... ... шараларды
дұрыс әрі тиімді қолдансақ инфляция ... ... онда ... ... ... тізімі:
Кітаптар:
1.Көшенова Б “ Ақша, Несие, Банктер, ... ...... Т.Қ., ... Ж.Т ... ... ... С, Ілиясов Қ.Қ “ Қаржы” – Алматы,2003ж
4. Ыдырысова Э.Қ “ Экономикалық саясат” – Алматы,2002ж
Газет, журналдар:
5.“Банки Казахстана” № 7, 8, 10 - ... ... ... № 1 – 2005ж
7. “Нұр Астана” 5 мамыр 2005ж

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
Access мәліметтер базасымен жұмыс істеу11 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Акционерлік қоғам15 бет
Алматы қаласының жағдайындағы Drosophila мelanogaster популяциясындағы особьтарға морфологиялық анализ жасай отырып қоршаған ортадағы ластаушы заттардың әсерін бағалау20 бет
Аналитикалық химия және экология.10 бет
Ауаны ластанудан қорғау28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь