Қазақстандағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасу мәселесі

Кіріспе 3

1 ТАРАУ. Нарықтың мәні мен түрлері 5
1.1 Нарықтың мәні, атқаратын қызметі, түрлері 5
1.2 Нарыққа өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің тұжырымдық негіздері 10

2 ТАРАУ. Қазақстандағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасу мәселесі 23
2.1 Қазақстандағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы 23
2.2 Шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды нарықтық инфрақұрылымға жұмылдыру 27

Қорытынды 30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 32
Нарыққа өту процесіне жоғары серпін беру үшін қандай негізгі шараларды орындау керек? Білетініміз, бұл жол жеңіл емес, өтпелі кезеңнің ауыртпалықтарьш жеңу де оңайға түспейді. Реформалар үшін терең ойластырылған және ғылыми негізделген іс-әрекеттің өте қажеттілігін,оған шешімділік пен табандылықтың керектігін еткен жылдар тәжірибесі көрсетті. Өтпелі кезеңде пайда болатын жаңа заңдар, ең алдымен осы уақытқа дейінгі қоғам жинақтаған жақсы тәжірибені, нақты бекіген, өміршең қатынастарды (адамдар, ұйымдар, мекемелер арасында) қорытындылауы қажет, содан кейін ғана жаңа қатынастарды орнықтыра бастау керек. Өтпелі кезенді бастан көшіре отырып, белгілі нақыл сөзді естен шығармау маңызды: "Қирату (бүзу, жаңадан жасау емес)".
Экономикалық көзқарас түрғысынан нарыққа ету ең алдымен меншік қатынастарына байланысты және осы негізде жаңа кәсіпкерлік қүрылымдарды дамыту мәселесін шешуді қажет етеді. Меншіктің дәстүрлі формаларымен қатар (мемлекеттік, кооперативтік) жеке меншік те іс жүзінде орнығуы тиіс. Жеке меншік туралы пікірталастар мен қорқытуларға, ізгі ойлармен ғана тойтарыс беріп қоймай, жеке меншік негізінде дамыған, гүлденген елдер тәжірибесіне де сүйену керек.
1. К.Макконнелл, С.Брю. “Экономик-с: принципы, проблемы и политика”. - М.:Республика, 1995.
2. С.Фишер, Р.Дорнбуш, Р.Шмалензи. "Экономик-с". - М.:Дело, 1993.
3. П.Самуэльсон. "Экономика". - М.:Машиностроение, 2003
4. А.С.Булатов. "Экономика". - М.:БЕК, 2004
5. Е.А.Туркебаев. "Учебник по основам экономической теории". - Алматы: Баспа, 1997.
6. А.Я.Лившиц. "Введение в рыночную экономику" . - М.:Высшая школа, 1994.
7. Дж.Сорос. "Советская система: к открытому обществу". - М.:Политиздат, 1991.
8. Б.Э.Бейлина. "Экономическая политика партии и ее осуществление в промышленности СССР в условиях развитого социализма". - М.:Издательство МГУ, 1980.
9. К.К.Вавилов. "Развитой социализм и управление". - Л.:Лениздат, 1980.
10. С.С.Вечерский. "Эволюция "концепции командности" в советологических оценках экономики СССР". - Л.:Издательство ЛГУ, 1991.
11. Р.И.Хасбулатов. "Мировая экономика". - М.:ИНСАН, 2002
12. Д.В.Валовой. "От застоя к развалу". - М.:Наука, 2004.
13. П.А.Игнатовский, В.И.Щегловский. "Советская экономика: опыт и перспективы". - М.:Политиздат, 2001.
14. "Не сметь командовать". Под ред. Н.Я.Петракова. - М.:Экономика, 1990.
15. "Трудный поворот к рынку". Научная. ред. Л.И.Абалкин. - М.:Экономика, 1990.
        
        Жоспар
Кіріспе 3
1 ТАРАУ. Нарықтың мәні мен түрлері ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Нарыққа өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің ... 10
2 ... ... ... ... ... мәселесі
23
2.1 Қазақстандағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы 23
2.2 ... ... мен ... технологияларды нарықтық
инфрақұрылымға жұмылдыру 27
Қорытынды 30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... өту ... ... ... беру үшін қандай негізгі шараларды
орындау керек? Білетініміз, бұл жол ... ... ... ... жеңу де ... ... ... үшін терең
ойластырылған және ғылыми негізделген іс-әрекеттің өте ... пен ... ... ... ... ... ... кезеңде пайда болатын жаңа заңдар, ең алдымен осы ... ... ... жақсы тәжірибені, нақты бекіген, өміршең қатынастарды
(адамдар, ... ... ... қорытындылауы қажет, содан кейін
ғана жаңа қатынастарды орнықтыра бастау керек. Өтпелі кезенді бастан көшіре
отырып, ... ... ... ... ... маңызды: "Қирату (бүзу, жаңадан
жасау емес)".
Экономикалық ... ... ... ету ең ... ... ... және осы ... жаңа кәсіпкерлік қүрылымдарды
дамыту мәселесін ... ... ... ... ... ... ... кооперативтік) жеке меншік те іс жүзінде орнығуы тиіс. Жеке
меншік туралы пікірталастар мен ... ізгі ... ғана ... ... жеке ... ... ... гүлденген елдер тәжірибесіне
де сүйену керек.
"Меншік" түсінігіне объективті ақиқат түрғысынан ... ... ... ... ... ... береді. Өйткені, меншік — адамның жеке
қасиеттерінің материалданган көрінісі, меншікті пайдалану арқылы ол қоғамға
тартылып, басқа ... ... ... ... ... осы ... байланыстардың игі әсері ретінде дәстүрлі өнегелілік қалыптасып,
бекиді. Тіпті меншікті иелену адамдар арасындағы қатынастарға шынайылық ... ... ... Жеке ... ... ... түрлерінің өмір сүруін
шектемейді, қайта барлық меншік түрлері ... ... түсу ... ... іс ... ... өту кезеңінде нарықтық экономикадағы мемлекеттің рөлін шектеу
объективті сипатқа ие ... ... бұл ... ... ... мен жан-
жақты өлшенген тәсілді қажет етеді. Мысалы, ... ... ... ... ... пайда болып өршиді,
халықтың бір бөлігінде болашаққа сенімсіздік, ... ... ... ... б. Бұл ... үкімет экспорт пен импорттың арақатынасын реттеу
мақсатында тарифтер мен үлестер (квота) саясатын қолданады. Мұндай ... ... ... болады. Біріншіден, тарифтер мемлекеттің кірісін
көбейтеді, ал үлестер болса шетел тауарларына ... ... ... ... ... олардың бағасының шарықтауына, ... ... ... баюына әкеледі. Екіншіден, ... ... ... және ішкі ... бір ... ... ал үлес ... ішкі бағалар дүниежүзілік бағалардан тым жоғары болуы мүмкін. Мүның
мәнісі, тарифтік саясат кезінде халық ... ... ... ал үлес саясаты кезіндегі шаруашылық тиімсіздігі өте үлкен ... ... ... ... мәні мен ... ... ... атқаратын қызметі, түрлері
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің ... ... ... ... ... арқылы жүреді. Олар кәсіпорындардың,
салалардың, аймақтық кешендердің (территориялық комплекстердің), халық
шаруашылығының ... қан ... ... осы ... ... "қан ... ... асады. Міне, қоғамдық өнімнің осы
қозғалысында ... ... ... ... ... оның ... табиғатына, экономикалық, әлеуметтік ... ... ... ... ... бар, сондықтан да болар, ... ... ... ... ... мен ... ... етеді.
Жалпы нарық мәселесі төңірегінде осы күнге дейін ... ... ... ... ... мен зерттеулерде "нарық" деген
терминнің мәні осы ... ... ... ... қойған жоқ. Көпшілігі нарықтық
қатынасты стихиялық күштер үстемдік ... ... ... ... ... ... ал енді біразы нарықты ... ... тез ... ... ... деп те, немесе осы салада орын алып
отырған олқылықтар мен ... тез ... ... "күш" деп ... ... ... нарықты айырбас қатынасын білдіретін
экономикалық категория деп қарайды. Ол экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... айырбасты сипаттайды. Сонымен,
нарық тауарлы өндірістің ... ... ... ... пен айналыстың
заңдарына сүйенетін айырбас процесі. Нарық — ... мен ақша ... ... ... ... ... нарықты және ... ... ... ... және т. б.) ... ... Көп уақыт
бойы біздің еліміздегі басқарудың әкімшілдік-әміршілдік әдісі үстем етуі
нарықтың дамуына тежеу салды. ... ... ... ... ... ... ... кең жол ашып отыр. Экономикалық ... ... ... бұл ... "батыстық модельдерді" қайталау емес.
Бүрынғы социалистік елдердегі нарықтық ... ... ... қайта қүру барысындағы заңды көрініс. Мысалы, Венгрияда ... ... ... реформа барысында өндіріс құрал-жабдықтарына
көтерме сауданы енгізу арқылы нарықтың тепе-теңдігі қалыптастырылды. ... ... ... меншікке байланысты өндіріс қатынастарының бүкіл
жүйесінде әрекет етеді. Біздің қоғамымызда да ... ... ... ... ... дәрежесін жақсарту бағытында қызмет істей
бастады.
Соңғы ... ... ... ... пен ... ... ... қойылып жүр. Шын мәнінде Ұдайы өндіріс (жоспарлы ұйымдасқан
прсцесс) нарықты, оның икемділігін, экономиканың ... ... аса ... ... ... ... ... өндірісті үйлесімді
дамытудың басты тұтқасы. Экономиканы нарықтық реттеу ұйымдасқан жоспарлы
шаруашылық ... ... ... онымен тығыз байланыста әрекет
ететінін естен шығармаған жөн.
Нарықтың атқаратын ... ... ... пен ... реттеу, Ұдайы өндірістің үйлесімділігін қамтамасыз ету жатады.
Қоғамдық қажеттіліктерді өтеу барысында халық шаруашылығы ... ... және ... да ... ... ... Сөйтіп,
өндіріс пен тұтыну процестерінің арасындағы байланыстар белгіленеді. Ал
мүндай жоспарлы бағыт-бағдарлар мен тапсырмалар ... ... ... ... ... ... арқылы алғашқы сынақтан өтеді.
Сонымен ... ... ... ... жүзеге асыруда маңызды рөл
атқарады. Өйткені ол өндірілген өнімнің оған жұмсалған ... ... ... ... тағы бір ... қызметі өндіріс
шығындарын азайту. Бұл қызметін ол ... ... ... еңбек
шығындарын нақты сипаттауымен байланысты атқарады. Тек ... ... ... ... ... ... керек.
Көп уақыт бойы біздің шаруашылығымыздың бүрынғы социалистік елдердегі
сияқты ... ... ... ... жағдайында, болып келді.
Мүны Ұдайы өндірістің заңдылығы деп ... де аз ... жоқ. ... тұсында сүраныс ұсыныстан әрдайым артық болуы керек деген формула
пайда болды. Нарық ... өте ... ... ең ... ... — өндіріс
құрал-жабдықтары қозғалысы материалдық-техникалық жабдықтау түрінде жүзеге
асты. Материалдық-техникалық жабдықтау-орталықтан ресурстарды ... ... мен ... ... ... Бұл басқарудың әкімшілдік-
әміршілдік түріне тән әдіс еді. Сырт ... ... ... алу, сату ... ... ... бұл ... түрде
болып келді. Нарықтың Ұдайы өндірістегі рөлін көтеру үшін ... ... ... ... коммерциялық және аралық рөл атқаратын көтерме
базалар арасындағы қатынасты кеңінен дамытуды өмір талап етті. Материалдық-
техникалық ресурстарды ортал ... ... ... ... ... ... көшу, еңбек ұжымдарының өзін-өзі басқару мен экономикалық
дербестігін күшейтіп іскерлігін көрсетуге жол ... ... ... көрінісі — өндірушілер мен тұтынушылардың
арасындағы келісім шарт түріндегі байланыстар. Олар өзара өнім ... оның ... және ... ... ... Көтерме
сауда шаруашылық есептегі базалар мен дүкендер арқылы да ұйымдастырылады.
Өндіріс құрал-жабдықтарын көтерме ... ... сату ... ала ... ... алғы шарттарын қажет етеді. Әңгіме сүраныс пен ұсыныстың
арақатынасын ескертетін бағалар жүйесіне, нақтылы ... ... ... ... ... (қоймалар мен базалар, ... ... және т. б.). Тек ... ... ... ... арқылы
ресурстарды үнемдейтін экономикалық ... ... ... ... ... көшудің басты жағдайына ресурстар мен ... ... да ... ... айналысы ақша айналысымен тығыз байланысты. Сондықтан
өндіріс құрал-жабдықтары нарығының ... ... ... қызметінің кеңеюі ақша ресурстарының қарыз қорын және ... жеке ... ... ... ... икемділігін
жарастыруды талап етеді. Сөйтіп, нарықтың құрамында бағалы ақшалардың
облигациялар мен акциялардың ... ... орын алуы ... ... ... ... ... облигациялар механизмі жолға
қойылған. Венгрия мен Қытайда сонымен қатар акциялар нарығы да орын ... ... ... ... ұйымдасуын талап етері сөзсіз.
Болашақта нақты жүйенің қалануына ұлттық ақшаның төлем қабілетінің,
айналым қызметінің өсуіне қарай ... ... ... сәйкес шетелдік
вальюталарға еркін айырбастау нарығының да құрылуы объективті құбылыс.
Өндіріс құрал-жабдықтары айналысының ... бір ... ... ... ... алу. Қазіргі кезеңде агроөнеркәсіптік
бірлестіктер жоспарлы сатып алу көлемін мемлекеттік заказ ... ... ... ... Жекелеген шаруашылықтарға сатып алу
заказдары берілмейді, оның көлемі белгіленген баға бойынша келісім шарт
негізінде ... ... ... ... ... мен ... ... нарығының
маңызы да зор. Тек осының негізіңде өндірісті үлғайту мен тауарлардың
сапасын ... ... ... асырылады. Осы мәселенің
маңыздылығын былай ... ... еді. Егер біз ... ... ... және көрсетілетін қызмет түрлерімен молықтыра алмасақ, бөліс
қатынастарын жетілдіру жөніндегі барлық күш-жігерлеріміздің ... ... ... ал халықтың әл-ауқатын арттыру жөніндегі міндетіміз
орындалмай қалады. Халық тұтынатын ... ... мен ... көрсету
саласын дамытудың кешенді бағдарламасы міне осыған бағытталуы ... ... ... ... ... ерекше белгісі — тұтынушылар
сүранысын жақсы өтеу барысында өндірушілер арасында ... пен ... ... ... сауда жәрмеңкелерін жиі өткізудің маңызы зор. Әсіресе
ТМД елдерінің, аймақтардың арасында осьндай жақсы тауарлар сату ... ... үшін ... сын ... еді. Бұл ... халықаралық
экономикалық қатынасқа кәсіпорындардың өз еркімен қатынасуына да үлкен әсер
етері сөзсіз.
Көптеген елдердің тауар айналымында ауыл ... мен ... ... ... қосалқы шаруашылығывда өндірген өнімдерді
өткізетін нарық көрнекті орын алуда. ... ... ... жоспардан тыс 30 пайызға дейінгі жоспарлы өнімді қалаларға апарып
келісім бағалармен сатуға ... ... ... тауарлармен толтыру мен қызмет ... ... ... ... ... ... Ең ... әлеуметтік нарықты дамыту, алыпсатарлармен күрестегі жеңістің,
"көлеңкелі экономиканы" ... алғы ... ... ... ... ... ... байланыста. Олар
дүниежүзілік нарықпен де қарым-қатынасты үлғайтуда. Бұл қатынастарды
дамытудың материалдық негізі ол ... ... ... ... ... ... айырбасы мен сату қызметтерін кеңейту. Тауар айналысы мен
нарық "сатушы мен ... ... ... ... ... ... олар шын ... өндіріс пен тұтынудың, сүраныс пен ұсыныстың
қайшылықтарын нақты көрсетеді.
Сұраныс пен ұсыныс — ... ... ... ... қабілеті бар
сұранысы (сатып алу қабілеті) мен ол тауарларды ұсынудың (сатуға ... ... ... сатып өткізу процесі қалыпты жүзеге асып түруы
үшін сатуға шығарылатын тауар мен халықтың төлем қабілеті бар ... ... ... ... өмірде дәл осылай бола ... ... ... ... ... ... ол тек ақша ... қамтамасыз
етілген өндіріс құрал-жабдықтарымен тұтыну заттарына деген ... ... ... ... ұсыныс та елдегі өнім өндірудің
бүкіл көлемін ... ... ол ... айналысы саласынан тыс өндірістік
және жеке тұтынуға түсетін өнімдерді өндіру ... мен ... ... ... тауарларға сұраныс пен ұсыныс арасындағы
сәйкестік ... ... ... қорлану қорын ұтымды пайдаланып,
өндірістің тиімділігін арттырумен тікелей байланысты. Сұраныс пен ұсыныстың
арақатынасына қоғамдық ... екі ...... ... ... заттары өндірісінің өсу қарқыны әсерлі ықпал етеді.
Сұраныс пен ... ... ... ... табысы мен еңбек
өнімділігінің өсу қарқынының арақатынасы да ықпал етеді. Осы арақатынасты
реттеуде баға да ... рөл ... ... ... тауарлар ұсынысы
сұраныстан асып кетсе, ... ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы артып, тауарлар тез өткізіледі. Ал егер ұсыныс
сұраныстан артта қалса, мемлекет ең ... ... ... ... шараларын қолданады, тек кейбір жағдайда ғана, осындай тауарларды
едәуір үлғайту мүмкіндігі болмаған сәтте мемлекет бұл тауарға деген ... ... ... сәйкестендіру мақсатымен бағаны көтеруге мәжбүр
болады. Бірақ мүндай жағдайларда бір ... ... ... ... ... басқа тауарлардың бағасын кемітумен толықтырылады. Халық тұтынатын
тауарлар бойынша рыноктық тепе-теңдікті орнатудың және оны ... ... алғы ... халықтың сұранысын үнемі зерттеп есепке алу
болып табылады. ... ... ... ... ... бір ... Сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігінің ... ... ... ... ... ... шешуді қиындатады.
1.2 Нарыққа өту жағдайларына экономиканы түрлендірудің тұжырымдық негіздері
Қазіргі ... ... ... елдерде экономикалық
парадигманың ... ... ... ... ... даму бағыттарының дами түсуі болып жатыр. Жақында өткен заманда
экономикалық өсу қайнары басты ... ... ... байланысты қарастырылды. Елдің даму деңгейі өндіріс көлемінің
өсу дәрежесіне ... ... және адам ... ... сияқты тура сондай қор ретінде болғанда, тиімділік критерийлері
өндірістің негізгі ... ... ... ... Жаңа
экономикалық парадигмада акценттер ығыстырылады. Оның ... ... ... сапалы түрленуге және құрымдылық ығысуға қабілеттілігін
бағалау тұрады.
Экономиканың даму дәрежесі туралы аса ... ... ... құрылымы береді, ол нарықтық жағдайларда жеке ... ... ... ... ... келу ... ... құрылымы өндірістік күштердің орналасуымен,
өндірістік және ... ... және ... өндірістің
әлеуметтік-экономикалық даму қарқындарымен өзара әрекеттеседі. ... ...... ... және ... ... ... база. Ғылыми ауқымды, бәсекеге қабілетті жаңа
кәсіпорындарды орналастыру арқылы үйлеспеушіліктер жойылады, олар ... ... ... қажетті пропорцияларды белгілейді. Ішкі
құрылыстағы ығысулар да ... даму ... ... ... ... бар өндірістік аппаратты пайдалануға байланысты болады.
Сонымен, бір аймақтың дамуы ... ... ... ... ... ... ... анықталды. Оның
экономикасы тиімсіз құрылымдық саясаттың салдары болып табылған, бірқатар
ерекшеліктермен сипатталады:
- ауыр ... ... тыс ... ... ... аралық өнімді
шығаратын материал сыйымы салалардың басым болуы;
- тұрғындардың қажеттері үшін өндірілетін өнімнің төмен үлесі;
- өндірістік аппараттың технологиялық артта ... ... ... ... – 60 % -тен артық, оның шамадан тыс көп үлесі
металлургиялық, отын-энергетикалық комплекстерде);
- экологиялық мәселелер – Орталық ... ... ... ... құлдилау дәрежесі бойынша, табиғатқа антропогенді жер етудің
жиынтығы бойынша ... ... ... ... алады (ол
атмосфераға зиянды заттардың лақтырыстары бойынша – бірінші орын).
Барлық постсоветтік кезең ... ... ... аймақтың
әлеуметтік, әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін база құруға емес, көмір
өндіру бойынша ... ... баса ... ... ... және ... мәселелерді шешудің жағымсыз тәжірибесі – бұл
аймақты шаруашылықтық игерудің технократтық тұжырымдамасын айтарлықтый іске
асыру, ол өндірістік ... ... ... ... ... ... бірге келешекті міндеттерді шешуге зиян келтіріп,
ағымдағы қиыспаушылықтарды ... ... ... ... ... дамыту, ҒТП бойынша шараларды жүзеге асыру, өнім сапасын
жақсарту үшін өте қолайсыз жағдайлар қалыптасты. ... ... да ... ... ... ... екі-үш жылда алапатты түрде
бұзылады, бұл көптеген кәсіпорындардың тоқтатылуы және жабылуы үшін қосымша
себеп ... ... ... ... бұрын көрсетілгендей, біздің
экономикамыздың жетілмеген құрылымын есепке алу керек. Ауыр өнеркәсіптегі
өндіруші және ... ... ... ... өте ... Және осы
кезде ауыл шаруашылығы, жеңіл және тамақ өнеркәсібі, яғни ... ... ... ... ... ... ... өндіріс пен әлеуметтік сфераның ара қатынасында
біздің артта қалғанымыз анық. Дамыған елдерден айырмашылығында, ... ... ... – 25 % ... ... өндірісте еңбекке қабілетті
тұрғындардың 75 % - тен артығы қамтылған. Бұл ара ... ... ... өнімділігінің төмендігін білдіреді, басқаша айтқанда
тұрғындардың материалдық өнімдегі мұқтаждықтары қанағаттандырылмайды. ... ... ... экономикалық дамуымыздың ... өте ... ғана ... ... ...... ... теориясы мен
тәжірибесінде осы уақытқа дейін экономика ... ... ... Сонымен, халық шаруашылығының өндірістік
және өндірістік емес сфераларға бөлінуі сақталады, ал соңғысының ... ... ... ... ... ... шешуші ролі барынша
қолданады, ал әлеуметтік сфера ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ҒТР қызметтер сферасын
болып көрмеген өсу шегіне, ... ... ... ... ... ... болып келеді. Сондықтан әлеуметтік сфераның басым дамуын
жариялап қана қоймай, оны іс жүзінде жүзеге ... ... ету ... ... ... ... атап айтқанда ғылым, білім және мәдениет
ауыр халде қалды, бұл біздің ... ... ... ... деңгейінен
шегіндіріп тастайды. Мысалы, дамыған елдерде ВНП құруда әлеуметтік сфераның
үлесі, материалдық өндіріске қарағанда жоғары екенін біздің ұғынуымыз ... ... ... өндірістік күштердегі терең
өзгерістермен үйлесуі керектігі әбден ... ... ... ... (ең ... оның ... және ... салаларының) шамадан
тыс басым болуын жеңумен және ... ... ... ... ... ... дамуымен байланысты, терең құралымдық өзгерістер
ескеріледі.
Дәстүрлі түрде жинақталған құралымдық ... жою, ... жаңа ... ... ... ... ... келтіру нарықтық экономикада “циклдік дағдарыс”
кезеңінде жүзеге асырылады (66). Басқаша айтқанда, ұдайы өндіру процесінің
циклдік сипаты, мәні ... ... ... ... жоғары дамыған мемлекеттерде де, дамитын ... де ... ... ... ... басты рычагы болып табылады.
Аймақтың халық шаруашылығы үшін ...... ... ... себептермен болуында, ал нарықтық ... ... ... ... жеделдетуге қабілетті, қозғаушы күш ретінде
қарастырылады. Алайда, бұл экономиканың құлдырауын ... ... ... оның ... ... техникалық және
экологиялық жаңғырту бойынша міндеттердің бір мезгілде шешілу қажеттігін
болғызбай тастамай, ... ... ... ... ... мәселелері бойынша ауқымды
экономикалық әдебиеттерге қарамастан, ... ... ... ... құру ... ... бірлікке қол жеткізілмеген. Сонымен,
жұмыста экономиканың құрылымдық-технологиялық ... ... ... әр ... ... ... отырып, автор бұл категорияға
анықтама ... ... және ... ... ... ... ... туралы мәселені қояды. Ф. ... ... өсі мен ... ... ... құрылымының жаңартылуымен және техника-экономикалық ... ... ... ... ... құру жеке ... ... ғана емес,
барлық макроэкономикалық жүйеге тән, және оны еңбектің қоғамдық бөлінуіне
негізделген, өндірістік ... ... және ... қатынастар
жүйесінің қол жеткізген деңгейімен себептелген қайта құру ретінде қарастыру
керек. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ролін ерекше атап көрсету керек.
“Қазақстан өнеркәсібін құрылымдық қайта құрудағы ғылыми-техникалық
басымдылықтар” атты ұжымдық монографияның авторлары құрылымдық ... ... ... жаңалықтардың қуатты ағының қамтамасыз ету арқылы
белсенді ,ылыми-техникалық саясатты ... ... ... реттеу
шараларының бірыңғай және қатаң дәлелденген жүйесі ... ... ... ... ... ... және ... құрылымдық қайта құрудың
анықтамаларын салыстыру, берілген мәселені шешу ... ... ... ... екенің растайды. Бұл зерттеудің әр ... бар ... ... ... ... ... ... немесе басқа құраушылардың басты ролі анықталады.
Құрылымдық қайта құрулар қоғамдық қажеттіліктердің өзгерген жүйесі мен
материалдық өндірістің құрылымы арасында пайда ... ... ... ... ... ресурстарды бөлу құралы болып табылады.
Бұл қарама-қайшылықты шешуде қажеттіліктерді де, сондай-ақ экономиканың
ресурстық базасын да ... ҒТП ... роль ... ұзын ... теориясына және оның негізінде әзірленген
технологиялық тәртіп (ТТ) теориясына сәйкес атап айтқанда технологиялық
тәртіптің ауысуы ... даму ... ... ... және
тұйықталған қайта жаңғырту циклын қамтитын, ... ... ... ... ҒТП - ның ... ... ... болып табылады. Осындай ауысу нәтижесінде еңбекті қоғамдық бөлуде,
салалар арасындағы ресурстарды бөлуде өзгерістер болады, бұл ... және ... ... ... ... ... әдебиеттерде XIX - XX ғ.ғ. бір-бірін ауыстырған, алты
технологиялық ... (ТТ) ... ... олардың әрқайсысында
салалардың белгілі тобы түрінде технологиялық ядро басым болды.
Бірінші ТТ үшін – бұл ... ... және ... ... сәйкес
салалары; екінші – көмір өнеркәсібі, қара ... ауыр ... ...... ... ... өнеркәсіп; төртінші – химия
және мұнай-химия ... ... ... ... ... жасау,
автомобиль жасау.
70-ші жылдардың аяғында басталған бесінші ТТ ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпке
сүйенеді. Және, ақырында, әлемнің озық елдері информациялық технологиялар
мен телекоммуникацияларға, робот ... ... ... ТТ-ға өтуді бастады.
Қазақстан озық елдерден бір тәртіпке қала отырып, бесінші ТТ-ға әзірше
баяу өтуде. ... ... ... ... да реформа бесінші ТТ-ның ... ... ... жерін тигізді. Қазақстан экономикасы дамуының
қазіргі кезеңінің ... ... ... құру ... толығымен
жоқ болуы болып табылады. Реформа басталға дейін болған ресурстарды бөлудің
орталықтандырылған механизмі ... ... ... ... ... әлі ... ... экономика теориясында аймақтық дамуды реттеуге екі қарама-
қарсы ыңғай бар. Неоклассикалық бағыт аймақтардың дамуындағы ... ... ... және ... ... ... ... бағыт рынокты аймақтық диспропорциялардың нашар
реттегіші деп ... олар ... ... ... тек ... және аймақтық диспропорцияларды тек мемлекеттің программалы-
мақсаттық қызметі ғана жоя алады.
Ұлыбританияның (Шотландия), Германияның ... ... ... ... ... ... жүргізуде бұл ыңғайларды пайдалану
тәжірибесі біріншіден, олардың қандай да бір ... ... ... ... ету ... ... дамудың мақсаттық бағдарламалармен
белгіленетін тұрғыда әрекет ету ... деп ... ... кірісудің нәтижелері мақсаттардың дұрыс қойылуына және
дағдарысты салаларды ... ... ... жоқ, ... ... ... ... қоюды” білдіреді. Дағдарысты салалардағы
тек жоғары технологиялық және ... ... ... ғана ... ... әр ... тиімді.
Орталық Қазақстанның және Ұлыбританияның, Германияның, АҚШ-тың тоқырау
аудандарының проблемаларының ... ... ... ... соғыстан кейінгі тәжірибесі бұдан да құнды, Жапония ... ... ... және өзінің әлемдік экономикалық ірі мемлекет
статусын қайтару мәселелерімен ... ... 80-ші ... “өсу полюстерін” құрудағы Жапонияның тәжірибесі де ... ...... ыңғай және өнеркәсіптің инновауиялық түрленуі
есебінен жасалған болатын.
Қазақстанда мемлекеттің ... ... ... ... ... құтылу мүмкін емес, өйткені “қуып жететін” экономика
моделін іске асыру үшін ғана ... ... ... ... ... көлемде
қалыптаспаған нарықтық шаруашылық механизмді толықтыру, түзету үшін ... ... ... ... біздің пікірімізше, тоқырауға
қарсы емес, ал ел экомикасында аймақтың сақталуын ғана емес, сонымен ... ... ... қамтамасыз ететін, құрылымды-инновациялық саясат
болу керек. Ол үшін барлық алғы шарттар бар: алуан түрлі табиғи ... ... және ... ... ... ... кадрлар, ыңғайлы
геостратегиялық жағдай.
Қазақстан экономикасының құрылымдық қайта құру процесінде, ... екі ... ... ... ... орта мерзімді және ұзақ
мерзімді. Жақын кезеңнің стратегиялық міндеті - өнеркәсіптік ... және ... ... ... қабілеттілігіне қол жеткізу
үшін аймақтың материалдық өндірісін оңтайландыруды қамтамасыз ... ... оның ... ... және ... ... үлесін ұлғайту), салаларын (сала
ішіндегі кәсіпорындарын бәсекелестігі және ынтымақтастығы үшін жағдай
жасау, ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындарын (техникалық қайта қаруландыру, қайта құрылымдандыру,
басқаруды ... ... ... ... ... ... үшін дағдарыстағы кәсіпорындарда жоқ болатын қаражат
қажет ... ... ... ... қаражатты материалдық
өндірісті оңтайландыруға бағыттай отырып, аймақтағы өнеркәсіптік өндірістің
көтерілуін қамтамасыз ету қажет.
Ұзақ мерзімді ... ... ... ... аймаққа
халықаралық еңбекті бөлуде қолайлы орында қамтамасыз ететін, материалдық
өндірістің (алтыншы ТТ-ның “ядросының”) ... ... ... ... ... ... ... материалдық өндірісін
құрылымдық қайта құру үшін ортақ приоритет төмендегілер болып табылады:
өндірісті әлеуметтік ... ... ... зиянды әсерді төмендету;
қолданылып жүрген кәсіпорындарды техникалық қайта қаруландыру, соның
ішінде әртараптандыру негізінде;
өндірістік инфрақұрылымды дамыту;
икемді өндірістік құрылымдарды ... ... ... ... құру ... ... жақын міндетті - өнеркәсіптікөндірісті көтеруді шешу ... ... ... ... ... ... маңдау
критерийлері мыналар болуы мүмкін:
1. Жиынтық сұрауға салалардың ықпал етуі ... ... ... алумен);
2. Салалардың жиынтық ұсынысқа ықпал етуі тұтынушы – салаларды
және ... ... ... ... қанағаттандырылмаған
сұранысты тұтынушы рыногына әсерін есепке алумен;
3. Саланың экспортты жиынтық ұлғайтуға әсері.
Алдын-ала ... ... ... ... потенциалды
объектілерінің санына, көбінесе, кен-өндіру және ... ... ... ... ... ... ... жеке салаларын, экспортқа
өнім шығаратын салаларды жатқызу тиімді.
Қанағаттандырылмаған тұтынушылар сұранысына бағдарланған салаларды
қолдау ... ... үй және т. с. с.), ... ... ... ... тартуды қамтамасыз ететін болады.
Сонымен, жаңа тұжырым – аймақтың ... ... ... ... ... ... керек, бұл ең алдымен оның әлеуметтік
және экономикалық мәселелерін шешудегі басымдықты ... Оған ... ... ... ... ... ... шақырылған.
Мемлекеттің шектелген экономикалық мүмкіндіктері жағдайларында ... ... және ... ... ету ... Сондықтан
тұтынушылар нарығын дамыту және қажетті инфрақұрылымды құру үшін ... ... ... ... ... кезекте бөлу керек.
Бұл міндет өте күрделі, қиын, едәуір уақытты талап етеді, ... ... тыс ... ... ... ... ... құру өзіндік мақсат
бола алмайды, ол ұзақ мерзімді даму механизмдерінің бірі ретінде болады.
Бұл мақсаттардың ... ... қол ... ... таңдау
да байланысты болады. Мақсаттардың өздері ... ... ... ... аясында қалыптасу керек. Таңдалған жүйеге, мақсаттарға
байланысты экономиканы құрылымдық қайта құрудың масштабтарын, ... ... ... ... ... тура ... ... қажеттігі, халық шаруашылығын
құрылымдық қайта құрудың ... ... ... ... ... ... шаруашылығын қайта құрудың кешенді сипаты, экономиканың
жеке салалары мен сфераларының қайта ұйымдастырылуы және жаңартылуы ... ... ... ... ... Экономиканың құрылымдық
ығысулары олар пайдаланған сәйкес құрылымдар мен ... бұзу ... ... сонымен бірге психологиялық тосқауылды жеңу жолымен, яғни әрбір
адамның, өндірістік ұжымның немесе ... ... ... ... ... ... ... етуі керектігін түсінумен, бөлу қатынастарын
біртіндеп жоюмен қоса жүру керек.
Қайта құру мәселесін бөлек ... және ... ... тырысу қате
болар еді. Оны тек аймақтың аясында ғана шешу тиімді. Мұндай тұтас ... ... ... ... түсінбеумен жиі ... ... ... ... аудару керек. Өзара қызығушылық негізінде
келісілген республиканың тең ... екі ... ... әрекеттесуі
аймақ экономикасының құрылымын табысты түрлендірудің және ... ... ... мақсаттарына қол жеткізудің
абсолюттік қажетті шарттарының бірі болып табылады деп айтқан дұрыс болар
еді.
Қазіргі ... ... ... ... ... жоқ. Алайда, экономикалық өсудің экстенсивті
факторларын басым пайдаланумен ... ... ... ... ... ... жолымен аймақтық экономиканың дамуы мүмкін
еместігі анық. Осыған байланысты аймақтың ... ... ... ... және ... ... ... қойылымына, ең алдымен қарқында факторлардың пайдаланылуына
көзделуі ... бір ... Бұл ... аймақтық әлеуметтік-
экономикалық басымдықтардың барлық жүйесінің түпкілікті өзгерістерімен
тығыз байланысқан, ал бұл ... ... ... ... жүргізілуі
керектігін білдіреді.
Жоғарыда баяндалғанды есепке алумен аймақ дамуының ... ... ... Олардың қойылымы аймақ дамуының асты
бағыттарын, республикада қазір жүріп жатқан реформалар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Аймақтық мақсаттардың республиканың мүдделерімен, мақсаттарымен және
басымдықтарымен байланысы екі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық дербестікке қол жеткізсе де, ол жалпы
мемлекеттік ... ... ... бір ... ... ... және ... еңбекті бөлу аясында ғана қалыпты жұмыс істей алады. ... ... ... ... ... жолға өте
бастауына байланыссыз, ол барлық республикасының ресурстарына ... ... оның ... мен ... ... ала ... ... дами
және жұмыс істей алады.
Біздің аймақ экономикасының барлық құрылымдық қайта құрылуы ... ... ... ... ... ... ... аса терең батыл өзгеріс таралған таптаурыннан дереу бас
тартумен байланысты болу керек, ол ... егер ... ... ... ұдайы өсетін болса, онда оны индустрияландыру деңгейі
жоғарылайды.
Индустрияландыру әрбір қоғамды дамытуда қажетті кезең ... ... ... ... ... ... индустриялық емес, жартылай
индустриялық, индустриялық және постиндустриялық болып жіктеледі. Берілген
жіктелу жұмысты ... түрі ... ... ал ... құрылымдық
түрлендіруді талдау үшін қызмет атқарады, сондықтан ұсынылған топтастыру
аяқталғандықты білдірмейді.
Индустрияландыру ... мәні ... ... ... ... өңдеуші өнеркәсіпті құрудан және салалар арасындағы
байланыстар жүйесін ... ... ... және оның ... ... ... қарқындарын жіне өндіріс тиімділігін жоғарылатудан.
Егер аймақтың алдында тұрған ... ... ... ... олардың барлығының “индустрияландыру” деген бір ортақ түсінікпен
біріктірілуі ... ... ... ... ... ... ... әлемдік
экономиканың дамуымен индустриялық өсуге қол жеткізу үшін, индустриялық
дамудағы жаңа даму ... және ... ... халықаралық
тәжірибесін есепке алуға тура келеді.
Орталық Қазақстанның ірі өнеркәсіптік аймақ ... ... ... ... ... ... ... қорларының және өндірістік
персонал санынан бестен бір бөлігі шығарылады. ... ... ... және ... ... электр энергетикасы, химия, машина жасау,
жеңіл және тамақ , құрылыс индустриясы сияқты озық ... ... ... атап ... ... ... ... болашақта
аймақтың экономикалық негізі болып қалатынын есепке алу ... ... бас ... ... ... бас ... білдірмеу
керек. Істің мән-жайы басқада. Өнеркәсіптің өзінде өнеркәсіптік өндірістің
энергия сыйымдылығы мен қор сыйымдылығын ... ... ... ... ... құру болу үшін ... мен алғышарттар құру, содан
кейін тиімді пайдалану керек. Бұл – ... ғана ... ... ... ... ... ... бар, ерекше,
жеткілікті түрде күрделі мәселе. Оның шешімі ... ... және ... ... ... ... Бірақ аймақтық ерекшелікті есепке
алумен аймақ экономикасын құрылымдық қайта құру мәселесін шешуде ... ... ... ... ... мен ... жетілген, жоғары
өнімді және ілгері ресурстары мен табиғатты ... ... ... ... басқаруды ұйымдастыруды жетілдіру өндірісті
қарқындату ... ... ... ҒТП ... ... ... басқа
әлеуметтік-экономикалық мәселелерге де дәстүрлі көзқарасын өзгертуде. Оның
көлемдерінің ұлғаюы әлеуметтік-экономикалық тиімділіктің өсуі мен прогресті
үнемі білдірмейтіні сияқты, ... ... ... барлық жағдайларда
қор жинақтаушы құбылыс болып табылмайды. Өте тиімсіз жұмыс ... ... ... ... ... тауысатын, ескірген экономикалық өндіріс
ауқымдарын ... ... ... деп ... ... ... ... халық шаруашылығын құрылымдық техника-технологиялық, экологиялық
қайта жаңарту үшін қолайлы ... ... Бұл ... ... ... – Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды жерінің
өнеркәсібін қайта құру ... ... ... Бұл аймақ біздің
Қарағанды облысына ұқсас. Алайда, 60-70 ж. ж. ... ... ... ... кейін, мұрда өнеркәсіптің материалды-техникалық
базасын қарқынды жетілдіру және ҒТП-ның жаңа ... ... ... ... оның ... басталды.
Ғылыми әзірлемелер көмірдің орнына маңызды “шикізат” болды. Ғылыми
ауқымды салалар, сондай-ақ тамақ индустриясы, өндірістік және ... ... ... ... ... ... шамадан
тыс жоғары деңгейі және әлеуметтік бағытталғандық тән. Қазіргі замандағы ең
жаңа экономикалық жабдықтарды дамытуда Солтүстік ... ... ... ... ... барлық әлемде де алғашқы орындардың бірін алады.
Мұнда ... ... ... 1 ... дерлік кәсіпорындар жұмыс
істейді. Бұл кез-келген басқа федералды ... ... ... ... олар ... ... ... атқарады. Қоршаған ортаны қорғаумен
айналысатын ... ... 800 әр ... ... мен ... әзірлейді және шығарады.
Қоршаған ортаны қорғау технологиясы аймақтың экономикалық және сонымен
бірге экологиялық қайта тууы үшін келешекті технологиялардың бірі ... ... ... қоғам мен табиғаттың өзара қатынастарын үйлестіру -
өкіметтің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... және ... нарықтарда қатаң бәсекелестік
шартында дамитын ҒТП-мен, сондай-ақ ғылыми ... мен ... ... ... арасындағы үзілісті минимумға дейін
қысқартумен қол жеткізіледі.
Күрделі, бірақ өте маңызды міндет – ресурстарды ... ... ... ... ... сондай-ақ нарықта кеңінен тұтынылатын тауарлармен
қамтамасыз ететін, кейбір басқа өндірістердің пайдасына қайта ... ... ... ... – осы ... озық ... және ұйымдастыру-
экономикалық негіздерде жеделдетілген дамыту.
Халық шаруашылығын ... ... құру ... айта ... құрылыстық материалдар өндірісі сияқты саласының дамуы ерекше
назарды талап ететіндігін атап кету керек. Әрине, бұл ... ... ... ... ... даму ... шешілу керек, алайда осыған
қарамастан істі дұрыс ұйымдастыру және құрылыс материалдарының ... ... ... ... ... пайдалылықты береді, бұл құрылыс
индустриясын дамытудың келешегі үшін өте маңызды.
Экономикалық ынталандыру шараларының жүйесін ... ... ... ... ... ... ... ішінде жергілікті
маңызды шағын кәсіпорындардың (маусымдық және уақытша полигондар ... ... ... қамтамасыз етеді.
Бірқатар әлеуметтік проблемалардың жылдам шешілу қажеттігін атап өту
әсіресе маңызды. Әлеуметтік қайта туу инвестициялық саясаттың ... ... ... жаңа ... облысында әлеуметтік ... ... ... ... ... қарауында әлеуметтік сфераның барлық мекемелері
болу керек. Онсыз оның дамуы жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... кіре ... ... даму үшін
тағайындалған, көптеген қаражат ... ... ... ... ... ТАРАУ. Қазақстандағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасумәселесі
2.1 Қазақстандағы нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы
Қазіргі ... даму ... ... ... ... ... үшін ... маңызы бар проблема болып табылады. Жоспарлық
экономиканы нарықтық экономикаға ... ... ... болады деген мәселені
тәжірибе жүзінде ғана емес, сонымен бірге теория жүзінде шешу ... ... ... зерттеу қоғамды экономикалық түрлендірудегі
аса маңызды сәттерді анықтауға, нарықтық экономиканы дамыту бағытының ... ... ... ... ... ... ... тигізуі
мүмкін.
Индустрияландыру процестерін талдау үшін таңдалған уақыт кезеңінде сол
немесе басқа мемлекеттің немесе аймақтың ... даму ... ... ішкі және сыртқы факторларды бөліп көрсету ... ... ... ... ... да бір ... мүмкіндіктері” болады, яғни
географиялық орны, табиғи байлықтардың, капитал мен еңбек ресурстарының бар
болуы, сондай-ақ қоғамның білімділігінің және ... ... ... ... институттардың дамығандылық дәрежесі, тарихи және мәдени
дәстүрлер және т. с. с. бұл ішкі факторлар көп ... ... ... дамуын және экономикалық стратегияның таңдалуын анықтайды.
Мысалы, өндірістің шоғырлануы және ... ... ... ... кооперация және капиталды шетке шығару,
әлемдік шаруашылықты ... ... ... ... ... өсуі ... б. ... экономикалық дамуда белгілі мұқтаждықтар тудыратын, әлемдік
даму бағыттары сыртқы ... ... ... Ішкі және ... талдау сол немесе басқа елдің, аймақтың экономикалық дамуының
өнеркәсіптік стратегиясын ұйымдастыруға, әлемдік рынокта бар ... ... ... ... ... бір ... ... әлемдік техникалық шешімдерді жарыса
орындаудың және олардың таралуын қамтамасыз етудің экономикалық ... ... ... және өте маңызды. ... ... және ... қайта қарулануын дамытуда аса пайдалысы – бұл республиканы
халықаралық ... ... және ... ... ол ... дәмелендіретін және шетел инвестицияларын және ... ... ... ... бағыттарда қосылу. Бұл жағдайда
мұндай немесе ... ... ... ... ... мүмкіндігі пайда болады: табиғи ресурстарды оңтайлы пайдалану үшін,
мысалы, табиғи ресурстардың берілген түрлерін өндіру көлемін ... ... ... аса арзанырақ ауыстырғыштарды пайдалану керек пе.
Басқаша айтқанда, ... ... бөлу ... ... жаңа сапалы ыңғайдың пайда болуы туралы сөз болады, онда ... ... ... ... мөлшері кеңейеді және күрделі
салымдарды аса ... ... ... ... негізінде
инвестициялық ресурстар ағының екі жақтық басқару мүмкіндігінді ... Бұл ... ... байланыстардағы серіктес мемлекеттер
арасындағы ынтымақтастықтың енді жаңарған моделіне өту үшін ... Оның ... ... бірі – ... ... және ... ... тиімділігін
күрт жоғарылатуға мүмкіндік беретін, барған сайын ... ... ... ... ... ... бұл жаңа ... астарында объективті негіз-шаруашылық
өмірдің, ғылымның, техниканың әлемдік экономикаға барынша терең шоғырлануы
бар.
Әр түрлі ... ... ... ... ірі
халықаралық құрылымдарға біріктіруге ... ... ... ... ролін жоғарылату және географиялық шекараларын
кеңейту мен интернационалдандырудың ... ... ... ... ... дәл осы жағы ... ... мен жоғары
технологияларды жұмылдыру саясатн табысты іске асыруда ... ... ... Бүгін берілген процесті ескермеудің мәні жоқ, өйткені ол ақырында
еңбекті ... ... ... ... әлемдік рыноктағы
технологиялық тосқауылды жеңумен, қазіргі тауарлар мен қызметтердегі мен –
басымдықтарды берілген ... іске ... ... ... ... аударуды
талап етеді. Сөз халықаралық ынтымақтастықтың негізгі объектілері туралы
болып ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметін
қайта құруда әсіресе көп жаңалықтар енгізгені белгілі. ... ... ... ... басы ... ал халықаралық
ынтымақтастық объектілері кәсіпорындар мен ұйымдар, бірлескен ... ... ... ... аймақтар болуда. Шынында, қызметтің бұл
сферасының нәтижелері әзірше тым қарапайым және ... ... ... ... ... әсер тигізген жоқ. Мысалы, сыртқы сауда айналымының
барлық ... ... ішкі ... ... ... ... ... байланыстардың қарқындылық коэффициенті, СОПС-тың бағалауы
бойынша Қазақстан Республикасында тек 7.5 %-ті ғана ... ... ... Республикасы бойынша осыған ұқсас көрсеткіштер сәйкес ... ... 12.5 %-ке тең, ал ... бұл ... 24.5 %-ке (18) тең. ... ... экономикалық тең ынтымақтастықтың жаңа моделіне ... ... жете ... ... ... ... ... субъектілері кәсіпорындар мен бірлестіктер
болуы мүмкіндігін алдын-ала білуге болар ма еді? ... енді ... ... ... үшін сыртқы экономикалық байланыстардың жаңа объектілрі
алдыңғы ... ... ... сыртқы рынокта коммерциялық
жұмыстың өркениетті нақты түрлерін меңгеруге тиіс.
Сыртқы экономикалық ғылыми-техникалық қызметтің өркениеттітүрлеріне,
соның ішінде біздің ... ... ... іске асыруға, біз
ең алдымен бірлескен кәсіпорындарды (БК), ... ... ... сондай-ақ берілген шамада кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... саясатта көрсетілген
түрлердің стратегиясы мен тактикасы ... бұл ... не ... экономикалық механизмінің және шетел инвестициялары мен ... ... ... мәні неде ... ... ... ... Қазақстан Республикасының барлық экономикасын нарықтық
қатынастарға бір мезгілде ауыстыру айқын болып келеді, ... ... ... ... қажетті жағдайларын жасауға баруға дайын
еместігі маңызды ... ... ... ... осы ... ... экономикалықаймақтарды пайдаланудың шынайы
мүмкіндігі пайда ... ... ... ... ... механизмнің
әрекет етуін еш қиындықсыз жөнге келтіруге мүмкіндік береді.
Аса дамыған елдердің тәжірибесі, онда ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... инновациялық секторына
түрленгенін көрсетті. Өкінішке орай, Қазақстанда бұл әлі жоқ. ... ... ... ... ... дамуына ұтыс тігу өзінің
нәтижелерін беруде. Сонымен, инвестиция бойынша Комитет ... ... ... ... ... алу керек: нарықтың мұқтаждықтарын
бағалау, қаржы ресурстарының көлемі, тәуекел ... және ... ҒТП ... ... сферада нарықтық құралымдарды құру және
дамыту, олардың коммерцияландыру жағына ... ... ... болып табылады.
Алайда бұл процесс Қазақстан Республикасының ғылыми-техникалық саясатын
толық шамада анықтау үшін әлі өте ... ... ... шығу
мүмкіндігін ұмытпау керек және болмас ... ... ... ... ... ... ... біздің жағдаймен ұқсастығы
жоқ екенімен де тереңдетіледі. ... ... ... күрделі
мәселелерін шешу қазірдің өзінде қазіргі және сенімді ... ... ... ... ... шоғырланғандылығы, дәуіріндегі өнеркәсіптік
түрленудің қазіргі типінің ... ... ... уақытта дамитын
экономикаға экономикалық көтерілуі үшін не ... ...... ... жұмыс күші, әлемдік нарықтың бағалы қағаздар бағамын
білу, икемді экономикалық стратегия және ... ... ... ... аталған мәселелердің ғылым мен техниканың қазіргі дамуында
едәуір және тиімді шешілуі мүмкін екені анық, және ... ... ... ... ... ... үшін ... процесі
сандық түрде ғана емес (яғни, уақыт шығындары азаяды), сонымен бірге сапалы
түрде ... ... ... ауыстыру және жоғары білікті персоналды
дайындау үшін, “басқа уақыт” және “басқа қаржылар” талап етіледі. ... ... ... ... ... кіру модельдері әр
түрлі болуы мүмкін. Нақты шарттарға байланысты мұнда экономиканы ... жолы ... ... ... ... мен жоғары технологияларды
селективті жұмылдыру, экспортты ынталадырушы және ... ... ... Шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды нарықтық инфрақұрылымға
жұмылдыру
Республика экономикасының ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді шешу үшін
шетел инвестициялары мен ... ... тым ... ... баруға мәжбүр ететін дәлелдеудің қажеті жоқ.
Шетелдік техника мен технологияларды ... ... ... әлемдік
ғылыми-техникалық дамуға еліктеу ешқандай таң қаларлық немесе жағымсыз
затты білдірмейді. Бұл ... ... ... ... ... ... дамушы мемлекеттермен қайталанады. Сонымен, мысалы, 1950 жылы
барлық жапон экспортында ... ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім үлесіне 73 % келді, бірақ
1983 жылы – ... 21 % . ... ... ... ... – оны ... ... пайдаланудың қосарлы әсері беруге қабілеті
бар. Бір жағынан, олар – ... ... ... қалыптасуы мен
дамуына, екінші жағынан, жоғары сапалы деңгейде ғылыми-техникалық дамуда
дербестікті иеленуге мүмкіндік туғызады, бұл ... өсу ... ... ... және ... құрылымында тікелей
көрінеді. Мұнда аса маңызды сұрақ тууы мүмкін: бұрынғы КСРО ... ... ... ... емес пе, ... ... шықпады, неліктен, оны қалай түсінуге болады?
Біз алға ... ... ... ең ... мынадан көреміз:
мемлекеттік меншік тұлғасында оны шектелмеген монополияландыру ... ... ... ... мен ... ... отырып, тек бір ғана міндетті – берілген меншіктің жаңартылған
техникалық негізде үдемелі өндірілуін ... ... ... рыногымыз
көптеген онжылдықтар бойы сәйкес элементар меншікті рыноктық құрылымдары:
жұмыс күшінің рыногы, капитал рыногы, альтернативті меншіктілігі және ... ... ... ... етті ғой. ...... ... еліктеудің ұзақтығы және “екінші жердің жоқтығы”. Басқаша айтқанда,
бұрынғы КСРО ... ... ... типіне не дербес түрде, ... ... ... ... ... ... ... де
өтуге қабілетсіз болды.
Одақтың ыдыруы және бірқатар дербес мемлекеттердің ... ... ... ... бар дағдарыстық құбылыстарды жоймады. Өйткені
олар үлкен елдің ... ... ... ... ... ... байланыстардың бұзылуы немесе үзілуі жағымсыз сәттерді тек
қана терендететіні анық. Тек бір ғана ... ... ... ол – ... ... шығу. Нарықтық қатынастарға кіру ... ... ... ... мен ... ... ... және экономиканың кедейлігі кезінде бұл мүмкіншілікті іске асыру
шетел инвестицияларын жұмылдырусыз, яғни ... ... ... ... Бұл ТМД-ның қазіргі мемлекеттерінің барлығына, соның ішінде
Қазақстан Республикасына қатысты. Бұрынғы ... ... ... өз ... ... ... байланыстарын үзу және тоқтату
құнымен, ештеңеге ... ... ... ... лап қойғандары
кездейсоқ емес.осыған ... ... ... ... ... ... ... ұзақ онжылдықтар бойы біздің
өміріміздің салты болып келгенді бір сағаттың ... ... ... ... көпшілігінде сезім сананы басып озады. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... қайталануы
мүмкін, ол кезде шетел техникасы мен технологиясының ... ... ... қосымша энергияны, шикізатты, валютаны, қосалқы
бөлшектерді және т. б. ... ... ... ... қарапайым өсіру
үшін тағайындалған. Бұл жағдайда импортқа шығарылатын ... ... ... ... ... техникалық негізін жаңғырту
және жетілдіру құралдары ретінде ... ... ... ... ... ... ... олай болса оның дұрыс әсерінен айыру
мынаған әкеліп соқты: ол жаңа тар ... ... болу көзі бола ... ... жаңа ... ... сонымен бірге экономикалық өсуді
жеделдетуде және құрылымдық ... ... ... ... ... ... енді нарықтық қатынастарға өту жағдайларында, экономикалық
жағдайды одан әрі күшейтіп жіберуі мүмкін.
Сыртқы экономикалық қызметтегі, әсіресе техниканы импортқа ... ... ... және ... ... ... бағытталған, өнеркәсіптік кәсіпорындар тарапынан қысымның ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... жұмылдырудың селективті саясатындағы басымдықтар ... ... ... ... ... бірге теріс сальдоға және ағымдағы
берешектің пайда болуына әкеліп соғуға қабілетті.
Қорытынды
Нарықтық инфрақұрылылымның ұдайы даму ... ... ... ... кезекте, мемлекеттің тікелей ... ... ... ... өндіріс және қызмет ... ... ... ең ... ... жєне оларға тікелей мемлекеттік қолдау көрсету;
— толық экономикалық дербестікке ұмтылатын шаруа-шылықтарды ... бас ... және ... ... ... ... салықты азайту т. с. с. жеңілдіктер беру;
— жергілікті орындарға жаңа экономикалық ... ... ... сауда үйлері, концерндер, акционерлік ... ... ... ... т. б.), ... үшін кеңейтілген
өкілдіктер мен мүмкіндіктер беру;
— территорияда ... ... ... бір ... ... ... ... беруді заңдастыратын жүйе
жасау;
— қалыпты ... ... ... ету ... ... ... түгел жұмылдыру;
— жаңа, бәсекелі өндірістерді ... үшін ... және ... ... ... ... жағдайын тиянақты түрде зерттеу жєне еңбекпен
қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... шығарылуы тиіс, ал қайсысы импорт бойынша
керек оны ... өзі ... Бұл ... ... ... ... мемлекеттің толық қадағалауының қажеті ... ... ету ... ... күшті әсері болуы қажет,
өйткені, қалыптасқан тәжірибе негізінде, экспорттық және ... ... ... ... ... оптималды мөлшерін табу ... ... ... ... ... өту ... ... қарастырсақ
онда болашақты қамтамасыз етудің тиімді әдісі — бүгінгі шикізат экспортынан
түскен ... ... ... ... ... алуға емес, техникалық
прогресті инвестициялауға пайдалану қажет. Бұл инвестициялар болашакта
Республика ... меи оның ... ... өмір деңгейінің негізін
қалайтын болады.
Бұл жүйе өзара байланысқан элементтер жиынтығын, нарыққа өтудің өтпелі
кезең қиьшшылықтарын жеңілдетуге, сонымен ... ... ... ... ... ... бағытталган. Ең алдымен әлеуметтік
қорғау жүйесі қоғамнын ең қорғансыз ...... ... ... ... ... ... қорғауды көздейді. Бұл зейнетақыны
индексациялау, жәрдемақысы, әр түрлі талондарды таратып ... ... ... тағы ... ... ... жолымен жүзеге асырылады. Аталған
қоғамдық топтарды қолдау үшін ... ... мен ... және ... ... жеке ... ... рөл атқарады.
Екіншіден, мемлекеттік сектордан босаған ... ... үсақ және орта ... ... мемлекет қажетті шараларды
жасауға мүдделі және міндетті.
Үшіншіден, мемлекет, одан кейін ... ... ... ... ... ... ... босатудың өндірістік немесе
экономикалық себептеріне байланысты белгілі мөлшерде материалдық ресурстар
шығындарын көтеру қажет.
Төртіншіден, мемлекет жалпы адамдық мораль қалыптарына, ... және т. б. ... ... заңдар жүйесін жасап, олар өз
кезегінде әр азаматқа ... ... ... мүмкіндігін қамтамасыз
етуі қажет.
Нарықтық экономикаға өтпелі ... әр ... әр ... үшін қиын ... бұл кезеңнен жеңіл етеді, біреулеріне қиындау, ал кейбіреулер үшін
бұл апатпен тең. Бұл нарықтық экономиканы қалыптастыру кезеңі. Осы ... күн ... көре ... ... ... жағынан қолдау мен
қорғау шараларын ... ... ... мемлекеттік төлісі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. К.Макконнелл, С.Брю. “Экономик-с: принципы, проблемы и политика”.
- М.:Республика, 1995.
2. С.Фишер, ... ... ... - ... ... ... ... - М.:Машиностроение, 2003
4. А.С.Булатов. "Экономика". - М.:БЕК, 2004
5. Е.А.Туркебаев. "Учебник по основам экономической ... ... ... ... А.Я.Лившиц. "Введение в рыночную экономику" . - М.:Высшая школа,
1994.
7. ... ... ... к ... ... -
М.:Политиздат, 1991.
8. Б.Э.Бейлина. "Экономическая политика партии и ее осуществление в
промышленности СССР в ... ... ... - ... ... ... "Развитой социализм и управление". - ... ... ... ... ... ... ... экономики СССР". - Л.:Издательство ЛГУ, 1991.
11. Р.И.Хасбулатов. "Мировая экономика". - М.:ИНСАН, 2002
12. Д.В.Валовой. "От ... к ... - ... 2004.
13. П.А.Игнатовский, В.И.Щегловский. "Советская экономика: опыт и
перспективы". - М.:Политиздат, 2001.
14. "Не сметь командовать". Под ред. ... - ... ... ... к ... ... ред. ... М.:Экономика, 1990.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы шаруашылық инфрақұрылым саласының ролі35 бет
Аймақтық өндірістік аөк инфрақұрылымының құрылуымен қалыптасуының теориялық және әдістемелік негізі60 бет
Ауыл шаруашылық комплексіндегі инфрақұрылым22 бет
Ауылшаруашылығында логистика инфрақұрылымын қалыптастыр98 бет
Ауылшаруашылық тауарлар нарығының инфрақұрылымы4 бет
АӨҚО инфрақұрылымы9 бет
Бағалы қағаз нарығы инфрақұрылымы67 бет
Бизнес инфрақұрылымы23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь