Негізгі құралдардың тозу есебі

КІРІСПЕ
І тарау. Негізгі құралдардың сипаттамасы.
1.1. Негізгі құралдардың ұғымы және жіктелуі.
1.2. Негізгі құралдардың бағалануы.

ІІ тарау Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру.
2.1. Негізгі құралдардың қозғалыс есебі
2.2. Негізгі қүралдардың тозуы және оларға амортизациялық аударым мөлшерін есептеу.
2.3. Негізгі құралдарды жөндеудің есебі.
2.4 Жалға алынған және жалға берілген негізгі құралдардың есебі.
2.5. Негізгі құралдарды түгендеу, қайта багалау және есеп
берудің мәнін ашу.

ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданған әдебиеттер
Бухгалтерлік есепте негізгі кұралдар деп өндіріс үдерісінде ұзақ уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің бастапқы түрін, көлемін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке есептелген амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді айтады. "Негізгі құралдарға" — қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен жаб-дықтар, өлшеуіш және реттеуіш аспаптары мен қүралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және олардың бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруашылық қүрал-саймандары, өнім және жұмыс малдары, көп жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Барлық "негізгі құралдар" өздерінің өндіріске қатысуына қарай өндірістік және өндірістік емес болып екі топқа бөлінеді. Өндірістік негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарыңда пайда-ланатын негізгі құралдарды айтады.
1. "Бухгалтерлік есеп жоне крржылык, есеп беру туралы" 2002 жылгы 24 маусымдагы Қазақстан Республикасының №309-1/ заңы.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республи-
касындагы аудиторлық қызмет туралы" 1998 жылгы 20 қараиш-
дагы №20 заң күші бар жарлыгы (2001 жылгы 15 қарашадагы
өзгертулер жоне толықтырулармен).
3. "Салық жонв бюджеткв төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы " 2001 жылгы 12 маусымдагы №209-11 Қазақстан Респуб-
ликасының салық кодексі.
4. Қазақстан Республикасы Президентінің "Акционерлік қогамдар
туралы " 1998 жылгы 10 шілдедегі №2811 заң күші бар жарлыгы.
5. Бухгалтерлік есеп стандарттары. Қазақстан Республикасының
Үлттық комиссиясы. — Алматы, 1996-2003 ж.
6. Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттары. (аудармашы
Тарусина В.И.), - М., 1998.
7. Халықаралық бухгалтерлік есеп жоне аудит стандарттары.
(қүрастырушы Рапопорт М.М.), — М., 1992.
8. Бухгалтерлік есептің типтік шоттар жоспары. Қазақстан
Республикасы қаржы министрлігінің 2002 жылгы 18 қыркүйектегі
№438 буйрыгымен бекітілген.
9. Андреев В.Д. Практтескші аудит. — М.: Экономика, 1994.
10. Андросов А.М. Бухгалтерскии учет. — М.: Финансы и статис-
тика, 1996.
11. Әбдіманопов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы жоне принциптері.
- Алматы: АЙАН, 2001.
12. Безруких П.С. Бухгалтерский учет. — М., 1996.
13. Блейк Д., Амат О. Европеііскии бухгалтерский учет: Справочиик:
Пер. с англ. — М., 1997.
14. Ван Хорн Дж. К. Основы управления финансами. — М.: Финансы и
статистика, 1996.
15. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отнетности. — Аллшты: Қаржы-қаражат, 1998.
        
        ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Орта-Азиялық Университеті
«Экономика және менеджмент пәні» кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ТОЗУ ЕСЕБІ»
Орындаған: 2 курс ... аға ... ... 2007 ... тарау. Негізгі құралдардың сипаттамасы.
1.1. Негізгі құралдардың ұғымы және жіктелуі.
1.2. Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ұйымдастыру.
2.1. Негізгі құралдардың қозғалыс есебі
2.2. Негізгі қүралдардың тозуы және оларға амортизациялық аударым мөлшерін
есептеу.
2.3. Негізгі құралдарды жөндеудің ... ... ... және ... ... ... құралдардың есебі.
2.5. Негізгі құралдарды түгендеу, қайта багалау және есеп
берудің мәнін ашу.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданған әдебиеттер
Кіріспе
Бухгалтерлік есепте негізгі кұралдар деп ... ... ұзақ ... яғни бір ... ... ... пайдаланатын, өзінің бастапқы түрін,
көлемін сақтай отырып, құнын ... ... ... ... қызметке есептелген амортизациялық аударым ... ... ... отыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді
айтады. "Негізгі құралдарға" — ... ... жер ... ... ... ... ... машиналар мен жаб-дықтар, өлшеуіш және
реттеуіш аспаптары мен қүралдары, есептеуіш ... мен ... ... бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар,
өндірістік және шаруашылық қүрал-саймандары, өнім және жұмыс ... ... ... шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Барлық "негізгі ... ... ... ... қарай
өндірістік және өндірістік емес болып екі ... ... ... құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім ... ... ... ... ... Оларға: өндіріске арналған үйлер,
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, ... ... ... ... әр ... ... двигательдер, құрал-саймандар, өлшеуіш
аспаптар және тағы басқалары жатады. Өндірістік емес ... ... ... ... ... ... пайдаланатын негізгі
құралдар жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай ... ... ... ... қамсыздандыру, білім беру және ... ... ... ... және тағы да ... негізгі
құралдар жатады. Халық шаруашылық салаларына және істейтін қызметтерінің
түрлеріне қарай барлық негізгі ... ... ауыл ... орман
(тоғай) шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалдық-техникалық
жабдықтау және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық ... ... ... ... ... және білім беру, ғылыми көмек
көрсету және тағы да ... ... ... ... ... ... шаруашылығының салаларына ... ... ... ... ... өнімдердің, болмаса
орындалған жұмыстар мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне ... ... ... мен ... ... ... бәрі тск қана
үйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана ... ... ... оңда бұл ... ... ... барлығы түгелімен сол кәсіп-
орынның атқаратын қызметі саласыңдағы ... ... ... ... ... иелігінде екендігіне қарай
меншіктік, яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және уақытша жалға алынған ... ... ... ... ... ... ... құралдарды баланс
сыртындағы "Жалға алынған негізгі құралдар" деп аталатын шотта есептейді.
Сонымен қатар пайдалану барысына ... ... ... ... жүмыс істемейтін және сақтауда түрған деп үш топқа бөлінеді.
Жүмыс істейтіндерге өндіріс үдерісіндегі, яғни ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылып қойылған,
белгілі себептермен басқа да жаққа әзірге берілмеген басы артық жабдықтар
жатады.
Сақтауда тұрған негізгі ... ... ... яғни ... тозып немесе басқа да жағдайларға байланысты істен шығатын негізгі
құралдардың орнына пайдалануға арналған құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... қарай былай бөлініп
есептеледі:
а) негізгі құралдар;
ә) ... ... ... ... ... ... өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол еңбек заттары (шикізат, материалдар, ... ... ... және ... ... ... ... болып бөлінеді. Бұл
арада еңбек құралдарының ... ... ... ... олардың өндіріс
процесінде атқаратын роліне қарап анықталады. Мысалға, заводта дайындалған
бу казаны сол.зауыт үшін дайын өнім болып саналады; ал ... үшін ... ... үшін осы қазан еңбек қүралы болып табылады. Осы ... ... ... ... онда ол тауар болып табылады.
Негізгі құралдар материаддықөндіріс саласында да, ... ... да ұзақ ... бойы (бір ... ... қызмет етеді.
Осы негізгі құрадцарға: жер; үйлер; ... көп ... ... ... және ... ... ішінде автоматты машиналар
және құрал-жабдық); машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары
және қондырғылар мен ... ... ... ... ... мен құрал-жабдық; көлік құралдары; құрал-сайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; жұмысшы және өнім беретін мал; көп ... ... ... ... (ғимараттарсыз) шыққан күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар жатады.
Кәсіпорында негізгі құраддардың есебі №6 БЕС ... ... ... ... құралдың есебін жүргізудің, субъектіге жататын меншік
құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару жүйесін анықтайды.
Инвентарлық объектілер негізгі ... есеп ... ... ... ... ... әрі жай болып келеді. Негізгі құралдың есебін
дұрыс ұйымдастырудың басты ... оны ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
1.1. Негізгі құралдардың ұғымы және жіктелуі
Өндіріс процесіне ... ... ... ... ... және ендтрістік емес болып екіге бөлінеді.
Негізгі өндіріс қуралдарына өндіріс процесіне тікелей ... ... ... ... ... ... кезде еңбек
құралдарына (машина, құрал-жабдық, құрал-саймандар т.б.) әсер ету ... ... ... ... үшін ... ... жағдайын жасайды
(ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар). Негізгі өндірістік
құраддардың пайдалануын сипаттайтын шолушы экономикалық ... і — ... ... ... ол негізгі құралдардың бір өлшеміне шақкандағы
өндірілетін заттай немесе акшалай түріндегі ... ... емес ... ... — тұтынуға арналған құрал-
жабдыктар. Олар ... ... ... ... ... ... сақтау мүлкі, т.б.) қажеттіліктерін ұзақ мерзім бойы
өтеуге арналған.
Иелігіне қарай негізгі қүралдар меншікті және жалға алынған болып
бөлінеді.
Меншікті ...... ... және оның ... ... негізгі құралдар. Белгіленген мерзімге шарт бойынша ... ... ... ... жалға алынған құралдар болып
саналады. Оларды жалға ... ... ... ... алушы 001-ші
"Жалға алынған негізгі құралдар" баланстан тыс шотында есептейді. Жалға алу
мерзімі ... соң ... ол ... тұрып, жалға алушы келісілген
бағамен ... ... ... ... 121-ші ... 122-ші "Үйлер мен
ғимараттар", 123 "Меншікжәне құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар", 124-ші
"Көлік ... 125-ші ... да ... құралдар" шоттарының тиісті
аралық шоттарында есептейді.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, ... ... ... және қор ... ... ... бөлінеді.
Қолданыстағы жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар, әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. Жұмыс ... ... — бұл ... тоқтатылған немесе
басқа жағдайларға байланысты уақытша пайдаланбайтын негізгі ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықгарды
жоспарлы түрде олардың запас бөлшектерін ... үшін ... ... ... ... ... құралдар мүліктік және мүліктік ... ... ... ... ... бар, яғни ... және ... (үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар) жатады. Мүліктік
еместерге ... жер, ... ... су ресурстары (ғимараттардан
басқа қүрделі каржы салымы, яғни заттық нысаны жоқ ... ... ... үшін ... ... ... жалға алынған негізгі
құралдарға күрделі қаржы жүмсау, т.б.) жатады.
Әр субъектіде негізгі құралдар пайдалану ... және ... ... ... ... ... ... жер; үйлер;
ғимаратгар; өткізгіш тетіктер; машиналар және құрал-жабдыктар (соның ішівде
автоматгы машиналар және құрал-жабдық); күш ... ... ... ... ... және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары
және қондырғылар мен лабораториялық ... ... ... ... мен ... көлік құралдары, құрал-оайман; өндірістік мүлік
және жабдықтар; шаруашылық мүлкі; ... және өнім ... мал; көп ... ... ... ... ... шыққан күрделі шығын; басқа
да негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі құраддардың ... ... ... - ... меншігіне сатып алған жердің көлемі мен кұны. Жерге
меншік кұқығы бар болса, онда олар ... ... ... ... ... берілген болса, онда ондай жер учаскілері мүліктік объекті ... - ... ... ... ... ... қызмет
көрсетуге ағдай жасауға және материаддық құндылықтарды сақтауға арналған
әлеуметті-құрылыс объектілері. Әрбір ... үй ... ... ...... заттарын өзгертуге қатысы жоқ белгілі бір
қызметгерді орындау жолымен ... ... ... асыруға арналған
инженерлік-құрылыс объектілері (шахта үңғысы, ... ... ... ... жолы). Барлық жағдайлары бар әрбір жеке ғимарат мүліктік объект
болып табылады;
өткізгіш тетіктер (қондырғылар) - электр, жылу ... ... ... ... ... ... ... трансмиссиялар,
құбырлар). Электр желілері бойынша, мысалы, электр ... ... ... ... ... ... бөлу ... қабылдау подстанцияларынан және подстанциялардан ... ... ... ... бола ... мен ... - күш беретін машиналар және жабдықтар;
жұмысшы машиналар және ... ... және ... аспаптары және
қондырғылар мен ... ... ... ... егер ол ... ... ... болмаса, оған кіретін бейімделген құралдарды,
соған тиісті затгарды, аспаптарды, қоршауды, ... қоса ... ... ... саналады. Негізгі құралдардын бұл тобы бес ... ... - ... мен ... ... арналған қозғалыс
құралдары (автомобиль, темір жол және су көлігінің қозғалмалы құрамы, жегін
көлігі). Әрбір ... ... ... ... ... ... мен ... алғанда мүліктік объект болып табылады;
құрал-сайман - қол ... ... ... ... ... метадцарды, ағашты және т.б. өңцеу
үшін машиналарға бекітілген заттар (кесетін, соғатын және ... ... ... ... ... құрамына кірмейтін заттар ... ... ... табылады;
өндірістік мүлік және соған жататын заттар — өндірістік ... ... ... үшін қызмет ететін өндірістік заттар; еңбекті
қорғауға көмеістесетін жабдыктар; ... ... және ... ... ... сыйымды заттар; өндірістік арналымы бар басқа да затгар.
Басқа мүліктік объектінің бөлшегі болып табылмайтын және ... мәні ... ... ... бола ... да ... құралдар – кітапхана қорлары, спорт мүлкі және басқа
да салымдар.
Негізгі құрал-жабдықтардын бастапқы, ағымды, баланстық, сату, жою, ... ... ... ... ... ... бағалануы.
Негізгі қүралдардың ессбін үйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы зор
болып ... ... ... бастапқы қүнымен, баланстық қүнымен,
ағымдағы ... ... ... ... және ... қүнымен
бағаланады.
Негізгі қүралдардың бастапқы қүны — ол активті ... ... ... жеткізуге, орнатуға кеткен (шыққан) шығыңдардан, соңцай-ақ сатып алу
барысында төленген салық сомаларынан, қүрылысты салу ... ... ... ... пайыз (процент) сомалары мен бүл қүрадцы белгілі мақсатқа
пайдалану үшін жүмыс жағ-дайына келтірумен тікелей ... кез ... ... ... ... Негізгі қүрал-дарды тасымаддау
кезінде болған ақауларды жөңцеуге кеткен және ... да ... ... ... ... ... ... кіргізілмей, ол ағымдағы ке-
зеңнің шығыны ретінде есепке алынады. ... ... әр түрі ... оның
бастапқы қүнына мынадай шығыңдар кіргізіледі:
а) жер учаскесінщ бастапқы кунына:
Жерді сатып алу бағасы, ... ... ... ... ... сыйақылар, сатып алу-сату жөнінде келісімшартгы
ресімдеу үшін заңгердің қыз-метіне төлснетін төлем және ол үшін ... мен ... ... ... ... пайдалануға әзірлеуге кеткен
шығындар (үйді ... ... ... ... ... ... альш тастағанда қалған ескі үйді бүзуға байланысты шығындар,
жерді тазалау, тегістеу, тагы ... ... ... ... ... ... ... сатып алу
бағасы, оны тасымалдауға, әкелуге, тиеп-түсіруге кеткен ... ... ... ... ... монтаждау, қүрал-жабдық-тардың
пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында кеткен ... тағы ... ... (қіргізіледі).
Мысалы: кәсшорын жер учаскесін және сол жерде орналасқан үй мен ... (бес жүз мың) ... ... адды делік. Бүл ... ... ... ... Кәсіпорынның оларды сатып алу барысында төленген шығыңдары
25000 (жиырма-бес мың) теңге (салық сомасы, қозғалмайтын мүлік ... пен шарт ... ... ... ... төлемдері сомасы).
Үйді бүзуға кеткен шығын 40000 (қырық мың) ... ... ... ... ... ... 20000 (жиырма мың) теңге. Жерді тазалау
мен тегістеугс кеткен шығын 15000 (он бес мың) ... Осы ... ... ... сатып алынған жердің бастапқы қүны 560000 (бес ... мың) ... ... (500000+25000+40000-20000+15000=560000 теңге).
Кәсіп-орындар мен үйымдарда негізгі қүралдың бастапқы қүны ... ... мен ... ... ... жарғылық қорға өзінің
үлесгретінде салса, онда олардың қүны қүрылтайшылармен арадағы келісім
бойынша;
үйымдар ... ... өзі ... яғни ... ... немесе сатып
алған кезде шыққан шығындардың нақты сомасы бойынша;
үйымдар ... ... ... ... ... немесе жеке
адамдардан тегін алған кезде қабылдау-өткізу ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы қүны — бүл кәсіпорынның белгілі бір
уақыттағы (мерзімдегі), яғни ... ... ... ... ... ... ... қүралдардың баланстық қүны — бүл кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде немесе ... есеп беру ... ... ... ... қүнынан жинақталған тозу сомасын алып ... ... ... ... ... ... қүны - ... қүралдың пайдалану
мерзімі аяқталғаннан кейін оны бүзу, жоюдан алынған іске ... ... ... ... отын тағы да ... пайдалануға
болатындарының) қүнынан объектіні есептен шығаруға байланысты ... ... ... ... алып ... арқылы анықталады.
Негізгі қүраддардың келісілген қүны — бүл кез келген екі жақтың, яғни
негізгі қүралдарды сатушы мен алушының ... ... қүн ... ... ... ... қүралдардың бастапқы қүндары
тек мына жағдайларда ғана өзгертіледі:
а) негізгі қүралдардың пайдалы ... ... ... ... ... оның ... жағдайына әсер ететіндей қосымша күрделі
қаржы жүмсалғанда (кеңейткенде, жаңартқанда тағы да басқа) немесе ... ... және ... ... ... ... шешімдері бойынша негізгі
қүралдарды қайта бағалағанда.
ІІ тарау Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру
2.1. Негізгі құралдардың қозғалыс ... ... ... яғни мен-шігіндегі негізгі
қүралдарын есептен басқа заңцы немесе жске түлғаларға ... ... ... ... табиғи апат, зілзала жағдайында бүлініп
жоғал-ғанда шығарады. ... ... ... ... ... басқаларға айырбастағанда немесе үзақ мсрзімге жалға ... де ... ... ... ... ... ... алады. Кәсіпорындарда негізгі қүралдардың іскс жарамсыздығын, оларды
бастапқы қалпына келтіру үшін жүргізілетін күр-делі жөндеудің тиімсіздігін
немесе мүмкін еместігін анық-тау ... ... ... ... есептен
шығаруға қажетті қүжаттарды толтыру үшін үйым басшысының бүйрығымен түрақты
комиссия қүрылады. Бүл комис-сияның қүрамында ... ... ... ... ... оның ... ... төрағасы
ретінде);
– бас бухгалтер немесе бухгалтерияның басқа қыз меткері;
– негізгі қүралдың сақталуына жауапты адам;
– негізгі ... ... ... ... ... цех
басшысы;
– мемлекеттік көлік инспекциясы өкілі (егер ... ... ... ... тағы да ... ... ... мүмкін.
Бүл жоғарыда аталған адамдардың қүрамында қүрылған комиссия үйымда
мынадай жүмыс мен ... ... ... ... ... қүралдарды толық тексеріп,
сонымен қатар оның техникалық қүжаттары мсн төлқүжаттарында ... ... ... ... арқылы объектіні қалпына келтіруге
болатындығын ... ... яғни ол ... ... уақытта пайдалануға жарайтындығын немесе жарамайтындығын анықтайды.
Объектіні есептен ... ... ... ... ... табиғи тозғандығы, апат ... ... ... ... ... ... қайта
қүруға байланысты, табиғи апаттар жағдайынан, тағы да басқа
жағдайлардан).
Негізгі ... ... ... ... яғни тиісті бёлгіленген
пайдалану мсрзімінен бүрын ... ... ... ... ... ... Олардың істен шығарылуына кінәлі түлғаны (адамдарды)
заңдарға ... ... ... ... ... ... ... шығарылатын негізгі қүралдардың іске жа райтын ... ... ... ... ... ... шығарылатын ... ... іске ... ... ... ... олардың ішінде қымбат және
түсті металдардың дер кезінде жинап ... ... саны ... ... ... тиісті орыңдарға ... ... ... ... қүрадцарды есептен шығару үшін үлгілі түрі НҚ-3
"Негізгі қүралдарды есептен шығару актісі" немесе үлгілі түрі НҚ-4 ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған актілерде негізгі қүралдарды сипаттайтын мынадай
деректер көрсетіледі:
объектінің салынып біткен (өндірістен шығарыл-
ған) уақыты (күні, айы, жылы);
үйымға келіп ... ... ... ... айы, ... берілген уақыты (күні, айы, жылы);
объектінің бастапқы қүны (қалпына келтіру қүны);
бухгалтерлік ссептің деректері бойынша есептелген тозу сомасы;
жондсулердің ... ... ... айы, жылы);
көлік қүралын ссептен шығарарда, сонымен қатар көліктің ... жолы ... ... ... шығарылу себебі және
оның материалдарының, бөлшектерінің ... ... ... ... шығарылған негізгі қүралдарға жасалған актіге,
болған ... ... ... кошірмесі тіркеледі;
сондай-ақ осы негізгі ... ... ... ... ... ... ... жазады.
Комиссия жүмысының нәтижесінде жасалған негізгі қүралдарды есептен
шығару актісін кәсіпорынның бас-шысы ... Акт екі (2) дана ... ... ... ... ... қүралдарды есептен шығару үшін
үйымның бухгалтериясына табыс ... ал ... ... ... негізгі
қүралдарға жауапты адамға беріліп, негізгі қүралдарды бүзғаннан алынатын
іске жарайтын бәлшектерді, детальдарды, ... ... тағы ... ... ... үшін ... ... Не-гізгі қүралдарды
есептен шығару актісі бекітілгенге дейін негізгі ... ... ... етілмейді. Негізгі қүралдарды ... ... ... іске ... болшектер комиссияның бағалаған бағасы
бойынша бухгалтерлік есепке алынады.
Кәсіпорынның негізгі қүраддарды ... ... ... ... мен ... ... ... қүралдарды сату және ... ... алып ... ... ... үйымның өзінде
қалады. Үйымдарда есептен шығарылған негізгі қүрал-дардың қүны ... сату ... ... шотының дебитіне, "Негізгі қүралдар" деп
аталатын шоттың тиістілерінің ... ... Ал ... ... ... ... дейінгі жинақталған (есептелген) тозу сомасына
"Негізгі қүралдардың тозуы" деп ... ... ... ... ... деп ... ... тиістісі кредитгелінеді.
Есептен шығарылған негізгі ... ... іске ... мен ... ... ... "Материалдар" деп аталатын шоттың
тиістілерінің деби-тіне, "Негізгі ... ... ... ... ... кредитіне жазылады.
Кәсіпорыңдарда негізгі қүралдарды сатқаннан алына-тын табыс
"Дебиторлық борыштар мен ... да ... және ... деп ... ... ... ... "Негізгі қүралдарды сатудан
алынатын табыс" деп аталатын шотының ... ... ... ... ... ... ... одан алынған кірістер мен
шыққан шығыстар "Жиынтық ... ... ... ... ... немесе жеке түлғаларға тегін берілетін негізгі ... түрі НҚ-1 ... ету ... актісі екі дана етіліп
толтырылады. Оның біреуі негізгі қүралдарды берушіде қалдырылып, ал ... ... ... ... ... ... Осы ... негізінде
басқа жске немесе занды түлғаларға берілген негізгі қүралдардың түгендсу
(инвентарлық) карточкасына тиісті ... ... ол ... ... негізгі қүралдарды алушыға беріледі. Негізгі қүралдың жә-не
оның түгендеу карточкасының басқа жеке немесе занды түлғаға берілуі ... ... ... ... ... жері ... ... инвентарлық
карточ-каларының тізіміне тиісті мәліметтер жазылады.
Негізгі қүралдарды беруші үйым оны ... ... ... ... ... қүны мен тозу ... ... хат (авизо) жолдауы
керек. Бүл хат, яғни авизо 4 (төрт) дана ... ... ... қү-
ралдарды алған жеке немесе заңцы түлғаның бухгал-териясы негізгі қүралды
алғандығын ... ... екі ... қол қойып және оларға мөр басып,
негізгі қүралды берушіге қайтарып ... ... ... ... жеке ... ... ... негізгі
қүрадцар баланстан «Қабылдау-табыс ету» акгісімен оны алушының дәлелдейтін
хатына (авизиоға) негізделіп шығарылады.
Кәсіпорындарда негізгі қүралдарды ... ... ... ... жазу негізгі қүралдарды басқадай жолмсн есептен шығаруға
жазылатын жазулармен бірдей жазылады.
2.2. Негізгі қүралдардың ... және ... ... аударым
мөлшерін есептеу.
Негізгі қүраддар өндіріс үдерісінде бірте-бірте тоза бастайды, ... ... ... ... Олар ... бір уақыт еткеннен кейін
пайдалануға жарамай қалады да, бүл қүралдардың орнына жаңа негізгі қүралдар
сатып алуға тура ... ... ... ... және ... тозу деп ... Негізгі қүраддардың табиғи тозуы олардың материалдық жағынан ... ... яғни ... ... ... ... мен қүралдардың жекс
белшектерінің қажалып мүжілуі, ... мен ... ... ... ... ... ... қүралдардың табиғи тозуы олардың ... бойы ... ғана ... ... оған ... қатар
басқа да табиғи жағдайлар әсер еткендігіне байланысты. Яғни ... ... ... ... ... ... үзақ ... пайдаланылуы
және оларға басқа да факторлардың әсер етуі нәтижесінен болып табылады.
Негізгі ... ... ... олардың толық табиғи тозуы жетпей-ақ
қүнсызданып, өндірістің даму үдерісінен кейін қалуы, яғни активтердің ғылым
мен техниканың ... ... ... ... ... келмейтін жағдайда
болуынан пайда болады (туындайды).
Осы жоғарьща айтылғандарды қорьіта келе, негізгі қүралдың тозуы
дегеніміз, ... ... және ... ... ... деп те ... ... сапалық тозуының бірінші себебі — ... ... ... ... еңбек онімділігінің өсуі
болып табылады. Еңбек өнімділігі өскен сайын белгілі бір дайын бүйымды,
қүрал-жабдықты, тағы да ... ... ... ... ... ... оның қүны ... тәмен-дейді (арзандайды). Осыған сәйкес еңбек
өнімділігінің өсуіне ... жаңа ... ... ... ... ... ... сатып алынған осындай негізгі қүралдардың
бағасына қарағанда арзан болады. Мүндай ... ... ... ... ... ... мен көліктерінің, қүрал-саймандарының
тағы да басқа негізгі қүралдардың орнына жаңа әрі сапасы ... ... ... ... ... стеді.
. Негізгі қүралдардың сапалық тозуының екінші себебі ғылыми-техниканың
өркендеуіне ... ... ... ... ... жоғары әрі тиімді
негізгі қү-радцардың пайда болуына байланысты. Кәсіпорындарда өнімділігі
төмен негізгі қүралдардың ... ... ... ... ... ... қүрал-дарды пайдалану әр уақытта тиімді болып
табылады. ... да ... ... ... мен ... пайда
болуы және олардың бағасының арзандауы бүрынғы пайдаланылып ... ... ... ... ... ... ... Барлық үйымдар
қандай меншікте болса да (мемлекеттік, жеке ... ... ... ... ... қүралдарының тозу дәрежесін анықтап және оны
есептеп отырады. Ескертетін жағдай негізгі қүралдардың ішінде мына ... ... тозу ... ... және де ... ... қорларына;
фильм қорларына;
архитектуралық және өнер ескерткіштеріне;
өнімді малдарға;
мүражайлық қүндылықтарға (заттарға).
Сонымен ... ... ... ... ... қүру, жаңарту (реконструкция) және техни-калық қайта қорландыру
(перевооружения) жүмыс-тары жүргізіліп жатқан уақытта;
- ... ... ... тоқтатып қойған мерзімде.
Негізгі қүралдар (үйлер мен ғимараттар, машиналар, көліктер, тағы
басқалары) өндіріс үдерісінде пайдала-нылған ... ... ... ... ... ... ... өндіріліп шығарылатын,
жаңадан жасалған енімдерге біртіндеп ауыстырып оты-рады. Бүл ... деп ... ... сөзі ... ... ... "отеу"
деген мағынаны білдіреді. Амортизация белгіленген бір мөлшерде өнімнің
өзіндік ... ... ... Ал мүны амортиза-циялық аударым деп атайды.
Амортизациялық аударым әрбір ... ... ... ... ал өнім ... ... отырады, яғни негізгі қүралдардың тозуына байланысты қүнының
кемуі амортизациялық аударым жасау арқылы ... ... ... дегеніміз негізгі қүралдардың бастапқы
қүнынан белгіленген пайызбен (процентпен) есептеліп ... бір ... ... ... ... ... ай бойы ... амортизациялық аударым
сомасы ай сайын өндірілген өнімнің, атқарылған жүмыстар мен керсетілген
қызмет-тердің өзіндік қүныйа қосылып отырады.
Кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... ... аударым келесі айдың басынын (бірінен) бастап
'есептеледі. Ал үйымның балан-сынан ... ... ... ... айдың басынан (бірінен) бастап амортизациялық ... ... ... ... ... есептсу мына әдістер бойынша
жүргізіледі:
Қүңцы бірқалыпты (тура жолды) есептен шығару әдісі.
Қүнды орындалған жүмыстың, өндірілген өнімнің көлеміне тепе-тең ... ... ... (өндірістік әдіс).
Жылдамдатып есептен шығару әдістері:
а) қалдық қүнының кему (қаддықты азайту) әдісі; ә) ... ... ... ... ... ... әдіс) әдісі.
Амортизациялық аударым есептеудің тандап алынған әдісі кәсіпорынның
есеп ... ... бір есеп беру ... ... есеп ... дейін дәйектілі түрде қодцанады. Егер ... ... ... ... әдісі өзгертілген жағдайда осы өзгеріс-
тің қандай себептерден болғаны айтылып көрсетілуі тиіс.
Құнды ... ... ... ... шығару әдісі
Қүнды бірқалыпты (тура жолды) есептен шығару әдісі бойынша объектінің
амортизацияланатын қүны негізгі ... ... ... ... шаруашы-лық субъекгісінің шығындарына бір қалыпты қосылып отырады.
Бүл әдіс бойынша ... ... ... тек қана ... жүмыс
істеу мерзімінің үзақтығына байланысты деген болжамға ... Бүл ... әр ... ... ... ... ... амортизациялық
аударым сомасы осы негізгі қү-радцарының барлық пайдалану ... ... яғни ... қүн мен ... ... объектінің пайдалану кезеңіндегі есеп беретін жылдардың санына
бөлу арқылы есептеліп шы-ғарылады. Бүл әдіс бойынша, яғни қүнды ... ... ... ... ... ... есептелетін
амортизациялық аударым сомалары жыл сайын түрақты мөлшерде ... ... ... ... ... мөлшерде есептен шыгару
әдісі (өндірістік әдіс)
Бұл әдіс ... ... ... ... оны ... ... Егер жоғарыда, яғни алдыңғы әдісте қарастырылған
станок өзінің 5 (бес) жыл ішінде пайдаланатын ... ... 10 ... дана ... ... негізделген болса, онда ол станокқа жыл сайын
есептелетін амортизациялық аударым сомасы бүл әдіс ... ... ... бір дана ... ... ... ... әр жылда осы
станок арқылы өндірілген өнім санына көбейту арқылы табылады.
Бүл әдісті ... ... ... әр ... ... ... орындалған жүмыс көлемінің, яғшКстанок арқылы өндірілген ... ... ... ... бар. Бүл ... ... ... жинақталған тозу сомасы жыл сайын орындалған жүмыстың ... ... ... ... ... ... отырады. &й объектінің қалдық
қүны амор-тизацияланатын қүннбің соңына жеткенше орындалған
жүмыстың көлеміне, өндірілген өнімнің санына тікелей үйлесімді түрде азайып
отырады. Жалпы бүл ... ... ... ... оның істейтін
жүмысының көлемін, ол арқылы ... ... ... ... анықтауға болатын жағдайда ғана қолдануға
болады.
Жылдамдатып есептен шыгару әдісі.
Жеделдетілген амортизациялық аударым ... ... ... мөлшерленген пайдалану мелше-рінен бүрын ... ... ... Бұл ... ... ... негізгі қүралдарды алғашқы
пайдалану жылдарындағы ... ... ... ... ... ... жылдарындағы есептелетін амортизациялық ... ... ... асып ... ... ... қүраддардың
алғашқы пайдалану, яғни жүмыс істеу жылдарындағы онім өндіру қабілеттілігі
соңғы ... ... ... ... ... табылады. Осыларды ескеретін
болсақ амортизациялық аударым есептеудің ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік қүнына сәйкестендіріліп
есептеу принципіне не-гізделген. Жеделдетілген әдістің қолданылуы, сонымен
қатар техника мен ... ... ... яғни ... ... яғни ... ... өздерінің сапалық қүнын тез
жоғалтып алуына ... ... ... алынған, сапалық жағынан тозған
негізгі қүралдарды жаңа енімділігі жоғары басқа да ... ... ... қүралдармен ауыстыруды көздейді. Жылдамдатып есептен шығару ... әсер ... тағы да бір ... ... ... ... ... байланысты. Олар яғни жөңцеу шығындары ... ... ... ... ... қарағанда пайдаланудың
соңғы уақытына қарай есе бастайды. Егерде негізгі қү-ралдарға жылдамдатып
есептен шығару деп ... ... ... ... ... амор-тизациялық аударым мен жондеу шығыңдарының қосын-дысы негізгі
қүралдардың пайдаланылуы барысында бір-неше жыл, яғни үзақ ... бойы ... ... ... Нәтижесінде негізгі қүралдардың өздерінің пай-
даланылуы барысында үйымға келтіретін пайдасы бір қалыпты тең мөлшерде ... ... ... қалады.
Сандардың жиынтығы бойынша қунын есептен шыгару әдісі (коммулятивтік
әдіс)
Бүл әдістің коммулятивтік, яғни сандардың қосынды жиынтық ... ... ... ... осы әдіс ... ... ... аударым сомасын есептейтін формуланың алымы негізгі
қүралдардың пайдалану мерзімінің қалған ... ... тең ... ал ... ... ... барлық жылдар мерзімі сандаоынын косындысына тең
болуына байланысты,
Қалдық құнының кему (қалдықты азайту) әдісі
Бүл әдіс ... ... ... ... ... есептеу
алдымсн қүнды бір қалыпты (тура жолды) есептен шығару әдісімен жүргізіледі.
Ол үшін негізгі қүралдың бастапқы қүны оның жүмыс істейтін ... ... ... жылы ... ... әр ... ... тиісті
амортизацияның пайызы анықталады. Бүл жерде ... ... 100 % ... Одаң кейін табылған пайыз мөлшері (100% бөлінген пайдаланатын жылы)
екі ... ... ... ... ... емес, әр есепті жыл
басындағы әлі амортизацияланбаған қаддық қүнына, яғни ... ... ... ... ... ... станоктың амортизациялық
аударымын осы әдіс бойынша есептсйтін болсақ, төмендегідей көрсеткіштер
табылады. Станоктың ... ... бес (5) жыл, ... ... ... есептен шығару әдісі бойынша жалдың амортизациялық ... 20% ... Ал ... қүнының кему әдісі бойынша ол көрсеткіш екі
еселеніп алынады, яғни 40% ... Бүл ... ... ... ... ... негізгі қүралдардың ор есспті жылдың соңында
қалған қадцық қүнына көбейтіледі. Амортизациялық аударым сомасы тек ... ... ... ең ... ... ... қүнының сомасы
қалатындай мөлшерде шектеліп (біздің мысалда 29600 ... ... ... ... Ал ... ... өндіріс шығында-рына қосылатын
амортизациялық аударым сомаларына ешқандай шек қойылмайды.
2.3. Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... ... және
сапалық жағынан тозатындығы ал-дыңғы бөлімдерде сөз ... ... ... ... ... ... тетіктері бір мезгілде, бір ... ... ... ... ... ... бір бөлшегінің жарамсыз
болып, соның себебінен негізгі құрал істен шығуы ... ... ... мүмкін. Тіпті іске жарамды болғанның өзінде ... ... ... өнім ... қабілетінің азаюы да ғажап емес.
Сонымен қатар ... ... тоза ... кейбір негізгі қүралдарды да
толығымен ауыстыруға кә-сіпорынның қаржылық жағынан мүмкіндігі болмай, пай-
даланып жүруі мүмкін. Кәсіпорындар өздерінің ... ... ... ... ... ... айтылғандай тозып, істен шығып қалмау үшін
белгілі бір ... ... ... ... Негізгі қүралдарға
жүргізілетін жөндеу жүмыстары өзінің үйымдастырылуына ... жай ... ... деп те ... және ... деп ... екі түрге бөлінеді.
Жай жөндеу дсгеніміз негізгі қүралдардың тозып, істен ... ... ... ... ... ... оны қалпына келтіру болып
табылады. Бүл ... ... ... тағы да ... ... ... негізгі қүралдарға жүргізілетін күрделі жөндеу дегеніміз алдын ала
жоспарланып, сапалық және табиғи тозған нсгізгі қүралдардың ... ... ... ... ... ... ... жөн-деуге
жүмсалынған шығындар тек объектінің жағдайын, қызмет атқару ... ... тағы да ... ... ... ғана оның ... қү-раддың бастапқы қүнын өсіреді. Яғни күрделі жөндеу үшін
шығарылған шығындар сомасы ... ... ... ... ... болашақта табыс әкелуі көзделеді.
Ал ағымдағы жөндеуге ... ... мен ... ... қүнына қосылмайтын күр-делі жендеу үшін шыққан ... ... ... ... ... ... ... қүралдарды үйым өз күшімен жөндейтін ... ... ... ... ... болып табылады.
Ал кәсіпорындар өзінің негізгі құралдарын ... ... яғни ... ... ... ... ... болса,
бүл жөндеудің мерді-герлік әдісі болып есептеледі. Басқа үйымдрға өзінің не-
гізгі қүралдарын жөндету барысында кәсіпорындар ... ... ... Ол ... ... үшін керекті материалдар мен қай
үйымның қамтамасыз ететіндігі, ... ... ... ... ... есеп ... ... тағы да басқа жағдайлар (талаптар) көрсетіледі.
Жөндеу жүргізілген ... ... ... тағайыңдалған
комиссия мүшелерінің шешімімен қабыдцап алады. Оңцай негізгі қүрадцарды
қабыддау барысыңца ... түрі ... ... ... ... және
жаңар-тылған объектілерді қабылдау-тапсыру ... ... ... ... ... ... және ... түгендеу
карточкаларына негізгі қүрадцарға жүргізілген ... ... ... ... мен ... жазылуы тиіс. Бүл ... ... да ... ... ... ... ... қүралдарды жәңцеу мердігерлік әдіспен жүргізілетін болса, онда
жоғарыда аталған ... ... ... ... қабыдцап алу үшін тол-
тырылатын үлгілі түрі НҚ-2 ... ... ... және ... ... ... екі дана етіліп толтырылады да,
екінші данасы нсгізгі қүраддарға жөндеу ... ... ... ... ... ... ... әдіспен, яғни кәсіпорынның
өз күшімен жүргізілетін болса, онда ол үшін ... ... ... қүрылыс",
"Тауарларды (жүмыстарды, қызметгерді) сату жөніндегі шығындар",
"Жалпы және әкімшілік шығындар",
"Негізгі қүралдарды жөндеу" үстеме шығындары, деп аталатын шотгардың
тиістілерінің дебитіне, ал мына төмендегі:
"Материаддар"
"Бюджетпен есеп ... ... ... ... ... тыс ... ... есеп айырысу"
"Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу"
"Басқадай несиелік борышпен есептеулер" деп аталатын шоттың тиістілерінің
кредитіне жазылады.
Егер жөндеу жүмысын мердігерлер жүргізген ... ... ... ... ... ... ... тиістілері дебиттелініп,
"Жабдықтаушы-лар және мердігерлермен есеп айырысу" шоты (кредит-телінеді).
Негізгі қүралдарды ... үшін ... ... ... (жүмыстың, қызметтің) өзін-дік қүнына бірқалыпты кірістіруді, яғни
қосып отыруды ... ету үшін ... ... ... (ре-зервтер)
қүруларына болады. Әсіресе жеңдеу қорын (резервті) қүру маусыммен жүмыс
істейтін үйымдар үшін ... ... ... Бүл айтылған жөндеу қоры оның
бекітілген мөлшердегі сомасын ай сайын ... ... қосу ... Бүл ... ... сомасы ай сайын:
"Аяқталмаған құрылыс"
" Тауарларды (жүмысты, қызметті) сату жөніндегі шығындар"
"Жалпы және әкімшілік шығындар"
"Негізгі құралдарды жөндеу" ... ... деп ... ... дебетіне
"Басқадай кредиторлық борыштар мен есептелген төлемдер"
деп аталатын ... ... ... Ал негізгі құралдарға жөндеу
жүргізілген уақытында бүл резервтегі ... ... ... жазу ... Егер ... ... ... шаруашылық
әдіспен, яғни субъектінің бз' күшімен жүргізілсе, "Қосалқы өндірістер" шоты
кредиттелініп, "Басқадай кредиторлық борыштар мен есептелген төлемдер" шоты
дебиттелінеді. Ал егер ... ... ... ... ... "Өнім беруші және мердігерлермен есеп айырысу" ... ... ... ... мен ... төлемдер" шоты
дебиттелінеді. Жыл соңында (аяғында) "Басқадай креди-торлық борыштар мен
есептелген төлемдер" — деп аталатын ... ... ... ... ... ... алынған және жалға берілген негізгі қүралдардың есебі.
Кәсіпорындар өздеріне керекгі, яғни ... ... ... ... ... ... ... алу-ларына болады. Сондай-ақ кәсіпорындар
өзінің балан-сында түрған, бірақ уақытша ... ... ... ... ... ... қүраддарын басқа үйымдарға уақытша жалға
берулеріне де болады. Ол үшін екі ... яғни ... ... ... және ... берушілердің арасында келісімшарт жасалуы тиіс. Бүл
келісімшартта жалға алынатын немесе ... ... ... ... ... ... бастапқы қүны, тозу қүны, жалға берілетін
немесе жалға алынатын мерзімі, жаддық ... ... ... егер ... ... ... берілген уақытта бүл негізгі қүралға жөңцеу жүргізілуі
қажет болған жағдайда кім жөндейтіндігі (бүзылып қалған ... ... ... ... ... тағы да ... ... қажет. Жалға алынған немесе жалға ... ... ... ... ... ... ... мсрзімінің үзақтығына қарай үш түрге
бөлінеді:
қысқа.мерзімді жалдагы негізгі қуралдар;
орта ... ... ... ... ... жалдагы негізгі қуралдар;
Кәсіпорындарда негізгі қүралдарды ... ... ... алу немссе
қысқа мерзімге жалға беру деп, бір жылға дейінгі уақытқа жалға ... ... ... ... ... ... ... стан-дартта
бүны "Рейтинг" немесе "Чартер" деп тс атайды. Негізгі қүралдардың бір жыл
мен үш жыл ... ... ... ... ... жалға берілуі орта
мерзімді жал ... ... ... ... ... бүл ... деп ... Жалдың бүл түрлері бойынша негізгі қүралдарды жалға
алғанда немесе бер-генде жалға алушы үйым сол ... ... ... ... кейін олардың иесіне қайтарып береді. Кәсіпорындарда
орта және қысқа мерзімдерге жал-ға алынған негізгі қүрадцар ... ... ... деп ... ... ... шоттың деби-тінде
есептеледі. Ал бүл негізгі қүралдар өз иесіне, яғни ... ... ... бүл ... аталған "Жалға алынған негізгі қүралдар"
деп аталатын баланс сыртындағы шоты кредиттелінеді. Кәсіпорын ... ... ... ... ... үшін ... жал ... "Жал
толемі" деп аталатын шотты дебиттеп, "Басқадай кредиторлық борыштар мен
осептелген төлем-дер" деп ... ... ... Ал үйым бүл ... жал төлемін тәлеген жағдайда "Басқадай ... ... ... тәлемдер" шотын дебиттеп, ... — дсп ... ... ... ... негізгі қүралдарды үш жыддан артық уақытқа ... ... ... беру үзақ ... жал түріне жатады. Жадцың бүл түрі
халықаралық стандартта ... деп те ... ... қүрадцарды үзақ
мерзімгс жалға алудың немесе ... ... өзі жай және қар ... ... ... Егер ... ... немесе жалға берілген негізгі
қүралдар өзінің жал ... ... ... ... соң міндетті түрде иесіне қайтарылатын болса, онда бүл ... ... жай ... жатқызылады. Ал үзақ мер-зімге жалға алу немесс
жалға берудің ... түрі ... ... көрсетілген
мерзім аяқталған соң негізгі қүралдарды жалға алушының сатып алуына қүқығы
бар ... ... ... ... үзақ ... ... ... "Негізгі
қүралдар" деп аталатын шоттардың ... ... ... шоты ... Осы үзақ ... жалға алынған негізгі
қүралдар үшін үйым жал толемін төлегенде "Жалдық ... ... ... ... шоттарының тиістілсрі кредиттеледі.
Нсгізгі қүралдарды үзақ мерзімге жалға бергенде "Нсгізгі қүралдарды
ссептсн шығару бойынша шығындар" деп ... шот ... ... деп ... ... тиістісі крсдиттелінеді. Ал бүл үзақ
мерзімге жалға берілген негізгі ... ... ... "Басқадай
дебиторлық борыш" деп аталатын шоты-ның дебитіне, "Жылдық ... ... ... ... ... ... ... үйымдарда) немесе
"Негізгі емес қызметтен алатын басқадай табыстар" ... ... ... ... үйымдарда) деп аталатын шотгардың тиістісінің кредитіне
жазылады.
Кәсіпорындар негізгі қүралдарды үзақ мерзімге жалға алғанда оларға
есептелетін тозу ... ... ... ... (жүмысты,
қызметгі) сату жөніндсгі шығындар", "Жалпы және әкімшілік шығындары" деп
аталатын шотгардың дебитіне, ... ... ... — деп ... ... ... жазылады.
Ал бүрын пайдаланылған негізгі қүралдарды үзақ мерзімге жалға бергенде
оларға бүрын есептелген тозу ... ... ... ... ... ... тиістілері дебиттеліп, "Негізгі қүралдар" — деп аталатын
шоттардың тиістісі кредиттелінеді.
Үйымдардың үзақ мерзімге жалға алған ... ... ... ... ... ... ол ... үйымның өз меншігіне
айналған уа-қытта, "Негізгі ... деп ... ... ... ... мерзімгс жалға алынған негізгі қүрал-дар" деп аталатын
шоттардың тиісті аралық шоттары кредиттелінеді.
Кәсіпорындарда үзақ мерзімге ... ... ... ... (таддамалық) есебі олардың түрлсрі бойынша және ... ... ... ... ... Үзақ ... жалға
алынған негізгі қүралдардың жалға алынған мерзімдерінен ... ... ... ... ... көрсетіледі:
Жалгерде:
Келісімшарт бойынша әзірге төленбеген жал төлеміне "Жалдық міндеттеме"
шоты дебиттелініп, "Негізгі қүрал-дар" деп аталатын ... ... ... ... ... тозу ... "Негізгі
қүралдардың тозуы" шотының тиістісг дебиттелініп, "Негізгі құралдар" дсп
аталатын шоттың тиістісі кредиттелінеді.
Жалға берушіде:
Жалгер қайтарып ... ... ... ... ... ... деп аталатын шоттың тиістісі дебиттелініп, "Басқадай дебиторлық
борыштар" деп атала-тын шот кредиттелінеді. Сонымен ... ... ... ... ... қүралдар" деп аталатын шоттың тиістісі дебиттелініп,
"Негізгі қүраддардың тозуы" деп аталатын шоттың тиістісі кредиттелінеді.
2.5. Негізгі құралдарды ... ... ... және ... мәнін ашу.
Негізгі қүралдарды түгелдеу. Негізгі ... ... ... және ... ... ... жасау мақсатында субъекті басшылары
нормативтерді, заңдарды және басқа да актілерді, сондай-ақ есеп саясатын
басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... отырады.
Бухгалтерлік есептің 24 "Бухгалтерлік кызметтің жұмысын ұйымдастыру"
деп аталатын стандартына сәйкес әрбір шаруашылық ... ... ... ... ... түгелдеу жүмысын жүргізіп отыруды белгілейді.
Негізгі құралдарды мүліктік түгелдеу жылдық қаржылық есеп беру мен
баланстарды жасау адцында, ... ең аз ... 1 рет, ... айында
жүргізіледі. Үйлерді, ғимаратгарды және басқа жылжымайтын объектілерді ... 1 рет; өнім ... және ... ... ... ... сайын және
жылдықесепті жасау алдында ... ... 31 ... ... ... міндетіне негізгі құралдардың нақты барлығы,
техникалық жағдайы туралы дәл, толық мәліметтерді ... ... ... алу, ... ... шаралары да жатады. Негізгі қүралдардың
нақты бар-жоғы және техникалық жағдайы туралы ... ... ... мүліктіктүгелдеу тізіміне" жазылып, мүліктіктүгелдеу біткеннен
кейін субъектінің бухгалтериясына өткізіледі. Тізімдемеде объектілердің
толық аты көрсетіліп, ... ... ... ... ... ... сақтауға немесе уақытша пайдалануға ... ... ... келісімдердің, басқа құжаттардың накты бар-жоғы
және зандылығы тексеріледі. Мүліктік тізім төменде көрсетілген.
Мүліктік түгелдеу тізімдерін ... ... ... ... ... ... және ... қандай күйде екенін; техникалық
паспорттар мен басқа техникалық құжаттардың бар-жоғын және ... ... ... жалға немесе сақтауға берілген немесе алынған негізгі
құралдардың құжатгарын тексеру қажет. Егер де қүжаттары жоқ ... ... және ... ... ... жөн. ... есепке алу үшін
регистрлердің және ... ... ... сәйкестігін
тексереді.
Негізгі құралдарды мүліктік түгелдеу кезінде комиссия ... ... ... ... толық атын, міндетін, мүліктік түгелдеу
тізімін, ретін және негізгі техникалық және ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
жылжымайтын мүлікті мүліктік ... ... ... ... ... екендігін растайтын құжаттардың бар-жоғын тексереді.
Сондай-ақ, субъектінің пайдалануындағы (меншігіндегі) жер телімдерін,
су тоғандарын және ... ... ... ... ... ... ... да бар-жоғы тексеріледі.
Есепке алынбаған объектілер, сондай-ақ бухгалтерлік ... ... ... дұрыс еместігі айқындалса, комиссия
мүліктік түгелдеу тізіміне және мүліктік түгелдеу карточкаларына ... ... ... ... ... ... ... мен
техникалық көрсеткіштерді енгізуі тиіс. Мысалы, үйлер бойынша - олардың
қандай материалдардан ... ... ... ... ... материалдардың көлемін (іштей және сырттай өлшеу арқылы), колемі
(жалпы, ... ... ... ... саны ... ... жылы; каналдардың үзындығы, терендігі және ені (түбі мен беті
бойынша), жасанды қүрылыстар, түбі мен ... ... ... ... ... ... жерін, негізгі материалдардыңтүрі мен
мөлшері; жолдар бойынша — ... ... ... ... ... жолдың ені т.б. көрсетіледі.
Мүліктік түгелдеу кезінде кәсіпорыннан тыс жерде тұрған немесе негізгі
құралдар (алыс рейстерге шыққан ... және өзен ... ... құрамы, автокөліктер, күрделі жөндеуге жіберілген машиналар мен
жабдықтар және т.б.) ... ... сырт ... ... алдында
мүліктіктізімдеуден өтеді.
Пайдалануға жарамайтын және жөндеуге келмейтін негізгі қүрал-жабдықтар
мүліктік түгелдеу тізімдеріне енгізілмейді. Мүліктік түгелдеу ... ... ... қосылған мерзімі мен мардымсыз болып қалуының
себептерін ... ... ... т.б.) ... ... ... жасайды.
Өз меншігіндегі негізгі қүралдарды мүліктік түгелдеу кезінде жалға
немесе жауапты сақтауға алынған ... ... да ... ... жалға немесе жауапты сақтауға ... ... ... ... Ол ... ... ... басқа
кәсіпорынның аты; жалдау немесе сактаумерзіццері ... ... ... ... ... объектілердің бағасы
сараптау жолымен анықталады. Бұл объектілердің тозуын ... ... ... ... ... ... ... объектілерінің баланстық құнына
12 "Негізгі қүралдар" бөлімінің шоттары (122-125) дебетгеледі де, ... ... ... ... табыс" шоты кредитгеледі; тозу сомасына
122-125 ... ... және 13 ... ... ... ... ... кредиттеледі.
Негізгі құралдардың кем болып шығуына байланысты операциялар жоғарыда
көрсетілген.
Мүліктік түгелдеу нәтижелері сол мүліктік түгелдеу аяқталған ... ... ... ... ... негізгі күралдарға жаңа мүліктік
түгелдеу карточкалары толтырылады; кем шыққан негізгі құралдар ... ... ал оның ... ... ("архив") бөліміне
орналастырылады. Мүліктік түгелдеудің мәліметтері "Негізгі ... ... ... ... тізімдемелеріне" енгізіледі,
бірақ тек есепке алынған ... ... ... ... ... қайта багалау. 6 БЕС сәйкес, ... ... ... бел гілі бір ... әрекет етіп түрған бағасымен сәйкес
келтіру үшін объектілерге қайта бағалау жүргізіледі, содан соң ол ... есеп ... ... ... ... етіп ... ... актілерге
сәйкес, шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... ережесі мен тәртібі туралы дербес шешім
қабылдай алады. Қайта бағалаудың барысында негізгі ... ... ... ... ... ... ... (нарықтық) құны мен тозу ... дәл және ... ... ... Негізгі құралдарды қайта бағалау
кәсіпорынға өнімнің ... ... ... ... сондай-ақ нарықтық
қатынастар жағдайында өте маңызды роль ... Және ол ... ... ... ... ... ... тартуға
мүмкіндікбереді. Негізгі ... ... ... прогресстің
дамуын есепке ала отырып, амортизация нормаларын ... ... ... ... талабына сай ұдайы өндірісті жетілдіруге қажетті жағдайларды жасап,
негізгі құралдарды сақтау мен тиімді пайдалануға жол ашады. ... ... ... ... бағаланған сомасына амортизацияны
есептеу әдісімен анықталған сомасын таратылмаған табысқа ... ... ... ... ... ... бағалаудан қалған сомасы
түгелдей таратылмаған табысқа жатқызылады.
Есеп беруде негізгі қүрадцың мәнін ашу. ... ... ... есеп ... ... ... мәні ... тиіс:
негізгі құралдың әрбір түрі бойынша бастапқы кұны; пайдалануға берілген
және есептен шыкқан кезі; бастапқы құнының ... ... ... үшін ... ... есептік кезеңнің басына және ... ... ... егер де ... бағалау жүргізілсе: әрбір
негізгі құралдардың ағы\дағы құны; ... ... ... және ... ... ... бағалауды кімнің жүргізгені т.б.
Сондай-ақ, қаржылық есеп беруді ... үшін ... ... ... құралдың бастапқы немесе ағымдағы қүны,
міндеттемесі үшін кепілдікке ... ... ... аяқталмаған
құрылыстың есептік кезең соңына қалған ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Олардың аналитикалық (талдама-лық) есебі әрбір түгендеме объектісі бойынша
бөлек жүргізіледі. Түгендеме (инвенгпарлық) объектісі деп ... ... яғни ... ... ... жабдықтармен, саймандармен сатылып
алынған, орнатуды ... ... ... ... ... жске
қүрылыстарды (үйлері мен ғимараттарды), өздерінің қүрылымы (конструкциясы)
бойынша жекеленген немесе ... ... ... ... ... бір зат ... сана-лып, белгілі бір қызметті атқаратын
бүйымдарды айтады.
Кәсіпорындарда негізгі қүралдың есебін ... ... үшін және ... ... сақталуын қамтамасыз ету үшін әрбір ... ... ... беріледі. Ол түрақты түрде белгіленеді.
Негізгі қүралдар тозуына, бүзылуына, басқа үйымдар мен адамдарға
берілуіне, ... тағы да ... ... ... ... оның ... ... жаңадан кіріске алған негізгі қүралдарына
берілмейді. Түгендеме нөмірі негізгі қүралға ... ... ... ... ... ... ... объектілерді (заттарды)
реттік сериялық жүйесімен нөмірлеу үсынылады. Мүндай жағдайда әрбір ... ... ... ... ... ... ... нөмірлер
бслгілснеді, ол сериялық реттік нөмірді негізгі қүралдардың қандай жіктелу
тобына жататындығын көр-сететіндей етіп ... ... ... ... ... ... ... оның түгендеме
карточкасыңда және бір жерден екіншцжерге орын ... үшің ... ... ... ... ... қүралдар-дың әрбір
объектісіне типтік ведомостволық ... ... ... Егер ... ... ете ... бірнеше бүйымдар, саймандар, аспаптар,
тағы басқалары қосылып бір түгендеме объектіні қүрайтын ... онда ... ... сол ... ... ... барлық бүйымдардың
тізімі жазылады. Егер үйымның бір бөлімшесіне қүралдың (инвентардың),
аспаптың ... ... да ... қүралдардың бір түрінің (аты, ... ... ... ... ... бір уақытта келіп кіріске
алынса, онда олар түгендсу карточкаларында тобы бойынша есептеледі. ... ... ... қарамастан ол негізгі қүрал-дардың әрқайсысына
бөлек түгендеме нөмірі бсрілсді. Негізгі қүрадцардың ... ... ... күнтізбелік (календарлық) бір ай ішінде пайдалануға
берілген біртектес өндірістік-шаруашылық ... бір ... ... жеке ... ... мен ... бірдей негізгі қүралдарды
есептеуге үлгілі түрі НҚ-6 ведомоствоаралық түгендеу карточкасы ... ... ... үйымның бухгалтериясында тиісті топтары бойынша
тіркеледі.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың келіп
түсуін, ... ... орын ... және шығуын, дұрыс
құжаттықрәсімделуін және ... ... ... ... ... ... ... бекітілуін және сақталуы мен ... ... ... ... есептелген амортизациясы мен
тозу сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ есептелген амортизация
сомасының ... ... ... ... ... қор ... жаңа техниканың және оны қолданудың жаңа ... ... ... ... ... ... сенімді есебін;
негізгі құраддарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгілінде жасауын және
олардың нәтижесін есепте көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және ... шығу ... ... ... көрсетелуін қамтамасыз етуі керек.
Қолданған әдебиеттер
1. "Бухгалтерлік есеп жоне ... есеп беру ... 2002 ... ... ... ... ... заңы.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республи-
касындагы аудиторлық қызмет туралы" 1998 жылгы 20 ... №20 заң күші бар ... (2001 ... 15 ... жоне толықтырулармен).
3. "Салық жонв бюджеткв төленетін басқа да міндетті ... " 2001 ... 12 ... ... ... ... салық кодексі.
4. Қазақстан Республикасы Президентінің "Акционерлік қогамдар
туралы " 1998 ... 10 ... №2811 заң күші бар ... ... есеп ... ... ... комиссиясы. — Алматы, 1996-2003 ж.
6. Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттары. (аудармашы
Тарусина В.И.), - М., ... ... ... есеп жоне ... стандарттары.
(қүрастырушы Рапопорт М.М.), — М., 1992.
8. Бухгалтерлік ... ... ... жоспары. Қазақстан
Республикасы қаржы министрлігінің 2002 жылгы 18 қыркүйектегі
№438 ... ... В.Д. ... ... — М.: ... ... Андросов А.М. Бухгалтерскии учет. — М.: Финансы и статис-
тика, 1996.
11. Әбдіманопов Ә.Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы жоне принциптері.
- ... ... ... П.С. ... ... — М., ... ... Д., Амат О. Европеііскии бухгалтерский учет: Справочиик:
Пер. с ... — М., ... Ван Хорн Дж. К. ... ... ... — М.: ... ... 1996.
15. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. ... и ... ... — Аллшты: Қаржы-қаражат, 1998.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Негізгі құралдардың амортизациясы және тозуы10 бет
Негізгі құралдардың амортизациясы және тозуының есебі36 бет
Негізгі құралдардың тозуын есептеу әдістері10 бет
"Негізгі құралдар."32 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Активтердің тозуы мен амортизациясын есептеу22 бет
Амортизацияның синтетикалық есебі32 бет
Ауыл шаруашылығында бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері42 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Жалға алынған негізгі құралдар қозғалысы және есепке алу есебі66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь