Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы туралы ақпарат

Кіріспе.
I. бөлім. Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы.
а). жұмыссыздық деңгейін төмендету шаралары.
б). еңбек нарығының әлемдік үлгілер.
II. бөлім. Еңбек нарығын қалыптастыру мен әлеуметтік жағдайын көтеру.
а). еңбекпен қамтамасыз ету саясаты.
б). жұмыссыздық түрлері.
III.бөлім. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы.
а). еңбек нарығының қалыптасуына әсер ететін факторлар.
б). жұмыстың түрлері
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Нарықты экономиканың және нарық қатынастарының ең маңызды жағы адамдардың еңбек қызметтерін толассыз жандандыруында. Еңбектің табиғаты, қоғам дамуындағы рөлі өзгермесе де, әлеуметтік - экономикалық және қоғамдық – саяси сипаты жағынан байланыссыз болса да нарықтық экономика кезеңінде еңбек қатынастары, еңбекті басқару, еңбекті қолдану түбегейлі өзгереді. Егер нарық қатынастары еңбек әлеуетінің нәтижесіне, еңбек өнімділігінің сапасына , адамдардың еңбекке деген көзқарасының өзгеруіне әсерін тигізбейтін болса, онда нарықты экономика өзінің жоғары деңгейлі мәнін жоғалтқан болар еді.
Нарықты экономика кезеңінде адамның кез келген еңбек қызметі, атап айтқанда, ой- қуаты, энергиясы, уақыт шығындары нысанына, жұмыстың тәсіліне қарамай еңбек болып есептеледі. Еңбек қатынастарында еңбек уәжін де атап айту қажет.
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» Заңында « еңбек қатынастары – тараптардың әдетте жеке еңбек және ұжымдық шарттар негізінде белгілі бір еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар » - делінген.
Адамның алдына қойған мақсаты, оны ынталандыратын уәждер зор рөл атқарады, олардың бастысы еңбекті, жұмыс күшін ақшалай бағалау, еңбек қатынастарын реттеу.
1) «Еңбек нарығы және жұмыспен қамту» Ақиқат 2000 ж. №7, 33 – 45 бет.
2) «Еңбек нарығы елді еңбекпен қамту» Қаржы – қаражат 2004 ж. №5, 37 – 39 бет.
3) «Жұмыссыздық және жәрдемақы: Республиканың еңбек нарығындағы жағдай өте күрделі « Жас алаш » 2004 ж. 109.
4)Нарықтық экономикада дамыған елдер өнеркәсібіндегі салыстырмалы еңбек құқығы мен өндірістік қатынастар. Редакторлары: Р. Бланпэйн, С. Энгельс – Алматы: Дәнекер, 1999 ж. 732 – бет.
5) Нарықты экономиканың негіздері: оқу методикалық құралы – Ақтөбе, 1993 ж. 2 – бөлім 108 – бет.
6) Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития. В двух томах, под ред. М. Б. Кенжегузина Том 2 – Алматы ,2001 г. 388 с.
7) «Кедейлік, жұмыссыздық бір қасірет» Ақиқат – 2001 ж. №3, 18 – 23 бет.
8) Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы заңы: Алматы: жеті жарғы, 2000 ж. 120 бет.
9) Нарықтық экономика әліппесі – Алматы: Қазақстан 1995 ж. 96 бет. Редакторы: Мәткерім Әкімжанов.
10) Нарықтық экономикадағы қаржы – қаражатпен қамтамасыз етілуі. 226 бет « Тарму», 1999 ж.
11) Сәлімбаев Б. Қ. Досхожаев Д. Т. Еңбекті мөлшерлеу оқу құралы – Алматы: экономика 2001 ж. 120 бет.
12) Я. Әубәкіров. Экономикалық теория негіздері: оқулық Алматы, «Санат» 1998 ж. 497 бет.
13) Друкер Питер. Нарық: топжарып, алға шығу: Практика мен принциптер орыс – тілінен аударғандар Р. Шаймерденов, М. Бөлекбаев Алматы: Білім, 1994 ж. 320 бет.
14) Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу құралы Алматы: «Санат», 1998 ж. 192 бет. Байгісиев М.
15) Н. Қ. Мамыров. Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу құралы – Алматы: Экономика, 1998 ж. 177 бет.
        
        Жоспар
Кіріспе.
I. бөлім. Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы.
а). жұмыссыздық деңгейін төмендету шаралары.
б). еңбек нарығының әлемдік үлгілер.
II. бөлім. Еңбек ... ... мен ... ... көтеру.
а). еңбекпен қамтамасыз ету саясаты.
б). жұмыссыздық түрлері.
III.бөлім. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы.
а). еңбек ... ... әсер ... факторлар.
б). жұмыстың түрлері
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Нарықты экономиканың және нарық қатынастарының ең ... ... ... ... ... ... ... табиғаты,
қоғам дамуындағы рөлі өзгермесе де, әлеуметтік - экономикалық және қоғамдық
– саяси сипаты жағынан байланыссыз болса да ... ... ... ... ... басқару, еңбекті қолдану түбегейлі өзгереді.
Егер нарық қатынастары еңбек әлеуетінің нәтижесіне, еңбек ... , ... ... ... көзқарасының өзгеруіне әсерін
тигізбейтін болса, онда нарықты экономика өзінің ... ... ... ... ... ... кезеңінде адамның кез келген еңбек қызметі, атап
айтқанда, ой- қуаты, энергиясы, уақыт шығындары нысанына, жұмыстың тәсіліне
қарамай еңбек ... ... ... қатынастарында еңбек уәжін де атап
айту қажет.
Қазақстан Республикасының «Еңбек туралы» ... « ...... ... жеке ... және ... шарттар негізінде
белгілі бір еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші
мен қызметкер арасындағы қатынастар » - ... ... ... ... оны ... ... зор ... олардың бастысы еңбекті, жұмыс күшін ақшалай бағалау, еңбек
қатынастарын реттеу.
Сонымен қатар нарықты ... ... ... мен ... ... ... Қызметкерлер жұмыс күшін өздері жұмыс берушілерге
сатылады. Олар нарықта еңбегін ... ... ... еңбек
қабілетіне, біліктілігіне қарай бағалайды. Нарық ... ... ... ... ... төмендетуге тырысады. Ал адам ... иесі ... ... кең ... ... ... жұмыс
қабілеттілігін, мамандығын жоғарылатуға тырысады. Олай болмаған күнде
жұмыссыздар ... ... ... ... ... ... да қарастырады, одан барып жұмысқа
орналасу мәселелері ... ... жақ ... жұмыскерлерге
қойылатын талаптарында өзіне қажеттілігіне, оның жай – ... ... ... ... ... жасы, сипаттамасына моральды – психологиялық
мінездемесіне ... ... ... жақ ... еңбекақы
деңгейіне, еңбек жағдайларына жұмыс ... ... сай ... ... ... ...... ахуалына,
басқарушының мәдениеттілігіне қарай зерделейді. Егер сұраныс пен ... – дәл ... жал ... ... ... қызметі процесінде еңбек қатынастары өзара келісім – ... ... ... шарт – бұл ... мен ... ... қысқа
мерзімге тұжырымдалатын келісім. Егер өзара шартта көрсетілген талаптар
орындалмайтын ... ... жақ ... ... қатынастарындағы өзара шарттық ... ... ... ... ... нарық экономикалық тұтқасы. Мұның өзі
қызметкердің еңбек ... ... ... ... ... ... ұжымының және жолдауының алдында жауапкершілігін күшейтуіне ... ... Егер екі жақ бір – ... ... ... өзара шартты
ұзартуына, тіпті өмірлік шарт жасауға ... ... ... ... ... ... Республикасы нарықтық қарым – қатынасқа көшіп жатқан кезеңінде
көптеген күрделі мәселелерді дәйекті шешуге тура ... ... бірі ... ... ... және ... нарқының негізгі мақсаты – еңбек ресурстарын жұмыспен тиімді және
нәтижелі қамту. Еңбекке жарамды адамдарды жұмыспен ... аса ... ... маңызды мәселе. Нарыққа бет алған ... бұл ... өмір ... ... және ... қойылған саяси –
экономикалық және әлеуметтік мақсаттарға жетудің шартты жағдайларының
бірі.
Сонымен ... ... ... ... ... ең маңызды мәселелер – ... ... ... ғана ... оған ... та ... ... шешу үшін ең алдымен еңбек нарығын жүйелі түрде талдап, сонан
соң ондағы болып жатқан өзгерістерді бағалап, ... ... ... ... отырып, еңбек ресурстарын басқару жүйесін жетілдіру
қажет.
Жұмыспен ... және ... ... ... ... ... өндірістік қатынас негізінен
туындаған оның ... ... сапа ... ... ... ... ... нақтылы даму кезеңдерінің деңгейіне сай жұмысқа жарамды
адамдарды үнемді және нәтижелі пайдаланып, оларды шаруашылық ... ... және ... ... ... және ... бөлудің оптималды тепе
– теңдік үлесімділігіне жету. Қорыта айтқанда, ... ... ... және дамытудың негізгі мақсаты осы. Олай ... ... ... ... өту ... еңбек нарығын
құрудың ауданы қандай, осы бағыттағы нақтылы ... ... ... қалай ?
Қазіргі жағдайда, нақты және анық айтатын ... ... ... ... ... ертерек. Еңбек нарығын қалыптастыру және дамыту бірнеше
кезеңдерден тұратын және белгілі бір мерзімді қажетсінетін аса ... өте ... ... ... әртекті кешенді процестердің
жиынтығы.
Осы айтылғандар өзара әсер ететін үндес және сабақтас жатқан процестер.
Еңбек ... ... және ... ... ... ... белестерін, дәстүрін, тәжірбиесін, аймақтың ерекшеліктерін әр кез
есте сақтаған абзал. Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайында еңбек
нарығының ... ... ... ... - ... ... ... демографиялық процестер, аймақтық ерекшеліктер
тікелей әсер етіп отыр. Қазір саяси ... және ... ... ... Өркениетті бағыт өзінің қиындығына қарамастан тура
қалыптасып келеді.Осы мәселе жөніндегі бүкіл ... ... бет ... ... бар ... еңбек нарығын дамытуға берері мол жұмыс.
Еңбек нарығын қалыптастыру және ... ... ... – экономикалық -
әлеуметтік дамуы. Осы дамудың деңгейі мен ... ... өту ... ... ... мен ... ... оңды сипатқа және
нәтижелерге әлі де болса қолымыз жетпей тұр. Экономикалық өмірдің ауыр
салмағы ... оңай тиіп ... жоқ. ... ... тұрақтандыру күн
тәртібіне өткір қойылып отыр. Халықтың күн көріс әрекеті сырғақ бағытқа ие
болды, әлеуметтік қорғау шараларының ... асуы өте ... ... ... қайда төмен жатыр.Республикамыздағы нарықтық инфрақұрылымдардың дамуы
қандай да бір жеңіл – желпі сынды көтере алмайды. Осы ... ... ... ... ... ... ... нарығының дамуына әсер ететін келесі жағдай – демографиялық ахуал.
Бұл бағыттың алғаш ... ... тән ... бар. ... ... ... ... деңгейі біршама төмендейді, өлім
көбейді, өмір сүру жасының ұзақтығы аздап та болса азайды, жасы ... үлес ... өсті және он жеті ... дейінгі жас өспірімдердің
үлес салмағының деңгейі салыстырмалы түрде жоғары. ... ... ... ... ұдайы өсімі (демографиялық процесс)
прогрессивті типте. Демек, экономикалық және мәдени дамуға ... ... ... ... ... ... нарығын дамытуда аймақтық ерекшеліктер
бар. Тұрғындардың көпшілігі ауылдық жерде ... үй ... үлес ... жоғары.Оңтүстік Қазақстан аймағында еңбекке
жарамды адамдардың 28,5% пайызы үй шаруашылығында жұмыс істейді. Кейбір
жекелеген облыстар мен ... бұл ... ... ... ... ... істейтіндердің кәсіби білімі және біліктілігі
қажеттілікпен көбі төмен ... еске ... ... ... ... жеке ... дамып кетуі қалыптасуына және ілгері дамып
кетуіне тигізіп отырған әсерін аңғару қиын ... ... ... нарығын дамытудың келесі актуалды
мәселесі – жұмыссыздық. Негізгі себебі өндірістің бүтіндей немесе ... ... ... ... ... ... болғандардың саны
1000000 астам. Бұлардың 65% пайызы демалыс ... ... бір ғана ... ... ... ... ... отырған 350 – ден астам әр түрлі кәсіпорындар бар. Басқа ... де ... ... ... ... қол үзіп ... қалу, сөйтіп
жұмыссыздар армиясының қатарын молайту жөнінде де осыны айтуға болады).
Өндірістен қол үзіп ... ... ... ... ... ... ... айта кететін ақиқат бар. Ол – нарықтық қатынас жағдайында
осы ... ... және ... ... ... Демек, жұмыссыздық
нарықтық қатынастан туындайтын объективті процесс, ... ... ... ... құтылған емес. Экономикалық өмір шынысының тағы бір
шындығы бар. Ол – ... ... ... мен ... ... ... ... зерттеушілер бір пікірге келе алмай отыр. Біздің
пікірімізше, ... ... мен шегі ... ... өзгермелі шама,
барлық мемлекетте бірдей болуын армандау қиялдың ғана жемісі. Әрбір жеке
мемлекеттің өркендеу ... және ... ... ... ... деңгейі болуы қажетті және шартты жағдай. Мақсат
– тиімді және ... ... ... және оны қалыптастыру. Осыған орай,
Республикамызда кезек күтпейтін мәселелердің бірі – жұмыссыздардың ... ... ... әлеуметтік қорғаудың жүйесіне жасау, төлемдердің
көлемдерін белгілеу, оларды есептеу және таратып берудің ыңғайлы қарапайым
жүйесіне көшу және ... ... ... кезінде жаңадан зауыт, фабрикалар іске қосылып жатса,
оған керекті техниктерді, инженерлерді негізінде Ресей жақтан әкелетін.
Қазіргі кезде Қазақстандағы жастардың ... ... ... ... ... шиеленісіп нашарлауда. Қазіргі кезде жастар арасындағы
жұмыссыздық ... өсіп бара ... ... ... жас ... ... бәсеке қабілетіліктері төмен ... ... ... ғана 70 – жыл бойы ... беру монополиясы еді. 1991жылға дейін
құқылы жалпыға бірдей жұмыс ... ... ... Сол ... ... ... күші көп ... Тіпті 90 – жылы 10 миллион адамнан ... ... ... ... ... жас ... ... таба алмай
отырған адамдары бар отбасыларының жағдайы қиындап кетті.
а). Жұмыссыздық деңгейін төмендету шаралары.
Жұмыссыздық деңгейін төмендету үшін елімізде жасалып жатқан ... ... ... бірі 1996 ... ... ... «Европаның даму
және реканструкция » банкінің қаржыландыруымен жасалған шараның ... ... ... төмендету;
2). Кедейшілікпен күрес;
3). Орта және шағын бизнесті дамыту;
4). Ауылды жерлерде тұратын адамдардың әлеуметтік жағдайын ... ... ... ... ... айтылғандар Қазақстанның алты облысына жасалды,осы ... ... өте ... еді. Бұл ... ... ... Қызылорда, Жамбыл, Қарағанда, Алматы, Шығыс ... ... ... Бұл ... жүрді, «шағын кредит» беру арқылы, ал шағын
кредит сол жергілікті «Еңбек биржасында» тұратын азаматтарға берілді. Ал
шағын кредиттің мөлшері үш ... ... ... 800 ... дейін берілді.
2). 800 доллардан, 3000 долларға дейін берілді.
3). 3000 доллардан, 15000 долларға дейін берілді.
Осы аталған соманы ... ... ... әкелгендерге, екінші және
үшінші мөлшерлі кредит беріліп ... ... ... ... болды, бірінші мөлшерлі кредиттің мерзімі алған күнен бастап,
келесі жылдың сол күніне дейін ... ал ... ... кредиттің
мерзімі бір – жылдан, үш – жылға ... ... ал ... ... ... үш – ... бес – ... дейін берілді. Бұл берілген
кредитті уақытысында қайтарғандарға, және ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнестің дамуы байқала
бастады, жұмыссыздық деңгейі 30% пайызға төмендеді, ал ... ... ... 8 – 15 % ... ... көтерілді. Осы аталған шаралар
оңды нәтиже көрсеткенен кейін, ол ... ... да ... ... осындай шаралар тек қана, 1996 жылы ғана ... ... да ... ... бұл ... ... ... сәйкес жасалған, осы шараларды қаржыландырушылар жылдан –
жылға көбейіп бара жатыр.Қазір еңбек ... ... үш ... бар ... ... нарығының әлемдік үлгілері.
1). Жапондық еңбек нарығының үлгісі;
2). ... (АҚШ) ... ... ... ... ... нарығының үлгісі;
Осы аталған елдер экономикасы дамыған елдер, бірақ та қандай да ел
болмасын ... ... ... ... ... ол ... ... болады, экономикасы дамыған елдерде жұмыссыздық деңгейі
төменірек болады, дамушы ... ... ал ... ... ... жұмыссыздық деңгейі төменірек экономикасы дамушы
елдермен салыстырғанда.Қорыта айтқанда жұмыссыздық ... ... ол ... мүлдем жоюға болмайды, оның текқана деңгейін төмендете
аламыз.
Қазіргі кезде «халықаралық еңбек ұйымының» (ХЕҰ) ... ... ... ... ... көзі ... саналады. Бұл
олардың көптеген мемлекеттер тарапынан бекітілуімен ғана, емес сондай – ақ
олардың көлемділігімен және ... ... ... ... мен ... ... ... алғашқы қадамы,
мемлекеттердің сот тәжірбиесі мен заңдары туралы мәліметтерді ... ... ... Халықаралық стандарттар бос орында жасалмайды. Олар
көптеген ... ... ... ... Демек ХЕҰ – ң
басқарушы органы халықаралық ... ... ... ... мәселелер
халықаралық конференцияның күн тәртібіне белгілі бір сауалды енгізу ХЕҰ
міндетті түрде «Осы мәселеге ... әр ... ... өз күшіндегі
заңдары мен тиісті сот тәжірбиесінің қысқаша есебін ... ... ... ... ... ... Дүниежүзінде
әрекет күшіндегі заңдарға жалпы шолу ... ... ... ... конференцияның күн тәртібіне енгізу қажеттігі туралы шешім
қабылдайды. Оны енгізген жағдайда ... ... ... ... ... ... ХЕҰ әртүрлі елдердің заңдары мен сот
тәжірбиесінің принципті тұстарын ... ... ала есеп ... осы ... қатысты әртүрлі мемлекеттердің нормативтік актілері мен
тиісті саладағы жалпы қабылданған басқарушы принциптеріне көңіл ... мен сот ... ... ... қатар, ХЕҰ үкіметтерге
олардың өз ұсыныстарын негіздеуді сұрайтын анкета ... ... ... негізінде ХЕҰ, барлық мүшелердің немесе көпшілігінің
көзқарасын ... ... ... ... ... ... ... принциптік мәселелерді көрсеткен құжатты дайындайды. Бұл
құжат конференция мүшелерінің арасында пікірталас арасында ... ... ... ... ... туралы қорытынды жасалатын
бірінші талқылаудан кейін, ХЕҰ кеңесулердің екінші бөлімін өткізіп және
одан ... бір ... ... ... не ... ... ... Одан
кейін үкіметтерге оларды түсіндіру жөнінде өтініш жасалды. Жарыссөзді
өткізгеннен кейін конференция ... ... ... ... әдіс, сондай – ақ, ең төмен ... ... ... де ... кеңес және Европалық қоғамдастық, 1961 жылы ... ... 1988 жылы ... ... ... әлеуметтік хартиясын
айтып кету қажет. Хартияның орындалуын бақылау,негізінен, үкіметтермен екі
жылда бір берілетін ... ... ... ... ... құзіретіне кіреді.
1950 жылы қабылданған «Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарының»
Европалық ... ... бір ... да ... ... ... Европалық экономикалық қоғамдастық шеңберінде өткізілетін
еңбек заңдарын келісімге келтіру процесінде де үлкен орын ... ... бірі – ... тұрмысы мен еңбек
жағдайларын ... ... ... ... ... ... ... қоғамдастық (ЕҚ) шартында «бұл әлеуметтік жүйелерді
келісімге келтіру үшін жағдай жасайтын жалпы ... ... ... емес, сондай – ақ әкімшілік және заң ... ... ... (117 – ... деп ... Алайда, еңбек заңдарын келісімге
келтіру ЕҚ – ның ... ... ... саналмайды. Қоғамдастық «аумақ
жағынан шектеулі басқа заң жүйелері тарапынан шарт мақсаттарын жүзеге
асыру ... ... ... жағдайда ғана келісуге көмектесетін
шараларды ... құқы ... ... ... қызметкері Джерк Пипкорн ЕҚ – ның
ережелерінің жобасын жасау кезіндегі компаративтік әдісті қолдану ... ... ... ... ... ... және ... заңдарын
келісімге келтіру бойынша әрекеттерді көздей отырып құзіретті ведомство
(мысалы: әлеуметтік ... ... бас ... ЕҚ – ның ... ... ... ... (көбінесе бұл еңбек және әлеуметтік
құқығының профессорлары) тиісті мемлекеттің заң саласындағы жағдай туралы
есеп ... ... ... ... келісімге келтіру
қажеттілігін анықтау ... осы ... ... ... және ... баға беру ... ... талдаумен айналысатын бас
баяндаушы (ЕҚ комиссиясының құзіретті ... ... ... ... ... ... мәселелерге келісілген тәсілмен біріккен
құрылымы болуын қадағалап отыруы керек. Бұл оларды ары қарай ... үшін ... Бас ... мен ЕҚ өкілдері осы мақсатта, әр ... ... ... ... олардың есептеріне негіз
болатын анкета дайындайды. Бас баяндаушының жинақталған есебінің жобасымен
қатар, бұл құжаттар қаралған мәселелердің ... ... ... ары ... ... ... ... мәселенің шешімін іздеу ЕҚ қызметкерлері үшін қиындық тудырмайтын
болса, олар ЕҚ барлық мүше – ... ... ... ... бойынша
компаративтік зерттеу жүргізуді бір немесе екі сарапшыға тапсырып дайындық
жұмыстарын жеңілдете алады.
Зерттеу жүргізетін сарапшылар ... ... ... ... бір
сәйкессіздіктермен қатар жеке автордың ерекшеліктеріне байланысты мүмкін
болатын кейбір шектен шығушылық та міндетті түрде көрініс ... ... ... ... ... бұл ... ... келесі
кезеңдерінде анықталады. Жалпы есепті дайындау аяқталғаннан кейін,
комиссияның ... «Бас ... оны ... ... мен кәсіподақ
ұйымдарына сондай – ақ ... (ЕЭҚ ... ... ... ... – ға ... ... Конфедерациясы) жібереді. Бұл ұйымдар
есептің көшірмесін барлық ЕҚ мүше – ... өз ... ... ... ортақ көзқарасын баяндайтын құжат дайындайды. Екі ұйым да бұл
құжаттарды комиссияға жібереді және оларды ... ... ... ... комиссияның жауапты ведомствасы біріктірілген есеп пен мүмкін
болатын келісу шараларын талқылау үшін мүшелердің үкіметтері ... ... ... ... ... және ... кезең комиссиямен берілген ұсынысты ... ... ... ... ұлттық жұмыс берушінің де,
еңбекшілер ұйымның да ... ... ... – ақ, ... ... ...... саясат принциптері мен
негізгі заң ережелері де ескеріліп отырады. Бұл процедура саяси жарыссөз
өткізу ... ... ... ... ... ... ... етеді.
II. Еңбек нарығын қалыптастыру мен әлеуметтік жағдайын көтеру.
Қазіргі кезде Қазақстан ... ... ... ... ... әсіресе кәсіпорындарда, құрылыста және ауыл
шаруашылығында төмендеді. 1991 – 1995 ... бойы ... ... ... ... етілгендердің жылдық орташа
шамасның төмендеуі 3,7% процент.
Еңбек нарығындағы өзгерістер елдің еңбектің потенциалын жалпы сандық және
сапалық қолайсыз ... ... ... ... ... ... ... осы саладағы
тұрғындардың еңбекпен қамтамасыз етілуіне қатты ықпал жасады.
Нарыққа өту өндіріс көлемінің түсуіне орай ... ... ... үшін ... ... ... ... бірге,
есепке алуға және реттеуге көнбейтін қалыптан тысқарғы ... ... ... ... т.б.) және көлеңкелі нарықтың кеңеюі
сияқты арнайы құбылыстардың пайда болуымен қатар жүрді.
а). ... ... ету ... ... ... ... ету саясатын жүзеге асыруға керекті
басты бағыттарды анықтап берді:
- ... ... ... ... ... ... тысқарғыларын дамытудың жағдайын жасау мен кеңейту;
- Еңбектен босанған қызметшілерді санациялау шаралары мен босатылғандарды
әлеуметтік қорғау үшін кәсіпорындарды реабилитациялау жолдарын ... ... ... етуге жарамды тұрғындардың кәсіпкерлік жинақтауларына жұмыссыз
азаматтар мен еңбекпен қамтамасыз етілмеген тұрғындарды ... оқып ... ... ... мен көлемін кеңейту жолымен ... ... ... ... және ... ... өткізуді
іске асыру;
- Еңбек нарықтың нормативті – құқықтық инфрақұрлымын дамыту;
- ... ... ... ... ... пен нормативтердің
жүйесінің дамуының әр кезеңінде қабылданған шектерді қамтамасыз ету;
- Еңбек нарығының жедел ... ... ... Республикасының еңбекпен қамтамасыз етудің бірінші бағдарламасы
1991 жылдың маусымында ... және ... ... ... ... ... басқа (жұмыссыздық бойынша төленетін
төлемақы төлеу, үйрету мен қайта оқыту, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру),
еңбекпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... аймақтарға бөлу қарастырылды.
Бірақ бағдарламада салынған болжамдар өзін - өзі ... ... ... ету ... ... 185 – ... ... ғана еңбек орнымен қамтамасыз етілді., 45% - кәсіптік оқуға және
қайта даярлықтан өтуге жіберілді, 34% - ... ... ... алып ... 12% - ... жұмыстарға тартылды. Сөйтіп,
әлеуметтік қорғаудың шараларының ... ... ... ... жылы ... ... еңбекпен қамтамасыз етуге көмек беруші
қордың қаражатынан ... ... ... ... ... ... ... тоқтау салатын т.б.шығындарға тиім салатын әрқатар
қаулылар ... ... осы ... ... ... ... ... төлемақысын төлеу, дайындау мен қайта
даярлықтан өту, қоғамдық жұмыстарды ... ... ... жылы Республиканың әлеуметтік – экономикалық дамуы ... ... ... әсер ... ... ... ... іс – жүзінде әлеуметтік қорғаудың баяулау шаралары басымырақ
болды.
Еңбекпен қамтамасыз ету саласында жұмыссыздықтың өсу ... ... ... Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 22 –
мамырдағы №631 қаулысымен бекітілген тұрғындарды ... ... ... ... ... дайындауға қажеттілік болуы.
Тұжырымдамаға сәйкес еңбекпен қамтамасыз ету саясатының негізгі мақсаты:
өнімді және ... ... ... ... ... ... ... және
оны әлеуметтік мүмкіндік деңгейінде қолдау, еңбек нарығының құқықтық,
экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... кезеңде (1996 ж) еңбекпен қамтамасыз ету саясаты
жұмыссыздарға кешенді ... ... ... ... ... жұмыссыздық бойынша төленетін төлемдермен стипендия төлеу,
оларға материалдық көмек ... ... ... ... мен ... қоғамдық жұмыстарға орналастыру т.б.).
1996 жылы жұмыссыздардың саны 392 – мың адамды құрады, ал ... 5,6% ... ... (1997 ж) ... ... басталған құрылымды –
инвестицияның саясаттың іске асырылуымен, мемлекеттің нығайуына, ... және ... ... және ... ... ұсынушы
қызметтердің, жұмыссыздық бойынша алдын ала ... ... ... ... құру негізінде еңбекпен қамтамасыз ету
жүйесінің қалыптастырылуын қамтамасыз ететін қаржылық ... ... ... (1998 ж. және одан әрі) ... ... ету ... нарығына ыңғайлануының шаралары бойынша бағыттарды іске ... ... ... ... ... оның ... ... келтіру мен дамытуға және еңбек нарығының бәсекелестігіне жауап
беретін мамандардың екпінді кәсіптік ... ... ... ... ... ету ... ... міндеттерін сатылап шешу өзіне
жұмысшы күштерінің қозғалысын оның сапасы мен ... ... ... ... ... ... шаралар
жүйесін іске асыруды да қосып алды. ... ... ... ... ... стандартқа байланысты жақындауы қамсыздандырылады.
Мемлекеттік қаражаттарды бүтіндей және тиімді рационалды пайдалану және
еңбек нарығындағы саясаттың белсенді қалыптарын дамыту ... ... ... ... ... ... төлеудің орнына 1999 жылдың 1
– сәуірінен бастап жұмыссыздарға олардың ... ... ... ... әлеуметтік көмектер көрсету енгізілді.
Қазақстан Республикасының «1999 жылға арналған Республикалық бюджет
туралы» ... және ҚР ... 1999 ... 29 – ... №68
«Қазақстан Республикасының тұрғындарының еңбекпен ... ... ... және ... ... ету ... қоры
мәселелері» қаулысына сәйкес жұмыссыздарға жұмыссыздығы бойынша ... ... ... ... қаражаттардың еңбекпен
қамтамасыз ету қоры, және оның басқару органдары жойылды.
Осы ағымдағы жылы Қазақстан ... ... ... ету ... тұрғындарды еңбекпен қамтамасыз ету саласында
құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық қатынастарды реттейтін ... ж. №149 – 11 ҚР 3) ... ... ... Ол жұмыссыздықтан қорғаудың әлеуметтік шараларын қарастырады,
сонымен қатар, әлеуметтік қорғауды талап ететін және ... ... ... ... ... ... ... еңбекпен қамтамасыз ету саласындағы мемлекеттік кепілдіктерді
қамтамасыз етуге бағытталған бірқатар шараларды,шет елдік жұмысшы күштерін
тартудың тәртібін анықтайтын ... ... ... ... ететін тұрғындарға жергілікті жерлерді тікелей жәрдемдесуге
келсек, жұмыссыздарға әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен еңбекпен қамтамасыз етудің ... ... ... ... іске ... ... көмектің мөлшері бір айлық есептік көрсеткіштен төмен
болмауы тиіс. (2001 жылы 775 ... мен ... ... қамтамасыз етуінің деңгейінің
өсуін есепке ала отырып 2000 жылы ... ... ... 2000 ... ... аралығында жұмыссыздықпен және кедейленуінен күрес жүргізу
бойынша бағдарлама ... ... ...... ... ... ... қамтамасыз ету саясатын белсенді
іске асыру ... ... ... және кедейлерге ... ... ... ... Бағдарламаны іске асыру ең аз дегенде
Қазақстандық отбасының әрқайсысының бір ... ... ... ... мүмкіндік береді және бос тұрғындарды еңбектік іс-
әрекетпен айналысуға тарту үшін жаңа жұмыс орындарын құруды ... ... 2000 – жылы ... ... ... ... мемлекеттік және жергілікті бюджеттен жоспарланған
21523,5 миллион теңге немесе 93,1% іс – ... 20029,9 ... ... игерілді. ЖІӨ жалпы көлемінің іс – жүзіндегі барлық шығындарының
үлес салмағы бағдарлама міндетіндегі – 0,8% - тен 0,87% ... ... ... ... іске ... ... ... оң жетістіктерге қол жеткендігін куәландырады.
Мысалы: 2000 жылы Бағдарлама ... 146,2 мың ... ... ... ... 2001 жылдың 1 – қаңтарындағы жағдай бойынша іс –
жүзінде 264,9 мың ... ... ... 2000 жылы 1999 ... ... ... ... өкілетті органдардың көмегі арқылы
еңбекпен орналастырылған жұмыссыз азаматтардың саны екі есе өсілуі
күтілуде. Қолданылған ... ... ... жұмыстардың көлемі
мен түрлерін кеңейтудің нақтылы ... ... ... ... ... саны жағынан 1,6 есеге орындалды.
Толығымен алғанда, Қазақстан ... ... ... ... жолымен Республикадағы жұмыссыздықтың деңгейі 2000
жылдың соңында бағдарламадағы – 13,5 орнына 12,8% ... 2000 ... ... жаңа ... ... ... үшін ынталандыруға
бағдар беру керек. Бұрын жұмыспен қамтудың мемлекеттік қызметі болды, ол
осы іспен шұғылданды, ал ... ... ... ... пайдаланатын
биржалар шұғылданады. Ал олардың атқарып жүрген қызметі нашар. Көбінесе,
кәсіпорын жұмысқа алған ... ... ... ... арнайы
орналастырды» деген жалған анықтамалар жинайды ... Сол үшін ... олар ақша ... Егер ... ... ... төмендесе,
біздегі ахуал қиынға ... ... Біз ... ... біздің елдің өзін - өзі қамтамасыз етуінің элементі болуға
тиіс салаларда қажетті жұмыс орындары жасалған жоқ деп мойындаймыз. Бұлар
... ... ... бірінші кезекте қажетті тауарларды өндіру,
құрылыс материалдарын өндіру. Яғни, біз ... ... ... импорт жасадық та олар біздің нарықты лық толтырды, ал ... ... ... ... ... күні бұған төзуге болады,
өйткені, әлемдік бағалардың жоғары болуымен валюта көптеп түсуде. Жоғарыда
айтқанымдай егер ... ... онда ... ... ... ... ... жер асты кендерін қазып шығаратын өнеркәсіпте жұмысшыларды
жұмыстан шығару күшейді.
1999 жылмен Салыстырғанда жұмыссыздықтың деңгейінің және еңбек ... – 0,2% - ке ... ... ... ... үшін еңбек биржасы үлкен үлес қосады.
Еңбек биржасы – ол жұмысшылар мен кәсіпкерлер жұмыс күшін сатып алу, ... ... және ... ... ... ... атқаратын
мекеме.
б). жұмыссыздық түрлер.
Қазіргі экономикалық теория жұмыссыздықтың үш түрін ерекше ... ... ... ... ... ... ... және
жасына қатысты қозғалысымен (жаңа орынға көшуі, басқа кәсіпке бейімделуі,
оқуы, бала бағу) байланысты. ... ... ... ... өз ... болатын жұмыссыздарға жатқызуға болады.
2). Құрылымдық жұмыссыздық, жекелеген аймақтар мен халық шаруашылығы
салаларының даму ... ... ... бір
секторындағы немесе аймақтағы жұмысшы ... ... ... ... оның
жеткіліксіз болуымен қатар жүреді.
3). Циклдық ... ... ... ... Ол ... өрлеу кезінде, азайып, дағдарыстар тұсында көбейіп
отырады.
Бір сөзбен айтқанда, еңбек нарығын мойындау жұмыс ... ... ... ... және оның ... ...... қосылу
тәсілін түбегейлі өзгертеді. Қазірде біздің қоғамымызда жұмыс күшінің
тауар табиғаты жөніндегі ғылыми дау негізінен ... ... ... ... ... ету ... ... күші тауарға айналады, ал ... ...... қосу ... тәсілмен сату – сатып алу
арқылы жүзег асады.
Бұдан тиімді түрдегі жұмыспен ... жолы ... ... жатқаны айқын
бола түсед. Еңбек нарығы бұл жұмыс күшін адамның еңбек ету қабілеті тауар
түрінде сату – ... ... ... ... ... ... ... нарығы жоғары квалификациялы еңбектің беделінің сөзсіз
көтерілуіне әсер етеді, осының арқасында әрбір ... ... ... ... және олардың еңбегінің сапасына деген талап күшейді.
III.Нарықтық ... өту ... ... ... қалыптасуы.
Нарықтық экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы, 0рын алған
және қазіргі кездегі тенденцияларды талдау, жұмыс ... ... ... ... ... да ... ... – іс.
Шынымен де «жұмыс» әсіресе, еңбек заңдарымен , өндірістік қатынастарымен
және кадрлық басқарумен айналысатын көптеген ... ... ... . ... зерттеулері, басқа қырларын қоспағанда, жұмыс берушідегі
жұмысшылардың немесе өздігінен жұмыс жасаушылардың ... ... ... ... ... қатысты құқықтық нормалар мен
директивалардың орындалуына бақылау жасау және ... ... ... ... ... ... ... анық, себебі жұмыссыздар
қатарына көптеген адамдар қосылуда, кейбір жұмыс орындары ... ... ... ал ... ... бүгінгі күннің
түсінігіндегі еңбек әлемінің жойылуын болжайды.
Осы сауалды жалпылай әлеуметтік ... ... ... ... ... орында тұрған ең күрделі мақсаттардың қатарына жұмыспен
жұмыссыздық ... ... ... ... үшін ... ... ең ... жол ретінде көрінеді , ол тауарлар мен қызметтер
нарығына жол ... өз ... мен ... ... ... үлес ... ... адамдар арасындағы байланыстарды кеңейтеді . Жұмыс
адамның қалыптасуына, ... ... ... ... ... ... мәдениеттінің дамуына көмектеседі . Бұл көзқарастан жұмыссыздық
адам маңыздылығын төмендету, оны жоқ қылу болып ... де, ... ар – ... ... ... ... ... әсер ететін факторлар. Бұл сауалды қарастыру
үшін еңбек нарығына тікелей әсер ететін себептерді анықтау қажет. Төменде
өзара ... және бір – ... ... факторлардың тізімі
келтіріледі:
а). еңбек нарығының қалыптасуына әсер ететін факторлар.
. Экономикалық нарықтың дүниежүзілік деңгейге көтерілуі;
. Демографиялық жарылыс;
. ... ... ... ... да ... ... ... әсері көп жағдайларда
тиісті түрде бағаланбайды және осы мемлекеттік немесе ... тыс ... ... ... ... . Экономикалық нарықтың дүниежүзілік деңгейге көтерілуі;
Ақша массасының, ақпарат, технологиялар, тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... ... ... шығарған нарықтық
қатынастардың халықаралық жүйесіне үш ... жуық адам ... ... үшін ең қолайлы нарықтық мүмкіндік алды. Осындай
шешімдерді қабылдау ... ... ... әсер ... ... ... ... бірі екені сөзсіз.
Халықаралық бәсекелестік, басқа жетістіктердің ішінде ең жақсы өнімді ең
қолайлы ... ең ... ... ... ... Яғни, бағалар
төмендеуі тиіс, ал көп жағдайларда, жұмысбастылығының ауысуына алып келуі
керек. Бірақ, келісіп еткендей , біздің ақша ... мына ... ... көп ... ... пен ... ... байланысты
акционерлік капитал бағасының өсуіне апарып соғады . ... ... ... өту ... мен өнім қызметтер арасындағы өзара
байланыстардың бұзылуына алып келеді, ал ол болса, арғы ... ... ... ... ... ... себебі бүкіл әлемде айналып жүрген
миллиардтаған долларлардың ішінен тек 10% жуығы ... ... үшін ... ... ешкіммен бақыланбайтын ақша ағымының қалған
бөлігінің өзі тауар болып табылады.
2) . Демографиялық жарылыс;
Осы жарылыстың себебі болып екі ... ... ... ... сағат сайын дүниеде 12500 бала туылатынын, сондықтан, әрбір он жыл
сайын жер ... саны 1 – ... ... көбеюін жатқызуға
болады. Екінші феноменге қоғам мен ... ... ... ... ... бағдарламаға, әсіресе, зейнеттік қамтамассыз ету,
кепілденген табыс және медициналық секторға, сондай – ақ, ... ... ... ... теріс әсерін тигізеді. Қарт адамдарға
қамқорлық жасау жұмыс істеу салаларын тез кеңейту тиіс ... ... ... ... және ... ... келешекте ең маңызды
факторлар болып табылады. Мұны тарихи мысалдардан көруге болады. Біздің
қоғамымыздың дамуы ... он ... ... ... ... ... ... кейін өндірістік қоғамда машиналар, электр және бу
күшінің негізінде, сол сияқты ақпараттық революция орбитасында : бүгін мен
ертең де ... ... мен ... ... ... даму ... жерге таратылатын, үстемді және біздің барлық
қоғамымызға соның ... ... ... да ... ... ... болып
табылады.
Еңбекпен қамтамассыз ету бойынша үкіметтік схемалардың көпшлігінің жұмыс
істемеу себебі ... ... ... бір ... ... ... біз ... ретінде анықтауға болатын
өндірістік қоғамнан ... ... ... ... ... ... алдынғы үлгіні - өндірістік қоғамды немесе кешегі күнді
қайтарғысы келеді .
Шынымен де, күні кеше ғана ... ... ... ... . Ол отыз
жылға жуық (1950 – 1980) ... ... ... ... еді және оның
негізгі белгілері мынадай болатын.
жұмыс істеуге мүмкіндігі бар басым көпшіліктің ... ... ... олар ... «орналасқан» еді.
басым көпшіліктің әрқайсында «ақылға сияр еңбек ақысы ... және ... - ... тұтынушы еді.
Аурулар мен дендері толық жетілмеген жандардың қамқорлығына, зейнетақылар
төлеуге, жұмыссыздарды қолдауға және т. б. ... үшін ... еді. ... ... мен ... үнемі және табысты
түрде әлеуметтік өрлеуді жоспарлаған еді. Әрбіреудің, көп жағдайда түсі
жоқ және жалықтыратын еңбек ... ... орны ... және ол осы жүйеде
өзінің, сондай – ақ, өз балаларының өсуін көруі мүмкін болған. Балалар оқу
тиіс еді және ынта үстіне ынта ... ... ... ... ... . Жұмыс істеушілер мен жұмыс берушілер өзара ортақ түсінікке
келе алатындай «әлеуметтік келісімдік» болған экономикалық өсу – ... ... ... ... ... жұмыс істеушілермен және
кәсіподақтармен бірігіп, ұжымдық саудаласу арқылы көп жағдайларда молшылық
негізінде немесе оның ... үшін ... . ... ... күнде бізбен негізгі қажеттіліктер деп аталатын деңгейге дейін
көтерілді. Барлығы телевизор, ... ... және ... ие
болғысы келді. Біздің қоғамымыз керекті заттарға бағыттылған тұтынушылар
қоғамы болды: « керектінің қоғамы». ... ... ... тұрақты
жұмыс істуеін қамтамассыз ететін.
Осы жарқын отыз жыл, шынымен де, ... ... ... ... ... ... Билл ... атымен аталған «Гейтизм» бізді
жаңа әлемге енгізуде . Еркіндеу, бірақ қауыпсіздік төменірек. ... ... ... ... келді (1980 – 2000).
Әлемнің дүниежүзілік экономикаға қарай қозғалысымен бірге, ... ... ... ... да ... бұрынғыдан да өмір сүру
мен даму үшін ... ... келе ... ... өсуімен өнім түрлері
қысқарып келеді . Басқа сөзбен айтқанда, нарық күші ... ... ... ... азына бағытталу байлықтың бұрынғыдан жоғары өсуін
қамтамассыз етеді: бұл – ... ... ... ... ... ... қысқаруы – болашақта жұмыс істейтін бір затты ... ... ... ... ... компанияныңжинақталуы деген сөз. Сол
сияқты, оны басқа қызмет ... ... ... ... ... те ... ... Эль Риздің, дұрыс айтылған сөзі бойынша ... үйде ... болу ... , ... ( ... ) ,
бірлестіктер , конференция , ... ... ... ... ойлар
ешқашан өлмейді». Дүниежүзілік экономика көлемінде ол ... ... ... ... ... ... ... терең бұзып өту
қажеттігімен айқындалады . Басқа сөзбен айтқанда: жинақталыңыз. ... - ... ... ... ... ( ... ... орталықтанудан бет бұру және мамандығын ауыстыру бағытының өсуіне
қосылатындай , құрылымын өзгерту, ... ... ... ... ... ... ... деген сөз.
Еңбек нарықтары үшін туындайтын салдар.
Осы жағдайлардың маңызы әр түрлі болмақ, ... ... ... ... ... түрлері мен санына , еңбек құқығы мен
өндірістік қатынастар жүйесіне , адам ресурстарымен, әрине, ... ... ... бар. ... ... баға беріп көрейік.
Қоғамдастықтардағы тораптардағы жұмыс.
Пирамида негізіндегі менеджерлердің, орта деңгейдегі менеджерлердің, аға
жұмысшылардың және «ақ пен көк жағалардың» қызметтік ... ... мен ... ең ... ... ...... Фордизмнің гүлдену кезіндегідей, яғни бұрынғыдай, әскер немесе
үкіметтік ұйым ретінде ... . ... ... ... ... бір ... ұжымдылыққа, бақылануға және
бақылауға, соның ішінде ұжымдық келісімдердің де ұмтылысы бар еді.
Қазір тораптардағы жұмыс – ... ... ... ... іші ... ... ... төмендеп, көлденеңділігі
жоғарылауда: көп ... ... ... ... негізінде, бір
адамның ұжымда көрсеткен құндылықтарына сәйкес жасалды . Сонымен,жұмыс
кәсіпорынның әр түрлі ресми ... ... ... ... А ... қабылданған адам Б компаниясында
жартылай жұмыс істейтін болады. Адамдар жаңалықтарды – материалдық ... ... ... жұмыс істеуге мүмкіндік алады және олардың
жалақыларыда тиісті дәрежеде болады .
Сонымен, бүгінгі мен ертеңгі күннің ... , ... бір ... ... , ... бөлігі ретінде қысқа және ұзақ
мерзімді жобалар шеңберінде, өз еркі бойынша жұмыс істейтін болды. Жұмысшы
көп жағдайларда өзін ... ... және өзін ... ... ... өзінің тапсырыстар портфелін (өз жұмыстарының көлемін) жинап, оны
бақылауы қажет. Еңбек қатынастарының ұжымдылығы, бір ... ... ... ... ... болмақ. Ұжымдық келісімдер жай
шеңбер ретінде болмақ немесе тіпті жойылып кетуі де мүмкін.
Лифтшы ретінде өз мансабын бастап, пирамида ... ... ... ... ... иерархиялық кәсіпорын жұмыс іздеу жағынан жағымсыздау
болатыны анық. ... ... ... кіші ... қалғандары шеттегі қызметкерлер болуы мүмкін және олар команда
бөліктеріне, өз қоғамдастықтарын шекаралар мен ... ... ... ерекше қызметтер көрсететін болады. Тұрақты жұмыс орындары,
зейнеткерлікке шыққанша толық жұмыс бастылығы мемлекеттік сектор ... ... ... ... өте сирек кездесетін болады.
Жұмыс ауыстыру.
Сонымен, кейін көрсетілетін факторлар, жұмысшының бүгіннен ... ... ... ... ... ... ... басты себебін құрайды.
Жұмысты жоғалту басқада ... ... ... ... ... ... мен роботтандыру арқылы жаппай
деңгейде ... ... ... ойы ... ... ... жұмыс күшінің 75% астамы жай ... сәл ғана ... ... пайдаланылады».
б). жұмыс түрлері.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай отырып, Роберт Рейх «Халықтар
жұмысында» (1992 ж) ... ... ... үш ... ... ... 1)
Шаблондық (ескішілдік ) өндіріс пен қызметтер, 2) ... ... 3) ... ... Шаблондық (ескішілдік) өндіріс пен қызметтер: бұл категорияға қолмен
жасалатын жұмыс, сондай-ақ, арнайы ережелер мен ... бір ... ... ... ... беру ... ... төлем
жасау), аурухана шоттары, әлеуметтік операциялар (жалақыны белгілеу,
денсаулықты сақтандыру) және т.б. ... ... ... мен оны ... бойынша шадлондық тапсырмалар үшін жауапты
орта немесе ірі басқаруға сүйенген қызмет жатады.
2) Сол ... ... ... ... де ... ... бірақ бұл жағдайда ол тұтынушылармен, пациенттермен және
барлық ұсынылатын ... ... тіке ... ... жасалады. Бұл категорияға сатушылар, даяшылар, қонақ үй
қызметкерлері, шаштараз, аурухана қызметкерлері, ... және т.б. ... ... жұмыс белгілі бір инженерлермен, жұртшылықпен байланыс
жасау бойынша сарапшылармен, заңгерлермен, ... және ... ... журналистермен және тағы басқалармен жасалатын жұмыс
болып табылады. Бұл ... ... ... ... күнделікті болмыстан өз ойларының абстракциялау
қабілетіне байланысты өздерін қорғай ... және ... ... ... ... ... ... Шығармашылық
әрекеттерді идеялар , ... ... мен ... ... ... ... ... алатын адамдар жатады. Бұл салымдар
энергияны сақтау мен ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыс, музыкалық шығармалар,жаңа
бағдарламалық жабдықтар немесе ... ... ... ... қызметті қамтиды. Бұл шығармашылық салымдар халықаралық
сипаты күшейіп келе жатқан тораптар арқылы, ... ... ... кездесулерге, ресми және бейресми каналдар бойынша
телекоммуникация мен дыбыстан жылдам авиация ... ... ие ... Бұл жерде, уақыт пен күш, ... ... және ... ... мен ... асыру үшін жұмсалады, бұл қызмет ең жоғарғы қосылған құнның
деңгейіне сәйкес келеді.
«Шығармашылық көмекке оқыту» дегеніміз ... ... ... көмектесетін білім мен тәжірибені алуға жастар мен
ересектерді оқыту процесі. Төрт түрлі қабілетті дамыту керек: ... ... және ... ... (тіл, ... т.б. арқылы).
Ескішілдік және қайталанатын жұмыс құлдырау үстінде екені анық.
Ескішілдік ... пен ... ... ... таңдаған жұмысшыға қауіп
төнеді, бір жағынан – автоматтандырудан, екінші жағынан – буындыру арқылы
жалақысы төмен және ... ... мен ... еңбек жағдайға бағыталған
өндірістердің ауысып жатқан елдер тарапынан бәскелестіктен.
Ескішілдік жұмыстардың құлдырауын алдын ала болжауға болады, орта
деңгейдегі ескішіл менеджерге де ... бар. ... ... ... күрт өсу
тенденциясын тоқтату үшін тәртіп керек, орташалап ... ... ... ... құлдырау жылдамдығын мек азайтады.
Жеклеп көрсетілетін қызметтер жағдайы сәл ғана жоғары. Бұл ... ... ... зор (телефон, теледидар арқылы, ... зат ... ... мен ... ... ... банктің қызметтері,
қонақ үйлердегі автоматтандырылған тіркеу және т.б.). ... ... ... ... тарпынан да, иммигранттар тарапынан да,
күшейіп келе ... ... ... ... ... ... қосымша, көп қызметтердің алушылары ретінде ақшалары аз адамдар
болған жағдайда (мүгедектер, ауралар, қарттар және т.б.), ... ... ... жұмыс істеуге ғана немесе күнін зорға көретіндегі төмен
жалақы ... ... ... ... ... Денсаулық сақтау және т.б.
бюджеттері қысқартылған. Нарықтық емес секторда ол infinitum ... ашу ... бар, ... ... әлі ... ... ... емес.
Шығармашылық жұмысшылар ғана шын мәнінде өркендеу үстінде. Олар
өз шығырмашылық қызметтерін әлемдік нарықта ... ... ... алып күш ... және сол үшін ... ... жұмысшы болады.
Қазақстан Республикасы Еңбек туралы заңының 1 – бабында еңбекке
берген анықтамасы.
Еңбек – ... ... үшін ... материалдың рухани және
басқа да құндылықтар жасауға бағытталған адам қызметі;
Нарықтық экономикада еңбек қызметіне қарай:
Еңбек – адам ... ең ... ... ... мәнениетінің негізі.
Нақ осы еңбек барысында әрбір адамның сомдалып, дамуы және бүкіл қоғамның
жетілуі жүзеге асады.
Ақыр соңында еңбек табиғатпен ... ... ... ... көзі ... экономикадағы еңбек мағынасы:
Еңбек – адам тұрмысының ең маңызды пішіні адамдар мәдениетінің негізі.
«Жұмыс күші» және «еңбек» деген ... бір – ... ... ... – тек адамдардың – ғана құқығы болып табылады. бұл әрекеттің алдын –
ала бір ... жету үшін ... бір ... бағындырылуы,
мағыналылығы еңбекті жануарлардың инстинктілі әрекетінен ерекшелеп тұрады.
Нарықтық экономика сипатына қарай еңбек негізі үш түрге бөлінеді:
Еріксіз еңбек: ... ... ... ... бас еркі жақ ... ... ... заң жүзінде еркін. бірақ өз капиталы жоқ ... ... ... ... ... Меншік иесінің өзі үшін істейтін еркін дербес еңбегі (мысалы,
өз шаруашылығындағы фермердің еңбегі). Бұл ең тиімді еңбек.
Өндіріс ... ... және ... деп ... байланысты.
Еңбектің өзі өткен еңбек және нақты еңбек деп екіге бөлінеді.
Өткен еңбек: бұл нақты өндіріс барысына дейін ... ... ... ... келесі еңбек барысына қатыса алады.
Нақты еңбек: нақты өндіріс барысында жүзеге асырылып, адамның өзі ... ... ... ... өндірісте бұлар ұштастырылады. Еңбек өнімділігі нақты еңбектің және
өндірістің маңызды көрсеткіші болып табылады.
Еңбек өнімділігі: - мына көрсеткіштермен анықталатын еңбек нәтижесі.
белгілі – бір ... ... ... өнім ... ... кеткен өнім саны
Кезкелген қоғамда ұлғаятын еңбек, өнімділігі экономикалық заңы бар:- оның
мағынасы:-аз шығынмен көп өнім алу болып табылады. ... ... ... ... техникалық жетілдіруінің нәтижесінде болғандықтан,
өндіріс барысында нақты еңбектен көрі ... ... ... ... ... өсуінің маңызы:
Еңбек өнімділігінің өскені сайын қоғамның байлығы көбейеді;
Өндіріс арзандайды;
Өнім өндіруден ... ... адам ... ... ететін басқа
салаларға ауыса алады.
Жұмыс уақыты үнемделіп, бос ... ... ... деңгейін анықтайтын негізгі факторлар:
Жұмыскерлердің білім деңгейі, іскерлік, мамандық дәрежесі.
Өнім өндірушілердің өз ... ... ... мен ... даму деңгейі мен оны өндірісте қолдану.
Өндіріс құралдарын қолданудың тиімділігінің дәрежесі.
Табиғат жағдайлары.
Нарықта ... ... ... ... ... ... болып
табылады:
Адамның белгілі-бір көлемде ой, жүйке, дене ... ... ... ... ... бөлуге болады.
-Демалыс кезінде жұмыскердің еңбекке қабілеттілігі қалпына келетін
қалыпты ... ... ... Жұмыс қабілеттілігі төмендейтін шектен тыс еңбек болады.
Еңбек нарығында да сұраныс пен ... ... ... ... ... ... алу және сату жетілген және жетілмеген бәсеке жағдайларына жүреді.
Еңбек ... ... пен ... ... ... ... ... орнайды. Мемлекет пен кәсіподақтың еңбек нарығына әсері ерекше.
Әуелі жұмыспен қамтудың классикалық ... ... ... ... деп ... емес ... ... ағылшын мен
американдықтардың теориясын түсінеді. Олар Рикардодан Маршалға, Пигу және
тағы басқалары ортодоксалъдық ... ... ... ... тіреп, жалпы экономикалық теңдік теориясын жасауға бағыт ... ... ... ... әлем ... еңбекке сұраныс
және еңбекті ұсыну қызметін құруға, оны жетілген бәсеке нарық жағдайында
да пайдалануды ... ... ... қызметтерді тек жекелеген
кәсіпкерлер сұранысы мен ... ... ... ... ... мүмкін. Еңбекке сұраныс жасайтын адам-кәсіпкер ... ... ... ... ... ... саны ... анықталады – нақты жалақы мен шекті еңбек өнімнің құны (оның
ақшалай ... ... ... санының артуымен шекті өнім құны
жалақы төмендеуімен теңдескенде ғана ... ... ... ... оның ... мамандық дәрежесінің
артуы, жиынтық жұмысшы шеңберінің кеңеюі жұмысшы күшін үздіксіз ... ... ... оның ... ғылыми – техникалық эволюция
талабына сәйкестендіреді.
Көп ғасырлық тарихы бар ... ... ... оның ... ... ... көрсетеді. Жоғарыдағы тарауда айтылғандай бұл
нарық қазіргі кезде кәсіподақ, мемлекет және ... ... ... ... Тағы бір атап өтетін жай осы нарықта реттеу
мұндағы тауарлардың ерекшеліктерімен жеңілдеу жүреді.
Еңбек нарығындағы әрекет ететін заңдар көрінісі ... ... ... бағаның теңдігі т.б.), ерекше сипатта болады. Мұның ... ... ... алу, сату ... ... ... шарты түрінде жалдау
негізінде ... ... ... ... ... нарығының
жағдайынан тұрақты тәуелділікте болмайды.Еңбек ... ... ... ... нарық конъюктурасынан «шығыны» қалады. Сонымен
қатар еңбек ... ... ... ... ... қатар саяси - әлеуметтік, моральді – этикалық ... ... ... ... ... ... ... деген сұраныс пен ұсынысқа әсер ... ... ... ... ... аптасының ұзақтығы, демалыс,
жұмысқа алу және босату, әлеуметтік қорғаудың түрлері және ... ... ... үшін ... маңызды әдістерді пайдаланады. П.
Самуэльсон солардың ішінен үш негізгісін бөліп көрсетеді.
1). Кәсіподақтар еңбекті ... ... ... Мысалы: оны эмиграцияға
(басқа елден келгендер) тосқауыл енгізу, жұмыс күнін ұзарту туралы заңдар
қабылдау, ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа қабылдамау және т.б. арқылы.
2). Кәсіподақтар шартта көрсетілген жалақы ставкасын көтеруді, тепе –
теңді нүктесінен ... ... ... ... ... ... ... сұранысқа әсер етуі т.б.
Қазіргі нарық өзіне мемлекеттің де ықпалын сезінуде.Мемлекеттің заң
шығару ... ... ... заңсыз қырларын қамтиды. Ол тек
экономиканың мемлекеттік ... ... ... сұранысты анықтап қана
қоймай, сонымен қатар жеке саланы да реттейді, сөйтіп ... ... ... ... ... көлемін анықтайды.
Еңбек нарығына мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жәрдем, әртүрлі әлеуметтік төлемдер,
зейнеткерлерді қамсыздандыру және т.б.) үлкен әсері бар. Бұл ... ... ... тұрған еңбекшілердің әлеуметтік–экономикалық
жағдайын тұрақтандырып, нарықтың механизімінің «ауырлық» ... ... ... ... күші бағасының ерекше элементі
көрінеді. Ол еңбек нарығының қызметіне тікелей байланысты емес, одан тыс
принциптерден пайда болады.
Еңбек ... ... ... қызметінің де ролі маңызды. Мемлекет
жұмыс орындарын іздестіріп табады. Жалпы еңбекке орналастыру жөнінде
информациялық ... ... ... ... және ... ... ... оларды өзгертіп отыратын нарық ... ... ... ... ... ... ... алатын орны ерекше. Еңбек биржасы
– ол жұмысшылар мен кәсіпкерлер жұмыс күшін сатып алу, сату ... және ... ... ... ... ... ... еңбек биржаларымен қатар әр ... ... ... ... ... жеке ... де бар. ... діни ұйымдардың жанында еңбекке орналастырудың аралық бюролары
жұмыс істейді. Алайда ... ... ... ... ... айтарлықтай
ықпал ете алмай отырып. Еңбек биржалары беретін жұмсықа жіберу қағаздары
кәсіпкерлер үшін міндеттеме бола ... ... ... шеңберінің тарылу барысында заңдарды қайта
қарау, өзгерту керектігі көріне бастайды. ... ... ... оның ... негізін әлсірету жүргізіледі. Еңбек нарығының
басты ... түрі – ... ... ... жеке ... ... болуға тиіс.
Әңгіме еңбек нарығы ... ... оны ... арқылы
экономикалық түрде сәйкестендіру туралы болып отыр.
Қорытынды
Нарықты экономикаға өту кезіндегі еңбек нарығының қалыптасуы ... ... ... ... ... деген ең жақсы ынтасы, яғни
талаптануы тек нарық оның ішінде еңбек нарығы ... ғана ... ... ... өту ... қиын жағдайлар болды, себебі бізде алдында
еңбек нарығы болмады, мамандарды қайта ... тым ... ... ... ... ... ... түрде жұмыспен толық қамту
мәселесін өндіргіш күштерді ... ... ... ... бойынша өндіріс салалары мен аймақтарын бөлу арқылы
шешіп отырады. Жаңа ... ... құру ... ... ... бар
тұрғындардың санынан асып кетіп отырды, ал ол өз кезегінде жұмыс күшінің
экстенсивті ... ... ... ... ... отырды:
кәсіпорынның жалақы қоры жұмыскерлердің ... ... ... олардың
санының өзгеріп отыруы еңбек өнімділігінің төмендігінің және жұмыскерлерді
өндірістегі негізгі жұмыстарынан ауылшаруашылық және ... ... ... толтыруға тиіс еді.
Оның есесіне жұмыскерге белгілі бір жұмыс орнына ие ... ... ... және оны жұмыстан шығару іс жүзінде мүмкін болмады. Соның
нетижесінде жұмыс күшіне деген ... ... мен ... ... ... ... жұмыскерлердің белсенділігі мен қозғалысына
қатаң бақылау жасап ... ... ... ... ... ... ... мемлекет белгіленген еңбек формаларының шеңберінде ғана рұқсат
етілді. Жоғарыдағы айтылғандарға мән ... ... ... бұл ... ... себебі қазіргі нарықты кезеңде кім де кім ... ... ... ... және де ... жұмысына деген ұқыптылығына, ой –
қуатына, шапшаңдылығына қарай жалақы ... ... осы ... өте
жақсы орындайтын болса, олар жалақыны жоғары деңгейде алады, бұл деген сөз
жұмыскердің қызығушылығын артырады.
Ал мен ... ... ... ... ... ... қалыптасуы өте
орынды және оны мемлекет тарапынан реттеу де керек, себебі біздің нарықтың
жаңадан қалыптасуына байланысты нарықтағы сұраным, ұсыным ... ... тек қана ... мемлекеттімізде ғана байқалып отырған жоқ, ол көптеген
дамыған елдерде де көрініп отыр.
Еңбек нарығына барынша қабілетті және ... ... ... аяусыз
түрде іріктеу тән. Ол жалқауларды, әлсіздерді және ... ... ... ... нарығы жұмыс күшін толық бағалауды
қамтамасыз етеді, оның ... ... ... себепші болады,
іскерлік пен белсенділікті ынталандырады. Нарықта жұмыс күшіне сұраным мен
ұсыным заңы ... ... ол ... төленетін ақының шамасын белгілейді.
Бұл жерде жұмыс күшін сатушылар мен сатып алушылар кездеседі. Өзінің жұмыс
күшін, яғни еңбек ету ... ... ... ... болып
табылады. Еңбек ұжымдары мен кәсіпкерлер жұмыс күшінің әлеуметтік ... ... және оның ... ...... қосылу
тәсілін түбегейлі өзгертеді. Қазірде, біздің қоғамымызда ... ... ... ... ... негізде аяқталды деуге болады. ... ... ету ... ... күші ... ... ал ... құрал – жабдықтарымен қосу нарықтық тәсілмен сату – сатып алу
арқылы жүзеге ... ... ... ... ... жолы еңбек нарығында жатқаны ... ... ... ... бұл ... ... адамның еңбек ету қабілеті тауар
түрінде сату – сатып ... ... ... ... ... Еңбек нарығы жоғары квалификациялы еңбектің ... ... әсер ... осының арқасында әрбір жұмыс орнының бағасы артады
жұмыскерлерге және олардың еңбегінің сапасына деген талап күшейеді.
Еңбек ... ҚР – да ... ... бұл ... нарықтық экономикаға өткенімізге көп болмағаны, және де
біздегі ... ... ... ... ... байланысты
көптеген жұмыс орындары жабылып қалды, соның салдарынан мемлекет ... алды және де ол ... ... ... биржасына тіркеп
оларға ай – сайын ... ... ... ... беріп отырды.
Жоғарыда айтылғандарға мән беріп қарасақ осы үлгі Кейнсшілдік үлгі осыны
жүргізген дұрыс деп ... ... ... ... ... жағдайы және оны
қайтіп жақсартуға болатыны туралы аз айтылған. ... ... ... ... ...... ... орналастыру
деп санайды. Әрине, жұмысқа орналастыру еңбек нарығының барлық ... ол ... ... жолы ... рас, ... та қала экономикасының
талдауы мен сауалнама – сұрақ таяу мерзім ішінде ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да, менің ойымша
қалада жұмыспен қамту ... ... ... және ... ... жұмыссыздарды кәсіпкерлік дағдыға үйрету мен ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықпен күрестің
белсенді түрлерін жүргізу қажет. Сонымен ... ... ... ... көрсетуге жекеше қарау ... ... ... ... ... олардың жұмысқа орналасуға мүмкіндігінің
жоқтығын және материалдық жағдайының ауыр екендігін ескеріп, жергілікті
бюджет мүмкіндігі көтергенше ... ... ... ... ... тек ... шегінің бір ... ... ... аймақ деңгейінде оны көбейтуге болады, тек оған ... ... ... ол үшін бар ... ... ... ... мынандай сұрақ қойғым келеді жұмыссыздар бүгін немесе ертең не
істейді ? Осыдан кейбір мағлұмат алу ... ... ... ... ... бар ? ... күні құрылыс жұмыстарын атқаратын адамдарды ... ... ... жалдап алушылардың зорлық – зомбылығынан кім
қорғайды ? Ешкім де. Кім тәртіп орнатады ? ... де ... ... ... ... ... Онда кезкелген мамандықтың жұмысшысын
табасыз, олардың ішінде жақсы мамандар да бар. Осы ... ... ... ... ... үшін ... ... керек.
Қала экономикасының нақтылы секторы кәсіпорындарының ... ... ... ... - ... ... мен сүт өнімдерін
өндіруді ұлғайтуға әлеуметтік мүмкіндіктер бар. ... ... ... тігін бұйымдарын шығаратын кәсіпорындарды алсақ, нарықтағы сатып алу
сұранысының төмен ... ... ... ... ... шектеулі күйде. Сауалнама кәсіпорын басшылары өз кәсіпорындарында
шығарылатын өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ... ... деңгейі және менеджментті
ұйымдастырушылығы төмен екені байқалады.
Қорыта келе менің ойым ҚР еңбек ... ... ... ... ... ... және де біздің мемлекеттімізде жаңа өндіріс ошақтары ашылуда
соның салдарынан жұмыссыздар саны азайып, экономикамыздың жылдан – ... ... ... тізімі:
1) «Еңбек нарығы және жұмыспен қамту» Ақиқат 2000 ж. №7, 33 – ... ... ... елді ... ... ...... 2004 ж. №5, 37 – 39
бет.
3) «Жұмыссыздық және жәрдемақы: ... ... ... ... ... « Жас алаш » 2004 ж. 109.
4)Нарықтық ... ... ... өнеркәсібіндегі салыстырмалы еңбек
құқығы мен өндірістік қатынастар. Редакторлары: Р. Бланпэйн, С. Энгельс
– Алматы: Дәнекер, 1999 ж. 732 – ... ... ... ... оқу ... ... – Ақтөбе, 1993
ж. 2 – бөлім 108 – ... ... ... ... ... ... и развития. В двух
томах, под ред. М. Б. Кенжегузина Том 2 – Алматы ,2001 г. 388 ... ... ... бір қасірет» Ақиқат – 2001 ж. №3, 18 – 23 ... ... ... ... ... заңы: Алматы: жеті жарғы, 2000
ж. 120 бет.
9) Нарықтық экономика әліппесі – ... ... 1995 ж. 96 ... ... ... ... экономикадағы қаржы – қаражатпен қамтамасыз етілуі. 226 бет «
Тарму», 1999 ж.
11) Сәлімбаев Б. Қ. Досхожаев Д. Т. ... ... оқу ... ... ... 2001 ж. 120 бет.
12) Я. Әубәкіров. Экономикалық ... ... ... ... ... ж. 497 ... Друкер Питер. Нарық: топжарып, алға шығу: Практика мен принциптер орыс
– тілінен аударғандар Р. Шаймерденов, М. Бөлекбаев Алматы: Білім, ... 320 ... ... ... ... оқу құралы Алматы: «Санат», 1998
ж. 192 бет. Байгісиев М.
15) Н. Қ. Мамыров. Халықаралық экономикалық ... оқу ... ... ... 1998 ж. 177 бет.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығының қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі31 бет
Еңбек нарығы және қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы35 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Сақтандыру нарығының қалыптасуының негізгі ерекшеліктері12 бет
Қазақстан зейнетақы нарығының қалыптасуы мен дамуы12 бет
Қазақстан Республикасында акционерлік қоғамдардың және бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы 25 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы57 бет
Қазақстан Республикасында еңбек нарығының қалыптасуы26 бет
Қазақстан Республикасында қор нарығының қалыптасуы12 бет
Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиелеу нарығының қалыптасуы мен дамуы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь