Азаматтық қоғамның қалыптасуының теориялық кезеңдері

Кіріспе.

I.Азаматтық қоғамның қалыптасуының теориялық кезеңдері.

1.1.Азаматтық қоғам құрудың алғышарттары.
1.2.Азаматтық қоғам.қауымдастықтың әлеуметтік.экономикалық
және саяси құқықтық негізі ретінде.


II.Азаматтық қоғам.мемлекеттің әлеуметтік негізі.

2.1.Құқықтық мемлекеттің қалыптасуы және азаматтық қоғам
институттарының құрылуы.
2.2.Үкіметтік емес ұйымдардың қалыптасуы.

ІІІ. Азаматтық қоғамның қалыптасуының мәні мен модельдері.

Қорытынды.
Әдебиеттер тізімі
Азаматтық қоғамның пайда болуы жөнінде ғалымдар арасында екі түрлі көзқарас бар. Біреулері оны буржуазиялық қоғамның жемісі дей келіп, нарықтық қатынастармен байланыстырады. Екіншілері ондай қоғам белгілі бір шамада тарихта болған дейді.
Азаматтық қоғам идеясы өте ертеде пайда болған. Аристотель еңбектерінің өзінде бір азаматтық қоғамдағы меншіктің рөлі туралы пікірлерін кездестіреміз. Ол кім меншікке ие болса, сол ізгіліктің, адам-гершіліктің де иесі болады деп жазды.
Кейінірек бұл мәселеге елеулі үлес қосқандар: Т.Гоббс, Ш.Мон-тескье, Ж.Ж.Руссо, Т.Пейн және тағы басқа. Дегенмен, азаматтық қоғам тұғырнамасын жасауда ерекше еңбек еткен немістің атақты фәлса-фашысы –Гегель. Оның ойынша, азаматтық қоғам мемлекеттен тәуелсіз нарықтық экономиканы, әлеуметтік топтарды, таптарды, корпорация-ларды, институттарды қамтиды. Олардың мақсаты қоғамның өмір-шеңдігін және азаматтық құқықты жүзеге асыруды қамтамасыз етуде.
Азаматтық қоғам деп мемлекеттік құрылымнан тыс қалыптасатын әлеуметтік-экономикалық және мәдени –рухани қоғамдық қатынастар-дың жиынтығын айтады. Ол жеке тұлғаның емін-еркін дамуын қамтама-сыз етуге зор мүмкіндік жасайды. Бұл қоғамда мемлекеттің жеке адам өміріне аралауына шек қойылады. Ал олардың атқаратын міндеттерін азаматтар өз еркімен оларға берген және орындалуын өздері тексереді.
1. Скворцов В.В. «Демократический процесс становления основных структур гражданского общества, теория и практика»
Алматы. КазГУ .2001год.
2. Кин Джон. «Демократия и гражданское общество»/перевод с англ Абрамова М А/ Москва Прогресс-Традиция 2001год.
3. Утченко С.Л. «Политические учения Древнего Рима»(III-Iв.д.н.э.)Москва.:Наука. 1977год.
4. Нугманова К «Политическое понятие гражданского общества» Алматы 2005год.
5. Гегель. «Философия права.» Москва., 1990.
6. Хабермас Ю. «Демократия. Разум. Нравственность.»(интервью,лекции) Москва.,1992год.
7. Маркс К.,Ф Энгельс. Сочинения Т.1.
8. ҚазҰУ хабаршысы./Фил. Мәд. Саяс. Сериясы/2002 №1.// «Саяси ілімдегі азаматтық қоғам мәселесі.»
9. Евразия. 2005№5//БалгимбаевА.С. «Гражданское общество: модель и реальность.»
10. Саясат. 2003№12//МұсатаевС.Ш «Батыстық азаматтық қоғам концепцияларындағы адам құқығы мен бостандығының кейбір мәселелері.»
11. Қоғам және дәуір. 2004.№3//Белгібаев С.« Қазақстандағы азаматтық қоғамның қалыптасуының кейбір аспектілері.»
12. Мировая экономика и международные отношения. 1995№11//Хорос В «Гражданское общество: общие подходы»
        
        Кіріспе.
I.Азаматтық қоғамның қалыптасуының теориялық кезеңдері.
1.1.Азаматтық қоғам құрудың алғышарттары.
1.2.Азаматтық қоғам-қауымдастықтың әлеуметтік-экономикалық
және саяси құқықтық негізі ретінде.
II.Азаматтық қоғам-мемлекеттің ... ... ... қалыптасуы және азаматтық қоғам
институттарының құрылуы.
2.2.Үкіметтік емес ұйымдардың қалыптасуы.
ІІІ. Азаматтық қоғамның қалыптасуының мәні мен модельдері.
Қорытынды.
І. Азаматтық ... ... ... ... қоғам құрудың алғышарттары.
Азаматтық қоғамның пайда болуы жөнінде ... ... екі ... бар. Біреулері оны буржуазиялық қоғамның жемісі дей келіп,
нарықтық қатынастармен байланыстырады. Екіншілері ... ... ... ... ... ... дейді.
Азаматтық қоғам идеясы өте ... ... ... ... ... бір ... қоғамдағы меншіктің рөлі туралы
пікірлерін кездестіреміз. Ол кім меншікке ие ... сол ... ... де иесі ... деп ... бұл ... елеулі үлес қосқандар: Т.Гоббс, Ш.Мон-тескье,
Ж.Ж.Руссо, Т.Пейн және тағы басқа. Дегенмен, азаматтық ... ... ... ... ... ... ... фәлса-фашысы –Гегель. Оның
ойынша, азаматтық қоғам мемлекеттен тәуелсіз ... ... ... ... корпорация-ларды, институттарды қамтиды.
Олардың мақсаты қоғамның өмір-шеңдігін және ... ... ... ... ... қоғам деп мемлекеттік құрылымнан тыс ... және ... ... қоғамдық қатынастар-дың
жиынтығын айтады. Ол жеке ... ... ... ... етуге зор
мүмкіндік жасайды. Бұл қоғамда мемлекеттің жеке адам өміріне аралауына шек
қойылады. Ал олардың ... ... ... өз еркімен оларға
берген және орындалуын өздері тексереді.
Бүгінгі саяси салада ... ... ... аясы ... ... және ... ... ұғымдарының теориялық негіздеріне
толық анықтама беріп көрелік.
Өткен жүзжылдықта саяси ойлардың ... ... ... ... ... полистердің феноменімен шықты. Полис гректер ... ... ... мен ... кепіл болатын қоғамдық
өмірдің саласы. Полис-ең алдымен ... оған ... ... ... осы қоғамды қалып-тастыратын материалдық және ... ... ... термині әдетте адамдарды топтастырушы
аудармада «қала мем-лекет» ретінде беріледі, ... ол сол ... ... ... ... да береді.
Сондықтан полис ұғымы «азаматтық қоғам» және ... ... ... ... ... ғасырға дейін Еуропалық әлеуметтік-саяси трактаттарда, оның
ішінде Ж.Ж.Руссо және И.Кант еңбектерінде ... ... және ... терминдері бірін-бірі толықтырушы ретінде қолданылып ... ... және ... ... жеке өмірдің мемлекеттік-
саяси бақылау саласының ... өте ... ерте ... дәуіріне жатады, бірақ жаңа ... ... ... ... ... дәуірдің ойшылары азаматтық қоғам мен саяси қоғамды анығырақ
ажыратты. Антикалық «азамат», «азаматтық» деген сөздер ... ... ... ие ... ... пен ... қоғам арасында теңдік пен
еркіндіктің тарихи белгілері қойылды. Олардың кейбіреулері (Н.Макиавелли,
Г.Гоббс, Г.Гегель және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... позицияны ала отырып, азаматтық қоғамның
болашағын мемлекетпен байланыстырды.
Азаматтық қоғам концепциясын, оның ... ... ... ... ... зор мәнге ие. Француз, англо-сак-сондық және
неміс қоғамдық-саяси ойшылдарының ... ... ... негізінде
Г.Гегель азаматтық қоғамның орта ғасырдан жаңа кезеңге дейінгі ұзақ ... ... ... ... ... мемлекетке дейінгі
диалектикалық қозғалыстың ерекше даму ... ... ... ... ... мен ... арасында болатын
дифференциация, әйтсе де азаматтық қоғамның дамуы мемлекет дамуынан кейін
жүреді.
Гегель ... ... ... ... ... және
мемлекеттің көпшілік өмірінен радикалды түрде ерекшеленеді. Азаматтық қоғам
нарықтық экономиканы, ... ... ... ... ... негізгі міндеттеріне қоғамдық өмірдің қажеттілігі мен
азаматтық құқықтың жүзеге асы-рылуын қамтамасыз ету жатады.
Азаматтық қоғам-азаматтық ... ... және ... ... ... емес жеке ... ... топтар және
институттар комплексін құрайды.
Осылайша Гегель, «жалпы» және саяси мүдделер ғана ... ... ... ... жеке меншікті мүдделер саласы да бар деген тоқтамға
келді. Бұл ... ол ... ... бөлігі ретінде анықтады.
Ол азаматтық қоғамның төмендегі үш компонентін көрсетеді:
1)индивидтің қажеттіліктері мен оның еңбегі арқылы қамта-масыз ... ... ... ... ... және заң арқылы меншіктің қорғалуы;
3)полиция және корпорация көмегімен бір мүддеге жалпы ... ... ... ... ... ... сотқа баруға және сот алдында
міндетті болуға, сондай-ақ тек сот арқылы оған ... ... ... бар. Бұл үшін ... индивид заңды білуі қажет, ал басқа жағдайда бұл
құқықтар оған ... бола ... ... ... ... болу ... әйтсе де азаматтық
қоғамда ол-бағынышты, керісінше азаматтық, қоғам-адамды өзіне бірік-тіріп,
адам өзі арқылы өзіне ғана ... ... ... ... алып күш ... Егер
адам азаматтық қоғамның осындай мүшесі болса, онда ол от-басында не
болатындай ... мен ... ... ... ... өз мүшесін
қорғауы,оның құқықтарын жүзеге асу тиіс, ал индивид өз кезегінде азаматтық
қоғамның құқықтарын сақтауға міндетті.
Гегель көрсеткендей ... ... ... ... ... ... тұрақсыз және шиеленістерге бейім болады. Олар ... ... бір жеке ... ... ... ... алаңын
еске түсіреді. Азаматтық қоғамның бір элементінің шектен тыс дамуы оның
басқа ... ... ... мүмкін. Сондықтан азаматтық қоғам
мемлекеттің аясында саяси басқарыл-майынша «азаматтық» болып қала ... ... ... ...... мемлекет қана әмбебап саяси
қауымдастықта оның әділетсіздігімен нәтижелі күресін, нақты ... ... Осы ... ... ... қоғам мен мемлекетті арала-
стырғаны үшін табиғи құқықтың қазіргі теориясын ... ... ... ... ... жеке ... әлемі және сол сияқты,
әлеуметтік дифференциацияның жоғары деңгейін білдіретін ... ... және ... институттардың дамыған жүйесі.
Жоғарыда айтып өткендей тарихи буржуазиялық қоғамда көрініс тапқан,
сондықтан гегельдік «burgerlische ... ... де осы ... ... ... ғасырдағы ұғымына өзін-өзі бас-қаратын
мемлекеттік емес ұйымдарды, ассоциацияларды, адам ... ... ... егемендігін, азаматтардың мүдделерін жүзеге асырушы және
бақылаушы негізгі элементтер кірді.
XVIII ғасырдың аяғында XIX ғасырдың алғашқы жартысында ... ... ... ... «азаматтық қо-ғам мемлекетке қарсы»
тақырыбы қызықтыра бастады. Неміс ағартушы-лығының көрнекті өкілі Вильгельм
Гумбольдт өзінің ... ... ... орнату тәжірибесі» еңбегінде
азаматтық қоғам мен ... ... үш ... ... ... ... арқылы «төменнен» жасалатын ... ... ... ... ұлттық қоғамдық мекемелер жүйесіне
мемлекеттік институттар жүйесі қарсы тұра ... ... ... ... және ... ... ал мемлекет –
«позитивтік» құқыққа сүйенеді;
Үшіншіден, әрқайсысының субъектісі сәйкесінше «адам» және ... ... ... ... Ж.Ж.Руссо сияқты ойшылдар пікірінше
азаматтық қоғам субъектісі – ... ... мен ... ... болу ... атақты қоғамтанушысы Т.Пейн өзінің «Адам құ-қықтары»
памфлетінде, егер табиғи құқықтар адамдарға табиғатынан ... ... ... ... ... ... мемлекетке өту процесінде жасалды. Бұл
адамның өзінің күшімен ... ... жоқ ... Пейн заңды деп,
жалпылама қабылданған конституция ... ... ... ... Мұндай мемлекеттік басқару жүйесін ол құқықтық, өркениетті деп
атайды.
Азаматтық қоғам ... ... ... де ... мән ... ... ... гегельдік моделінің күрделі құры-лымын
жеңілдетті. Ол бойынша, азаматтық ... жеке ... ... ... ... және ... ... өзіндік форманы
білдіреді.
Бұл қоғамда адам құқығы жеке эгоистік тұрғыдан емес, қоғамдық тұрғыдан
қаралу керек, мұнда әрбір адам ... ... ... ... оның
талап-тілектері қоғамнан тыс қарастырылмауы керек. Адамдар қызығушылығы мен
құндылықтары қоғамның мүддесімен сәй-кес келуге ... да, ... ... ... ... ... және ... байланысты пайда болады және дамиды. Ол
буржуазиялық қоғамдық құрылысқа «жол ... ... ... ... XX ғасырдың оқиғалары көрсеткендей, азаматтық қоғам идеясы
ескірген жоқ, керісінше анағұрлым өзектілік алды XX ... ... ... ... ... ... болды.
Бұл қауіптің негізгі көзі-саяси мемлекеттің құрылым билігінің шектен
тыс өсуі, олардың тек ... ... ғана ... ... ... мәдениет саласымен қоса, адам өмірінің барлық саласын жаулап алуға
әрекеттенуі ... ... ... ... ... әкімшілдік бұйрықтық тәртіп, билікті ... ... ... ... ... қаты-насты авторитарлық стилі болған
елдердегі адам өмірінен айқын көрініс тапты. Сондықтан ⅩⅩ ғасырда ... ... ... тоталитарлық тәртіпті, тұлғаның құқығы мен
бостандығын сақтауды ... ... ... ... саяси теорияда азаматтық
қоғам идеясы саяси ... ... ... ... ортақ
консенсусы мен әріптестігіне ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті-халықтың әр
түрлі топ-тарының көптеген мүдделерін есепке алу және үйлестіру жолымен жал-
пы азаматтық консенсусқа жеткізу, қарама-қайшылықтарды жою және ... ... ... азаматтық келісімді қалыптастыру.
Әрбір қоғамда азаматтық қоғам тұжырымдамасының әр ... ... жеке ... ... ... ... құндылығы идеясының
қалыптасуымен байланысты.
Жоғарыда азаматтық қоғамға берілген әр түрлі ойшылдардың ... ... ... төмендегіше тұжырым жасалады:
Біріншіден, азаматтық қоғам-жеке меншік, жұмысшы күшінің және еркін
кәсіпкерлік нарқының енуі негізінде адамның монарх ... ... ... да ... ... заңды құқықтары тең азаматқа айнал-ған ерте
буржуазиялық ... ... ... өзгелермен тең азаматтық құқық және өзіндік азаматтық
құндылықтары жоғары қаралған жаңа индивид-азаматтар бол-майынша азаматтық
қоғам болуы ... ... ... ... ... беру ... ... жә-не
рухани бірлестіктер, кәсіби, әйелдер, жастардың қоғамдық ұйымдары, әр ... ... ... ... және т.б.) өкіл-дері және
ассоциациялары сияқты мемлекеттік емес институттар арқылы жүзеге асырылатын
жеке мүдделер мен адамдар қажеттілігі саласы ... ... ... ... ... ... ... қарама-
қайшылықта болатын саяси емес ұйымдар жүйесі. Азаматтық қо-ғамның құрылымы
мемлекеттің бұйрығымен қалыптаспайды, ол ішкі ... ... ... ... ... ... ... субъектілер бір-біріне
тәуелсіз, еркін және тең бәсекелестер сияқты өзара ... ... ХХ ... ... қарай Батыстың көптеген елде-рінде
халықты билікке араластырудың қосымша механизмі ретінде аза-маттық ... түрі ... ... ... ... ... формасы, заңды
кезең. Ол елдердің экономикалық, саяси дамуының, ... ... және ... ... өсуі ... пі-сіп, жетіледі.
Азаматтық тарихының өнімі ретінде азаматтық қоғам сос-ловиелі-феодалдық
құрылыстың қатал ... ... ... ... ... ... болады. Азаматтық қоғамның пайда ... ... ... ... жеке меншік базасында экономикалық жекелік мүмкіндігінің
болуы қажет.
Азаматтық ... ... ... ретінде тұлғаның құқығы мен
бостандығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... адамдардың мінез- құлқы өзінің жеке мүдделерімен анық-талады және
онда барлық әрекеттеріне жауапкершілікте болады. Мұндай ... ... ... ... ... келе,өзінің жеке бостан-дығын барлығынан
жоғары қояды.
Азаматтық қоғамның классикалық моделі Батыс Еуропаның алдыңғы қатарлы
елдерінде және ... ... ... ... ... ... төңкеріс нәтижесінде сословиелік сарқыншақтардың жойылып,билік
бұтақтарының бөлінуі, сөз, ождан, ұйымдар бостандығының ... ... заң ... ... теңдігі қамтамасыз етіледі. Батыс
елдерінде азаматтардың жеке өміріне мемлекеттің араласпауына, олардың ... ... ... ... және тағы басқаларға кепілдік
конституциямен бекітіледі.
Азаматтық қоғамның шын мәнінде жұмыс істеуі Англияда және ... құқы ... ... және ... адам және аза-мат құқықтарының
Декларациясының қабылдауынан басталады. Осыған орай, қалыптасқан азаматтық
қоғамның ... ... ... мен ... ... адамдардың теңдігінің заңды түр-де бекітілуі жатады. Азаматтық
қоғам жетілуінің критериі-мемлекет та-рапынан адам және ... ... ... кепіл болу деңгейі болып табылады.
Тарихқа көз жүгіртсек, буржуазиялық мемлекеттерде XVIII-XIX ... ... ... ... мен ... кең ... ... алды. Халықтың бұқара бөлігі экономикалық байлықтан және
қоғамның саяси өмірімен шеттетілді. Мұндай ... XIX ... ... ... қоғамдық-саяси қозға-лыстар, ең алдымен бұқара халықты
байлыққа және қоғамды басқаруға қатыстыруды өздерінің ... етіп ... ... ... ... ... демократтар тек
конституциялық бекі-тулер ғана емес, сонымен қатар шынайы ... ... ... ... ... ... құру ... алға
тартты. Олар-дың пікірінше, бұл қоғам бостандық, бірдейлік, әділеттілік,
әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... көзқарастары бойынша, жеке меншік, көпқырлы эконо-мика
азаматтық қоғамның ... ... ... ету қажет.
Басты азаматтық қоғам проблемасына қызығушылықтың туындауы ... II ... мен 80 ... ... Бұл ... ... және мәнділік алуы жаңа елдер мен аймақтардағы либералды
демократия ... ... ... ... ... ... ... тарихи процестер-мен байланысты. (Бұл
жерде 70- жылдардың II жартысынын бастап, Греция, ... ... ... ... ... ... ... жолына өту
кезеңімен, ал 80-жылдардың соны 90-жылдардың басында Шығыс ... ... ... тотари-тарлық тәртіптің құлау кезеңі болған Еуропалық континент
туралы сөз болып отыр).
Сонымен азаматтық қоғам ... ... адам ... ... ... жоғары дамыған қоғам қалыптастыруды бі-ріктіреді.
Азаматтық қоғамның даму субъектісі адам болып ... ... ... ... жеке ... қойылады. Аталған жүйеге өту тек
экономикалық саланы (коммерциялық емес ... ... емес ... кәсіпкерліктер және жеке шаруашылық сектор) мемлекеттік аппарат
негізінен бөліп алу жолымен ғана ... ... ... ... ... асы-рылады.
Франкфурт мектебінің белгілі өкілі Юрген Хабермас модерниза-цияны бір
жағынан, ... ... ... ... ... ... жүйесін
бөлу ретінде қараса, екінші жағынан, азаматтық қоғам ... ... бірі ... ... экономикалық тәуелсіздік деп
қарады. Негізгі критериі-жеке меншіктің болуы. Азаматтық қоғам бұл меншік
қатынастарынан өрістейтін қоғам-дық-саяси ... мен ... ... ... ... ... тарихи негізі-өз кезегінде
әлеуметтік құрылымдарға (сословие, әлеуметтік топ, тап) бөлінетін ... ... ... ... ... ... қоғамды өз мүдде-лерін қорғай
алатын еркін және жауапкершілікті ... ... ... ... мен ... ... ... әлеу-меттік қатынастар
жиынтығы ретінде ... ... ... кең ... мемлекетпен, оның құрылым-дарымен
қамтылмайтын қоғамның ... Ал тар ... ... көп ... мүдделерін
білдіретін мемлекетке тәуелсіз ұйымдар және құқық-тық мемлекет.
Сонымен азаматтық қоғам дегеніміз-мемлекет тарапынан ... ... мен ... ие болған азаматтардың арасында пайда
болған қатынастардан туындайтын қоғамдық қатынастар жүйесі. Азаматтық қоғам
мемлекеттік құрылымнан тыс ... ... ... ... ... ... ... жеке тұрғыдан қарастырғанда тұлғалардың ... жеке ... ... нәтижесіндегі қатынастар. Жалпы айтқанда,
азаматтық қоғамда тұлға жеке, дербес құқықтар мен ... ие. ... ... қоғамда ғана азамат өз еркін ... ... ... өмір сүре алады.
Қазіргі азаматтық қоғамның негізгі белгілері ретінде төмендегілерді
айтуға болады:
-бұл ең ... ... ... ... ... қоғамдық жүйесі;
-саяси азаматтық қоғам-билік механизмдерінің бөлінуін, жалпы және тең
сайлаулары, құқықтық, жергілікті өзін-өзі ... және тағы ... ... ... ... құрылым бойынша-күрделі ... ... ... ... ... және ... көптүрлілігімен,
саяси қатынастармен, рационализм және гуманизм ерекшеленетін ашық және
зайырлы қоғам болып табылады.
Азаматтық қоғамның мәні ... ... ішкі ... мен
әділетсіздіктен қорғайтын бостандық идеясынан тұрады. Өзін-өзі басқа-ру
жүйесі және ... ... бұл ... ... ... ... негізделеді.
Азаматтық қоғам көппікірлі және әржақты. Мұнда азаматтардың әрқайсысы
өзінің мүдделерін мақсаттарын, ойын білдіре алу мүмкіндік-терін ашық ... Жеке ... ... ... азшылықты көрсетеді.
Азаматтық қоғамның төмендегідей құрылымы бар:
-ерікті түрде құрылған адамдардың ... ... ... ас-
социация, шаруашылық корпорациялары, қоғамдық ұйымдар, түрлі бір-лестіктер
және т.б.);
-қоғамдағы мемлекеттік және саяси емес ... ... ... ... діни және т.б. ... бұл ... жеке
өмірі, олардың салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы;
-еркін индивидтерді ... ... ... ... және ... оған ... ... заңмен қорғалған тәуелсіз ұйымдары.
Осылайша, дамушы елдердегі азаматтық қоғамның ... ... ... бөлігі, азаматтардың әр түрлі ерікті ұйымдары,
лоббистік және тағы ... ... ... қайы-рымдылық қорлары,
мүдделестер клубы, шығармашылық, кооперативтік бірлестіктер, түрлі қоғамдық-
саяси, діни және тағы басқа ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... әр ... әлеуметтік мүдделерді білдіреді.
Осы аталған бірлестіктер мен комитеттер азаматтардың сенімін жаулауға
тырысып, көбінесе бір-біріне қарсы ... ... ... әр түрлі
негативті жақтарын қатты сынға алады. Олар ... ... ... әр түрлі сұрақтар қою арқылы ... ... ... мүшелерінің мүдделері мен құқығын қорғайды, олардың тілегі мен
қажеттіліктерін қанағаттан-дыруға тырысады.
Сонымен азаматтық қоғамның ... ... ... ... кәсіпкерлік; екіншіден, қоғамдық бірлестіктер; үшінші-ден,
дін және діни бірлестіктер; төртіншіден, тәрбие, білім, ғылым мен ... ... ... ... ... қоғам азаматтардың мемлекетке қарсы тұратын жеке және
қоғамдық мүдделерін біріктіруші маңызды форма ... ... ... ... ... тікелей белсенділігінің дамуы негізінде қа-лыптасады және ... ... ... ... азаматтар комитеті түрінде орын
алады.
Авторитарлық және ... ... ... ... ... алды. Бұл жүйеде азаматтардың белсенділігі адамдардың ... ... ... мен статусы бойынша ... ... ... ... ... шеңберде әрекет ет-кендіктен, жеке
белсенділікке жол берілмейді. Белсенділіктің ... ... ... орта ... ... институттар мен ресми қоғамдық
пікірлер аясында ғана жүзеге асырылады.
Қысқаша айтқанда, демократиялық емес жүйеде тек ... ... ... ... ... ... азаматтық белсенділігіне іс жүзінде
толық бақылау орнатылады.
Демократия жағдайында басқаша сипат орын алады. Азаматтық қоғам ... бір ... ... ... ... ... өздері
шеше алатын мәселелерге мемлекеттің араласуына жол бермесе, екінші жағынан
-әлеуметтік мәселелерді шешуде жеке ... ... ... рөлін көрсетеді. Осылайша, демо-кратия қоғамдық тұрақтылық пен
гармонияның алғышарттарын қалып-тастырушы басқару мен жеке ... ... мен ... жеке ... ... бірігуін қамтамасыз етеді.
А. Де Токвиль көрсеткендей мұндай жағдайда «билік күші әлсіздеу және
адам үшін өте ... ... ... азаматтық қоғамның өмір сүруінің негізгі саяси
алғышарты жеке және ұжымдық еркіндіктердің құқықтық және ... ... ... жүйе анархияға жол бермей билікті нығайтады. Бұл ... жеке ... ... ... оның жеке іс-әрекеттерге
азаматтық жауапкершілігін, әлеуметтік шығармашылығын қолдау сезімін оятады.
Нәтижесінде мемлекет заңмен басқарылатын және ... ... ... ... ... ... демократияның саяси тарихы көрсеткендей қоғамдық ... ... мен ... ... ... ең ... ... факторлар әсер етеді:
1.Халықтың білім деңгейін көтеру;
2.Қоғамдық коммуникацияны дамыту;
3.Саяси қарсыластар белсенділігі;
4.Азаматтық қоғам институттары позициясы ұсынған дамудың үкі-меттік
бағдарламасы;
5.Соның ... ... ... ... ... және оның әсері.
Азаматтық қоғамның қалыптасуы мен дамуына айтарлықтай қауіп төндіруші
мемлекет ішіндегі корпоративті-бюрократиялық құрылымның әр түрлі ... ... ... ... ... жеке және ... себебі халық
үшін әлеуметтік жеке құндылықтардың сақтал-мауы мен адам құқы идеологиясына
қоғамдық пікірдің мән бермеуі. Сондықтан азаматтық қоғам ... өз ... ... үшін ... ... ... іс-әрекетіне қоғам
тарапынан сыни талдау дәстүрі орын ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Батыста азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... және ... белсенділігі бекітілуі, жеке құ-қық
жүйесі заңды түрде бекітілген және қолданыс ... ... ... ... ... азаматтық қоғам, яғни жеке қатынастар саласы
мемлекетке ... ... ... ... ... ... болған жоқ, екіншіден, оның элементтерінің заңсыз жағдайға ұшырауы
жиі кездесіп отырды.
Идеологиялық прессинг мемлекетке ... ... ... ... жауапкершілік сезімін жоғалтуына, ал кейбір дең-
гейлерде-сол кезеңдегі тәртіпке мардымсыз қарсылықтарға ... ... пен жеке ... ... ... ... көрінді, мемлекетпен
бақыланбайтын ешбір әлеуметтік құрылым болмаған-дықтан, қоғамдық мүдде орын
алған ... ... ... ... ... жүйенің құ-лауына
әкелді. Ешбір мемлекеттік құрылым жеке салаға қарама-қарсы ... ... өмір сүре ... ... осы ... ... мемлекетікке
жатпайтын өзінің жеке мүддесі мен қажеттіліктері бар ин-дивидтер қалыптаса
бастаған болатын. Бұл көріністерге ... ... ... ... ... оны ... қабылдамады. Азамат-тарды мобилизациялауға алғашқы қадам
жасауға бет алды. Мемлекет ... ... ... ал ... ... жету үшін өз жағдайын пайдаланды. Идеологиялық күрес
жеңіліс ... ... ... ... сақталып тұра алмады.
Партияның құлауы шешуші сәт болды, артынша ол мемлекеттің ... ... Бұл ... идеологиялық сипаттағы се-бебі-олар бір мақсатты
көздеп,бір-бірімен байланысты болды. Нәтиже-сінде мемлекет тез ... ... мен ... ... ... ... ... жетіспеушілік қоғамдық қозғалыстармен толықтырылды.
Ол арқылы көтерілген мәселелермен олардың мақсаттары ортақ болды және
ең алдымен, ... ... адам ... ... мәселе-лермен анықталды.
Белсенді саяси жұмыстар КСРО-ның түпкілікті құлағанына дейін жүрді,
одан ... жаңа ... ... Енді жаңа ... ... күш қажет болды. Бірақ олар әлі бұған дайын емес еді. Қоғам
бұл жағдайда саяси күш ала ... ... ... ... қазіргі азаматтық қоғамды тудыру және ... ... ... бастаған еді. Басым көпшіліктің әкімшілік то-
талитарлы жүйені құптамауы, мемлекеттің өз функциясын орындай ... ... ... реттеуші бола алмауы қоғамда қа-рама-қайшылықтарды
туғызып, нәтижесінде ойлау парадигмасының өзі ... ... ... алып ... ... өзгеріс бол-ды.
Азаматтық қоғам тарихын саралай келе шығар қорытынды, әр ... ... ... ... ... және ... ... халықтың дәстүрлері мен мен-талитетіне қарай өз жолын
таңдайды. Бүгінгі таңда әділдік пен игіліктің ең ... ... ... ... ал оны іс жү-зінде іске асыру ... ... ... ... ... жеке ... негізгі құқықтары мен еркін-діктері
заң жүзінде қамтамасыз ... және ... ... ... тыс
қатынастар саласы тиімді дамыған ... ... ... бағытталған
азаматтық бастама азаматтық қоғамның маңызды белгісі бо-лып табылады.
Азаматтық қоғамның дамуына ... ... ... ... жеке ... ... ... арқылы қабыл-данады.
Азаматтық қоғамның даму қажеттілігі тек демократия қажет-тіліктерімен
ғана ... ол ... ... ... си-пат та алады:
кәсіпкерлік қызмет бастамалары, әсіресе, шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... бері-летін мүмкіндіктермен
тікелей байланысты.
Әріптестікті Дамыту ... ... ... ... ... дамуына бірнеше себептерді көрсеткен ... ... ... өтетін болсақ, Азаматтық қоғам және Ха-лықаралық Даму
бойынша кеңесші және сараптамашы Аллан Фаулер: Азаматтық қоғам-бірдей рөлді
емес және ол бір ... ... ... яғни оның ... ... мүдделерін көздейтін, қажеттіліктерін қанағаттандыратын
және өз құқықтарын қор-ғайтын бұл жол -әр елде ... ... ... елде ... ішкі ... және ... жүйесі, тарихи және даму
эволюциясы бар. ... ... ... қоғам дамуының кезеңдерімен
қатар,оның қалыптасу себептері мен даму мүмкіндіктері де ... ... ... ... ... ... ... саяды: ол
мемлекеттік бюрократиядан, саяси партиялардан, іскер ортадан, от-басыдан,
т.б. құрылымдардан ерекшелендіретін ... ... ... азаматтық
қоғамның өз шекарасы бар, бірақ барлық, ... өте ... және ... ... ... елде осы ... анықтау, ақырында азаматтық қоғамның
ішкі және сыртқы бөліктерін түсіну қа-жет деген.
Азаматтық қоғам бойынша INTRAC ғылыми-зерттеу жобасының ... Хип: ... ... ... ұйымдар ғана емес, ... ... ... ... топтар, қауым-дастықтар, кооперативтер,
қорлар, студенттік, ... және ... ... ... ... ... топтар, діни топтар, әлеуметтік және спорттық ... ... ... және ... ... ұйымдар, сонымен
қатар адам құқы, білім, қор-шаған орта және ... ... ... ... ... ... қауымы.
Азаматтық қоғамды дамыту процесі ең алдымен, әр түрлі қабаттар,
кландар, топтардың ... ... ... ... қоғам-ның
даму ерекшелігі қандайда болмасын барлық әлеуметтік проб-лемаларды ... ... ... алдын алу. Бұл өз ком-поненттерінің дамуын, өсуін
қамтамасыз ететін қорғау функциясымен өзін-өзі ... ... ... ... ... қатынас дамуының деңгейімен
сипатталады:
-олардың легитимділігінің дәрежесі (халықаралық және ұлттық заңдармен
сәйкес келуі);
-олардың этикасының ... ... ... ... ... мен ерекшелігін құрметтеу);
-олардың әлеуметтік қабаттар мен сәйкестік дәрежесі жыныстық теңдік
мүмкіндіктері дәрежесімен, гендерлік штамптардың болмауымен ерекшеленеді.
1990 жылдары ... ... ... қарама-қайшы даму өте
анық жүріп жатты. Сол кезеңдерде нарықтық қатынастарға жылдам өту науқаны
жүріп, ... ... ... әр ... ... ... тарапынан
адам құқына, коммерциялық емес ұйымдарға қауіп төну ... ... орын ... елдердің тәжірибесі өте түрліше және ... Біз ... ... ... ... ... ... өтіп әп
сәтте орнай қойған жоқ, яғни уақыт ағымына байланысты бір-неше жылдар
бойына ... ... ... сол ... ішкі және ... есепке алына отырып, пісіп жетілген сәтінде қа-лыптасты.
Бүгінде капитализм азаматтық ... ... ... ... қате
пікірлер де орын алып жүр. ... ... ... ... Оңтүстік Кореяда азаматтық қоғам по-зициясы әлсіз.
Сонымен қатар, ... өсу ... ... ... өрістейді
деген пікірлерге келсек, бұл да қате пікірлердің бірі болмақ, се-бебі
кедейшілік орын алған ... ... ... ... ... ... ... де жоғарғы экономикалы ... ... ... ... ... ... ... көрсетуі бойынша азаматтық қоғамға үш
түрлі көзқараспен қараймыз:
1.Үштік бірлесуші-мемлекет, коммерциялық және коммерциялық ... ... ... ... яғни пікір-лер-
мәжбүрлік- қарсыластық- революция;
3.Азаматтық қоғамға «арена» ... ... ... ... үш ... қол сұғылмайтын аумағы, төртінші сектор- отбасы.
Бұлардың ішіндегі ең танымалы- біріншісі. Көрсетілген ұйымдар ... ... ... ... және әлеуметтік салада бір-бірімен өз-ара
тығыз әрекет ... әр ... ... ... ... өмір сүреді.
Азаматтық қоғамның құрылымдық элементтерінде азамат, адам, тұлға ең
басты рөл атқарады. Ал, ... ... ... ... ... табылады.
Азаматтық қоғам-қоғамдық өмірдің мемлекеттік емес бөлігі, ... ... ... ... ... ... әрекет етуші әлеу-меттік
кеңістік. Оның негізгі ... ... ... ... қоя ... және
оған қол жеткізу әдістерін айқындай алатын егеменді тұлға.
Азаматтық қоғам көлденең, биліктік емес ... және ... ... Бұл ... мен ... ... деңгейлер мен
қабаттарды құрайды. Азаматтық қоғам ... ... ... ... ... қатынастар қалыптас-тырады. Қазіргі ... ... ... адам ... және ... ... толыққанды сақтайтын
меншіктің түрлілігіне негізделген ... ... ... ... адам-дардың өндіріс құралды жатсынуын туындатпау
үшін қажетті алғы-шарттарды жасайды. ... ... жеке ... ... ... ... Меншіктің болуы қандай қоғамда болмасын, ... ... ... шарт ... ... ... ... түрде
қорғалған меншіктің болуы адамның белгілі бір дәрежеде мемлекеттік билікке
тәуелсіз жекелігін білдіреді. ... жеке ... ... оның ... ... стимулы болып табылады.
Келесі деңгей- отбасылы- ... ... діни және ... ... қатынастар кіретін әлеуметтік-мәдени қатынастар. Азаматтық ... ... ... мен ... ... ... әр ... бейнелейтін түрліше әлеуметтік құрылымға негізде-леді.
Азаматтық қоғамның жоғарғы ... бұл жеке ... ... ... ... ... құндылықтармен байланысты қатынастар. Бұл әр
түрлі ... ... ... ... ... емес), қозғалыстар,
клубтар, қысым көрсетуші топтар және т.б. Соны-мен, ... ... ... ... ... ... ... стереотиптерді жоққа
шығарушы мәдени- саяси плюрализмді ұсынады.
Азаматтық қоғамның осы ... ... ... жүйемен тығыз
байланысты, ең әлеуметтік ... ... ... біріктіреді .
Осылайша, азаматтық қоғам – қоғамдық өмірдің ... ... және ... ... ... ... ... ұдайы
өндірісін және ұрпақтан-ұрпаққа жеткізілуін қамтамасыз ететін жүйе.
Жоғарыда көрсетілгендер негізінде келесі анықтаманы беруге ... ... ... ... ... ... ерікті негізінде
дамитын индивидтер мен ұйымдардың қажеттілігін қанағаттандыратын ... ... ... ... қоғамдық, экономикалық, мәдени,
діни қатынастар және құрылымдардың жиынтығы, қоғамдық өмірдің мемлекеттік
емес саласы.
Азаматтық қоғам функциясына келсек, оның ең ... ... ... және ... ... ... ... негізгі функциясын орындау шеңберінде азаматтық қо-ғам ... ... ... ... негізінде ол мемлекеттің және басқа да саяси құры-
лымдардың негізсіз ... ... ... ... мен ... жеке ... ... қамтамасыз етеді;
2.Азаматтық қоғамның ассоциациялары негізінде қоғамдық өзін-өзі
басқару механизмі құрылады және дамиды;
3.Азаматтық ... ... ... жүйесіндегі маңызды және
мықты рычагтың бірі ... ... Ол ... және ... ... ... ... биліктің заңсыз арала-суынан
қорғайды. Мұндай функцияларды арнайы құралдар арқылы жүзеге асырады. Олар:
сайлау компанияларына және ... ... ... бұқаралық
ақпарат қызметі және коммуникация көмегімен қоғамдық пікірді қалыптастыруға
кең мүмкіндіктің болуы;
4.Азаматтық қоғамның институттары мен ұйымдары адам ... ... ... ... ... және қоғам-дық істерге қатысуға
тең құқылық негізінде қызмет атқарады;
5.Азаматтық қоғам өз мүшелеріне қатысты әлеуметтік бақылау ... Оны ... ... ... қоғамдық нормаларды сақтауға
мәжбүр етуге көмектесуші құралдары мен санк-циялары арқылы жүзеге асырады;
6.Азаматтық қоғам сонымен қатар ... ... ... ... ... ... орын алады. Осы мүдделердің
спектры-азаматтардың демократия жағдайында иеленетін ... ... ... ... ... өз ... ... қажеттілігін қанағаттандыруға негізделеді. Азаматтық қоғам институттары
мен ұйымдарының міндеті-тек мемлекет күшімен ғана қанағаттандырылатын
азаматтардың ... ... ... ... ақпараттандыру (мұндай
ақпараттың клас-сикалық мысалы ретінде «жасылдар қозғалысын» ... ... ... ... қатысуынсыз шешу мүмкін емес).
Адамдардың қоғамдық жағдайындағы ортақ өмір ерекшеліктері, ... ... енуі ... ... ... ... Олар ... мен
әлеуметтік топтардың өз өмірлік ... ... ... ... ... Оған әр ... ... та-бысқа, билікке,
кәсіпке, білімге, мәртебеге және т.с.т ие болу мүмкін-шіліктері жатады.
Адамдар саяси процесте белгілі бір ... ... ... ... ... қатысады. Олар жалпы қоғамдық өмірдің, оның ішінде саяси
процестің басты ... ... ... ... ... ... ... сыртында біреулердің топтық мүддесі тұрады.
Еңбектің қоғамдық бөлінуі негізінде жұмыс істейтін әлеуметтік топтар
мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымы
дейді. Қоғамдық өмірді әр ... ... ... ... ... ... ... Адамның қоғамдық жағдайындағы
негізгі түрлерін атауға болады. Оған әлеуметтік- демо-графиялық, әлеуметтік-
таптық, кәсіби және елді ... ... ... ... ... құрылымның негізгі түрі деп қо-ғамның
таптық құрылымын санады. Өйткені ол қоғамдық ... ең ... ... ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік жіктелуге басқа да белгілер шешуші
рөл атқарады. Мысалы, билік құрылымындағы орны мен рөлі, табысының мөлшері,
әлеуметтік ... ... ... және қоғамның әлеуметтік бөлінуін
зерттеу үшін XX ... ... ... ... ұғым
кіргізілді. «Страт» латын тілінде жік, қабат деген сөзден ... ... ... ... ... ұғым ... ... жіктелуге қоғамның құрамына кіретін белгілі-бір топ-тардың
жиынтығы жатады. Әлеуметтік құрылымды зерттегенде волюн-таризм ... ... ... ... ... ... ... қарастырып, оларды бір
белгі, өлшем арқылы салыстыру ... ... ... әлеуметтік топтарды
және олардың қоғамдағы жағдайын ... ... және ... сипаттайтындай
өлшемді таңдап алған жөн. Ол ... ... ... ... ... ... ... ие болудың сипаты, табыстың мөлшері,
биліктің аумағы, мәртебесі, ұлттық ерекшеліктері және т.б. Егер топтар бір
бел-гінің негізінде жіктелсе (мысалы, ... ... ... ... ... т.т) ол бір ... ... жатады. Егер бірнеше бел-гінің
негізінде болса, ол көп өлшемдік жіктелу болады.
Әлеуметтік жіктелу теориясы адамды қызметкер ретінде де, ... де ... Ол ... ... ... ... басқара
алатын объектісінің аумағы мен түрлерін, қоғамнан ала алатын ... ... ... ... ... ... ол ... жіктелу жүйесін және қалыптасқан теңсіздікті ... ... ... ... ... ... теориясы, біріншіден бұл өзгерістерді дер
кезінде көрсете біледі. Екіншіден, қоғамның әлеуметтік топтарының ... ... ... ... ... ... қоғам- әлеуметтік құрылымданған, күрделі дифферен-делген
және стартталған жүйе. Бұл жүйе ... ... ... мен ... Азаматтық қоғамның әлеуметтік базасы- қоғамның тұрақ-тылық кепілі
болып ... орта ... ... бұл ашық ... ... ... мен ... плю-рализмі,
шыдамдылық, шындыққа қатысты сын, дұрыс ойлау мен гума-низм тән. Азаматтық
қоғамның рухани-идеологиялық негізі осылар бо-лып табылады.
Алайда, азаматтық қоғам ... сол ... ... және ... ... алу ... ... Қазақстан жағдайында азаматтық қоғамды құру-дағы
кездесетін проблемаларға тоқталайық.
Азаматтық қоғамды ... ... яғни ... ... жаңа ... мен ... келуі керек. Олар
қазіргі жағдайдағы қоғамның дамуы мен қызмет етуін ... етуі ... ... ... оның ... ... мен ... шешу болып табылады. Азаматтық қоғамда жеке мен мемлекеттік
сала ... ... ... ... ... ... саланың үлесі төмендеп, жеке өмір саласы өсуі керек.
Дамыған азаматтық қоғамда қоғамдық ... ... жеке ... салалары арасында теңдік қойылады, яғни бірде-біреуі монополді
билеуші бола ... Бұл заң ... ... ... ... ... жеке тұлғаны қалып-тастыру
проблемасы. Бұл проблеманы шешу тек қана ... ... ... ... ... мен ... ... механизмі арқылы жүзеге
асады.
Азаматтық проблемасы Американ зерттеушісі ... ... ... көрсетеді: азаматтық бұл «кез-келген ... ... ... ... ... ... яғни тең ... пен
міндеттер, билік пен жауапкершілік, еркіндік пен ... ... ... әлеуметтену өмір сүріп отырған қоғамды ешқандай
революциялық әдістерсіз реформалауға мүмкіндік бе-реді.
Азаматтық феномен мықты ... ... ие. ... ... ... ... ... табылатын азаматтық мемле-кетте тұратын
адамдарда, олардың этникалық, ... ... және т.б. ... ... ... деп ... ... бұл біріншіден
азаматтық қауым. Азаматтық кез-келген индивидті, халықты және ... ... ... ... ... Индивид пен
мемлекеттік биліктік қатынастар жүйесіндегі қызметі индивидті Азаматқа, ал
тұрғындарды-азаматтық қауымдастыққа айналдырады.
Азаматтықтың интегративті ... ... ... ... ... және әділетті механизмі болып табылады. Индивид өзінің
табиғи қажеттіліктерін тек жалпы азаматтық процесс ... өтей ... ... ... ... ... ... индивидуалдық
дамуына қажетті қоғамдық ресурстарды инди-видуалдық дамуына қажетті
қоғамдық ресурстарды пайдалануға мүм-кіндік беру деп ... ... ... заң алдында барлығының тең болуы; II-ден, жеке және әлеуметтік
бостандықтың негізі болып ... ... қол ... ... арқылы
ғана жүзеге асыруға бо-лады. Жеке тұлғаның ... мен ... ... ... ... ... принциптері болып
табылады.
ІІІ. Азаматтық қоғамның қалыптасуының мәні мен модельдері.
Азаматтық ... мен ... ... ... ... XVIII ғасыр
аяғы мен XIX ғасырдың I-ші жартысында Батыс Еуропа мен ... ... ... Бұл ... ... және ... революциялар, жаңа
әлеуметтік теңсіздікті туғызған ... ... ... адамдардың
қоғамдық өмірден алыстауы, олардың мемлекеттік билік тарапынан қызме-тінің
шектелуі және т.б. ... орын ... ... бәрі ... ... саласының пайда болуына алып келді. Кейіннен
бұлар қоғамдық ... ... ... қамтитын институттар мен ұйымдар
жүйесіне айналды, олардың басты ... ... ... болатын күш
көрсету, зорлық, бағындыру функцияларын шектеу, сондай-ақ мемлекет пен ... ... ... ... ... жеке мен қоғамдық мүдделерді
біріктіру болып табылады.
Азаматтық қоғамның шын мәнінде жұмыс істеуі Англияда және ... құқы ... ... және Франциядағы адам және азамат құқықтарының
Декларациясының қабылдауынан басталады. Осыған орай, ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғауға
негізделген адамдардың ... ... ... ... жатады. Азаматтық
қоғам жетілуінің критериі-мемлекет тарапынан адам және ... ... ... кепіл болу деңгейі болып табылады.[1]
Тарихқа көз жүгіртсек, буржуазиялық мемлекеттерде ... ... ... ... мен бостандығы кең ауқымды
формальды сипат алды. Халықтың бұқара бөлігі ... ... ... ... өмірімен шеттетілді. Мұндай жағдайда XIX ғасырдың ортасында
Еуропада ... ... ... ең алдымен бұқара халықты
байлыққа және қоғамды басқаруға қатыстыруды ... ... етіп ... ... ... ... Социал-демократтар тек
конституциялық бекітулер ғана емес, ... ... ... түрде негізгі
жалпыазаматтық құндылықтар қамтамасыз етілген қоғам құру ... ... ... ... бұл ... ... бірдейлік, әділеттілік,
әлеуметтік теңдікке және ұжымдастыру принциптеріне негізделуі тиіс. Социал-
демократтардың көзқарастары бойынша, жеке ... ... ... ... ... негізіне қызмет ету қажет.
Алғаш қолөнерлік гильдиялар Европада 1100жылдар шамасында қалыптасты.
Негізінен өзара көмек, қол ұшын беру, шеберлер ... ... ... ... тану түсінігі принциптері себеп болған еді. Сол ғасырлар
шамасында Европада –Балтықтан Провансқа ... ... ... ... қолөнер гильдияларынан ерекшелігі мұнда басқарудың
күрделілігінде, яғни ... ... сот, ... ... өз ... т.б.еді. Ал кейбір қалалар атап айтсақ Флоренция, Падуя және Т.б.
қала-гильдия негізінде қалыптасты. Қала мен ... ... ... ... ... ... ... қоғам мүшелерін біріктіруші ант,
құқықтарын анықтаушы кепілдік болды.
Осы жерде сұрақ туындайды, бірігіп өмір сүру ... ... ... ... ... ... емес ... Үндістан, Ислам әлемі) да көрініс тапқан. Неге ... ... ... ... ... ареалында түрлі тарихи тенденциялар мен ... ... ... ... ... процесі мықты орын алды.
Біріншіден, орта ғасырда ... ... ... ... тапқан
антикалық мұра. Антикалық полис пен рим құқығы тәжірибесіндегі жеке ... ... ... ... ... ықпал етті. Орта
ғасырлық Европалық қалаларда қолданылған consuls, senatus, ... Рим ... ... еді.
Екіншіден, хрестиан дінінің әсері. Бұл дінде басқа діндерге қарағанда
адам және ... ... ... кең ... ... Адам ... бөлшегі» болғандықтан еркін емес, ол өзін танытуда еркін құқыққа
ие.(Хрестиан дінінде құдай сыйы)
Соңғысы герман тайпаларының ... ... әсер етуі ... ... басшының соттардың сайланбалылығы) Осы ... ... ... ... ... ... элементтері
болды.[2]
Жоғарыдағы элементтерден басқа Қайта өрлеу ... ... ... ... ... Европада азаматтық қоғам орнау үшін еш ... ... қате ... ... гильдиялар өркендеу монополиялық тенденцияларға бой
алдырды, қалалар олигархтардың ... ... Дей ... ... ... дәстүрлер уақытша әлсірегенімен немесе мүлде
жойылғанымен азаматтық жеке құндылықтар қайта ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарға, атап айтсақ қала,
қауымдастық, коммуналарға оралуды мақсат тұтты. ... ... ... ... ... кездейсоқ емес еді. Ерте ... ... ... күші қала ... ... ... (әсіресе ағылшын) азаматтардың құқықтары заңдық негізде
қорғалды, заң алдында барша ... ... ... Дәл ... ... ... іске асқан сайланбалылық пен
өзін-өзі басқару буржуазиялық бемократияның орнауына қыжмет етті.
Осы ... және ... ... ... ... аймақта
араласуы азаматтық қоғамның орнауына келіп саяды.
Алайда ... ... ... ... қоғам мәселесіне
пессимистік көзқарас қалыптасқан. Оның мәнін қысқаша шолып өтсек. ... ... ... ... тек ерте индустриалды этапта болған. Кейін
жеке көзқарастар қоғамдық көзқарастармен қарама-қарсы ... ... ... ... қоғам индивидтер арасындағы байланыс тек формальді түрге
енген бұқара қоғамға жол берген. Сол себептен ... ... ... ... ... ... ... жанаспайды екен. Осындай көзқарас венгр
әлеуметтанушысы Адам Селигменнің еңбегінде айқын көрініс ... ... ... қоғамға жоғарыдағыдай қарау XVII-XVIII ғасырларда батыс
қоғамдық ойында қарастырылған. Бұл идея ... ... ... ... және жеке және ... ... ... үшін қолданылған болатын.
Селигмен индивид пен қоғамды байланыстырушы ... ... 5 ... ... ақыл мен ... ... –құдай(протестантизм, Дж
Локк);
2)адамдарды «табиғи» біріктіретін моральдық ... Ф. ... ... ... қамы ... қызығушылық орын алғанда деп сендіретін,
сезімді билейтін сана;
4)нарықтағы субъектілердің эгоистік іс-әрекеттері бүкіл қоғамға оң
ықпал ... деп ... ... қол» идеясы(А.Смит)
5)түрлі индивидтердің, топтардың қоғамдағы іс-әрекеттерін ... ... ... концепцияларын екі түрлі көзқараспен
қарау қажет еді. Біріншіден, индивидтердің ... ... ... ... Либерализм теоретиктерінің
пайымдауынша сана сезімді билемейді керісінше құлқын билейді екен. ... өз ... ... сонан соң бірлескен іс-әрекетке көшеді екен.
Келесі жағынан алғанда қоғамның буржуазиялық ... ... ... марксизм.
Селигмен бойынша, мәселе азаматтық қоғамның кеңмасштабты емес,
керісінше тар ауқымды қоғам –«small ... ... Бұл ... ... ... бір-бірімен қатынаста, сенім білдіре алады екен.
«Десек те ... ... ... батыста келмеске кеткен. Бүгінде азаматтық
қоғам түрлі қоғамдық ... мен ... ... ... стимул
болып , этикалық идеал ... Жаңа ... ... ... ... келе ... Шығыс Европа мен Үшінші әлем
елдеріндегі жас ... ... ... түрлі этникалық діни
кедергілердің болғанына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... әдіс туралы не айтуға болады? Түгелімен алғанда не деректік, не
методологиялық көзқарас тұрғысынан еш ... ... ... ... ... ... тек XⅦ-XⅦⅠ ғасырларға тіреп қою қате пікір.
Себебі азаматтық қоғам идеясы ғасырлар бойы және осы ... ... ... ... ... ... ... дамыған жергілікті басқару
және т.б. белгілерімен ерекшеленетін индивидтердің ... ... ... ... ... ... ... қоғамға және сәйкесінше азаматтық қоғамның
мемлекетке қатынасын өзінің ... тыс ... Оның ... де
осында еді. Себебі Селигмен қарастырған батыста ... ... ... ... ... ықпал етті. Тек XⅦI ғасырда
емес, осы ... ... ... қате ... ... ... дамыған мемлекеттерде азаматтық қоғам
түсінігі батыста ерте кезде орнаған ... ... ... ... ... ... ... те, азаматтық қоғам жойылып кетті деу ағаттық
болар. Қазіргі таңда батыста түрлі топтар, ... және ... ... ... қоғамға мықты әсер етуші деңгейге жеткен.
Ал азаматтық қоғамның батыстық емес қоғамда қолданылуы ... ... ... ... ... азаматтық қоғам түсінігі батыстану процесінің бөлшегі
ретінде қарастырылса, екіншіден, азаматтық қоғам ... ... ... әңгіме қозғауы қажет емес. Себебі ... ... ... ... ... ... ретінде екен.
Тұлғаның құқығын қорғау және жеке меншік сынды институттар азаматтық
қоғамның Европоцентристік үлгісін қалыптастырады екен. Ал ... ... ... ... зерттеушінің де осы институттық құндылықтарды
кездестіретіні де белгілі. Себебі отбасы, қауымдастық, ... ... емес ... және с.с ... ... ... Европадағыдай қалыптасты. Шығыс қоғамы да өзіндік топтық және
қаүымдық ... ... ... гильдия немесе коммуналар сияқты
қорғады. Десек те бірнеше ... ... ... ... ... ... ... шеңбердің болуы болса, екіншіден,
батыста және батыстық емес қоғамдардағы ... ... ... ... ... ... ... тұрақсыз еді. Оны біз
«екінші Рим» ... (Ұлы ... ... ... ... тарихтан білеміз. Батыстық емес қоғам аса ... ... еді. ... ... өзіндік қызметін
шектеп, аса маңызды рөл ойнады. Кейінгі орта ғасырда және жаңа ... ... тек ... ... емес, сонымен бірге шын мәнісінде
болған, орнаған еді.
Әрине шығыста да батыстық қоғамнық ... тән ... ... және ... қалыптасқан еді. Бірақ та бұл
қоғамда өзіндік басқару және тұлғаның автономдығы сынды тенденциялар ... Және ол ... ... ... ... өз ... емес аймақтағы азаматтық қоғамның даму тенденциясы Европа
қоғамына тән азаматтық қоғам үлгісімен қатар дамыды десек ... ... ... Жеке ... бұл елде ... қалыптасқан еді.
Кейінгі ортағасырлық қоғамда мануфактура мен сауданың дамуы маңызды ... ... ... мен ... ... ... еді. ... ең бастысы Токугава дәуірінде ... ... ... ... «иэ»- негізінен бұл отбасыдан
құралатын кең ауқымдағы келісілген индивидтер жиынтығы [5]десек те келеді.
ⅪⅩғасырдың ... ... ... ... эволюция
батыстық идеяның ықпалына ұласты. ⅩⅨ-ⅩXғасырдағы ... ... ... мен ... ... ... ... идеямен жапон
дәстүрлі топтарының әсерлесуі игі ықпалын тигізді.
Батыстық емес өркениеттегі топтық қатынастардың ... ... ... ... ... болды. Мысал үшін Қытайды алсақ
(сонымен бірга Африка мемлекеттері) Онда индустрияға дейінгі ... ... кең өріс ... Таяу ... және ... ... кіші ... үлгісінде қалыптасты. Сонымен бірге діни ұйымдар қоғамда
автономды қызмет атқарды.(будда монастырлары) ... бәрі ... ... азаматтық қоғам орнауына мықты негізх болды.
Әрине азаматтық қоғамның бұл елдерде мықты ... ... ... ... ... және оның ... ... жемісті қызмет
атқарды. Үндістан мемлекетін алсақ. Үшінші әлем ... ... ... мықты орнаған және бұл елде ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер ұйымы,
кәсіподақтар, шаруашылық серіктестіктері, ғалымдар ассоциациясы және т.б.
саяси партиялар ... ... ... ... Бұл ... біршама тәуелсіз және біршама ықпал ете алатын ... ... ... ... ... қоғамдағы таптардың саяси және әлеуметтік
мәселелерін қарастыратын «төменнен» ... ... кең ... ... ... «еркін қоғам» (grass-roots democracy) ... ... ... ... моделін қарастырсақ, әрине
батыстық және шығыстық модельге тән күрделілік бұл елге де тән. ... ... тән ... әсер ... еді. ... ... негізін қалаушы инициатор ретінде шаруашылық, әлеуметтік,
мәдени, әрине саяси қатынастарға араласып отырды. Төменнен жеке ... ... ... ... ... түрлі салықтың қыспағында болды.
Осыдан келіп, ... ... ... баяу ... көрініс
табады. Нәтижесінде Ресейде дәстүрлі қоғам, ... ... ... ... ... ... Бұл ... кезекте
шіркеуге қатысты еді. Орыс православ діні ... ... ... ... ... мұра еткен еді. Мемлекеттің шіркеуге қарсы тұру
қадамы сирек еді(Иван Грозный ... ... ... ... ... ... және шығыстық діндерге қарағанда орыс православ
діні ... және ... ... ... төмен еді. Орыс шіркеулері батыс
хрестиандықтан қарағанда бұқараның ... аса ... ... ... ... тек1839 жылы ғана, европалық елдерге қарағанда
әлдеқайда кеш пайда болды.[6]
ⅩⅨ ... ... ... ... ... болды.
Европалық «үшінші сословие» Ресейде мүлде орнамады десек те ... ... ... ... ... еді. Бір жағынан, салық салса, өтімді
тауарларда ... орын ... ал ... ... ... ... өндірісті басқару, тиын соғу т.с.с. қызметтермен айналысты. Осының
баршасы ... ... ... және саудагерліктің дамуына өз
кедергісін тигізді. ПетрⅠ және ... ... ғана ... ... тек ... ... ... тарапынан автономды болған тек дворяндық еді. (1762 ж
дейін)Десек те дворяндық ... ... ... өз ... пайдаланбады.
Себебі олардың көбі мемлекетке түрлі себептен ... едң. ... ... ... ұстанды. Революциялық қозғалыстарды тудырған
орта деңгейдегі дворяндар бұл ... ... ... ... ... ... түрде қызмет етті.
Азаматтық қоғамның Ресейдегі реформаға дейінгі кезеңде қалыптасуына
Земство яғни жергілікті ... ... ... әсер ... ... те оның
астарынан гөрі көбіне әлеуметтік әсерлер көрініс тапты.
ⅩⅨғасырдың екінші жартысынан ... ... ... ... ... ... ... ғылыми және қоғамдық ойлардың өкілдері
еңбектерінде қарала бастады. (Е.Н Трубецкий, Б.НЧичерин, П.И ... ... ... Түгелімен алғанда революцияға дейінгі ойшылдар азаматтық
қоғам түсінігін европалық идеялар негізінде құқықтық аспектіге баса назар
аударып, шебер де ... ... ... ... ... ... тек 1905 жылы ғана ... еді. Ол
кезде тек саяси партиялар ... ... ... қоғамдық
ассоциациялар-өндіріс, кәсіпкерлік одақтар, шеберлік ұйымдар, корпоративті
қозғалыстар т.с.с қалыптасты. Алайда бұл кезең ұзаққа созылмады. Себеп ... ... ... ... ... сілкіністер) емес,
сонымен бірге түрлі қоғамдық күштерді біріктіруші ... ... ... ... әлеуметтік және мәдени ... ... ... мән ... ... ... Ресейдегі азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... балта шапты.
Кеңестік жүйеде азаматтық қоғам, яғни жеке ... ... ... ... ... біріншіден, шынайы азаматтық қоғам болған
жоқ, екіншіден, оның элементтерінің заңсыз ... ... жиі ... ... мемлекетке сенімсіздікпен ... ... ... ... ... жоғалтуына, ал кейбір
деңгейлерде-сол кезеңдегі тәртіпке ... ... ... пен жеке ... арасындағы шиеленіс айқын
көрінді,мемлекетпен ... ... ... ... ... орын алған жоқ.
Ақырында, жоғарыда көрсетілген мысалдар ... ... ... ... ... ... жеке салаға қарама-қарсы жағдайда ұзақ
уақыт өмір сүре ... ... осы ... ... ... өзінің жеке мүддесі мен қажеттіліктері бар индивидтер ... ... Бұл ... қарсы идеологиялар жұмыс жасаған жоқ,
яғни оны ... ... ... ... ... ... бет ... Мемлекет номенклатуралы сипат алды, ал бюрократия
материалды құндылыққа жету үшін өз жағдайын пайдаланды. ... ... ... ... ... ... сақталып тұра алмады.
Партияның құлауы шешуші сәт болды, артынша ол ... ... ... Бұл ... ... ... себебі-олар бір мақсатты
көздеп,бір-бірімен байланысты болды. Нәтижесінде мемлекет тез ыдырап,тек
оның сарқыншақтары мен ... ... ... ... ... жетіспеушілік қоғамдық қозғалыстармен толықтырылды.
Ол арқылы көтерілген мәселелермен олардың мақсаттары ортақ болды және
ең алдымен, ... ... адам ... ... ... ... ... жұмыстар КСРО-ның түпкілікті құлағанына дейін жүрді,
одан кейін жаңа кезең ... Енді жаңа ... ... күш қажет болды. Бірақ олар әлі бұған дайын емес еді. ... ... ... күш ала ... ... жылдан бастап, қазіргі азаматтық қоғамды тудыру және ... ... ... бастаған еді. Басым көпшіліктің әкімшілік
тоталитарлы жүйені құптамауы, мемлекеттің өз ... ... ... ... ... ... бола ... қоғамда қарама-қайшылықтарды
туғызып, нәтижесінде ойлау ... өзі ... ... ... алып келген саяси өзгеріс болды.
Бүгінгі тәжірибе азаматтық қоғамсыз нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге
мемлекеттік биліктің «жоғарыдан» емес, «төменнен» яғни азаматтық ... ... ... ... болады. Ал Ресейде ТМД елдерінің
көбінде ол енді қалыптасып келеді.
Әр елдердің ... өте ... және ... Біз ойлағандай
азаматтық қоғам әлеуметтік-экономикалық дамумен қатар ... өтіп ... ... ... жоқ, яғни уақыт ағымына байланысты бірнеше жылдар бойына
жинақталған тәжірибе ... сол ... ішкі және ... ... ... отырып, пісіп жетілген сәтінде қалыптасты.
Бүгінде капитализм азаматтық қоғаммен тығыз байланысты деген қате
пікірлер де орын алып жүр. ... ... ... ... ... Кореяда азаматтық қоғам позициясы әлсіз.
Сонымен қатар, экономикалық өсу әрқашан азаматтық қоғамнан өрістейді
деген ... ... бұл да қате ... бірі ... себебі
кедейшілік орын алған Индиямен Бангладеш елдерінде азаматтық қоғам мықтап
орын алған.
Әйтсе де ... ... ... ... ... әлсіз.
Америкалық зерттеуші Аллан Фаулердің көрсетуі бойынша азаматтық қоғамға ... ... ... бірлесуші-мемлекет, коммерциялық және коммерциялық емес
сектор;
2.Альтернативті(немесе ... яғни ... ... ... ... қарау немесе барлық үш
секторлардың қол сұғылмайтын аумағы, төртінші сектор-отбасы.
Бұлардың ішіндегі ең ... ... ... әр ... ... ... және ... салада бір-бірімен өзара тығыз
әрекет ететін әр түрлі ... ... ... өмір ... ... ... жүргізген сауалнамасы бойынша
Азаматтық қоғамның ... ... ... ... сараптамашылар
пікіріне талдау жасап өтетін болсақ, Азаматтық қоғам және Халықаралық Даму
бойынша кеңесші және ... ... ... ... ... рөлді
емес және ол бір жағдайда қалыптаспайды. Адамдар, яғни оның ... ... ... ... ... ... өз ... қорғайтын бұл жол - әр елде түрліше қалыптасады. Неге?
Әрбір елде өзінің ішкі әлеуметтік және саяси ... ... және ... бар. ... сондықтан азаматтық қоғам дамуының кезеңдерімен
қатар, оның қалыптасу ... мен даму ... де ... ... ... Скворцов В.В. «Демократический процесс становления основных структур
гражданского общества, теория и практика»
Алматы. КазГУ ... Кин ... ... и ... ... с англ Абрамова М
А/ Москва Прогресс-Традиция ... ... С.Л. ... ... ... ... 1977год.
4. Нугманова К «Политическое понятие гражданского общества» Алматы 2005год.
5. Гегель. «Философия права.» Москва., 1990.
6. ... Ю. ... ... ... ... К.,Ф ... Сочинения Т.1.
8. ҚазҰУ хабаршысы./Фил. Мәд. Саяс. Сериясы/2002 №1.// ... ... ... ... ... ... «Гражданское общество: модель ... ... ... ... ... қоғам
концепцияларындағы адам құқығы мен бостандығының кейбір мәселелері.»
11. Қоғам және ... ... С.« ... азаматтық
қоғамның қалыптасуының кейбір аспектілері.»
12. Мировая экономика и ... ... ... ... ... ... подходы»
-----------------------
[1] Ю.М.Резник. Гражданское общество как понятие/Полис:полит. Исслед.1995
№3С.145
[2] Джон Кин Демократия и гражданское общество. /перевод с англиского
Абрамова МА / ... ... ... The Idea of Civil society. New York ... ... A.Seligman The Idea of Civil society. New York e.a.,1992 P.187,199.
[5] Я.Мураками.,С.Кумон,С.Сато.Буммей Ото сите-но иэ сякай. Токио,1979 ... ... ... ... ... экономика и
международные отношения. 1995 №11
[7] I.Rieber. Merchants and Entrepreneurs in Imperial Russia. ... ... ... ... ... ... ... общества, теория и практика. Алматы. КазГУ.2001г.С.20.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғамның теориялық-әдістемелік негіздері31 бет
Құқық жасаушылық және азаматтық қоғам53 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Қазақстандағы жоғарғы мектеп дамуы және қалыптасуының негізгі кезеңдері6 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
«GNPF» акционерлік қоғамның қаржылық – экономикалық жағдайдын талдау11 бет
«The best» акционерлік қоғамның шаруашылық қызметін талдау28 бет
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет қалыптасуының теориялық негіздері22 бет
Азаматтық қоғамның негіздері және компоненттері58 бет
Азаматтық қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекет24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь