Қазақстандағы ұлттық идеология мәселелері

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.6

2. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7.14

І ТАРАУ
Ұлттық идея мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.14


ІІ ТАРАУ
Ұлттық идеологияның қос іргетасы: егемендік пен демократия ... ... ... 15.19


ІІІ ТАРАУ
Ұлттық идеология . ұлттық саясаттың бастауы ... ... ... ... ... ... ... ... 19.23


3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.25

Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
Саясаттану ғылымында саяси сананың құрамдас бөлігі және өзегі – саяси идеология. «Идеология» деген ұғым гректің идея – бейне және логос – білім деген сөздерінен шыққан. Ғылыми айналымға, әдебиетке француз ғалымы және фәлсафашысы А. Дестют де Траси (1754-1836) кіргізді. Ол идеологияны идеялар, олардың қалай пайда болатындығы және әрекет ететіндігі жөнінде ғылым деп түсіндірді. Кейін келе бұл сөздің мән-мазмұны өзгерді. Қазір идеология деп адамдардың үлкен әлеуметтік топтарының іс-әрекетіне бағдар беріп, олардың мақсат-мүдделерін білдіретін және қорғайтын идеялар мен көзқарастар жүйесін айтады.
Идеология әр түрлі – саяси, құқықтық, этикалық, діни, эстетикалық, фәлсафалық болып келеді. Сонымен қатар қандай идеология болсын саясатпен тығыз байланысты және саяси сипаты болады. Саяси идеологияға белгілі бір адамдар тобының қоғам құрылысы және дамуы, ондағы қатынастарды орнықтыруға немесе өзгертуге қызмет ететін тұжырымдамалар мен пікірлердің жиынтығы жатады. Олар билік арқылы немесе оған ықпал ету арқылы өз мақсат-мүдделерін білдіреді және қорғайды. Саяси идеология – жалпы идеологияның да өзегі. Оның ерекшелігі – саяси болмысты түсіндіреді және оны сақтауға немесе өзгертуге іс-әрекетті бағыттайды.
1. Д.Жамбылов. Саясаттану. Алматы «Жеті Жарғы» 2003ж.
2. А.Айталы. Ұлт мұраты: депутат көзқарасы. Астана «Елорда» 2003ж.
3. А.Айталы. Ұлттану. Оқу құралы. Алматы «Арыс» 2003ж.
4. Т. Жандәулетов. Қазақ ұлттық идеологиясы мәселелері. Алматы. «ХКАА» ЖШС 2004ж.
5. Нарматов С.З. Қазақстандағы жалпыұлттық идея: мәні, мақсаты, қалыптастыру технологиясы. Астана. 2002ж.
6. «Түркістан» газеті. 2005ж. 6-қазан 1-2-бет
7. «Қазақ әдебиеті» газеті. 2003ж. 13-қыркүйек 3-бет
8. «Астана ақшамы» газеті 2003ж. 11-желтоқсан 2-бет
9. «Айқап» газеті 2006ж. 10-наурыз 4-бет
10. «Саясат» журналы 2005ж. №9 42-бет
11. «Дүние» журналы 2005ж. №1-2 6-бет
12. «Ақиқат» журналы 1994ж. №4 29-30-бет
13. «Егемен Қазақстан» 1996ж. 19-қараша 4-5-бет
15. «Дала және қала» 2005ж. 20-сәуір 5-бет
16. «Саясат» журналы 2006ж №5 12-бет
17. «Дипломатия жаршысы» 2004ж. №8 19-бет
18. «ҚазҰУ хабаршысы» 2006ж. Философия және саясат сериясы № 7 12-бет
19. «Егемен Қазақстан» газеті 2007ж. 20-наурыз 5-6-бет
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Халықаралық қатынастар факультеті
Теориялық және қолданбалы саясаттану кафедрасы
Курстық ... ... ... ... ... ... А.А.
Саяси менеджмент 3-курс
ғылыми жетекші: Утеулиев С. Қ.
Алматы 2007
Жоспар
1. Кіріспе------------------------------------------------------------------
-----------------3-6
2. Негізгі бөлім------------------------------------------------------------
--------------7-14
І ТАРАУ
Ұлттық идея ... ... ... қос іргетасы: егемендік пен демократия------------15-19
ІІІ ТАРАУ
Ұлттық идеология – ұлттық саясаттың бастауы--------------------------------
19-23
3. Қорытынды----------------------------------------------------------------
---------24-25
Сілтемелер тізімі-----------------------------------------------------------
----------------26
КІРІСПЕ
Саясаттану ғылымында саяси сананың құрамдас ... және ...... ... ... ұғым ... идея – бейне және логос – білім
деген сөздерінен шыққан. Ғылыми айналымға, ... ... ... ... А. ... де ... ... кіргізді. Ол идеологияны
идеялар, олардың қалай пайда ... және ... ... ... деп ... ... келе бұл ... мән-мазмұны өзгерді. Қазір
идеология деп адамдардың үлкен ... ... ... ... ... ... ... және қорғайтын идеялар мен
көзқарастар жүйесін айтады.
Идеология әр түрлі – ... ... ... діни, эстетикалық,
фәлсафалық болып келеді. Сонымен ... ... ... ... саясатпен
тығыз байланысты және саяси сипаты болады. Саяси идеологияға белгілі бір
адамдар тобының ... ... және ... ... қатынастарды орнықтыруға
немесе өзгертуге қызмет ететін тұжырымдамалар мен ... ... Олар ... ... ... оған ықпал ету арқылы өз мақсат-мүдделерін
білдіреді және ... ... ...... ... да ... ерекшелігі – саяси болмысты түсіндіреді және оны сақтауға немесе
өзгертуге іс-әрекетті ... ... ... ... ... келді. Бұл кезде адамдар
өздері қойған мақсатына сәйкес ... ... ... ... ... прогресс идеясы алға тартылады. Адамдардың мақсатты түрде іс-әрекет
жасау мүмкіндігін негіздеуі идеялар туралы ғылымды талап ... Ол ... ... ... қоғам туралы идеалистік түсініктерде білінеді.
Қоғам өмірінде идеология маңызды роль ... Ол ең ... ... қызметтерінен білінеді:
1.Идеологияның танымдық ролі. Ол саяси жүйені, саяси өмірді суреттеп,
түсіндіреді.
2.Бағдарламалық қызметі. Ол қоғам, әлеуметтік прогресс, ... ... және ... ... ... ... ... беріп, адамның іс-
әрекетіне бағыт-бағдар көрсетеді.
3.Жұмылдыру, іске тарту. ... ... ... идеяларын алға тартып,
мақсат-мүдделерді айқындап, саяси идеология саяси іс-әрекетке тікелей
түрткі болып, ... ... ... ... іске ... ... ... қызметі. Саяси іс-әрекетті түсіндіру тәсілі ... ... ... ... ... мұраттар
сәтсіздіктен кейін күш жинап, қайта серпілуге шақырады.
5.Бағалау қызметі. Идеология халық санасына қоғамның қазіргі ... ... ... баға ... ... ... үстемдік етіп
отырған қоғамдық тәртіпке белгілі бір көзқарас тудырады.
Саясаттың қандай ... ... ... ... Ол – ... ... топтастырудың және басшылықтың құралы. Саяси қатынастар
саласында олардың ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттырады. Саяси ... ... ... ... ... ... ... теориялық тұрғыда топтың, таптың негізгі мүдделерін
танытады, оларға мұраттар, ережелер, ... ... ... ... береді. Сол арқылы күрестің нақтылы мақсаттарын, оларды ... ... мен ... белгілейді. Саяси идеология арқылы тап
зіндік санаға, жеке ... ... ие ... Көзқарастары бірыңғай
қоғамдастықтың мүшесі болып сезіну - ... ... ... мүшесін
байланыстырып тұратын түйіні. Сонымен қатар идеология – ... ... ... Олар ... мен ... іс-әрекеттеріне мән-мағына
беріп күшейтеді, асқақтатады. Мысалы, Отан үшін, ұлты үшін, ... ... ... ... жасап, өзін-өзі құрбан етуге дейін барады.
Жүйеленген түрінде саяси идеология партия ... ... ... сондай-ақ түрлі насихаттық
құжаттарында қалыптасады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... үшін қызмет етеді деген.
Идеологияны, жоғарыда айтылғандай, саналы түрде қоғамның білімді
өкілдері, ... ... ... ... ақын-жазушылар, т.т. жасап шығарады. Ол ақпарат
құралдары ... ... ... ... ... ... ... мақсаты жағынан прогрестік, либералдық,
революциялық, консервативтік, шовинистік, ұлтшылдық және ... ... ... ... ... мен ... нақтылы
ғылымдардағы сияқты тәжірибе жүзінде тексеріп, ... ... деп ... ... ... «еркіндік», «теңдік», «достық»,
«егемендік», «демократия», « адам ... ... ... ... сияқты категорияларды мінеки деп тап басып көрсетуге ... ... ... шындықты бейнелейтініне дау келтіруге
болмайды. Сондықтан К.Маркс идеялар ... ... ... ... ... деп ... айтпаған. Ол жоқ жерден бостан-бос пайда болмайды.
Жаңа идеялар пісіп-жетілген тарихи міндеттерді көрсетеді.
Қазіргі заманда саяси идеологияның ... ... бар. ... ... ... коммунистік, социал-демократиялық
және фашистік идеологиялар жатады. Енді соларға қысқаша тоқтала кетейік.
Саяси идеологияның ... ... ...... (латынның
либералис – еркін деген сөзінен) жатады. Оның негізін салушылар: Дж. Локк
(1632-1704), Ш.Л.Монтескье (1689-1755), А.Смитт ... ... ... ... (1743-1826), А. Токвиль (1805-1859), Дж. Милль (1806-
1873). Ол феодалдық қоғам ... ... ... ... бастаған дәуірде пайда болады. Буржуазия ол кезде экономикалық
жағынан белсенділік, ... ... ... ... ... ... ... таңда либерализм – ең кең дамыған идеологиялардың біреуі. Ол
үшінші сословиенің идеологиясы ретінде пайда ... ... келе ... ... жалпы адамзаттық қажеттіліктерге сай келіп, ойынан
шықты. ... ... ... қазірігі саяси демократия
принциптерінің қалыптасуы мен жетіліуіне, дамуына зор ... ... ... ... ... Оның ... ... көптеген басқа теоиялар пайда
болды.
Либералдық идеологияның негізгі принципі – адамның еркіндігі, тұлғаның
табиғи құқықтары мен бостандықтарының ... мен ... ... мен ... ... жоғары тұруы. Экономикалық салада
классикалық либерализм мына ... ... ... жеке ... ... ... кәсіпкерліктің еркіндігі, экономиклық іс-
әрекеттің мемлекеттен тәуелсіздігі Осыған сәйкес мемлекет бір ғана қызметті
– меншікті қорғау, «түнгі сақшылық» қызметін ... ... ... ... ... ... деп ... Ол тек
әділдікті білдіреді және ажырамас адам құқығына қол сұғудан, озбырлықтан
қорғайтын заңмен ғана ... ... ... ... ... ... олардың өмір сүруге, еркіндікке, меншікке құқықтарынң
теңдігі.
ХХ ғасырдың бірінші ... ... ... дағдарыс
либерализмінің әлеуметтік теңсіздіктің ... ... ... ... көз жеткізді. Шексіз бәсекелестік пен нарық адамдар арасындағы
үйлесімділікке, экономиканың ... ... ... ... ... қайта қарауға тура келді және ол ... ... ... ат ... ... ... нарықтық тетіктерді қалпына
келтіру үшін мемлекет белгілі мөлшерде ... және ... ... ... жоспарлау арқылы) араласу керектігін негізделді. Мемлекет
«түнгі сақшы» ... ... ... ... ... игілік мемлекеті» деген
идея келді.
Консервативтік (латынның консервативус – қорғаушы деген ... Ұлы ... ... (1789) ... идеялары мен оқиғаларына
жауап ретінде ... ... Бұл ... олар ... ... пен ... себебі деп санады. Бірақ ол бастауын ХҮІІ
ғасырда пайда ... ... ... қорғаушы ағымынан алады. Ол
ағым дәстүрлі-монархиялық биліктегі саяси өмір ... ... мен оның ... ... ... ... ... қалаушыларға ағылшын пәлсафашысы және мемлекет қайраткері Эдмунд
Берк, француз публицисті және қоғам қайраткері ... де ... ... ... ... фон ... Австрияның канцлері Меттерних
және т.б жатады.
ХІХ аяғы ХХ ғасырдың басында консерватизмнің ... ... ... Ол ... ... ... алуан түрлілік және саяси
демократия принциптерін қабылдады. Осы ғасырдың 70 ... ... ... ... бағыты жаңарған консерватизмге
(неоконсерватизмге) айналды. Ол жеке адамның құқықтары мен ... ... бет ... ... коммунис – жалпы деген сөзінен) идеялар ... орта ... ... келген. Негізін салғандар К.Маркс (1818-1883)
пен Ф.Энгельс (1820-1895). Олар ... ... ... ... ... Ол үшін тап күресі ... ... ... ... ... ... ... социализмді орнататын бірден-бір
құрал – ... ... Оны ... ... ... күш – ... ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басында марксистік ... ... және ... ... ... ... ... ағымды
В.И.Ленин (1870-1924) басқарды. Реформистік идеялар немістің социал-
демократы Э.Бернштейн ... мен ... ... ... ... ... Кейін ол өзінше бөлек идеялық-саяси
бағытқа – социал-демократияға айналды.
ХХ ғасырдың аяғында марксизм ... ... ... ... күрт ... кетті. Бүгінгі таңда ол Қытай, ... ... ... ... ... (Италияның фашизмо – бірлестік деген сөзінен шыққан) 1919 ... мен ... ... ... Негізін салушылар: Ф.Ницше,
Дж.Джентилле, О.Шпенглер. Бұл кезде капиталистік елдер терең ... ... ... ... либералдық құндылықьар адамзат іс-
әреетіне дем ... ... ... және ... ... ... ... жалпы жоқшылыққа ұшырауы, кедейленуі, бұрынғы әлеуметтік
құрылымның ыдырауы, көптеген табынан айрылған, ... ... ... ... ... ... ... идеяларын құнсыздандырды.
Олардың басын біріктіріп, рухтандыратын ұлттық ... және ... ... ... Ол ... ... бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске
ұшыраған Германия үшін өте қажет еді. Сондықтан фашистік идеология ... ... ... ... ерекшеліктері – еңбекшілерді басып-жаншу үшін
зорлықтың шектен шыққан түрлерін ... ... ... ... ... ... ... пайдалану,
азаматтардың қоғамдық және жеке өмірін ... ... т.т. ... ... ... кең ... ... идеологияның негізгі
қағидалары А.Гитлердің «Менің күресім» (1925) деген кітабында ... ... ... ... ... ... ... ұлтының тазалығы,
оның басқа халықтан «артықшылығы» дәріптеледі.
Сонымен біз қазіргі идеологияның негізгі түрлерін ... ... ... ... ... ықпалына тоқталайық. Біздің республиканың
өмір сүруіне елеулі ықпал етуші – жаңарған либерализм.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І ТАРАУ
Ұлттық идея мәселелері
Қазақстанда ... ... ... ... қоғам үшін ұзақ мерзімді идеал бола ... ... ... Ал, ... тағдыры, ұлт тағдыры объективті ... тура ... ... тегеурініді идеалды нысана ... күн ... ... сезіне түсуде.
Көпшілік әлеуметтің санасын қай кезде де нышандық «символдық» белгілер
мен атау-терминдер тізгіндеп, ауыздықтап ... Күні ... ғана ... ... ... ... ... теңдік, туысқандық, коммунистік
партия, социолизм, коммунизм деп келетін нышанды атау-терминдер ... ... үшін өз ... ... ... ... қолайлы
тетігі болса, былайғы қара халықты айтқанына көндіретін ауыздық, айдауына
жүргізетін тізгін ... ... ... ... ... ... мен
сабақтастығын бүгінігі азат, тәуелсіз ... ... да ... ... ... ... өз ... ахуалынан
туындағаны бар, сыртқы әсер ықпалдан жұғысты болғаны бар, бүгініг таңда
демократия, адам құқығы, ашық қоғам, ... ... ... ... ... ... деп ... нышандық мәнге ие болған атау-
терминдердің халық ... ... ... рас. ... ... ... ... қоғам өміріндегі ақиқат болмысқа тәнік (аналог) дейтіндей атау-
терминдер бола алмай отыр. Алдымен осынау атау-терминдердің ... ... өмір ... ... ... ... тудыратын
алшақтықтар, тіптен секем алдыратын даулы тұстары назар аударады. ... ... ... типі әр ... ұлт ... ... ... демократия болады деп айтуға, тіптен ойлауға болар ма ... адам ... ... ... сөзді желеу етудің тасасында ұлттың
кейінге ығыстырылып тұрған жоқ па? Сондай-ақ, ашық ... ... ... болу экономикалық әлеуеті қауқарсыз елдер үшін жұтылып-жойылудың төте
жолы болмас па екен? Дәл сол сияқты жаһандануды объективті ... ... ... оны ... ... ... орнына өзге атаулы
бірыңғай зор тұтынылуда емес пе? ... ... ... ... ... сипатының болмайтыны ескеріліп, жалқылық іскерлікке бірыңғай дем
берілуден, жалпылық мүдденің қажау көруінен ... жөн ... па? ... ... көпұлтты мемлекет емес, бірұлтты және көп диаспоралы
мемлекет екенін мойындау үшін, сөйтіп, объективті де дәл ... ... ... айғақ, нендей уәж керек?..
Қазір Қазақстанда саяси-әлеуметтік өмірдегі көптеген жетістіктерге
қарамастан, ... үшін ұзақ ... ... ... ... қалыптаспай
отыр. Қазақстан халқы әзірше ситуациялық іскерлік пен ... ... ... ... жайы бар. Ал ұлт ... мемлекет
тағдыры объективті ақиқаттың бетіне тура қарап, стратегиялық тегеурінді
идеалыды нысана етуді ... ... ... ... ... ... ... діни-
конфессияларды біріктіре алатын және еліктіре жұмылдыратын идея ... Бұл ... ... ... пен ... әділеттілікке дес бергенде,
Қазақстан үшін іргетас ... ... ғана идея бар. Ол – ... ... ... ғана ... ... мемлекет ретінде даралап, жалпы
қазақстандықтардың бүгініг және тарихи перспективадағы мақсат мүдделеріне
іргетас бола алады. Бұл ... ... ... ... идея немесе
ұлттық идея деп те атауға болады.
Рас, Қазақстан – ондаған ұлттық ... ... ... ... ... Ал, ... халқы – сол ұлттық ... ... ... ... ... ... тиіс бірден-бір тірек
ұлт. Қазақстанда қазақтан басқа бірде бір ұлттық диаспора ұлттық ... да, ... те бола ... Мұны ... ... мен ... ... бүкіл қазақстандықтар өмірлік ақиқат ретінде сезінулері керек,
мойындаулары қажет және сезініп – мойындамай ... ... ... ... идея дген ... киіп ... ... емес немесе бүгін
алаулатып – жалаулатып, ертең ұміт болатын жалаң ұран да ... ... ... – ұлттың, мемлекеттің тек бүгін ғана емес, ұзақ мерзім аясында
бақытты да ... өмір ... ... ... ... ... және халықтың
ынта – жігерін оятатын белсенді өмір салт. Одан да ... ... идея ... – ішкі – сыртқы факторлармен мұқият санаса ... ... ... объективті үрдістерін қапысыз қаперде ұстап отыратын,
сөйтіп, төл тума сипатта дамуды мақсатты түрде ... ... ... және қоғамдық белсенділік. Бұл жерде ойдың орамын Қазақстанның
қазіргі ... ... ... ... аясындағы жүзден астам
ұлттық диаспораның әрқайсысын ұлттық идеяның субъектісі бола ... ... ше ... жоқ. Бұл – ақыры қайырсыз, түпкі ... ... ... еді. Мемлекеттік саясаттың кез – келген ... ... ... ... ... ашпауға болады, тіптен, солай ету қажет ... ... кез – ... ... бүгіні мен болашағына ұйытқы
болатын ұлттық идея мәселесі ақырына дейін шыншыл болуды қажет етеді. Және
ондай ... ... ... ... пен ... ... ... ғана
өміршең.
Кез – келген мемлекетте саяси - ... және ...... ... арман – аңсар (идеал) болса ғана ілгері дами алады және ондай дамудың
ақыры қайырлы болмақ. ... ... ... ... бір
Отаны жоқ. Ал Қазақстандағы басқа ұлттық диаспоралардың бәрінің де ... ... Яғни ... ... біріктіріп, жарастықты
өмір жолындағы мақсат – мұраттарын бір арнаға тоғыстыра алатын бірден-бір
ұлттық-мемлекеттік идея – қазақ идеясы ... ... өзі ... ... Бұл ... ... ада объективті таңдау екенін әрбір
қазақстандық ықылас – ілтипатпен мойындауға тиіс қажеттілік. Қазақстандағы
қазіргі ... ... шын ... ұлттық-мемлекеттік идеяға ұйытқы
бола алатын қазақ ұлтының әлеуметтік-мәдени мүддесі мен ... ... ... ... танытуда. Рас, тәуелсіз, дербес Қазақстан
Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... ...... және мәдени – рухани ... ... ... ... ... шешімдер қолға алынды, бұл жолда оң
нәтиже беріп отырған іскерлік пен ... те ... Оның ... ... ... ел ... баянды ету жолындағы,
істердің бәрі бірдей мүлтіксіз атқарылуда десе, әсіре сөз болар еді. ... ... ... идея ... ... ... өреде
айқындалмай отырғанын енмесе мемлекет тарапынан тегеурінді де ... ... келе ... бөле – ... сөз ету ... ... арқасында қол жетті деп жүрген тұрақтылықпен тныштылық әзірше
тек қана қазақ ұлтының ... ... мен ... ділін құрту арқылы, сөйтіп
былайғы ұлттық диаспоралардың көңілін аулау арқылы ... ... ... ... ... мелекет ішінде ұзақ мерзімді тұрақтылыққа кепіл
бола алмаитыны ақиқат және мұндай ақуалды әрбір қазақстандық осы бастан –ақ
терең сезінуге ... ...... идея әсте ... ... ... асатын
үрдіс емес. Өйткені қоғамдағы адамдардың жарастықты да берекелі өмір сүру
нысана ететін ұлттық - ... идея өмір ... ... бір ... ... оның ... асуы ... Демек, ұлттық
идея тарихи қажеттілік ретінде қазақстандықтардың ынта – ... ... идея ... ... әлеуметті еліктіре жұмылдыруы қажет.
Қазақ идеясы, яғни сол мәндегі қазақстандық немесе ұлттық идея ... екі ... нәр ... тиіс. Біріншісі – қазақ халқының ... ... ... ... парасат, жарасым, бақыт туралы
арман-аңсарын ... Яғни кең ... ... ... ... пен
өнер, тіл мен діл, салт пен дәстүр түріндегі өмірлік көріністері. Екіншісі
– бүгінгі тарихи кезең ... ... ... ... ... ахуал.
Кез-келген идеяның өміршең болуы нақтылы әрекетті ... ... ... ... ... ... ... барысында ішкі және сыртқы ахуалмен
мұқият ... ... ... ... ... ... ХХІ ... басындағы
ахуалы ұлттық құндылықтарды қайта парықтауды және жаңаша әрекетке көшуді
қажет етіп отыр. Бұл ... әсте ... ... ... ... және
қайта сұрыптау қажет деген ұғым қайта тумауға тиіс. Мәселе, ... ... да ... ... ... оны ... ... өміршең етудің тың тетіктерін іске қосу дегенге ... ... ... ... ... ... ... немесе
жағымсыздығына қарамастан, жаһандану деп атау орныға бастады. Және
жаһандану ... ... ... ... ... ... қабылдануда.
Қалай болғанда да, жаһандану үрдісінде ұлттың реңктің тым алашабыр екені
немесе жоқ екені өз ... ... ... ... ... ... рас. Бұл ретте жаһандану үрдісі өзінен-өзі бір қарағанда, ұлттық-
мемелекеттік идеяның антиподы ретінде ... ... ... ... ... ... ұлт, ... мемлекет өзінің төл болмысына бейімдеп
жерсіндіре ... ғана (оны ... ... ... ... ... ... осынау құпиялау әрі қауіптілеу болып көрінетін құбылыстың тек ... ... ... Ал егер ... ... ... сай
жерсіндіре алмай, оның ықпал-әсеріне табына мойын ұсынып, үлгі өнегесіне
жалаң еліктеуге ұрынатын болса, ... ... та, ... те өз көрін өзі
қазғандай күй кешіп көп ұзамай геосаяси тобырға ... одан ... ... ... ... айналады.
Жаһандану үрдісін ұлттық-мемелекеттік мүддеге сай жерсіндіру
(адаптациялау) шаралары ... ... ... терең сезінген
(осознанный) тегеурінді әрекеттер арқылы жүзеге асады. Ондай тегеурінді
әрекеттер ... ... ... ... рухани мәдениет, салт-дәстүр,
әсіресе, тіл саясаты, дін, мораль, этика сияқты ... ең бір ... ... біліктілікпенжәне ілкімділікпен қолға алынкғк тиіс.
Бұл – қапы қалсаң қаһарына ұшырататын уақыттың талабы. Біздің ... ... ... ... ... мынандай: жаһанданудың ақ ... ... етіп бір ... ағып ... ... ... ... деп
аталатын бір жас ұлан қаннен-қаперсіз ұйықтап жатыр, жаһанданудың ақ ... ... ... ... да, тасқа соғуы да, сарқырамадан құлатуы да
мүмкін. Осындай ахуалда біз бір ғана ... ... бас ... Ол – ... ... ... бас тарту. Бұл ретте ішкі және
сыртқы құбылыстармен мұқият санаса отырып, мақсатты әрекетшілдікте болу ... ... ... ... сай өмір салтына айналуға тиіс. Ал ... ...... ... ұлтқа қызмет етуінің іс-жүзіндегі
көрінісі.
Өкініштісі мақсатты әрекетшілдік дегенде ... ... ... оның ... ... ... ... сала-саласымен
саралаған тегеурінді іс-шараларға Қазақстан Үкіметі мен Парламентінің
айтарлықтай мұрындық бола алмай отырғанын да, ... ... ... ... алмай отырғанын да мойындауға тура келеді. Басқасын
былай қойғанда, ұлтты ұлт ... ... ... ... төлтума
мәдениеттің іргетасы болып табылатын мемлекеттік тіл – қазақ тілінің
қазіргі тағдырына бір сәт ден ... ... ... ... ... ... тіл ету жолында небір жан айқайындай сөз де ... ... ... ... да ... бақты, мемлекеттік деңгейде қаулы
қарарлар да ... ... ... ... ... ұлы тілінің күн өткен
сайын ығыстырылып, көз алдымызда солғын тартып бара жатқанын ... ... ... ... күн туып ... ... өмір ... қарай бәріне де көнуге болар, бәріне де шыдауға болар, ал ... ... жаны ... ... тілге қағажу көрсету – ақтауға да,
ақталуға да болмайтын тарихи қылмыспен тең құбылыс. Тіл жанды ... ... ... ... ... сайын кетіледі. Яғни тіл тұқыртылған
сайын халықтың рухы солады, ұлттың еңсесі басылады, елдің патриоттық ... ... ... ... оңға ... деп жүрген әрекет тірліктің бәрі
зая кетеді. Бұл тарихтың мың мәрте дәлелденген ащы шындығы.
Ақиқатқа дес берсек, қазақ тілі ... тіл ... ... ... жоқ, жарата алмай ұқсата алмай отырмыз. ... ... түте ... жүн ... ... мың ... жыл ... қалыптасқан
жазба дәстүрдің шыңдауынан өткен қазақ тілінің, орта ғасырдағы ... ... ... ... ... ... ... тілінің, Қазақ Хандығы
кезінде қоғамдық өмірді жыраулардың ... ... ... ... реттеп отырған қазақ тілінің, ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің, тіптен Маркс пен Ленин
шығармаларының толық жинағын дүние жүзінде орыстардан ... ... ... ... ... енді келіп, тәуелсіздік алып, Республикадағы
қазақтардың саны 30 пайыздан 60 пайызға жетіп, ... ... ... 70 пайызды құрап отырғанда, қазақ ... ... ... ... ... Оның себебі, турасын айтқанда, қазақ тілі ... мен ... тілі бола ... ... Одан да гөрі ашып айтар
болсақ, Қазақстан Үкіметі мен Парламенті Ұлт ... ... ... ... сезіне алмай отыр, сезінсе де жалтақтық, тайғанақтық
танытып отыр. Құдай берген синхронды аударма тұр, кім қай ... ... де ... ауыздан қақпайды. Қазақстан Үкіметі мен Парламенті ресми іс-
жұмыстың қазақ тілінде жүргізілуін және ... ... ... ... тілін білуін ұлттық-мемлекеттік міндетті жауапкершілік деп
танып, оның жүзеге асуына тегеурінді талап қойылсыншы, әрі ... бір ... ... ... ... ... ... кететініне еш күмән
жоқ. Мұның өзі, түптеп келгенде, жүзден астам ұлттық диаспоралардан тұратын
қазақстандықтардың өзара ... мен ... ... болатын ең жанды
дәнекер де болатын еді. Қайталап айтуға тура келеді, бұл ... ... мен ... ... ... ... ... жауапкершіліг зор
міндетке жете мән бере алмай отыр және оның ... неге ... ... ... ... ... ... болған үйреншікті әдетке иек
сүйеп, мігірсіз қалып танытып ... Ащы да ... ... ... ... тағдыры әрбір субъектінің бері қойса дастархан басында, әрі ... ... ... ... ... ... Тіл тағдыры тек қана
мемлекеттік деңгейдегі өрелі де ... ... ... оң ... қазақ тілі дәл қазір қоғамдық қажеттілік ретінде не жетілетін, ... ... ... ... кешіп, өзінің үкімін күткендей жағдайға тап
болып отыр. Бұл ретте қазақ тілінің құныкері де, құтқарушысы да бүгініг ... ... ... болатынын терең сезінетін мезгіл жетті.
Демек, ұлттық идея дегеніміз өрт шалмас теміртекке (сейф) салып қойып,
керек ... ... алып ... қазына емес екен. Ұлт болмысының мың
сан ... мен ... ... ... әрекетшілдік қана көпшілік
әлеуметті еліктіре алатын ұлттық идеяның тіні болса керек.
Яғни ... ... тін ... мақсатты әрекетшілідік дегенде, ел
өмірінің тағдыр-талайын ... ... ... ... ... жүйесі, әсіресе, қазақ тілінің тағдыры, рухани мәдениет, салт-дәстүр,
дін, мораль, этика ... ... күре ... ... ... әлі ... парықтап, әлі де шыңдай ... ... ... ... ... ... ... бажайлап, уақыт талабына сай оң
шешімдерін табу және әрі ... әрі ... ... көшу
тарихи қажеттілік болып отыр.
Азаттықты аңсамайтын ел, тәуелсіздікті тұғыр тұтпайтын мемлекет ... ... ... Азия ... ... жұртының, Латын Америкасы
елдерінің бодандықтың бұғауын үзу, отаршылдықтың ... ... ... ... ... тарихы да азаттық пен тәуелсіздікке жету
үшін жүргізген арпалысты шайқастарға толы.
Ежелгі көк түріктердің заманында да, ұлы дала ... ... ... ... ... ... құрған кездерінде де, алты
Алаштың, Қазақ хандығының тарих сахнасына шыққан орта ... ... ... өне бойында да бүкіл тыныс-тіршілігінің
мәні мен мағынасы болып азаттық үшін, тәуелсіздік үшін ... ... ... ... ... ... ... бізге ата-
бабамыздан мұраға қалған арман еді, тәуелсіздік бізге аспандағы Ай мен
Күндей еді. ... ... ... шарасыз халде үнсіз бұлқынған Қазақ
елінің ... тап ... мен ... ... ... ... ... кемеліне келіп, өркендеуі үшін ең алдымен азаттық
пен білім керек», - дейтін әйгілі қанатты сөзінде азаттықты ... ... жара ... ... шерлі толғаныстың табы бар.
Өз елінің өзге елдерді отарлауын еш уақытта қолдамаған кемеңгер ... ... есть ... - ... осынау ғаламат рухани күш-
қуаттың адам өміріндегі алатын орнының ерекшелігіне ... Ал ... ... тынысымен, ұлттың, мемлекеттің тағдырымен сабақтасып жатаныны
белгілі. «Түрік халықтарының ұзақ ... ... ... ... ... ... сезімі айрықша берік ұялаған ... - деп ... ... ... Қ.Әбішев азаттық, тәуелсіздік
идеяларының бастаулары әріде жатқанын аңғартады. Азаттық, ... ту ... ... дәуірлердің бәрінде де ең алдымен, ақын-
жыраулар болған. Бұл ... ... ... ең асқақ мұраты, ең биік
міндеті саналғандықтан. Ұлттық рухты, ұлттық тәуелсіздік ... ... ана ... ... ... Серік Қирабаев: «Тәуелсіздік біздің ұлттық идеологиямыздың
негізі болуы керек» деген ойды ортаға ... ең ... ... мәдени, әдеби, тарихи, экономикалық, саяси т.б. құндылықтарымыздың
бәрі тәуелсіздіктің ... ... ... ... бәрі ... ... етуге тиістігі туралы тұжырым жасаған. Белгілі
саясаттанушы, ... ... ... ... ... баспасөз беттерінде
ұлттық идеология туралы мәселелер қозғалып жүргенімен, толық қолдау таппай
отыр. Біріншіден, идеология ... ... ... кешегі коммунистік
идеология еске түсетіндіктен және жаңа ... ... ... ... ... күнімізге зар болып қалмаймыз ба деген де ... ... ... ... деген терминді басқа ұлттар өздерін кемсіту
ретінде қабылдайды. Сондықтан да тәуелсіздікті нығайтуға тиіс ... ... ... ... ... деп атауға толық негіз
бар. Мысалы, АҚШ-тың сыртқы саясатын тұжырымдаған Монро доктринасы ... ... ... президенті Де Голлдің Голлизм деп ... ... ... ... ... ... ... идеология
терминінен қашқақтаудан гөрі, ұлттық дейтін атауды басқа сөзбен алмастыру
ниеті басымырақ. Онда оны «мемлекеттік» деп ... ... ... ... ... емес пе?!
Ал филология ғылымының докторы Ақселеу Сейдімбек былай дейді:
«...объективті ақиқат пен ... ... дес ... ... ... ... жалғыз ғана идея бар. Ол – қазақ идеясы. Қазақ ... ... ... мемлекет ретінде даралап, жалпы ... және ... ... мақсат-мүдделеріне іргетас бола алады.
Бұл тұрғыда қазақ идеясын қазақстандық идея ... ... идея деп ... ... Бұл ... А. ... идеяның ішкі жинақтаушы,
біріктіруші қуаттарын дөп басып ... ... ... идеяның
мазмұнына үлкен мән берілген.
Енді ежелгі «мәңгілік ел» нысанасының рухани мәйегі – ... ... ел ... ... ... ... аудартқан филология ғылымының
докторы Тұрсын Жұртбайды тыңдасақ: «Демек, «мәңгілік ел» - ... ... мен ... ... қамтамасыз етуге арналған еркіндік
идеологиясы. Ал ұлттық тәуелсіздік – иісі түрік әлемінің рухани еркіндік
нысанасы» - деп ... ... ба, ... ... идеяларымыз
«Тәуелсіздік» атты Темірқазық идеяның айналасында тығыз топтасатын ... ... ... ... ... идеясы, еркіндік идеясы,
отаншылдық идеясы, ұлттық идея т.б. барлығы да ... ... ... басталады да, бір үлкен арнаға құяды. Ол – ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев:
«Тарихтың ұлы көші ... ... ... шерлі шежіре парақтары қанша
аударылса да, мыңдаған жылдар бойы ... атты қарт ... ... ... басынан өтуізсе де, осы апайтөс құрлықтың дәл кіндік
ортасындағы ұшы-қиыры жоқ ұлы ... ... көк ... ... қара ... ... мекен етіп келе жатқан халық әр кезде де Бостандық,
Еркіндік, Азаттық ұғымдарымен өмір ... ... Оған ... өзі ... ... ... ... жорық дауылпазы ұлы Махамбет ақынның 200 ... ... ... ... салтанатты жиында сөйлеген сөзінде қадап
айтты. Қазақ поэзиясындағы ... ... ... ... ... ... бұрынғы асқақ ұлттық рухын қайта тапты және ... ... ... басқан қадамын қалтқысыз қадағалап, рухани
демесін, сүйеніш бола білді.
«Ұлт пен елдің мүдесі қажет еткен ... ... ... ... ... ... туындайтын достық және
саяси қатынастар орнатуды үлкен сезімталдықпен ... әр ... ... ... ... пен ... ... оның өркениетке
қосқан және қоспақшы туындыларына қатысты, солармен өлшенеді. Өркениетті
туындылар беру қабілетінен ... ... мен ... жоғалтады»,
- деген Мұстафа Кемал Ататүріктің (1881-1938) өсиеті өзінің мәнін осы күнге
дейін жоғалтқан жоқ. Тарих сабағынан тағылым алатын ... ... ... ... қазақ жұрты.
ІІ ТАРАУ
Ұлтық идеологияның қос іргетасы: егемендік пен демократия.
Соңғы уақыттағы «түрлі-түсті» революциялар «егемендік маңызды ма, әлде
демократия мәнді ме?» ... ... ... ... ... ақиқат. Күре
жол қайда барып тіреледі: ... ... ме, әлде ... елге
ме? Бұл жөнінде екі пікір бар. Біріншісі бойынша, егемендік – ... ... ... ... ... ... неғұрлым
фундаменталды ұғым. Демократия мемлекеттің негізін шайқалтады, ендеше ел
тізгігін ұстап отырған топ ... ... бас ... не ... түрде шектеу салуға қақылы-мыс. Сол себептен ... ... ... ... ... ... ұраны бел алған шақта тек ... ... жаңа ... қарсы тұра алады деген желеумен демократиялық
реформаларды шектеуге көшті. Осы жолмен көпшіліктің санасына ... ... ... ... тұру қауқарын кемітеді деген ой
әдейі сіңірілуде.
Екінші пікір бойынша, ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік пен ұлттық мүддені қорғау деген
желеумен адам құқығы ... ... ... десе ... ... ... ... Осы айтылған екі көзқарастың өзара ... мен ... ... ... ... көрінді. Бұл екі
елдегі оқиғалар саяси тәжірибедегі күрделі бір ... ашып ... ... әкеп ... үшін, мемлекеттік мекемелерді басып
алу, жолды жауып алып ... алу – ... ... мемлекеттік билік
арасындағы есеп айырылысудың бірден-бір тәсіліне айналмауы үшін биліктің
бір сәтте күш ... ... та ... ... ... Қырғызстанда
Парламент сайлауы кезінде саяси күрестің бұл ... ... ... ғана ... ... жағындағы үміткерлер де жүгінгені
белгілі. Бұл жағдайда Бішкектегі билік ортақ ... ... ... ... ... ол ... келмеді. Егер жұрттың бәрінен әлгіндей шараларды
қолдану құқын алып қойса, онда ... ... ... ... ... еркіндігі құқының бұзылып жатұандығын айтып шу көтереді, ал ... ... ... жау ... ... ... Ақаев ақыры
бұқаралық қарсылық шараларына көз жұма ... ... ... ... ... ... ... алды.
Араға уақыт салып, оның әріптесі - Өзбекстан президенті ... ... ... ... тап ... ол еш бұлтақсыз қару
қолдануға бұйрық берді. Өзі мұны ... ... ... ... ... қорғау деп түсіндірді. Алайда бейбіт халыққа қарсы
қару ... ... ... да ... ... жат. Бұл жолы
қарсылық танытқандар сөзге ... ... ... ... ... тап ... жау емес еді. ... тәртіпсіздік, ресми ақпаратта
айтылғандай, діни экстремистік топтардан айдап ... ... ... ... ... тең еместігі әбден айқын. Оның ... ... да ... ... шарасының жағдайды шиеленістіріп жіберетіні бар. Себебі, бүгін
алаңға құр қол шыққан ел қан ... ... ... ... болады.
Әндіжан оқиғаларынан соң революция жасаудың жаңа ... қан ... деп ... өзі қиын ... ... ... ... мүддені қорғап қалу жолында күщ
көрсетуге болады-мыс. Каримовтың өз өкілеттілігі шеңберінде ... ... дауы жоқ, ... ... ... ... заңды
мемлекеттік билік пен террористік ұйымлар арасындағы айырма-жікті жойып
жіберетіндігін есте ұстаған жоқ.
Ақаев болса, өзінің аймақтағы ең ... ... ... образына
сәйкес боламын деп күш қолданудан бас тартты. Ол жұрт өзінен қатаң шешім
күткен сәтте озбыр билеуші ... ... ... ... ... мен
жігерсіздігін либералдықпен, демократизммен қалқалаймын деп ... ... ... ... ... ... бөгей алмай қалған тәртіпсіздік пен
тұрақсыздық Қырғызстанның дербес, тәуелсіз ел ... жаңа ... ... ... де ... ... Кремльдің бас идеологы Владислав Сурков мемлекеттің егемендігі
демократиялық принциптерден жоғары тұратындығын ... сөз ... бұл ... ... ... жайтты – мемлекеттің ішкі саясаты
егемендік ... мен ... даму ... аралығынан
шығарылуы керек дейтін тұжырымды қайталап қана қойды. ... ... ... ... ісінде егемендікке басымдық берді. Ол ұсынған жол – егемен
демократия. «Ел демократиялық принциптер ... ... ... ... процесін бәсеңдетіп не жеделдетіп отыратын елге сырттан
әсер болмауы тиіс. Сонда ғана егемен ... ... ... ... ... ... ұсынған жол – мәміле жолы. Бұл әдіс Кеңестен кейінгі түзім-
режимдерден кейінгі ... ... ... ... қажетінше мөлшерлеп, азаматтық құқықты шектемейтін заңдарды
түбегейлі шараларға ... ... ... мүмкіндік береді. Шынында
да демократиялық құрылыс жолында ... ... ... барылығын
бірдей қабылдай беру міндет ... ... ... арнайы қатаң
мәзірмен пісірілетін жеңсік ас емес қой. Бізге керегі – біреулерден көшіріп
алған ... ... ... ... қажетінен туындайтын демократия.
Сөйтсе-дағы, Сурков ұсынған саяси формула да ішкі қайшылыққа толы.
Демократия ... де ... ... ... саяси жүйелерден
бөлектене алмайды. Демократия ... ... ... мағынасы бойынаша
тереңдегі мәні, мағынасы бойынша дүниежүзілік экономикалық және мәдени алыс-
беріске жалтақсыз, жан-жақты араласатын ашық ... ... ... ... ... модель «демократиялық изоляционзмге» келіңкірейді ... жол ... ... ... ... тынады. Мұндай формула
Кеңестен кейінгі мемлекеттерді ... ... аман ... ... ... жұмсартуға көмектескенімен, қалай
болғанда ... ... ... ... өз ерекшелігі бар дейтін пікір – ... Олай ... ... ... ... ... ... тарылтып аламыз.
Осы тұрғыдан келгенде, Сурков ұсынған формуланың мағынасы ұлттық ... ... ... ол бар болғаны билік ... ... ... ... қалуды көздейтін өзінше бір қорғаныс жобасы десек дұрыс.
«Егемендік демократиядан ... ... ...... ... жай ауысуы ғана емес, әлдебір әлемдік текетірестің бір жалғасы
дейтін ойды халыққа ... ... ... бұл ... одан әрі
әуестенуді қоймаса, онда ертеңгі бір күні жоқ жерден жау ... ... ... ... ... демократиядан жоғары қоятын
тезистің астарында ... ... ... ... әлдебір сырт күш
қауіп төндіріп отыр, бұлай болғандықтан мемлекет қай кезде ... ... ... ... дейтін ой да тығулы ғой. Бірақ кіммен соғысуымыз керек?
Жауап жоқ. Ендеше, бұл ... ... ... соғыстың» бір формасы
демеске шара ... ... ... ... - өз ... ... процесін қолға алуға қабілетсіз, шынайы бәсекелестіктен
қашқалақтаған әлсіз элиталардың ұстанымы.
Егемендік пен демократия – бірін-бірі жоққа шығаратын ... ... ... ... ... Сондықтан бүгін билік басында
отырғандарға осы екі ұғымды қарсы қою ... ... ... ... ... негізінде егемендік пен демократияны бір-біріне қарсы қою әрекеті
бірін ... ... етіп ... пиғылынан туады. Кеңестен соңғы
элиталар өз елдерінде саяси процестерді ... ... ... ... ... ... басқара алмай келеді. Асқар Ақаевтың
революция ТМД-дағы демократиялық реформалар кең көлемде өрістеген ... ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл пікір жарым-
жартылай ғана дұрыс. Шындығында да, революция ... да бір ... ... кетуінен емес, керісінше, бір кезде реформаларды бастап,
кейін оны аяғына жеткізуден қорқып, кері ... ... ... ... ... ... өздері бастаған реформалардан
қауіптеніп, жаңару процесін ... ... ... ... ... ете ... елдердің элиталары да осы қателікті ... ... тұр. Олар елді ... ... ... ... ... жұртқа
саяси төңкерісті құбыжық етіп көрсетумен шектелуде. Бұл ... ... пе, әлде ... ... пе деп ... ... ... керегі жоқ.
Демократия да өзінше тәртіп, ... ... ... ол ... ... ... ұтымды жүйесі. Даудың түбін қазбалай келсек, саяси
элиталар «демократия», «егемендік» терминдерін сан қайтара ... олар бұл екі ... ... де ... ... дейін олар
оның екеуінде сөз ыңғайында ғана ауызға алып келді, енді міне, бастарына
күн туғанда, ... ... ... ... ... Өкініштісі, бір күні
билік басында ... ... сөзі ... ... ... бұл құндылықтардан мүлдем бас тартпаса болғаны.
Ал Қазақстандағы идеология мәселелерін жете, нақтылай, нықтап Герольд
Бельгер ... ... ел ... соң, ... ... атанған соң, идеология болу
керек. Идеологиясы жоқ елдің, халықтың, ұлттың несі ел, несі халық, ... Бұл ... ... негізгі қағидасы. Ал қазақ елінің игі жақсылары
не істеді? Олардың пайымдауында ... ... ... ... ... ... орнатамыз, азаматтық қоғам құрамыз, құқықтық ел ... ... ... те, ... ... ... ... кеткен Кеңес Одағының идеологиясы – ... ... ... ... ... Коммунизмнің моральдық кодексін құрандай
жаттадық. Сол кездің ... ... осы ... ... Енді ... ... ... идеология оңтайлы болмады. Сондықтан:
а) бірыңғай демократиялық жолмен жүрсек;
б) өзімізге ыңғайлап жасаған Конституциядан еш ауытқымасақ;
Міне бірден-бір идеологиямыз осы деген ... ... ... Ол ... ... 2030 ... ... жалаңаяқ Порфирий Ивановтың «өлмес» пәлсапасы мен
ілімі;
в) қазақстандықтарды таяу арада 20 миллионға ... ... ... Ал осы ... тар келе ме? Осы ... ... ма дедік пе , дедік.
Ал енді ойлап қарасақ, мұның ... ... аз ... ... ... ... емес, идеология дегеніміз – бүкіл халықты ұйытатын, баурап
әкететін, халықтың ... ... ... бір ... ... ... ... қағида, мақсат-мүдде. Иә, онымыз әттең айқын емес. ... ... ... ... еліктейміз. «Күштілеріміз сөз
айтса, бас ... ... ... ... Демек, шынтуайтына
келгенде, идеологиямыз жоқ.
Бұл екі ұғымның – мемлекеттік һәм ұлттық ... ... өзі ... ... жоқ па? Мемлекет деген ұғымның арнасы, ауқымы
кең. Мемлекеттік идеология ... ... ... ... бір ... ... ... жүзіне оны-мұны сылтауратып үстемдік
еткісі ... Оның ... ... арты ... ... дегенге
саяды. Бір мемлекет «ұлы держава», «империя» болып көрінгісі келеді. Енді
бірі шекарасын тас бекітіп, өзімен-өзі ... ... ... ... ... осы мақсаттарға бағынады.
Ал Қазақстан қандай мемлекет? Ол Конституциямызда біршама айқындалған.
Тәуелсіз, біртұтас, зайырлы, көпұлтты, ашық қоғам сипатындағы ... ... ... ... ... ... дегеніміз, сайып келгенде
осы. Тек осы қасиеттерді халық ... ... құя ... керек.
Ол жағынан жетістігіміз әлі аздау. Тәуелсіздік дегеннің өзін ... ... ... ... ... ... өзі байыбына барып,
түсіне бермейді. Әлбетте, мемлекеттік және ұлттық идеология қабысып жатса ... Ол ... ... еді. Бірақ Қазақстан сияқты көпұлтты мемлекеттерде
бұл тіпті де мүмкін емес. Мүмкін болу үшін көп уақыт керек. Ол қиынның ... ... ... ... ... ... біртұтас совет халқы
бола алмай кеттік. ... ... және ... идеологияның бөлек
болмағаны ғанибет болар еді. бірақ, оның ауылы мен ... тым ... ... ... – ұлттық саясаттың бастауы.
Ұлттық идеологияны қозғағанда міндетті түрде ұлттық ... ... ... ... жылы ... ... ... демократияландыру жолына түсу, ашық
саясат пен еркіндікке бетбұрыс басталғалы ... ... жуық ... ... Бұл ... ... ... болмағанымен, жаңа жылымықтың,
экономикалық-әлеуметтік салаларда ізденістерге талпынудың басталған, қосып
жазу мен жалған рапорттардың орнына ... іске ... ... ... ... арылуға бет бұруға ниеттенудің басы деп қарауымыз жөн.
Қазақ қауымының өміріндегі сол жылдары ... ... ... ... ... 1986 жылғы желтоқсан көтерілісі ең үлкен белес болды. ... ... ... ... ... оны ... ... жолын білмеген
соң мәжбүрліктен барды. Оның қатысушыларын ашық ... мен ұзақ ... ... түсу ... ... ... із қалдырды. Оның бір пайда, бір
зияны болды. Пайдасы – ұлттық санасы өскен ... бір топ ... ... ... ... ... ... партиялардың пайда болуы,
жаңа жеке лидерлердің шығуы соның көрінісі. Сол кезге ... ... ... ... ... ... табылмауы былай тұрсын, ... ... ... алуы олардың шын бетпердесін ашты, жалған лидерлер
екенін көрсетті. Олардың халықпен біргеміз деуі жай ұран екенін, ... ... ... ... ... бетіне түйіп кете беретінін көрсетті,
яғни, алтын дегеніміз – алтын жалатқан пластмасса екені айқын болды. ... көп ... ... болған билік алдында қорқу, көзге түсуден қашу ... ... ... азаматтарды мемлекеттен алыстатты.
1986 жылғы желтоқсандағы ұмытуға, елемей ұмыттыруға тырысуға болмайды.
Бірақ оны саясаттандыруға да ... Бұл ... бас ... ... ... тазарту, күрішті күрмектен айыру керек. Желтоқсанды
ел есіне түсіріп отырудағы басты мақсат – ... ... ұлт ... бүкіл кеңестік аумаққа үлгі болғанына құрмет жасау, осы үлгі
арқылы халықты тәрбиелеу ... ... Оны ... менен жаманды айыруға
септігі тигені үшін, кеңестік ... ... ... ... ... ... ... – еліміз ұзақ жылдар аңсаумен күткен тәуелсіздік. Ол
қолымызға тигелі жеткен жетістіктеріміз бірталай. Ең ... ... ... қол жеткізгеніміз. Ол – ұлы жетістік. Қазақ елін дүниежүзі
қауымдастығы терезесі тең мемлекет ретінде таныды. ... ... бен ... ... ... ... ... сана қалыптасып,
өткенмізді зерделейтін, ардақтыларымызды ұлықтап ұрпаққа ... ете ... ... Нарық жолына түстік. Халық нарықтық ... ... ... ... жаңа түрі – жеке ... ... болды,
жетілді. Кәсіпкерлікке жол ... ... ... кәсіпкерлер
қалыптасты. Нарыққа балама жоқ екені, білімді мен ... ғана ... ... ... ... ... ... әуелі төмендеген әл-ауқаты
дұрысталды. Төл валютамыз ендірілді. баға еркіндігі жүзеге асты. Елімізге
жаңа ... ... ... ... ... ... кіріге
бастады. Экономикалық жандану басталды.
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стртегиясы қабылданды, ол қазіргі
бағдарламалардың бәріне негіз ... ... ... ... ... жол ... ... келісім қамтамасыз етілді. Елде тыныштық
сақталды, ұлт ... мен қан ... ... ол – ... ... жетістігі. Сонымен қатар, тәуелсіздік ... ... ... тіл мен ... ... ... екі ... байқалады. ол
ұлттық сананың көтерілуінің кешеуілдеуінің белгісі. Қазақтарда тіл мен
мәдениеттің ... ... ... жоқ. Бұл ... қатынастарға да,
билік пен ұлт қатынасына да әсер етуі мүмкін.
Мұның себебі – тәуелсіздік алғанымызға біршама жылдар өткеніне, ... ... ... қарамастан, ашық жоспарланып, халыққа
мақұлдатылған, басымдылықтардың, мұқият ... және ... ... саясаттың болмауында жатыр. Этносаралық интеграция
мәселесі бетімен жіберілді, ол тәуелсіздік жағдайында ... ... ... ... Әр ... өз тілін, мәдениетін, билік пен ... ... ... ... жеке ісі ... қаралып,
негізінен жергілікті билік органдарының мәдениеті мен ақыл-парасатына және
біреуді жеке құрметтеу ниетіне байланысты болып қалып қойды. ... ... ... Парламенттің қалыптасуын алсақ та ... ... бері бес рет ... Парламентте 648 депутат сайланды (қайта
сайланғандарды қоспағанда), соның біреуі ғана ... ... ... ... біреуі ұйғыр (1997-2003), біреуі татар (2004, «Отан»
партиясы арқылы), ... ... ... ... ... ... да,
басқалары қазақтар, орыстар мен еврейлер (көбіне жасырын).
Әлі де кеш емес. Ұлттық саясатты ... ... ... ... ... нығайту арқылы қазақтардың топтасуын жеделдету, өзге этностық
топтарды бірлестіру қажет. Ол үшін қазақстандық патриотизмді ... ... жөн, оны ... ... ... биік, абстрактілі түсінік етуге,
негізгі этностан – қазақтан алыстата беруге болмайды.
Алдымен қазақтардың өзінде Отанға ... ... ... ... ... ... пен ... деген құрметі қалыптаспай, өзге
ұлттарда ... тілі мен ... ... ... ... ... етуге
көңілі шаппайтынын және оған қажеттілік болмайтынын мойындап алған жөн.
Қазақ патриотизмі ... ... ... ... ... солай
болғанда ғана ол өз төңірегінде басқаларды Қазақстан үшін мақтаныш ... ... ... Бұл іс ... әрі де бетімен жіберіле
берсе, азаматтық қоғам элементтерінің қалыптасу ... ... ... ... деп, ... заң ... теңдігі
келеді деп және сол ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің басымдылығы жағдайында жетуге болады деп
жүре берсек, онда ... біз ... ... ... ... ... біз елде аз ұлттардың статусын белгілеп алуымыз керек. Оған
сан жағынан Республика ... 30 ... аз ... ... ... Осы ... бұл ... ұлттық саясатты демократияландыру
нормаларына да сәйкес келетінін баса айту ... ... біз қай ... өзіміз мүше болып кірген осынау ұйымның талаптары шеңберінде
болғымыз ... ... емес ... ... ... мақсаты аз ұлттарды ерекшелеу үшін емес, олардың
дискриминация мен ассимиляцияға ұшыраудан ... ... ... ... сезіндіру үшін керек. Ол үшін аз ұлттар
санатына жататын адамдар көпшілікті құрайтындармен бірдей құқықтарға ... ... ... де ... қойылады. Бірақ, құқықтық теңдік өзінен-
өзі азшылық пен ... ... ... ... алып келе ... ... құқығы көпшіліктің мүмкіндіктері мен құқықтарына
салыстырғанда қосымша шаралармен ... ... ... ... бұл жүйе әр ... тіл ... ... аз ұлттар
өкілдеріне билік органдарында орын беруді ... ету, оқу ... аз ... ... жеңілдіктер, т.с.с кешенді шаралар ... ... ... – аз ұлт ... ... ... ... Бұл қазақстандықтардың бірлесуін, ұлтаралық ... ... ... ... жету үшін алдымен қазақтар жаңа жағдайдағы, яғни Қазақстанның
бейбітшілігі мен шарықтап ... ... ... өз ... ... ... Қазақстанда тұратын барлық халықтардың игілігіне,
қоғамдағы келіспеушіліктерді болдырмауға жәрдемдесуі тиіс. Сонда ... да ... ... ... ... яғни олар да ... ... осындай табиғи-тарихи жүйесіне сенетін болады. Сондықтан да
қазақтар, тәуелсіздіктің нығаюы, Қазақстандағы тұрақтылық пен өрлеу үшін ... ... ... ... ... ... мен ... мықты болса жетістік келетінің көрсетті. Демократиның патриотизмсіз
дамуы мүмкін емес екені, демократия патриотизмнің негізі ... ... ... ... ... ... көп, бірақ патриотизміміздің
деңгейі анағұрлым аулақта, ... ... ... Отан ... парыз бен оның алдындағы
жауапкершілік ... ... пен ... ... ... ... ... демократиялық болмасын оның диктатураға айналып кетуіне кепілдік
бере алмайды. Демократиялық құрылым пайда бола қалған күннің ... ... ... ... ел азаматтарының рухы, жігері, белсенді
азаматтық позициясы керек.
Біздің халқымыз өміріндегі тағы бір ... деп 2004 ... ... айтуға болады. Билік қаншама реттеуге ... ... ... ... ... ... ... Бірақ,
демократиялық күштерді қолдауға дайын болу бар да, өз құқығыңды қорғау мен
ол үшін ... бар. ... ... әлі ... ... ... ... жаңа билікті аңсау болуы. Жаңа билік бұрынғыдан әділірек болады,
елге тәртіп орнатады деп ... ... ... біз ... ... ... бір-біріне байланысты деп қарауға тиіспіз және жоғарыда айтып
кеткен патриотизмнің бұл істерде ... ... ету ... ... ... елдің қалыптасу кезеңінде, оның ... ... ... ... ... мен ... үйлестірудің мүмкіндіктері төмен екенін көрсетеді. ... ... ... демократияның барлық нормаларын сақтағымыз келсе, ол
жағдайда біз жұрттың бәрінің қазақ тілін ... мен ... ... ... Демократияның халықаралық тәжірибесінде бұл адам құқығын ... ... ... ... да, ... ... партиялардың ешбірі
қазақ тілін батыл енгізуді, мұсылман дінін басым ... ... ... ете ... ... ... бір ... «Осы
талаптарды басым еткен бірде-бір партия жоқ» деп, оны мін ретінде көрсетті.
Анығында, партиялар, мүмкін бұл талаптарды қолдағысы да ... ... ... ... ... демократияшылдық ұранын көтере алмас еді.
Сондықан олар өз ... ... ... ... ... соны баса айтуға мәжбір.
Бұларға қоса, ұлттық бірлік те демократияланудың ең маңызды алғышарты.
Орыстың ұлы философы Николай ... ... ... ... ... она не хочет знать содержания национального духа, ему важно
лишь формальное народовластие» - дейді. ... ... ... ... ... ... ... сәйкестендірілген стандарттарын
табуға тырысу керек.
Қазақстандық патриотизмнің басты принципі адамдардың мемлекетке
қатынас жүйесі ғана ... ... онда ... өз ... ... ұмыт ... жөн. ... арасындағы мемлекет үшін ... пен ... ... ... де ... ... мейірімі және құрметіне тура пропорционал болуы тиіс. Егер
мемлекет өз ... ... ... да ... ... ... сезімнен арылады.
Осы орайда, оппозиция мен мемлекеттік билікті сынауы да патриотизмнің
көрінісі болып табылады. Билікті сынау арқылы оппозиция өзінше өз ... сүю мен оны ... ... ... ... да, ...... көзірі. Сын орынды, халық мүддесі үшін, ... мен ... үшін ... онда жөн. Бұл әрине, оппозиция үшін ең
тиімді вариант, бірақ ондай оппозиция бүгініг таңда әлі ... жоқ. ... ... бір мәселеде бірлікте болуы тиіс, ол – ... ... пен ... Бұл – ... ... азаматтарын
біріктіретін нәрсе. Демократия осылармен бірге ғана ... ... идея ... не? Біздің түсінігімізше, ұлттық идея
деп барша халықтың күш-жігері, іс-әрекетін, жаны мен менталитетін уақыт ... ... ... ... ... ... ... жұмылдыратын, баурап
әкететін ұғым-түсініктердің жиынтығын айтамыз. Өткен ... ... ... ХІХ ... ... ... ... идея міндетін
«Самодержавие, православие, народ» деген атау-терминдер ... ... ... ... жылдарында большевиктер ұлттық идеяның арқалар жүгін «Бәрі де
майдан үшін, бәрі де ... ... ... ... сиғызды. Кез-келген
мемлекетке ұлттық идея қажет. Ал оның ... ... ... әр қилы ... ... ... ... Сондықтан да бүгінгі
ұлттық идея міндетті түрде ұзақ мерзімді ... ... ... деп шарт ... жоқ.
А.Сейдімбек ұлттық идеяны қазақ идеясы деп, қазақ идеясын қазақстандық
идея немесе ұлттық идея деп атауға шақырған пайымдауын алға ... ... ... тарихи, этнографиялық, тілдік, музыкалық тұрғыдан
паш етуді шығармалары мен өмірлік позициясына арқау еткен, сол үшін кезінде
әкімшіл-әміршіл ... ... ... азаматтың бұл ниетін әбден түсінуге
болады. Бірақ, түптеп келгенде «қазақ идеясы» дегеніміз ... ... ... гөрі ... яғни ... ... құндылығын, ұстанымын,
байлығын және түпкі мақсатын бейнелеп тұрған жоқ. Ұлттық идея ... ... ... ... ... міндетін атқаруға бағыт-бағдар сілтеу
керек.
Ұлттық идеяның мән-мағынасын дәл ... ... ... елі. ... ... ... аша алады. Жұртшылыққа түсінікті болу үшін
әрбір сөзге тоқтала кетейік. Қазақ – Қазақстан Республикасына атауын ... осы ... ... иесі де ... Ел – байырғы түркілер
заманында қалыптасқан атау-термин. Күлтегін жазуында «Түркі елі, ... ... сөз ... ... рет ... Ұлттық идеяның «Қазақ елі»
ұғымымен басталуы өзекті екі ... ... ... ... Бірі – барша
қазақстандықтардың отансүйгіштік сезімін қалыптастырып, тұрақтандыруға,
екіншісі – алыс ... ... ... ... ... ... ... ұғындыруға қызмет етеді. Әзірге Қазақстанды қазақ елі
ретінде қабылдамайтындар ... да, ... де ... ... ... ... ... алып, лауазымды қызметтер атқарып,
Қазақстаннан қоныс аударысымен өзі суын ішкен құдыққа ... ... ... ... әйгілі Александрия кітапханасының ... ... ... ... ... ... түсінуге болады... Каирге барған
сапарында «Отырар кітапханасы» ... ... ... ... ... олар ... ... мазалағанымен, өзгені былай
қойғанда Қазақстан мен оның Президенті Н.Назарбаев туралы ... ... бере ... екен («Егемен Қазақстан». 25.06.03.).
1990 жылы Қазақстан өзінің егемендігін жариялады. 1991 ... қол ... ... біз ... азат ел бола ... жоқпыз.
Айталық, озық техника мен биік ... ... Олар ... Жаратқан иеміз мұнай қорын бізге таңқаларлықтай берген екен.
Ал мұнайдың әлемдік бағасын ... ... ... ... ... ... ... керек, адам құқығын сақтай
бермейсіңдер деп ақыл ... де ... ... патшалық отарлау мен
кеңестік тоталитаризм санаға сіңірген дүниетанымынан арылмағанымыз толық
азаттыққа жетпегініміздің көрінісі.
Сонымен, саяси идеология (гректің сөзі idea – ... және logos ...... бір ... ... ... ... мұраты мен
мақсаты, мүдделері мен ... ... ... ... туралы
теориялық пайымдаулардан тұратын идеялар, көзқарастар, түсініктер жүйесі.
ХІІ-ХІІІ ғасырда Францияда пайда болған «Идеология» ұғымы алғашында
идеялардың ... ... жаңа ілім ... ... Сөйтіп,
«қияли ой-пікірлерді» әшкерелемекші болды. Бірақ ол бірте-бірте ... өзін және ... ... ... ... ... ... идеология тарихи ілгерілеушіліктің бір белесі ретінде бағаланды.
Саяси идеологияны ... ... ... ... ... ... ұлтшыл, діни деп
бөлуге болады. Таптық тұрғыдан жіктегенде оны буржуазиялық, пролетарлық
және т.б. деп ... ... ... ... ... ... болады: ол бұқаралық санаға ықпал етеді, әлеуметтік-саяси ұйымдар
мен ... ... ... ... тұжырымдайды, өзі
қолдайтын саясатты көтермелеп, қолпаштайды.
СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ:
1. Д.Жамбылов. Саясаттану. Алматы «Жеті Жарғы» ... ... Ұлт ... ... көзқарасы. Астана «Елорда» 2003ж.
3. А.Айталы. Ұлттану. Оқу құралы. ... ... ... Т. Жандәулетов. Қазақ ұлттық идеологиясы мәселелері. Алматы. «ХКАА»
ЖШС 2004ж.
5. Нарматов С.З. Қазақстандағы жалпыұлттық ... ... ... ... ... 2002ж.
6. «Түркістан» газеті. 2005ж. 6-қазан 1-2-бет
7. «Қазақ әдебиеті» газеті. 2003ж. 13-қыркүйек 3-бет
8. «Астана ақшамы» газеті 2003ж. 11-желтоқсан 2-бет
9. ... ... 2006ж. ... 4-бет
10. «Саясат» журналы 2005ж. №9 42-бет
11. «Дүние» журналы 2005ж. №1-2 ... ... ... 1994ж. №4 ... ... Қазақстан» 1996ж. 19-қараша 4-5-бет
15. «Дала және қала» 2005ж. 20-сәуір 5-бет
16. «Саясат» журналы 2006ж №5 ... ... ... 2004ж. №8 19-бет
18. «ҚазҰУ хабаршысы» 2006ж. Философия және ... ... № 7 ... ... Қазақстан» газеті 2007ж. 20-наурыз 5-6-бет

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы ұлттық идеологияның негізгі мәселелері65 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь