Тауарлық- материалдық қорлар жайлы түсінік


1. Тауарлық. материалдық қорлар жайлы түсінік.

2.Тауарлық. материалдық қорлардың жүктелуі.

3.Материалдарды есептеуді ұйымдастыру.

4.Материалдардың номенклатурасы.

5.Материалдар қозғалысының есебі және оларды құжаттау.

6.Тауарлық.материалдық қорларды бағалау әдістері.

7.Материалдық қорлардың қоймадағы есебі.

8.Материалдардың бухгалтериядағы есебі.

9.Материалдық қорларды түгендеу.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметі барысында өздерінің өндірген дайын бұйымдары,сату үшін сатып алған тауарларды (жолдағы тауарлар), аяқталмаған өндіріс, басқаларға көрсеткен қызметтері сондай-ақ жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету барысында пайдалануға арналған қосалқы бөлшектері отындары, ыдыс және ыдыстық материалдарды жартылай фабрикаттар және басқа да материалдарды сол ұйымның тауарлық материалдық қоры түріндегі ағымдағы активі болып табылады.
Олардың өндіріс құралдарынан өзгешелігі өндіріс құралдары шаруашылық
үдерісіне(процесіне)ұзақ уақыт қатысып, өздерінің табиғи пішінін сақтай отырып өндірілетін өнімге өз құнының бір бөлігін қосып отырыратын болса,еңбек заттары өндірісті пайдаланған кезде өздерінің бастапқы құнын түгелдей өндірілнтін өнімге ауыстырады. Шығарылатын өнімнің, атқарылатын жұмыстың өзіндік құнының көп бөлігі еңбек заттарының құнынан тұрады. Сонымен қатар еңбек заттарын өндірістік қор болып табылады.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:

1. Тауарлық- материалдық қорлар жайлы түсінік.

2.Тауарлық- материалдық қорлардың жүктелуі.

3.Материалдарды есептеуді ұйымдастыру.

4.Материалдардың номенклатурасы.

5.Материалдар қозғалысының есебі және оларды құжаттау.

6.Тауарлық-материалдық қорларды бағалау әдістері.

7.Материалдық қорлардың қоймадағы есебі.

8.Материалдардың бухгалтериядағы есебі.

9.Материалдық қорларды түгендеу.

.Тауарлық материалдық қорлар жайлы түсінік.

Кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметі барысында өздерінің өндірген дайын
бұйымдары,сату үшін сатып алған тауарларды (жолдағы тауарлар), аяқталмаған
өндіріс, басқаларға көрсеткен қызметтері сондай-ақ жұмыстарды орындау және
қызметтерді көрсету барысында пайдалануға арналған қосалқы бөлшектері
отындары, ыдыс және ыдыстық материалдарды жартылай фабрикаттар және басқа
да материалдарды сол ұйымның тауарлық материалдық қоры түріндегі ағымдағы
активі болып табылады.
Олардың өндіріс құралдарынан өзгешелігі өндіріс құралдары шаруашылық
үдерісіне(процесіне)ұзақ уақыт қатысып, өздерінің табиғи пішінін сақтай
отырып өндірілетін өнімге өз құнының бір бөлігін қосып отырыратын
болса,еңбек заттары өндірісті пайдаланған кезде өздерінің бастапқы құнын
түгелдей өндірілнтін өнімге ауыстырады. Шығарылатын өнімнің, атқарылатын
жұмыстың өзіндік құнының көп бөлігі еңбек заттарының құнынан тұрады.
Сонымен қатар еңбек заттарын өндірістік қор болып табылады.
Материалдарды есептеудің негізгі міндеттері:

1. Дайындалған, келіп түскен және өндіріске немесе сыртқа босатылған
материалдарды уақытында есептепеп кіріске алу немесе есептен шығару;
2. Материалдардың қоймада және тасымалдау кезінде түгел сақталуын
бақылау;
3. Материалдық қорлар қалдығының белгіленген мөлшерден артып немесе
төмендеп кетпеуін бақылау;
4. Материалдарды өндірісте пайдаланған кезде олардың техникалық жолмен
анықталған мөлшерін және тұтыну мөлшерінің қорын анықтау;
5. Материалдардың өндірісте ұтымды пайдалануын бақылау;
6. Дайындалған материалдардың өзіндік құнын анықтап және олардың жоспарлы
есептеу бағасынан айырмашылығын тауып, пайдаланған материалдар құнын
әр оъектінің шығынына қосу.
Жақсы және дұрыс ұйымдастырылған есеп материалдардың түгел сақталуына,
үнемді пайдалануына көмегін тигізеді. Материалдардың түгел және дұрыс
сақталуы, сондай-ақ ұтымды пайдаланылуы, жұмсалуы үшін алдын ала мыналарды
жасау қажет:
- тиісті түрде жабдықталған материалдық қорларды сақтайтын қойма немесе
бөлме болуы қажет және бөлмелердің әр қайсысы материалдың белгілі бір
түрін сақтауға арналған болу керек;
- материалдар қойманың әр бөлігінде өздерінің түрлері, соттары,
өлшемдері бойынша керекті кезінде қалдығын тексеруді қамтамасыз
ететіндей етіп орналастырылуы керек;
Кәсіпорын мен ұйымдардың әкімшілігі материалдарды сақтайтын жерді
таразымен, өлшеу аспаптарымен және ыдыстармен жабдықтап және оларды жиі
тексеріп, дұрыстығын қадағалап отыру керек. Ұйымның басшысы материалды
қабылдайтын және босататын адамдардың топтарын белгілеп, олармен материалға
жауапкершілік туралы шарт жасайды. Сондай-ақ кәсіпорын басшысы материалға
жауапты адамдарды жұмысқа алу, жұмыстан босату барысында ұйымның бас
бухгалтерімен алдын ала келісіп отыруы қажет. Материалдарды кіріске алу
және қоймадан босату құжаттарына қол қою құқығына ие болған қызмет
иелерінің тізімін белгілеу кәсіпорын басшысының немесе ол сенім білдірген
адамның жұмысы болып табылады.
Материалдардың есебін дұрыс және ұтымды ұйымдастыру үшін мыналар
керек:
- материалдардың бірыңғай номенклатурасы мен жоспарлы есеп айырысу
бағасын белгілеу;
- құжат айналымының дәл жүйесін белгілеу және материалды есепке алу мен
есептен шығару операцияларының тәртібін сақтау;
- бірыңғайланған алғашқы есеп құжаттары нысандарының түрлерін белгілеу
және олармен ұйымның барлық бөлімін қамтамасыз ету.
Сонымен қатар материалдарды алдағы уақыттарда пайдалану үшін өндіріске
босату және басқа жаққа берілетін мөлшерін белгілеп, оларды жетілдіріп
отыру керек.
Белгіленген тәртіп бойынша материалдардың қалдығын жаппай түгендеу,
бақылау арқылы тексеріп және олардың нәтижесін дер кезінде есепке алып
отыру қажет.

2.Тауарлық-материалдық қорлардың жіктелуі

Еңбек заттары біртекті емес. Олардың бір-бірінен өндірісте атқаратын
міндеттеріне қарай, сондай-ақ физикалық жәнехимиялық қасиеттеріне қарай
өзара айырмашылықтары бар. Сондықтан да материалдар есебін дұрыс
ұйымдастырудың ең басты мәселесі, оларға экономиакалық жағынан дәлелденген
жіктеу жасау болып табылады. Өздерінің өзгешеліктері мен өнім дайындауда
атқаратын міндеттеріне қарай материалдар:
- шикізат;
- негізгі материал;
- көмекші материал;
- жартылай фабрикат және тағы да басқалар болып бөлінеді.
Негізгі материалдар мен шикізаттар өндірілетін өнімнің құрамына кіріп
оның материалдық негізін жасайды.
Шикізаттар деп бұрын азды-көпті еңбек сіңірілген заттарды айтады.
Бұлардың құрамына кен өндіруші, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы
мекемелерінің өндірген өнімдері – мұнай, кен, мақта, жүн, тері, ағаш және
т.б. жатады.
Негізгі материалдардың қатарына өнімнің өзіндік құнын құрайтын өңдеуші
өнеркәсіп өнімдері – ұн, мата, кірпіш және т.б. жатады.
Өндірістік үдерістің бір сатысынан толық өтіп әрі қарай өңдеуді қажет
ететін материалдар жартылай фабрикаттар деп аталады. Материалдың бұр түрін
әрі қарай өңдеу арқылы дайын бұйымдар алынады. Олардың аяқталмаған өнімнен
айырмашылығы, оны сол күйінде сатуға болады. Бұндай жағдайда жартылай
фабрикатты сатып алға ұйымдар оны әрі қарай өңдейді. Сондықтан да әрі қарай
өңдеуге арналған ұйымның өзінің өндірген немесе басқалардан сатып алған
заттары еңбек заттарының қатарында есептеледі. Жартылай фабрикаттар
қатарына құрылыс ұйымдарында бетон және ағаш бұйымдарын , металлургияда
шойын мен болатты жатқызуға болады.
Көмекші материалдарға әр түрлі химикаттар мен майлайтын, сүртетін
және жөндеуге керекті басқа да материалдар жатады. Көмекші материалдың
негізгі материалдан айырмашылығы, олар өнімнің материалдық (заттық) негізін
құрамайды. Олар өндіріс үдерісінде қолданылуы барысында негізгі
материалдарға өзініңандайда бір тиісті әсерін тигізіп, негізгі
материалдардың түсі тағы да басқа жақтарын өзгертеді. Материалдардың бұл
түріне бояуларды, әктерді жатқызуға болады.
Материалдық қорлардың ішінде бөлек топ болып отындар, ыдыс және
ыдыстық материалдар, қосалқы бөлшектер, құрылыс материалдары, т.б.
есептеледі.
Отындар тобына техикалық мақсатта энергия өндіруге, үй жайларды
жылытуға пайдаланатын материалдардың барлық түрі жатады.

3. Материалдарды есептеуді ұйымдастыру

Ұйымның типтік бухгалтерлік есепшоттар кестесінің екінші бөлімінде
Материалдар есебі мына шоттарда жүргізіледі:
- шикізат пен материалдар;
- сатылып алынған жартылай фабрикаттар;
- отындар;
- ыдыс пен ыдыстық материалдар;
- қосалқы бөлшектер;
- басқадай материалдар;
- өңдеуге берілген материалдар;
- құрылыс материалдары.
Шикізат пен материалдар шотында - өндірілетін өнімнің құрамына кіріп,
оның негізін жасайтын немесе өнімді дайындағанда оның керекті құрастырушысы
болып табылатын шикізаттар мен негізгі материалдардың, өнім өндіруге
қатысатын немесе шаруашылық қызметіне сондай-ақ техникалық мақсатқа
пайдаланылатын, өнім өндіру үдерісіе әсер ететін материалдардың ұйымдардағы
есебі, олардың кіріске алынуы мен шығыс етілуі есептеледі.
Сатылып алынған жартылай фабрикаттар шотында өндіріліп шығарылатын
өнімді жинақтау үшін сатылып алынған өңдеу және жинақтауды керек ететін
жартылай фабрикаттардың, жинақтауыш бұйымдардың, бөлшектердің кәсіпорындағы
есебі жүргізіледі.
Отындар деп аталынатын шотта тасымалдау құралына пайдаланылатын,
сондай-ақ өндірістің техникалық қажетіне, энергия өндіруге және үйді
жылытуға пайдаланатын ( мұнай өнімдері мен фтор, газ, көмір
т.б.)отындардың қалдығы және кірісі мен шығысы есептеледі.
Ыдыс және ыдыстық материалдар шотында ұйымдағы ыдыс және ыдыс
материалдарының барлық түрлерінің ( шаруашылық құралы ретінде
пайдаланатындардан басқасы), сондай-ақ ыдыстарды өндіріп (жасап) шығаруға,
оларды жөндеуге арналған материалдар мен бөлшектердің кіріске алынуы мен
шығыс етілуі есебі жүргізіледі. Жабдықтаушы, өткізуші немесе саудамен
айналысатын кәсіпорындар тауарлар салынған ыдыстарды сатылып алынған
тауарлар шотында есептейді.
Қосалқы бөлшектер деп аталатын шотта ұйымның пайдаланудағы машиналар
мен жабдықтарды, тасымалдау құралдарын және тағы сол сияқтыларды жөндеуге,
мүжілген жерлерін ауыстыруға арналған қосалқы бөлшектердің кірісі мен
шығысы және қалдығы есептеледі.
Басқадай материалдар деп аталатын шотта өндіріс қалдықтары,
түзетілмейтін өндіріс ақаулары, ұйымның өзінде материал, отын немесе
қосалқы бөлшек ретінде пайдалануға жарамайтын есептеп шығарылған негізгі
құралдарды бұзғаннан алынған материалдың, металл сынақтарының есебі
жүргізіледі. Сонымен қатар бұл шотта ауыл шаруашылық кәсіпорындары өз
өндірісіне қажетті тұқымдарды, отырғызылатын көшеттерді, мал азығын
дайындаудағы тыңайтқыштарды, ауыл шаруашылық дақылдарын дайындауда зиянын
тигізетін жәндіктермен күресу үшін пайдаланылатын улы химикаттар мен дәрі-
дәрмектерді және т.б. материалды есептейді.
Өңдеуге берілген материалдар шотында қайта өңдеу үшін басқа ұйымдарға
берілген, келешекте өңдеуден алынған бұйымның өзіндік құнының құрамына
кіретін материалдар есептеледі.
Құрылыс материалдары атты шотта тікелей құрылыс салуға және монтаж
жұмыстарына, сондай-ақ құрылыс бөлдшектерін дайындауға пайдаланатын
материалдар және құрылыс қажетіне керекті басқадай материалдар есептеледі.

4. Материалдың номенклатурасы

Материалдар есебін дұрыс ұйымдастыру үшін материалдардың
номенклатуралық тізімі мен баға көрсеткішін дайындаған дұрыс.
Материалдардың номенклатурасы деп өндірісте пайдаланатын
материалдардың белгілі бір түрлеріне олардың аты, сапасы, мөлшері тағы да
басқа көрсеткіштері бойынша жасалған жіктеу тізімін айтады. Номенклатуралық
тізімде әр материалдың дұрыс аты, оған берілген номенклатуралық нөмірі мен
өлшем бірлігі көрсетіледі. Сонымен қатар номенклатуралық тізімде әрбір
материалдың бухгалтерлік есепте есептелетін бағасы көрсетіледі. Сондықтан
номенклатуралық тізімді номенклатуралық баға көрсеткіші деп те айтады.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда пайдаланатын материалдар номенклатуралық
тізімде, әдетте белгілі бір өздерінің топтары бойынша және ішкі топтары
аттары, сапалары немесе мөлшерлері бойынша жіктеліп көсетілуі тиіс. Әрбір
топқа тиісті сан жүйесі яғни шифр белгіленеді. Шифр жүйесіндегі сандық
белгілері саны әрбір топқа жататын материалдар санына байланысты.
Материалдарға берілген шифрлар бұл материалдар жазылған алғашқы
құжаттарда, есеп тіркелімдерінде және әр түрлі кестелерде (таблицаларда)
көрсетілетін болғандықтан, есеп қызметінің жұмысын жетілдіру үшін сан
жүйесінің (шифрлардың) және оның цифрларының аз болуы ыңғайлы әрі дұрыс
болады. Материалдарға шифрлар тағайындағанда сол шифрдан материалдың қай
шотқа, сондай-ақ қандай аралық шотқа жататынын көрсететіндей етіп
тағайындау керек.Материалдардаң номенклатуралық номерін жеті цифрдан
құрастыру ыңғайлы болып табылады. Оның алдыңғы үш цифры шоттың келесі екі
цифры қай топқа жататынын көрсетсе, соңғы екі цифры материалдардың осы топ
ішіндегі реттік санын көрсетеді. Номенклатуралы қномірді бес саннан да
құрастыруға да болады. Ол жағдайда оның алдыңғы бірінші цифры шоттың
келесі екі цифры қай топқа жататынын, ал соңғы екі цифры материалдың топ
ішіндегі реттік санын көрсететіндей болып тағайындалуы керек.
Номенклатуралық баға көрсеткіштерінде материалдар өздерінің статистикалық
есеп берудегі қаралған тізімдердегі тәртібі бойынша топталғаны дұрыс.
Номенклатуралық тізімде материалдың әр тобы бойынша жаңадан алынатын
материалдарға бос орын және реттік сан қалдырылады. Егер бағаларында көп
айырмашылық болмаса бір номенклатуралық нөмірге түрлері бір тектес, бірақ
бағасы мен сортында аздап айырмашылығы бар материалдарды біріктіруге
болады. Бұл жағдайда олардың есептеу бағасы орташа бағаға сәйкес
тағайындалады. Материалдарға қойылатын номенклатуралық нөмірі, өлшем
бірлігі ол материалдың барлық кіріс-шығыс құжаттарына, қоймадағы есеп
карточкасында (үлгілі түрі М-17) және материалдық есеп беруде көрсетіледі.
Егер ұйымдарға кейбір материалдар басқа өлшем бірлігімен келіп түссе ондай
материалдар номенклатуралық нөмірде көрсетілген өлшем бірлігі бойынша
қайтадан саналып кіріске алынады. Материалдардың номенклатуралық баға
көрсеткіші, әсіресе материалдар есебін оперативтік – (жедел) қалдық тәсілін
қолдану арқылы жүргізгенде өте тиімді.

5. Материалдар қозғалысының есебі және оларды құжаттау

Кәсіпорындар мен ұйымдарда материалдық-техникалық жабдықтармен
қамтамасыз ету жұмысымен арнайы бөлім және мамандар шұғылданады. Олар ұйым
бойынша келер жылы өндірілетін өнім көлеміне қарай белгіленген өлшем
бойынша келер жылы өндірілетін өнім көлеміне қарай белгіленген өлшем
бойынша өндіріске керек болатын материалдың көлемін алдын ала анықтап,
жабдықтаушы мекемелермен қажет болатын материалдар көлемі туралы шарт
жасайды. Шартта материалдың аты, көлемі, бағасы, жеткізіліп берілетін
уақыты көрсетіледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың жабдықтау бөлімі шартта
көрсетілген келісімдердің орындалуын қадағалап отырады. Ол үшін
материалдарды алып келген тасымалдау көлігінің жолдама құжаты, теміржол
жүкқұжаты (накладнойы), көліктік жүкқұжаты, жабдықтаушыдан келген басқа да
құжаттар алдымен жабдықтау бөліміне табыс етіледі. Бұл жерде, яғни
жабдықтау бөлімінде келген құжаттар М-1 түрлі келген жүкті есептеу
журналына тіркеледі. Одан кейін бұл құжаттарды материалды алып келетін
экспедиторға береді. Сонымен қатар экспедиторға материалды алу үшін
сенімхат беріледі. Экспедитор алған жүкқұжаттары мен сенімхатты алғаны үшін
М-1 журналға қол қояды.
Жабдықтау бөлімі келген материалдарды қабылдап алуды да қадағалап
отырады. Ол үшін жоғарыда аталған журналға материалдардың қабылданған
уақыты (айы, күні, жылы) мен ол үшін толтырылған құжаттың атын (үлгілі түрі
) және нөмірін жазады. Жабдықтаушы мекемеден және жүк тасымалдаушы
ұйымдардан материалдарды немесе жүктерді алу үшін кәсіпорыннан
тағайындалған экспедиторға немесе жүкті алатын басқа адамға үлгілі түрі М-
2 түрлі сенімхаты лауазымды адамның материалдық қорларды қабылдап алуға
ұйымның сенімді адамы ретінде қатысу құқығын ресімдеу үшін беріледі. Бұл
сенімхатты бухгалтерия бір дана етіп жазады. Сенімхатты алған адам оны
алғаны үшін хаттың бухгалтерияда қалған түбіршегіне қол қояды. Сенімхаттың
М-2А түрі жабдықтаушы ұйымдардан белгіленген мерзім ішіндегі материалды
тұрақты алып тұратын экспедиторға беріледі. М-2А түрлі сенімхат алдын ала
нөмірленген барлық парағы арқылы жіп өткізіп тігілген және үлгі түрі М-3
берілген сенімхаттарды есептеу журналына тіркелуі керек. Кәсіпорындар
мен ұйымдардың экспедиторы немесе басқа да қызметкері М-2А түрлі
сенімхатты алғаны үшін осы журналға қол қояды. Кейіннен олар осы журналға
сенімхатта көрсетілген материалдарды алған уақытын (күні, айы, жылы), кіріс
ету құжатының нөмірін жазады. Қоймаға қабылданған материалдық қорларға
жауапты адам сол күні үлгі түрі М-4 кіріс ету ордерін бір дана етіп
толтырады.
Жабдықтаушы ұйым тауарлық-материалдық қорларды автомобиль көлігі арқылы
жеткізіп беретін жағдайда жіберілетін материалдарға 4 (төрт) дана етіліп
тауар-көлік жүкқұжаты (накладной) толтырылады. Оның бірінші данасы
жіберілген материалдарды есептен шығару үшін материалдарды жіберушіде
қалдырылады: екінші, үшінші және төртінші даналары материалдарды жіберуші
(босатушы) ұйымның мөрі және лауазымды адамдардың қолмен расталып, сондай-
ақ жүкті қабылдап алғаны жайлы көлікті жүргізушінің қолы қойылып
жүргізушіге тапсырылады.
Жүргізуші тауар-көлік жүк құжатының екінші данасын материалдарды
қабылдап алушы ұйымға тапсырады. Бұл құжаттың негізінде ұйым келген
материалдарды кіріске алады.
Құжаттың үшінші және төртінші даналары материалдарды қабылдап алғанын
растайтын құжат ретінде ұйымның мөрі басылып және тиісті адамдардың қолдары
қойылып, жүкті тасымалдаушы автомобиль көлігі тіркелген ұйымға тапсырылады.

Кейіннен ол құжаттың үшінші данасы материалдық құндылықтарды
тасымалдауға тапсырыс берген ұйымға тасымалдау құнын төлеуге трабыс
етілетін шотқа негіздеме ретінде қосылып беріледі.Құжаттың төртінші данасы
автомобиль көлігінің жол қағазына (путивой лист) тіркеліп, жүргізушіге
еңбекақы және автомобиль көлігінің атқарған жұмысына сәйкес түрлі
есептеулер есептеу үшін пайдаланылады.
Егер келіп түскен материалдардың саны, көлемі, сапасы онымен келген
құжаттағы дерекке сәйкес келмесе үлгілі түрі М-7 қабылдау актісі
жасалынады. Сонымен қатар үлгілі түрі М-7 қабылдау актісі жіберу
құжатынсыз келген материалдарға да толтырылады. Бұл акт екі дана етіліп
міндетті түрде материалдарды қабылдап алған кісінің және материалды
жіберген жабдықтаушы кәсіпорын өкілінің қатысуымен, егер де жабдықтаушы
ұйымның өкілі болмаған (келмеген) жағдайда бұл ұйымға ешқандай қатысы
(мүдделілігі) жоқ ұйым өкілінің (адамның) қатысуымен жасалынады.
Материалдарды қабылдап болғаннан кейін бұл актінің бір данасы
материалдармен бірге келген жөнелтпе құжатымен бірге қабылданған
материалдарды есепке алу үшін ұйымның бухгалтериясына, ал екіші данасы
кәсіпорынның жабдықтау бөліміне келіп түскен материалдардың
жетіспейтіндігін жабдықтаушы ұйымға жаңылыс келіп түскен немесе ұйымның
алудан бас тартқан материалдарды уақытша қабылданып, бөлек жиналады. Ондай
материалдар үлгілі түрі М-4 кіріс ету ордері бойынша қабылданып, баланс
сыртындағы Уақытша сақтауда тұрған материалдық қорлар деп аталатын шотта
есептелінеді.
Материалдар кәсіпорындар мен ұйымдардың ішіндегі цехтарына,
бөлімшелеріне , өзінің аумағы сыртындағы шаруашылықтарына, сондай-ақ басқа
ұйымдарға үлгілі түрі М-15А материалдарды босату (ішкі ауыстыруды) талап
ету жүк құжаты бойынша босатылады.
Материалдарды босату (ішкі ауыстыру) талап ету жүк құжаты екі дана
етіліп жазылып, оған бас бухгалтердің немесе ол сенім білдірген тұлғаның
қолы қойылуы арқылы шешіледі.
Егер материалдар қоймадан кәсіпорынның өзінің шаруашылықтарына
(цехтарына, бөлімшелеріне) босатылатын жағдайда үлгілі түрі М-15А
материалдарды босатуды (ішкі ауыстыруды) талап ету жүк құжатының бір
данасы материалдарды алушыға беріледі де, ал екінші данасы қоймада
қалдырылып, кейіннен бухгалтерияға табыс етіледі. Бұл жағдайда толтырылатын
құжаттарды материалдарды босатылатын қойманың (цехтың) сол материалдарға
жауапты тұлғасы толтырылады.
Үйлерді, ғимараттарды, құрылыстарды бұзғаннан, бөлшектегеннен алынатын
іске жарамды материалдарды кіріске алу үшін үлгілі түрі М-35 санды акт
толтырылады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың өндірісінде жиі пайдаланылатын материалдық
құндылықтар үшін толтырылатын талап ету қағаздарының санын кемітіп, есеп
жұмысын жеңілдету үшін және материалдарды өндіріске босату лимитінің
сақталуына ағымдағы бақылау жүргізу үшін лимиттік-заборлық (шектеу
карталары) карталарды қолдануға болады. Лимиттік-заборлық картаныңүлгілі
түрі М-8 бойынша ұйымның қоймасынан босатылатын материалдардың санын
(көлемін), ол материалдар арқылы өндірілетін өнімнің және оның біреуіне
жұмсалатын материалдардың көлеміне қарап экономикалық жоспарлау бөлімі
есептеп шығарылады. Лимиттік-заборлық карта бойынша материалдар онда
көрсетілген мөлшер шегінде ғана босатылады. Лимидтік-заборлық картаның
негізіне сүйене отырып өндіріске босатылатын материалдарды қойманың
есебінен шығарады. Лимиттік-заборлық карта қоймадан бір ай бойы босатылатын
материалдарға жасалынады. Бұл картада шығарылатын өнімнің, шығынның немесе
тапсырыстың коды көрсетілуі тегіс.Лимиттік-заборлық картаның бір данасы
жаңа айдың басына дейін материалдарды алатын цехқа немесе бөлімшеге, ал
екінші данасы материалдарда босататын қоймаға табыс етіледі.Материалдар
қоймадан өндіріске цехтің өкілі өзіндегі лимидтік-заборлық картаны
әкелгенде ғана босатылады.
Қоймашы лимиттік-заборлық картаның екі данасында материалдардың
босатылған уақыты (күні, айы, жылы) мен олардың санын номенклатуралық
нөмірі бойынша жазады. Содан кейін лимиттік-заборлық картаның цехтағы
данасына қоймашы, ал қоймадағы данасына цех басшысы немесе оның өкілі қол
қояды. Материалдарды есептеуге осы күнгі санайтын машиналар пайдаланылған
жағдайда толтырылатын алғашқы құжаттардың санын азайту үшін қоймадан
босатылатын материалдарды тікелей қойманың карточкасына жазу жүйесін де
қолдануға болады. Бұл жағдайда материалдарды қоймадан босатуға ешқандай
құжат жазылмайды. Лимиттік-заборлық картаға барлық бір дана болып
жазылатын бухгалтерлік құжаттар негізделініп жасалады. Материалдарды
босату лимитін қоймадағы картаның өзінде де көрсетуге болады. Бұл
карточканың үлгілі түрі – М-17. Цехтің өкілі материалдарды алған кезде
қоймашының есептеу карточкасына қол қояды да, ал қоймашы цехтің лимиттік-
заборлық карточкасына қол қояды. Сондай-ақ лимиттік-заборлық карточкада
өндірісте пайдаланылмай қоймаға қайтарылып берілген материалдар да
есептелінеді. Қоймадағы есеп карточкасына материалдардың әрбір
номенклатуралық нөмірі бойынша босатылғаны, қоймада қалғаны, материалдарды
цехта әрбір босатқан уақыт сайын немесе лимиттік-заборлық картаны жапқаннан
кейін, бірақ келесі айдың біріне дейін жазылып отырылуы тиіс. Бұл жағдайда
лимиттік- заборлық картаны қоймалық есептің тиісті карточкаларымен бірге
сақтау керек. Лимитті пайдаланып болғаннан кейін қоймадағы лимиттік-
заборлық картаның қорытынды дерегі лимиттік-заборлық картаның цехтағы
данасымен салыстырылады. Егер бұл лимиттік-заборлық картадағы деректер
өзара сәйкес болса, екі жақтың өкілдері, яғни қоймашы мен цех өкілі
деректердің дұрыстығын мақұлдап қол қояды.
Айдың аяғында лимиттік-заборлық картада көрсетілген материалдардың
пайдаланылған-пайдаланылмағанына қарамастан барлық лимиттік-заборлық
карталар бухгалтерияға тапсырылады.
Құрылыс ұйымдарында көбінде лимиттік-заборлық картаның М-28 және М-28А
нөмірлі үлгілі түрлері қолданылады. Үлгілі түрі М-28 нөмірлі лимиттік-
заборлық карта материалдарды салынып жатқан құрылысқа ол құрылыс
басталғаннан бастап, аяқталғанға дейін босатуға арналған. Лимиттік-заборлық
картаның бұл түрі құрылыс жұмысын жүргізуші прорабтар немесе мастерлер тағы
да басқа жұмыс жүргізушілердің біреуінде болады. Сонымен қатар ай сайын
үлгі түрі М-28 лимиттік- заборлық карта жазылады да, ол қоймада
сақталынады. Материалдарды қоймадан босатқанда қоймашы үлгілі түрі М-28А
лимиттік-заборлық картаға қол қояды, ал материалдарды қабылдап алу үшін
құрылыс бөлімінің өкілі үлгілі түрі М-28А лимитті-заборлық картаға қол
қояды. Айдың аяғында жұмыс жүргізуші мастер, прораб пайдаланылмаған
материалдарға түгендеу жүргізіп, оның нәтижесі бойынша үлгілі түрі М-28
түрлі лимиттік-заборлық картадағы 14 графаны толтырады. Ай бойы нақтылы
пайдаланылған материалдар санының көлемі карточканың әрбір жолы бойынша
алынған материаладрдан қоймаға қайтадан тапсырылған материалдармен оның
айдың аяғында пайдаланылмай қалған қалдығын алып тастау арқылы табылады.
Қоймашы мен жұмыс жүргізуші тиісті жазулары жазылып дайын болған лимиттік-
заборлық картаны алғашқы құжаттармен бірге материалдар жайында берілетін
есепке тіркеп, бухгалтерияға тапсырылады. Бухгалтерияда қойманың берген
есебі бойынша жұмсалған, өндіріске босатылған материалдардың есептен дұрыс
шығарылуы тексеріледі.Сонымен қатар үлгілі түрі М-28 түрлі лимиттік-
заборлық карта арқылы әрбір объекті бойынша құрылыс басталғаннан бастап
жұмсалынған материалдар жайлы деректер анықталады. Салынып бітпеген
объектінің лимиттік-заборлық картасы жұмыс жүргізушіге қайтарылып беріледі.
Лимиттік-заборлық картаның М-28А нөмірлі үлгілі түрі материалдарды орталық
қоймадан немесе құрылыс бөлімшесінің қоймасынан құрылыс объектілеріне бір
ай бойы уақыт аралығында босатуға арналған. Лимиттік-заборлық картаның
үлгілі түрі М-28 және М-28А санды нөмірлерінің ішінде материалдардың ай
бойы босату санына қарап, қосымша парақ тігуге де болады. Лимиттік-заборлық
карта бойынша материалдарды әрбір босатқан сайын пайдаланбағаннан қалған
қалдығы шығарылып отырылады. Егер материалдар лимиттік-заборлық картада
көрсетілгеннен артық мөлшерде керек болса, ондай материалдарға үлгілі түрі
М-10 санды Материалдарды ауыстырылуды (қосымша босату)талап ету актісі
толтырылады. Лимиттік-заборлық картада көрсетілгеннен артық керек болған
материалдар үшін немесе бір материалдардың орнына екінші бір материалдарды
алу немесе пайдалану керек болған жағдайда кәсіпорын басшысының немесе оның
өкілетті қызметкерінің рұқсаты болуы керек. Бұндай материалдарға да
жоғарыда айтылған үлгілі түрі М-10 түрлі Материалдарды ауыстыруды (қосымша
босату) талап ету актісі толтырылады.Сонымен материалдарды өндіріске лимит
бойынша босату кәсіпорын басшысының өндірісте болып жатқан кемшіліктерді
уақтылы білуіне мүмкіндік береді. Кәсіпорындар мен ұйымдардың ішінде
құрылыспен айналысатын өндіріс орындарында ашық қоймаларда сақталынатын
материалдар көп пайдаланылады (құм, тас, қиыршық, кірпіш және т.б.). Бұлар
қоймашының жауапкершілігінде далада сақталынады. Олардың әр құрылыс
бөлігіне берілетіндері бойынша бөлек сақталғаны дұрыс. Бұндай материалдарды
талап ету қағазы бойынша босатады. Ай сайын олардың қалдық көлемін өлшеу
арқылы құрылысқа босатылған материалдардың көлемі, мөлшері анықталады. Ол
үшін айдың аяғында түгендеу жүргізіп материалдардың ай бойы талап ету
қағазы бойынша босатылғанның саны мен көлемін нақтылы пайдаланылған
материалдардың санымен салыстырып отыру керек. Көп жағдайларда ашық жерде
сақталынатын материалдарды өлшеп тұруға мүмкіндік болмайды. Сондықтан да
оларды тікелей құрылыс салынып жатқан объектіге түсіреді де, пайдаланғаннан
қалған қалдығын өлшеу арқылы көлемін біледі.

6. Тауарлық-материалдық қорларды бағалау әдістері

Материалдық қорлар бухгалтерлік есепте мына әдістер негізінде бағаланады:
1.Арнайы сәйкестірілген есептеу әдісі
2. Орташа өзіндік құнын есептеу әдісі
3. ФИФО әдісі
4. ЛИФО әдісі

Арнайы сәйкестірілген есептеу әдісі
Арнайы сәйкестірілген есептеу әдісі әдетте бірімен бірін алмастыруға
болмайтын немесе кәсіпорында ерекше тәртіппен пайдаланылатын (асыл
металдардың, асыл тастардың т.б.) нақтылы бір материалдық қорлардың бағасын
есептеуге арналған. Бұл әдіс жұмсалынған материалдар мен істелінген
жұмыстардың нақты өзіндік құнын есептеп шығаруды көздейді. Сондай-ақ бұл
есептеу әдісі сатылып алынғанына немесе кәсіпорынның өзінде өндірілгеніне
қарамастан арнаулы жоспарлауға арналған материалдардың өзіндік құнын
есептеуге арналған.

Орташа өзіндік құнын есептеу әдісі
Орташа өзіндік құнын есептеу әдісі бойынша кәсіпорынға кіріске алынған
әрбір материалдыққорлардың бағасы олардың кіріске алынғандағы шоты бойынша
бағасын анықтау мүмкін болмаған жағдайда жүргізіледі. Материалдық қорлар
тобының орташа өзіндік құны ұйымдағы материалдардың есепті айының
басындағы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тауарлық-материалдық қорлар жайлы тусінік
Тауарлық-материалдық қорлар жайлы
Тауарлық-материалдық қорлар
Тауарлық-материалдық қорлар есебінің теориялық негізі
Қорлар жайлы түсінік
Тауарлы-материалдық қорлар
Материалдық қорлар
Материалдық қорлар есебі
Тауар- материалдық қорлар есебі
Материалдық қорлар туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь