Заманынан озып туған азамат еді Сағат Әшімбаев туралы

Қоғамды қозғайтын, адам санасын өзгертетін тұлғалар болады. Олар өзінің қата­рынан, заманынан озық туады. Өткен ғасырдың алпысыншы – сексенінші жылда­рының арасы қазақ руханиятына дарындыларды үйіп-төгіп беріп-ақ еді. Өкініші, со­лардың көбінің ғұмыры қысқа болды. Орыс әдебиетінің бағына туған Писарев секілді құйрықты жұлдыздай жарқырап жанып, ағып түскен жарықтарымыздың бірі – қазақ мәдениеті мен әдебиетінің дамуына, ұлттық сананың өсуіне үлкен үлес қосып кеткен асылымыз Сағат Әшімбаев еді.

Мен Сағатқа сабақ берген, оны жақсы білген кісілердің бірімін. Сағат та заманынан озып туған азамат еді. Кездескен кезде қынабынан суырылған жалт-жұлт еткен қы­лыш елестеуші еді көзге. Қай ортаға барса да сыйып жүре беретін, өзінің пікірін бүкпесіз ашық айтатын, оппонентін лезде ашық пікірге шақыратын. Бұл, сірә, көп оқып, көп тоқығанынан болар. “Мына мәселе туралы көзқарасыңыз қалай?.. Өзім былай ойлаймын”, – деп “әу” деп ауыз ашқаннан-ақ ұршықша үйіріп, жіпсіз жетелеп, ағыл-тегіл текті сөзге бұрып әкететін. Жатсыну, тіксінуді білмейтін, аңқылдаған ақпейіл көңілдің тереңіне сүңгігендей әсерде болатынбыз. Қалай шүйіркелесіп, тіл табысып кеткеніңді білмей қалатынсың.

Сағат көп оқитын. Дүкенге бір жақсы кітап түсті десе – күндіз қолына шам алып із­деп тауып, оқымай тынбаушы еді. Шөлдегі жолаушы секілді білуге... білім кәусарынан мейір қандыруға... құныға, құлшына ізденуге әрдайым бейіл еді. Сол білгенін өзінің пайымына, байлауына қосып төгілдіріп айта жөнелгенде, кісі еріксіз ұйып тыңдайтын. Тыңдарманы көп болатын.

Сағат ініміз әдебиеттің тұлпарына мінгенде М.Әуезов, Е.Ысмайылов ағаларымыз бақи жалғаннан озып, Б.Кенжебаев әбден қартайып, көркем сөздің туын тіккен жазушылар ортасы бос қалғандай, әсіресе әдеби сын жанры жетім баладай жалтаң, азусыз халде еді. Сол бәсеңси бастаған әдеби сынның түтінін қайта шығарып, түндігін желпілдеткен Сағат бастаған бір топ жас перілер болатын. Ол әдебиетке келіп қосылған жаңа леп, тың күшті елден бұрын сезіп білді. “Балықшы балықшыны алыстан таниды” демекші, өзімен тұстас келіп жатқан жас топқа жетекші бола білді, соңына ілестірді, солардың сөзін сөйледі. Қай-қай ортадан бол­сын өзіне таныс, біліс, сырлас сыпайыны жылдам-ақ тауып ала қоятын.
        
        Заманынан озып туған азамат еді
Сағат Әшімбаев туралы
Қоғамды қозғайтын, адам санасын өзгертетін тұлғалар болады. ... ... ... озық ... ... ... ...
сексенінші жылда­рының арасы қазақ руханиятына дарындыларды ... еді. ... ... ... ғұмыры қысқа болды. Орыс
әдебиетінің бағына туған Писарев секілді құйрықты жұлдыздай ... ... ... ... бірі – ... ... мен ... дамуына,
ұлттық сананың өсуіне үлкен үлес қосып кеткен асылымыз Сағат ... ... ... ... ... оны ... білген кісілердің бірімін. Сағат
та заманынан озып туған азамат еді. Кездескен кезде қынабынан суырылған
жалт-жұлт ... ... ... еді ... Қай ... ... да ... жүре
беретін, өзінің пікірін бүкпесіз ашық ... ... ... ... шақыратын. Бұл, сірә, көп оқып, көп тоқығанынан болар. “Мына мәселе
туралы көзқарасыңыз қалай?.. Өзім былай ... – деп ... деп ... ... ... ... жетелеп, ағыл-тегіл текті сөзге бұрып
әкететін. Жатсыну, тіксінуді білмейтін, аңқылдаған ... ... ... ... ... ... шүйіркелесіп, тіл табысып
кеткеніңді білмей қалатынсың.
Сағат көп оқитын. Дүкенге бір жақсы кітап түсті десе – күндіз ... алып ... ... ... тынбаушы еді. Шөлдегі жолаушы секілді
білуге... білім кәусарынан мейір ... ... ... ... бейіл еді. Сол білгенін өзінің пайымына, байлауына ... ... ... кісі ... ұйып ... ... көп болатын.
Сағат ініміз әдебиеттің тұлпарына мінгенде М.Әуезов, Е.Ысмайылов
ағаларымыз бақи ... ... ... ... ... көркем сөздің
туын тіккен жазушылар ортасы бос қалғандай, ... ... сын ... ... ... ... ... еді. Сол бәсеңси бастаған әдеби сынның түтінін
қайта шығарып, ... ... ... ... бір топ жас ... Ол ... келіп қосылған жаңа леп, тың күшті елден бұрын ... ... ... ... ... демекші, өзімен тұстас келіп
жатқан жас топқа жетекші бола ... ... ... ... ... ... ... бол­сын өзіне таныс, біліс, сырлас сыпайыны жылдам-
ақ ... ала ... Хан ... ... ... ... ерте қатайып, түлеп
ұшқан тас түлек еді. ... ... ... ә ... ... жарқырап
көзге түсті. Ол табиғаты таза, ... ... қаны ... ... ... ... кәусар бастауындай, жасыл құрағындай қазақ
әдебиетінің шоқ жұлдыздай алып­тарынан бастап, одан кейінгі ақын-жазушылар,
өзінің ... сол ... ... көп ... ... ... — бұрынғы
“Лениншіл жас” арқылы қалың ... ... ... үлгеріп
еді.
Академик Мұхаметжан Қаратаев: “...айтулы әдебиет сыншысы, сарапшысы,
әділет­сіздікке ... ... ... ... ... мұраты” атты
тұңғыш жинағы – осының айғағы” деп жазғанда Сағат бар болғаны қылшылдаған
жиырманың үстіндегі жас ... еді. ... ... ... ... ... қалыптасты. Өз өмірін, еңбегін адам рухының биіктігі мен
тазалығын қорғауға арнады.
Өткір көздері көзәйнегінен ұшқындап, жүзінен нұр ... ... ... ... жүзді жігіт еді. Аузын ашса көмейі көрінген ақкөңіл еді.
Оқығаны да, тоқығаны да көп еді. Төл ... ... ... ... ... ... ... оқып, Шығысты тоқып өсті. Замандастары
арасында ... де, ... де, ... ... де
оқшауланып айрықша көрінетін. Тұнық көздері де, терең сөздері ... де, ... ... шашы да ... ... ... Жүзінде
шындық, жылылық бар болатын.
Саңлақ сыншы Сағат ... ... ... аудармамен келді. Ол 1966
жылы Мәскеудің “Прогресс” ... ... ... атты әлем ... ... сөздері болатын. “Сын мұраты” (1974) атты тырнақалды
туындысы үшін 1976 жылы ... ... ... ... “Талантқа
тағзым” (1982), “Парасатқа құштарлық” (1985), атты сын кітаптарын ... ... Өзі ... ... соң ... сүйіспеншілік” (1993) атты
еңбегі жарық көрді. Аталған еңбектердің әдеби, ... ... ... ... ие ... ... есімінің сан ғасырларға баратынының, артында
қалған мұрасының өлмейтіндігінің айқын айғағы.
Екінің бірін көзге іле қоймайтын, паңдығы бір басына жетіп ... ... ... ... ... ... ... інілерінің бірі
санап, салиқалы сұхбаттар бергеніне бәріміз де куәміз. Сағат асыл ... ... ... да ... Сол ... ... ұлы қаламгердің
ұлттық бейнесін көрсететін құндылыққа айналды.
Текті адамдардың бірін-бірі жазбай танитынына тәнтімін. Мен ... ... ... мұрасымен танысып отырып тағы да көз жеткіздім.
Сағат әсіресе үш ұлыны пір ... ... ... ... ... арқау болған алуан түрлі оқиғалардағы ұлттың ... ... бір ... ... биікке көтеріпті. Олар – данышпан Абай, ұлы
Мұхтар Әуезов, қара сөздің хас шебері Ғабит Мүсірепов.
“ХІХ ғасырдың екінші жартысында қазақ халқы ... ... ... ең ... көрінісі – Абай поэзиясы. Ұлттық сана-сезім оянуының басы
Абай...”, – дейді ... ... ... ... ... туралы: “Кезінде Белинский Пушкинді Байронмен,
не соңғысын алдыңғысымен салыстыру рабайсыз деген ғой. Сондықтан ... ...... үшін ... Абай, біз үшін Шығыстың
Шолоховы”, – деген сөздері орынсыз-ақ. ... ... ... ой жатқан жоқ.
Шындығына келгенде, Әуезов пен ... ... екі ... ... Шығармашылық лабораториясы ұқсамаған жазушыларды бір-бірімен
салыстыру қалай десек те көңілге қонбайды. Екіншіден, Әуезов Абай ... ... Абай ... кең ... ... айтты, яғни ұстаздан
шәкірті озды. Әуезов өз ұстазын қайталамағандықтан ғана ұлы. Және ... ... ... ... ұлы ... ... ... өзі
соның жарқ еткен ... ... бола ... Олай ... ... бір жақты пікірлерге мәз болу жарасымсыз-ақ”.
Шынында, көп жұрт осы сөздің ақ-қарасын анықтамай, байыбына жетіп,
пайымын ... ... ... ... ... ұлы қаламгер шыққан шыңға
тұман іліп қойғанын аңғармады. Сағат сол ... ... ... ... Тума ... ... ... өз тұғырында
қалдырды. Солай таныды. Оны ол кезде көбіміз біле қойғамыз жоқ. Осының
өзінен-ақ ... ... кең ... ... ойлы ... ... болады. Көп
айтты болды демей, өзінің байламын күмілжіп-кібіртіктемей, күнге ... анық ... ... қалай риза болмайсың. Советтік ... ... ... ... қарап, жалтақтап сөйлейтін уақытында,
Сағаттың дәл ... ... ... ... ... да батырлық еді.
Сонау ықылым заман, көне тарихтан бастап, Пушкин, ... ... ... ... ... Бунин, Әуезов, Хемингуэй, ... ... ... ... қазақ прозасы мен поэзиясының хал-
ахуалы төңірегінде ой тербеуі ... ... ... ... ... дәлелі. Білу бар да, оны әдебиеттің әжетіне ... ... ғой. ... ... ... ... әдебиетінің мұратына арнай білді. Бұл
шындықты да мойындау қажет. Асылы, әде­биет ... ... ... ... ... ғана ... ... Әйтпесе бізде білмей тұрып
білгішсінетіндер аз емес.
Бұл аз десеңіз, Сағат Мұхтар ... ... ... орыс ... ... Еуропа әдебиетімен иық тірестіре алатынын, тіпті жоғары
тұрғанын риясыз ... ... ... ... ... ... ... “Игорь полкі туралы жырдан” “Тынық Донға” дейінгі аралықта
алып сөз етіп жүр. Ал, біз ... ... ... саналатын V-VІІІ
ғасырлардағы Орхон-Енисей жазба ескерткіштерінен Әуезовтің “Абай жолына”
дейінгі кезеңдер бойынша алып ... ... ... ... ... тым әріден басталатындығын көруге болады. Біздің ... ... даму ... ... ... зор ... Осындай терең
арналы әдебиетте Әуезов өзіндік үнімен қалмақ. Егер ... ... ... ... Мопассан, тағы басқа деп жатса, мүлде қисынсыз
пікір ... еді. Ол осы ... ... ... ... ... туған жадағай пікір екені дәлелдеуді қажет етпейді”. Көріп
отырғанымыздай, сыншы Әуезовтің ұлы ... ... ... ... бірі ... ... бұл сөзінің астарында елдік рух жатыр. Астарлы сөз, қырағы ой
жатыр. Тәуелсіздік тұсында бәріміз айтып жүрген, біз ... кем ... ... ... бар, дана десең даналарымыз бар, иық тірестіріп, сөз
жарыстыра алатын алыптарымыз да бар дегенді Сағат орда ... ... ... Қамшының сабындай қысқа ғұмырында бәрін ... ... ... ... Бейсекең бастап, мен қоштап зерттеген әдебиетіміздің
ерте дәуірі жайында, байтақ эпостарымыздың ... ... көп ... ... ұзақ ... әлі ... ... эпостарды,
дастандарды, құдіретті күйлерді, тамылжыған әндерді дүниеге ... осы ұлы ... әлі ... ... әлемге танытып, мойындата алмай
жүргеніміз аянышты әрі өкінішті-ақ.
Мені Сағаттың ерекше алғырлығы мен алымдылығы ... Ол ... ... сөз айта ... Ол тағы ... былай деп жазады: “Жалпы,
Абай өмірі, Абай заманы төрт ... ... ... ғой деп, ... ... ... түрде екі-үш немесе төрт-бес кітап жазуды
“модаға” айналдырмаған жөн сияқты”. ... да ... ... Әлем
әдебиетінде Абай секілді алыптарды танытудың сан түрлі жолы бар. Оған мен
бір мысал келтіре ... Орыс ... ... әлі ... зерттеп,
зерделеп біте алмай жатыр. Бір қуанарлығы біз данышпан Абайдың да ... ... ене ... Мәселен, Мұхтар Әуезовтің “Абай жолы”
эпопеясын ақ орда десек, әлгі ... ... ... ... ... ... ... ақшаңқан отаулар ретінде кең қанат жая береді. Әр
нәрсеге еліктегіш халық екенімізді ... Абай ... төрт ... ... ... татымайтын көп томды тарихи романдар, қазақ
әдебиетінде көбейіп кетуі мүмкін еді. Сағат орынды-ақ ескерткен.
Сағаттың Абай ... ... ... ол ұлы ақынның өлеңдерін
талдап қана қоймайды, алда ... ... әлі де ... ... бар ... еске ... ... Әсіресе ақынның гуманистік
қасиет, адамгершілік және ... ... ... ... ... пен ... ... дүниеде себепсіз ешнәрсе болмайтынына,
жасандылық пен жалғандықтың ғұмыры ұзақ еместігіне талдау жасай ... ... ... үшін ... ... ... ... шығармашылығының өн
бойынан адамға сүйіспеншілік, өмірге іңкәрлік айқын аңғарылады.
Сағат Әшімбаев ... ... ... ... ... ... сөз еткенде, болмыстағы бояу мен ... сан ... ... ... түп ... жеті ... атап ... ақ, қара,
көк, жасыл, қызыл, қоңыр, сары дейді де, ... бәрі қай ... да ... сақтап келе жатқанын, өзгермейтінін ескертеді. Сөйтеді де ұлы
Ғабең творчествосын полотно-палитрасына жатқызып, әлгі негізгі жеті ... бояу ... ... тиек ... Өзі сын ... жетпіс бояуды жеті
жүз түрге жеткізіп, дүние жүзіндегі ... ... ... ... ... ... салғандай ашып береді.
Алаштың ардақтысына айналған Зейін аға – Зейнолла Қабдоловтың бір
қанатты сөзі бар еді. Ол: ...... ... ... сөз. Сол ... ... ... азаматтардың бірі – Сағат Әшімбаев. Оның әдебиеттегі
сыншылығын ... де ... ... ... әдебиеті сынына алғаш
философиялық бояу ... да осы ... ... ... Төл ... ... салған сара жол сайрап жатыр.
Сағат үшін сын жанры “біреуді мұқату” немесе “тізе ... ... ... ойлау мен танымның көкжиегін кеңейту, өрісін ұзарту болатын.
Өнерге, шындыққа және әділеттілікке ... ... жоқ ... ... ... да жоқ. Ол “Ақиқатты айтқан айыпты емес, оны көріп тұрып көзін
жұмып ... ... адам ... ... ... ... кешті. Жақсылыққа
жаны құмар, жаңалыққа жүрегі құштар Сағаттың өмірлік ... ... ... ... бәрі ... ... өзгенің құны
қара бақыр, сыйластықтан бөтен сымбатты ... ... ... ... ғұмыр бойы ту етіп ұстау көрінгеннің қолынан
келе бермейді. Ұлттық болмысқа сыншылық тұрғысынан ... ... ... қалған дәстүр болатын.
Әдебиет сыншысы болу дегеннің қиын екенін мойындамайтын адам жоқ.
Менмін ... ... ... ... деп ... ... ... алмай, алған тақырыбын аша алмай, шығарманы бағалай алмай орта жолда
қалып қойғанын білеміз. Ендеше, сыншылық – кез ... ... ... ... ... ... ғана ... болмыс. Сағат соны бойына
біткен дарынымен ... ... ... ... ... ... жалы ... сұлу торы аттай топты жарып, шашасына ... ... ... Оның сын мақалаларына ой ... ... ... ... ... сын әрі батырлық екеніне және Сағаттың сыншы
болмауы мүмкін емес екеніне көз жеткізесіз.
Кезінде бәріміз де табынып, ... ... ... ала ... ... ... Маркстің, Энгельстің, Лениннің, өзге де әлем
ойшылдарының еңбектерін ... ... ... ... ... керемет жатық оқылады. Әлгі даналармен өрбітіп ... Оқып қана ... ... романдары мен
повестерінен, өлеңдері мен поэмаларынан мол мағлұмат ... ... ... ... таңдай қаға сүйсінесің. Кейде Сағаттың сын
мақалаларынан кейін сондай ... ... ... да ... ... Ол ... биік талап тұрғысынан қарады, талап қоя да білді.
Сағаттың мақалаларын оқып ... ... ... ... ... әсер аласыз. Өйткені, ол туындыларын тар шеңбермен шектеп қоймай,
небір әлемдік құнды ... ... ... ... ... ... салмақтап барып түйін жасайды. Сонда аз
ғұмырының ішінде осыншама ... ... ... оқып үлгерді екен,
қалай көңіліне түйіп, санасына сыйғызды екен ... ойға ... ... ... бір сөз бар. Ол ерте кеткен талант өз жалынына
өртеніп кетті ғой дегенге келеді. Мен осы ... ... ... ... ... ... Ол қашан көрсең жалын боп жанып, от болып өртеніп жүретін.
Ұлт дегенде, тіл дегенде ... ... ... ... ... бетіндегі
ұлтын сүйген ұлылардың біраз мақалаларын аударғаны да ... ... ... қайта қарасам, аудару үшін аудармаған екен. Ұлтын сүйген
азамат сол ұлтына әлемдік дәрежедегі ... озық ойын ... ... Мысалы, И.Эренбургтің “Пабло Пикассо шығармаларының сыры”
деген ... ... ұлы ... ... ... ... ... отырып, оның “Мен іздеймін, мен табамын” деген
сөзіне ерекше назар ... өзі де ... осы ... ... етіп ... Оған ... ... артында қалдырған мол мұрасы дәлел. Сол секілді авар ... ... ... де, ... да сен – ... ... деген мақаласын
1972 жылы аударып жариялапты. Осындағы ақын сөзіне қарап ... ... ... ... Біз соны ... біле алдық па, біле алмадық па,
білмеймін. “...Орыс ақынын орыс тілінсіз, авар ақынын авар ... ... ... ... ... Біз ... ... жаңа да әсем әндер
айтқанымызбен, жас кезімізде санамызға ана ... ... ... ... ... ... ... шығаруға тиіс емеспіз”, деген ақын
сөздерін дәл осы күндері бүкіл қазақ ... жүр. Ал оны ... сол ... ... бар ... ... ... оқырмандарының керегіне
жаратыпты.
Сағат үнемі ой үстінде ... ... ... сан ... ... ... саналы ғұмырын оқырмандардың көз алдында өткізді.
Әдебиет әлеміндегі жақсыға жаны қуана, жаманға жирене қарайтын, алғыр
ойлы азамат алпысыншы жылдардың орта ... ... ... теледидар
саласына ден қоя бастады. Сол алғашқы “Жүректен қозғайық” телехабары кеңге
құлашын жайып, кемелдене келе ... бен ... ... Ол ... ... ... ... қосып, осы “Парыз бен ... енді ... ... ... ... ... ... мендеп қаламын қару еткен жазушыларды, танымал ғалымдарды бір үстелдің
басына жинап, олардың ел, ұлт туралы толғақты ойларын халыққа ... ... бұл кез ... ... ... ... еді. Ол үшін жүрек, батылдық,
намыс, өрелі ой керек еді. ... бір ... ... бәрі де ... ... тұсындағы небір оқиғаларды тақырыпқа арқау етіп алып, соның
желісіне ұлттың мүддесін, тілін, ділін, ... ... ... да ... ... үрейі ұшқан кейбіреулер бұра тартып жатса, өзінің ақыл-
парасатымен “бұғалық” ... ... ... ... ырқына көндіріп,
әңгіменің желісіне түсіріп жіберетін.
Сағат перзенттік парызға, азаматтық қарызға келгенде адалдықтың ... ... ... адам еді. ... ұлы мұраттарына ұмтылудың
үздік үлгісін көрсетіп кеткен Алаш ардақтыларының қатарында Сағат Әшімбаев
есімі ... ... ... ... ... көре ... кеткен арда
азамат арамызда жүрсе ордалы ойларымен жасына ... ... ... еді. ... ... амал не!..
Шыны керек, Сағат сол “Парыз бен қарыз” арқылы ұлтымыздың ұйқылы-ояу
санасын оятты. Теледидардан да ел үшін деп ... ... ... ... ... Мұны да мен Сағаттың ерлігі дер едім. Халқы алдындағы
парызын өтеп, қарызын қайтарған азамат болса осы ... ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын. Көп азаматтар басшылық
жұмыста жүреді. ... олар ... ... бір ... ... ... ... өзінен жоғарының алдында кішірейіп, жалпақтап жүретінін
талай көргенбіз. Сағат ол ... емес еді. ... ... ... ... ... ... ел дегенде, қазақ дегенде қиын жердің
өзінен жол тауып кететін еді. Сөйтіп, Сағат ... ... адам ... ... құр қалдыр­майтын. Несін жасырайық, сұрқай саясаттың сойылын
соғып жүріп көбіміз оның алысқа шабатын тұлпар екенін, биікке ұшатын сұңқар
екенін біле тұра ... да, ... да ... ... Желтоқсан көтерілісі
тұсында аяулы Сағат біраз әуре-сарсаңға түсті, азап шекті. ... боп ... ... моншақтай тізіліп түскен: “17-18 декабрь!
1986 жыл. Мен бұл күндерді ұмытқан күні ұлт ... ... ... да ... Ал оны ... ... барыңнан да жоғың жақсы” деген сөздер ... ... ... бола ... ... ... ... салатын, көкірегі қарс айырылатын. Дүниеде
сызат пайда ... ол ... ... ... жүрегі арқылы өтеді деген сөз
бар. Сол сияқты Сағат та бәрін болмысымен, жан жүрегімен қабылдайтын. ... ... ... ... ... жұмыр жердің қайғысын
өткізгендей болып күйіп-жанып жүретін мінезіне оның ет-жүрегі шыдай ... ... ... ... ... жасалған қиянатқа төзе алмай жанып
кетті. Сағаттан айырылған күні мен ең жақынымнан айырылғандай ... ... ... еді. ... ... ... мөлдір бұлақтай еді,
қылауы жоқ сынаптай, жаны нәзік тербелген құрақтай еді. Асыл еді, ... еді, ... ақын еді. ... тереңі, әділі еді. Ақ ... ... таза еді, ... ада еді. ... ашса ... көрінген
ақкөңіл еді, маңдайға сыймай кетті. Әлі күнге дейін өз ... ... бола ... ... аз ... ... емес, өзімізден қызғанатын ... бе, біз ... ... ие бола ... ... оны ... қала
алмадық. Адамды тірісінде бағалай алмайтын енжарлығымыздан біз Сағатты ... ... ... ... ... Ақкөңілділігін пайдаланып, оны
да азғырушылар, адастырғысы келушілер табылды. Сағаттың Хан ... ... жыр ... ... ... ... сондайлардың
кінәсінен жазылған еді деп ойлаймын. Осының бәрі кейінгіге сабақ болғаны
жөн. Әсіресе біз, ... ... ... абай ... ... ... ... түсірмеуіміз керек. Олар түзу өсуі керек. Ел түзу болсын
десек, жастарымыздың түзу өсуіне ... мән ... ... тәуелсіздікті көре алмай кетті, жете алмады. Содан бергі он ... ... ... ... ... еш ... жоқ, шығармайды да. Артында
қалған мұраларын әлденеше рет жаңғыртып басты. Оны ... ... ... ойыма данышпан Абайдың “Өлді деуге бола ма ... ... сөз ... деген аталы сөзі оралады. Сағат ... ... ... ... мол мұра ... ... ... от еді. Айналасына шуағын шашып, нұрын ... ... ... ... ... ... мен мүсіні, мазмұны мен пішіні, болмысы
мен бітімі бөлек еді. Сағат екінің бірі емес, ... еді. Ақ ... ... ... ...... ... жанаса жүретін”. Ол өмірден
өтсе де оған деген халқының сағынышы басылған жоқ, басылмайды да. ... ой, ... ... ... ешкім тарихтың еншісінен бөліп ала
алмайды. Қазақ әдебиеті барда, сол ... ... мен ... мен ... ... сын жанрының сардары Сағат Әшімбаев та ... сыни ... ... да ... ... өз төрі бар. Енді ... оның байтақ өмірі басталды. Сағат туған ... ... ... ... ... асыл інім ... ... Әбдіраштың Жарасқанының мына бір жыр
шумағымен аяқтағым келеді:
Қайран Сағат, жандың, сөндің, от едің,
Парызың мен қарызыңды өтедің.
Күллі ... ... ... ... үлгі ... Мырзатай ЖОЛДАСБЕКОВ.
|2008-03-07: ... арна ... ... ... жылы 8 ... ... ақпарат құралдарының бір саласы – |
|телевизия біздің ортамызға ... ... тура 50 жыл ... Біз |
|“Қазақстан” республикалық телерадио корпорациясы” ... ... ... осы саладағы әріптестерімізді мерекемен құттықтай ... ... ... орай ... жатқан “Ұлттық арнаның |
|ұлағаты” атты ... ... ... ... ... әр ... ... комитет, ұлттық компания, корпорация түрінде жұмыс істеген |
|телевизияны басқарған ... ... ... Бұл ... ... дерлік ұлттық телевизияның қалыптасуына, өркендеп дамуына үлес ... ... ... ... ... те ... туралы қысқа ... ... бар. ... да ... құралдарында көп |
|айтылып, көп жазыла қоймаған телевизия басшылары ... ... ... ... жөн ... ... ... ұлағаты” атты кітапты |
|баспаға әзірлеген – осы акционерлік қоғам басқарма төрағасының ... ... ... орынбасары Қайнар ОЛЖАЙ. ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы радио ісі білгірлерінің бірі ... ... жоқ. Ал ... ... бірдей ол үшін де тың |
|сала еді. Сондықтан, жаңалықты қабылдауға және ... жете ... ... ... ... ... ... жанындағы комитет, бірде Мәдениет |
|министрлігі жанындағы бас басқарма түрінде жұмыс істеген радио саласына|
|телевизияның қосылуы Мұстафиннің ... ... ... ... 1957 ... 12 маусымда Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Төрағасы Дінмұхамед |
|Қонаев Қазақстан Компартиясы Орталық комитетіне арнайы хат жолдады. ... КСРО ... ... ... ... Кеңесі жанынан Радио |
|хабарлары мен телевизия жөніндегі мемлекеттік ... құру ... ... ... Қазақ КСР Министрлер Кеңесі республикада осындай Радио|
|хабарлары мен телевизия жөніндегі мемлекеттік комитетті Қазақ КСР ... ... ... құру ... деп санайтынын жеткізді. Және |
|комитет ... етіп ... ... ... ... ... |
|Қонаев қолдаған Мұстафиннің ақпарат, оның ... ... ... ... ... бұл ... республикаға кеңінен таныс. Отызыншы |
|жылдардың басында Кеңес Одағы енді ұйымдасып жатқан ... ... ... жалпы халыққа өз бағыттары бойынша тәрбие |
|беруге ауадай қажет жаңа кадрлар ... ... ... Сол ... ... мектебін бітіргендердің бірі болды. Оның алдында |
|тракторшылар курсын оқыған. ... жыл ... ... облысы, |
|Бейнетқор ауданында жер жыртқан. ... ... ... ... Қанапия Мұстафин қазақ |
|радиосында ... ... ... атқарды. Бүкіл республикада жаппай |
|“халық жаулары” іздестірілген саяси ... ең қиын ... ... ... ... ... бұл ... басына да үйірілген. |
|Кейін өз қолымен толтырылған өмірбаянында Қанапия ... 1937 жылы ... ... ... ... ... Өйткені, оған “Сәбит |
|Мұқановтың сыбайласы” ... айып ... ... ... ... ... келгені белгілі. Қаншалықты “сыбайлас” екенін сол |
|кездегі сталиндік үштік анықтап үлгермесе керек. Өйткені, жазушы ... ... ... тек ... ... мен большевиктік партияны жалау |
|еткенін, ... ... ... ... ... 1937 жылы 17 ... ... Мұқановтың партиялығы қалпына келтіріледі. Мұқановпен бірге ... да ... ... қолға тиген. Мұқанов сотталып кеткенде, сөз|
|жоқ, Қазақстандағы телевизия ісінің бірінші басшысы Қанапия емес, басқа|
|адам болар еді... ... ... өз ... ... Айталық, әрбір партиялық ... жеке іс ... әр ... ... ... болғаны |
|көрсетіледі. Яғни, ол ... ... ... ... бере ... ... аттары аталады. Қанапия өзін жақсы біледі деген тұлғалар |
|қатарында отызыншы жылдардың ... ... ... отызыншы |
|жылдардың ортасына Дихан Әбіловті атайды. ... өз ... ... ... Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы қызметіне жеткен. Ал қазақтың|
|белгілі ақыны Дихан Әбіловті өзіне таныс, етене тұлға деп көрсету ... ... ... тағы бір рет ... ... ... еді. ... Ұлы Отан соғысының орта тұсында өзінің Майданбек деген |
|кейіпкерінің ұрыста “қалай кісі өлтіремін” ... ... ... ... түрінде сипаттаған ақын дереу абақтыға қамалған. Және өлім ... ... ... ... бар екен, бұл жаза орындалмай, одан |
|ақын түпкілікті ақталып шығады. Егер тыңғылықты тергеу болып, ... ... ... “кім?” деген сұраққа жауап ізделсе, Қанапия ... өз ... ... ... “мені 1934-1937 жылдары |
|Дихан Әбілов ... ... ... ... ... тұзақ болып оралуы |
|мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... партия |
|комитетінің кадрлар жөніндегі хатшысы еді. Ал ... ... өзі ... ... ... ... бітіріп келген соң, сол облыстағы |
|үгіт пен насихат жұмыстарына жауап беретін ... ... ... ... не керек, Қазақстанның радио хабарлары мен телевизиясының бірінші|
|басшысына әр кезеңде белгілі мемлекет және партия ... түзу ... ... Өз ... ... биігіне ұсынады. Мұрағат |
|құжаттарына қарағанда жолын ашқан ... ... ... ... Николай Скворцовтың, Геннадий Борковтың, тіпті Мәскеуде |
|отырған Маленковтың ... ... КОКП ... ... ... қолы ... ... 1946 жылы берілген №3116 куәлікке |
|қарағанда Қанапия Мұстафинді жауапты партиялық жұмысқа алуға болады. ... ... он жыл ... ... бұл ... ... |
|қабілетті ме, жоқ па дегенде ... ... ... ... ... ... екені құжаттарда сақталмаған. Ал Қанапияның ... ... ... ... ... ... жылдары Орталық |
|комитеттің үгіт-насихат бөлімін басқарған, одан идеология хатшысы ... ... ... еді. Екеуі Ақтөбеде біраз жыл қызметтес |
|болған. Біреуі партия ... ... ... ... ... ... беру ... басқарған. Алматыда тағдыр қайта тоғыстырған тұста |
|Құрманғали Оспанов Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің екінші ... Иван ... ... хат жолдайды. Онда “Мұстафиннің радио |
|ақпарат бас басқармасының бастығы болуына келіспеушілермен келісе ... деп ... ... Одан әрі ... ... ... ... жұмыстан хабардар басшы, баспасөздің барысын білетін, радио |
|ақпараттың сырын білетін және ол ... ... ... ... ... деп ... Кешікпей, Мұстафин Қазақ КСР Мәдениет |
|министрлігі жанындағы радио ақпарат бас басқармасының бастығы ... ... ... ... бір жылдан соң Қазақ КСР Министрлер Кеңесі жанындағы радио|
|хабарлары мен телевизия комитетіне айналғанда республика ... ... ... ... ... өзі Қанапия Мұстафинді төраға |
|қызметіне ұсынады. Мемлекеттік комитет алдымен Алматы студиясының, одан|
|кейін қатарға ... ... мен ... ... ... ... ... көрсетті әрі ұдайы бақылады. Хабарларға баға берді. ... ... ... бұлыңғыр, дерек қайталау кездесетін ... ... ... отырды. ... ... ... ... оқиға Қазақ КСР-інің өнер және |
|әдебиетінің Мәскеуде өткен онкүндігі еді. ... ... ... ... ... ... көрсетілді. Жекен Жұмақановтың “Жаңа |
|қоныстанушылар” атты телеқойылымы ең өзекті тақырып – тың игеруге ... ... ... ... ... ұлт-аспаптар оркестрі |
|қатысып, концерт берді. Орталық телевизиядағы бағдарламаның шарықтау ...... ... ... ... еді. Оны ... ... |
|телекөрермендері жақсы қабылдады. Республика басшылығында жүрген |
|Ж.Тәшенов, Д.Қонаев сынды қайраткерлер жас ... ... ... ... теледидардан көрсету ісінде одан кейін тағы батыл жаңалық ... 1959 жылы ... ... жылжымалы телеқондырғы берілді. |
|Оның мүмкіндігі арқылы Абай атындағы опера және балет театрында жүріп ... ... ... Ол – ... Жұбанов пен Латиф Хамидидің |
|“Абай” операсы болды. Үйлерінде ... бар ... ... ... ... ... бармай-ақ қойылымды тамашалауға мүмкіндік алды. |
| ... ... ДА, ... ... ... ... ... ... мен ... ... басқаруға Орталық |
|комитет тағы бір майдангер журналисті басшылыққа жіберді. Теле-радио |
|комитетінің тарихтағы ... ... ... ... еді. Бұл да ... ... мен суығына шыңдалған, оңы мен солын таныған қарымды |
|қайраткер болатын. Солтүстік Қазақстанның табиғаты тамылжыған Өрнек ... ... ... ... алып ... ... алынды. Сол |
|жақта байланыс ... ... ... ... ... ... |
|сирек меңгерген әскери маман болып шықты. Сондықтан, құпиясы көп әскери|
|бөлімдерде жүрді. ... тек 1947 жылы ... ... ... енді ... алу үшін |
|ФЗО-да екі жыл оқиды. Бірақ, бойындағы таланты мен ... бақ ... ол қара ... болу ... 1948 ... соңында Солтүстік |
|Қазақстан облыстық “Ленин ... ... ... ... ... ... |
|кейін Жоғары партия мектебіне түседі. Одан әрі қарай Қазақстан ... ... ... қызметі басталған. Алдымен нұсқаушы |
|болып орналасқан. Кешікпей, Орталық комитеттің үгіт-насихат бөлімі ... ... ... ... Аты – ... ... ... – |
|республикадағы барлық бұқаралық ақпарат құралдарына жол көрсетіп, жоба |
|белгілеу. Осы қызметтен соң ... ... ... ... ... болып тағайындалған. Одан бөлім меңгерушісінің орынбасары |
|болып жоғарылайды. ... жылы 6 ... ... бастық Құрманбек Сағындықов Оңтүстік |
|Қазақстан өлкелік газетіне бас ... ... ... оның |
|орнына Қазақ КСР ... ... ... мен ... ... ... ... комитетіне төраға болып Кенжеболат Шалабаев |
|тағайындалды. Бекіту жөніндегі бұл құжатқа Дінмұхамед Қонаев қол ... ... ... КСР ... ... ... мен |
|радиохабарлары жөніндегі мемлекеттік комитетіне төраға болуға әбден |
|лайық” деген ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жеті жыл ... Ол ... телевизияның|
|қамту аймағы еселеп өсті. Жаңа студиялар салынды. Балқаш, Орал, Семей, ... ... ... жаңа ... іске ... ... ... телестудиясы Қазақ телевизиясы болып қайта құрылды. Кешікпей |
|Орталық Азия республикалары арасында тұңғыш болып 1-категорияға ілікті.|
|Демек, қызметкерлердің ... ... Он алты ... ... |
|пайдалануға берілді. Оның сыртында 26 қатардағы ретранслятор жұмыс ... ... ... жылы 2 ... ... ... ... атты апталық газет шыға |
|бастады. Онда радионың, телевизияның ... ... ... ... ... ... ... ақпараттар жарияланды. Сәлкен |
|Сұхбанбердиннің ... ... ... ... да күнілгері газетке |
|берілді. Оның өзі 1965 жылы 15 ... 22 ... 20 ... ... ... Ал ... Сәлима Естемісова қойған “Майдан” ... ... ... ... туралы материал |
|бүкіл қазақстандықтарды қуанышқа бөледі. Бұл телеқойылым Қазақ ... ... ... ... Ол ... ... ... |
|осы аттас шығармасы негізінде әзірленді. Телестудияда жүретін ... ... ... Мүлік Сүртібаев, Шолпан Жандарбекова |
|сияқты танымал әртістер қатысты. Осы телеқойылымда байдың ұлы Жұмағұлды|
|ойнаған Сәбит ... ... ... ... сонда таныған. |
|Ал ... ... ... шыға бастаған соң халық теледидарда не |
|көрсетілерін бір апта ... ... ... дағдыланды. Бағасы екі |
|тиындық газет көпшілікке дереу тарады. Осы ... ... КСР ... ... ... мен радио хабарлары жөніндегі |
|мемлекеттік комитетінің Қоғамдық пікірді зерттеу институтының ... ... ... тұрды. Онда телекөрерменнен сегіз сұраққа жауап беру |
|сұралды. Оның ішінде ұнаған және ұнамаған ... ... ... |
|Ұнаған хабарларды өз кезегінде сегіз топқа бөліпті. Сұрау салу ... ... ... ... ... ... |
|даусыз. ... жылы ... ... – асыл ... атты ... ... болды. Онда |
|әдебиеттанушы ғалым Көбей Сейдеханов қазақтың ... ... ... ... арғы ... емес, Кеңес өкіметі кезіндегі 20-30 жылдарғы айтыстарға|
|шолу ... ... ... ... ... әлі кезек жете|
|қоймаған. Әдеби хабар “Қайнар” деп аталды. Оны танымал ақын Әбділдә |
|Тәжібаев пен жас жазушы Әбіш ... ... ... ... ... |
|мемлекет қайраткері болатын Мырзатай Жолдасбеков “Құрдастар” ... ... ... 1966 ... ... хабарын эфирге алып |
|шықты. Сол жылдың басында “Қараторғай” телеспектаклі үздік деп танылып,|
|оны эфирге шығарғандарды төрағаның ... ... ... ... ... қолға тиді. Енді негативті пленка арқылы |
|түсіріп келген көріністерді асықпай көрсетуге қол жетті. Сол ... ... ... бастады. Қазақ телевизиясының жылдық қуаты екі |
|жүз толық метражды телефильм түсіруге жетті. Бұл республиканың барлық |
|аймақтарын ... ... ... мен өнер ... ... |
|істерін көрсету жолы еді. Бұл үшін ... ... ... бірлестігі ұйымдастырылды. Оған жылына 327 сағаттық өнім ... ... ... ... Негатив лента өте қат және қымбат |
|болатын. Оны Орталықтан алып келуге Шалабаев бар беделін салатын. ... ... ... ... ... есінде қалды. Сол кезде 80 жасқа|
|толған қарт жыраудың ... ... ... ... Бұл телефильмнің |
|сценарийін жазуға белгілі әдебиеттанушы Мұхамеджан Қаратаев тартылды. |
|“Күйден – симфонияға дейін” атты хабарда Құрманғазы, Дәулеткерей, Дина |
|Нұрпейісовадан ... ... ... жемісті жұмыс істеген қазақ |
|композиторларының шығармалары ойналды. Осы тұста мемлекеттік комитет ... ... ... оркестрі болды. “Телевизиялық поэзия ... ... ... ... ... ... тұсында одақтас республикалар арасында телевизиялық ... ... ... ... 1964 жылы ... ... және 1966 ... қазан айында орыс және украин әдебиет мен өнерінің радио-теле ... ... Екі ... 160 ... көрсетілді. Одан кейін|
|Қазақ телевизиясы бойынша Грузия, Әзірбайжан, Тәжікстан, Армения, ... ... ... ... ... телевизиясының Орталық телевизияға 1963 жылы 3 желтоқсанда ... ... өте ... ... Онда тың ... |
|кеншілер, балықшылар мен альпинистер туралы бағдарламалар берілген. |
|“Түсіру ... атты ... те ... ... Осы сапардағы |
|табысы үшін Кенжеболат Шалабаевқа КСРО ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік комитетінің төрағасы ... ... ... ... ... республикаларды айтпағанда, мемлекеттік комитеттің төрағасы |
|бірнеше шетелде ... ... ... мен ... ол ... ... ... елдері саналатын. Ал 1967 жылы Канадаға барып, Монреальдағы |
|Бүкілдүниежүзілік көрмеге қатысу үлкен оқиға еді. Онда ... ... ... “Қазақстан-67” фильмі көрсетілді. Одан кейін |
|“Жеңіс” атты келесі телефильм көрмеге қатысушылар ... ... ... ... ... әрі операторы Е.Тынышбаев еді. Сценарийін |
|Т.Мәткәрімов жазған. Телефильм Жеңіс атты жылқышы қыздың даладағы ... ... ... ... ... ... асау үйретуі Канадаға|
|көрмеге келген шетелдіктерді қатты таңырқатты. Бүркітші туралы ... де ... ... кем ... ... ... ... ұжым төселді. Өз ісінің шынайы ... ... ... ... ... ... ... сіңірген |
|әртістері А.Әсімжанов пен Е. ... бас ... ... ... ... бас ... Евгений Прасолов та Қазақ КСР-інің |
|еңбек сіңірген әртісі атағын алды. Телевизияның көркемдік жетекшісі |
|Сапарғали ... ... ... ... ... ... еді. |
|Дикторлар құрамына ерекше көңіл бөлді. Бұған дейін тележурналист ... ... ... ... ... ... ... жегіп, алғаш қазақ ... ер адам ... ... ... ... Осы ... ... ... ... ... Всеволод Иванов, Еркін Әбішев, Алевтина ... ... ... ... ... ... ... болды. Топқа |
|Ләзиза Аймашева жетекшілік етті. Кейін бұл топқа Ләскер Сейітов, содан |
|соң Тыныс Өтебаев басшы ... ... ... ең ... ... ... ... тағы |
|бір қадам жасағанын айта кету керек. Кенжеболат Шалабаев төраға болып |
|тұрған тұста Алматы қаласының түбінде Алатау атты ғалымдар ... ... онда атом ... іске қосылды. Қазақстан енді атомдық сала |
|қалыптасқан ... ... ... қосылды. Осы жетістікті |
|көрсету үшін Орталық телевизияға кезекпен әзірленетін “Отанымыздың бір |
|сағаты” атты ... ... ... Реактордың іске қосылғаны |
|туралы репортаж Орталық телевидение арқылы Евровизия мен ... ... ... ... ... ... ... репортаж |
|Қазақстан тарихында алғаш рет халықаралық эфирге тарады. Бұл 1967 ... 1 ... еді. ... ... Тәкібаев көрермендерге атом |
|реакторы қалай жұмыс істейтінін түсіндірді. ... рет ... ... ... ... 1966 жылы 16 қаңтарда тұсауын |
|кесті. Оны телевизия басшылары республика комсомол ұйымымен бірлесіп |
|шығарды. Бұл ... ... ... жаттықтырушы Қабден Байдосов |
|тартылды. Бұл редакцияға тұрақты жұмысқа Қазақ радиосының комментаторы |
|Сұлтанғали Қаратаев келді. Орысша ... ... ... ... тапсырылды. Қазақ тілді маманды бірде Шалабаев өзімен ... ... ала ... Сол ... ... ... операторды тауып |
|беріп, VІ жазғы Бүкілодақтық спартакиадаға қатысып жатқан қазақ ... ... Әмин ... пен ... ... Әбдісалан |
|Нұрмаханов пен Әбілсейіт Айхановтың, Амангелді Ғабсаттаров пен Аманжол |
|Бұғыбаевтың спорттағы жетістіктері мен бейнесі ... ... ... ... Олардан басқа туған елі қазақтан шыққан тұңғыш баскетболшы |
|Апатаеваның, семсерлесуші Асықбаеваның шеберліктеріне тәнті болды. ... ... тек ... бермеді, төраға Шалабаевтың тапсырмасымен |
|16 миллиметрлік пленканы жуып, шығарып және монтаждап Сұлтанғали ... ... ... ... ... дереу жеткізген үлкен істерді ұйымдастыра отырып, ... ... ... ... қамқорлықпен қарады. Сол кездегі жас диктор|
|Ләскер Сейітовті өз ... ... ... ... ... ... қызметті жасы мен қызметін бұлдамай өзі атқарды. Кейін еңбек ... ... ... ... ... деңгейіне жеткен Ләскер үшін |
|бұл жақсылық мәңгі ұмытылар ма! ... ... үшін жеке ... ... ... бермеген, адамның |
|ізгі сезімі мен жеке өмірі басқасынан жоғары екенін дәлелдеген ... ... ... Ол ... комитетте үлкен қызметте жүргенде|
|дәріханада жолықтырған провизор, кейін белгілі дикторға айналған Ләзиза|
|Аймашеваны өмірлік жар етті. |
| ... ... ... ... ... ... әдебиеттен келген Сағат Әшімбаев алдымен барлығын өзінің |
|кішіпейілдігімен, биязылығымен ... ... бұл ... адам ... жол ашуы үшін кеуде керек болуы мүмкін. Ал 1986 жылы ... ... ... ... деп таныстырылған адам ... ... ... ... шықты. Тіпті, оған дейін сырттан келіп |
|“Жүректен қозғайық” пен “Қарыз бен парыз” бағдарламаларын жүргізіп ... ... мен мына ... бір адам ... ... |
|Қалың көрермендерге бастапқыда Сағат Әшімбаев “Жүректен ... ... ... танылды. Бұл — телеклуб түрінде өтетін хабар. Ол |
|оған дейін Дулат Исабеков жүргізген “Әдептен озбайықты” алмастырды. ... ... ойы ... көзі ашық ... ... ... ... |
|Түрлі тақырыптарды талдады. Бағдарламаға телевизиядағы ... ... ... ... ... шығармашылық топ алғашқы хабарларды Алматы ... және ... ауыл ... ... ... ... тақырыптарға орай студент жастар мен келетін қонақтар өз ... ... ... ... ... Мақаш Тәтімов, |
|Күләш Ақжолтаева, Өтебай Қанахин, Әбдімәлік ... ... ... ... ... жүйріктері қосыла шапқанда, қалың көрермен айызы |
|қана көрді. “Жүректен қозғайықтың” барлығы 14 саны түсірілді. ... тілі мен рухы ... ... көрген тұйық қоғамның сеңін |
|бұзуға түрткі түсірген ... ... бен ... ... ... ... жолын іздегендерге шамшырақ сияқты көрінді. Өйткені, Сағатпен ... ... ... да оған ... ... ... |
|тазалығы мен ... ... ... ... бұра ... ... Көпке ұнаған бұл бағдарлама, бірақ, сол кездегі ... ... ... ... туралы жұрт өте жылы пікірлер айтып|
|жатқанда, биліктің жүрегі жібімеді. “Парыз бен қарыз” хабарында ұлттық |
|рухтың, тарихтың, тілдің көкейкесті мәселелері неге ... ... ... ... ... жиі ... жатты. ... ... ... Камал Смайылов пен академик Төрегелді |
|Шарманов келеді. Эфир ... ... ... ... ... |
|алыс ауылда білім алған адамдардың ешкімнен кем болмағанын айтады. Бұл |
|“ұл-қызымыз қазақша білім алмаса, ... кем ... ... ... ... ... дәл ... еді. “Міне, менің қасымда екі азамат отыр. ... де ... ... ... қасиетті Ұлытауда туып-өскен, қазақ|
|мектебін бітірген. Қараңыздаршы, осылар қазір кімнен кем?” деп Сағат |
|қонақтарды ... ... ... ... ... ... ... сезімтал білгіш әдетімен біздің білім-тәжірибеміз, атқарған |
|қызметтеріміз ... ... ... сол жолы ... ... ... |
|маңызын қорғап жатты”. Міне, осы эфирге қатысып кеткен Смайылов ... өзі ... ... ... комитет Хатшылығының кезекті |
|мәжілісіне келеді. Онда мәжілісте қаралатын бір ... ... көзі ... ... ... ... комитеті төрағасының орынбасары |
|С.Әшімбаев туралы”. Толық оқыса оны қызметтен босату туралы шешімнің |
|жобасы екен. Сол ... ... бір ... өзі ... ... ... ұжым ... бірі Әшімбаевты қорғап сөз сөйлейді. Бұл |
|тұжырымға сол кездегі Орталық комитеттің идеология хатшысы ... ... те ... ... ... ... ... хатшы Сағидолла|
|Құбашев: “Қаулыны түбірінен өзгерту керек, Әшімбаевқа тек сөгіс берумен|
|шектелейік”, деді. ... ... ... ғана ... мемлекеттік комитетте қызмет |
|атқаратын барлық мамандар қорғай білді. 1986 жылдан оның “мінездемесін |
|беру” деген науқан басталды. Сағаттың басшылық қызметтегі таза ... ... ... оған ... ... ... ... жолы |
|өздеріне ауадай қажет пікірді ести алмаған Орталық комитеттің өкілдері |
|тағы “Әшімбаевқа мінездеме беру” мәселесіне айналып ... Бұл жолы ... ... тіл ... ... жару ... ... ойларын іске асырмақ |
|болды. Әшімбаевтың қазақ тілі үшін тер төккенін білетін олар енді орыс |
|тілді бағдарламалардың қызметкерлерін, ұлты басқа ... ... ... ... ниеттенді. Бірақ, жолдары болмады. Жанна Ахметова, ... ... ... ... ... ... Әшімбаевтың өте дұрыс |
|азамат және білікті басшы екенін нақпа-нақ дәлелдеді. ... ... ... ... ... кешкенде Сағат басын |
|бәйгеге тігіп, алаңдағы оқиғаларды шатырдан түсіртіп алды. Ол ... ... ... Яхин ... ... әскери-патриоттық тәрбие және |
|спорт редакциясының бас редакторы Рабат ... ... ... ... ащы ақиқаты сақталған таспаны қауіпсіздік органдарының ... ... ... ... ... ... бермеді. Тек мезгілі ... оны ... көз ... ... үшін ... қолына |
|қайта тапсырған. Жай тапсырмай, Желтоқсан туралы барлық ақиқат айтылған|
|алғашқы ... ... ... ... ... түсірілген әрі ... ... өтіп ... ... ... жеке ... ... жазу дүркін-дүркін өтіп тұрды. ... ... ... ... желі ... ... жалғыз |
|жүкті арқалаған “Қарыз бен парыздың” орнына ондаған жаңа бағдарламалар |
|шығып жатты. Сағат Әшімбаев ... ... ... осы ... |
|жалықпай ұйымдастыра білді. Қазақстанда айтылмаған ақиқаттарды ... ... ... мен ... ... ... Әсіресе, Семей ядролық |
|полигонын жабу туралы бүкілхалықтық қозғалыс экран бетінен түспеді. |
|Арал теңізі тартылып кеткендіктен, оның ... ... ... да у |
|ішіп, ауадан да у жұтып отырғаны туралы ащы шындық апта ... ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның шығыс өңірінде бірнеше ауданды қиратып|
|өткен зілзала болды. Оны алдында Армениядағы Спитак жер ... және ... ... ... ... ... кезінде Қазақстан алдымен |
|көмек қолын созған. Бірақ, қазақ жеріндегі зілзала кезінде одақтық ... пен ... ... ... ... Бар ... |
|Қазақстан басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың иығына түсті. Зайсанда жер |
|сілкінген күні қазақ ... ... ең аузы ... кісілері Әбу |
|Сәрсенбаев пен Тұрсынхан ... ... Олар ... ... сілкінісі зардаптарын жоюға көмектесуге шақырды. Экран арқылы |
|арнайы ашылған есеп-шот көрсетіліп ... ... ... ... осы ... ... ... қосынын құрды. Құсман Игісінов бастаған ... ... екі рет ... ... жасап тұрды. Сол кезде ... ... ... ... жауапты министр Макиевскийді |
|Алматыдан мың шақырымнан алыс Зайсан мен Тарбағатай аудандарында Қазақ |
|телевидениесінің камерасы ... алып ... Бұл да ... ... |
|үшін қандай қызметке де әзір екенін білдіретін бір мысал. ... ... қыл ... ... ... ... кәсіпорындарының |
|бәрі бұған дейін одақтық бағыныста болып келген. Олар бүкіл ... ... ... ... ... жұрт ауыр ... ... қала |
|беретін. Міне, осы мәселені көтерген Қазақ КСР Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... ... ақпарат құралдары тірек |
|болды. Оның ішінде көзге көрсете отырып дәлелдейтін телевизияның жөні ... ... ... ... Ғаділбек Шалахметов пен комитет төрағасы |
|Сағат Әшімбаев келісімімен саяси-қоғамдық редакция ұсынған “Президент ... ... ... ... ... ... ... |
|Президенті Нұрсұлтан Назарбаев түрлі сауалдарға орай тыңғылықты жауап |
|беретін ... 45 ... еді, ... бір ... асып ... |
|кездері болды. ... ... ... ... кезінде 1991 жылғы тамыз айының екінші |
|жартысында ГКЧП, яғни Төтенше ... ... ... ... ... басталды. Мәскеуде бір топ жоғары лауазымды қызметкер ... ... ... коммунистердің елді қызыл қан еткен бағытын |
|жалғастыра беру үшін жанталасты. Олар өздерінің ... ... ... құралдары арқылы таратылуын талап етті. Міне, тура осы оқиға |
|талантты ... ... ... ... Әшімбаевтың жүрегіне соңғы жүк |
|болып түсті. Кезіндегі Желтоқсан оқиғасында сына түссе де сыр ... ... мына ... ... ... шыдағанда Сағат Әшімбаев Қазақстанның арман болған бостандыққа ... ... еді. Өзі ... ... ... ... жар салар еді. Оны |
|телевизордан күндіз-түні бергізер еді. Амал нешік! |
| |
| ... ... ... ... қос ... да
Республика алаңы жанында орналасқан. Көңілде өшпес мұң, жүректерде жазылмас
сызат қалдырған 1986 жылдың ... ... сол ... ... ... атқарған бүкіл журналист куәгер. Желтоқсан оқиғасының
қалай басталғаны, қалай өткені, қалай ... сол ... ... әлі ... ұмытылған жоқ.
Қазақ телевизиясының ғимараты орналасқан жерден алаң алақандағыдай
көрінетін. Екі ғасырға бергісіз екі күн бойы ... көз ... жан ... ... арпалыста болғанын тілмен жеткізу тым
қиын...
Бағымызға орай Кеңестер алып империясының ыдырауына түрткі болған Одақ
көлеміндегі ... ... ... ... бас ... ... ... күйінде қалып қалмай, көп ұзамай шындық бетін бері ... ... ... ... ... ... ... үш минуттық
Мәлімдеме Желтоқсан оқиғасын ... ... ... ... көз ... ... оқиғаға қатысты әңгімені қалт ... ... ... ... ... ... түскен
мәліметтерді дер мезгілінде көрермен назарына ұсынуға тырысты. Желтоқсан
оқиғасы ... ... ... ... ... ... ... журналистері әзірледі. Сол алғашқы хабардағы 1986 жылдың 17
желтоқсанында алаңдағы жастар ереуілінен түсірілген бейнекөріністер ... ... ... «Бұл ... Сағат Әшімбаевтың жеке архивінен алынды»
деген титрдағы жазуды оқыған кез ... ... ... ... ... ... ... қалған?» сынды ойлардың қылаң бергені анық-
тұғын.
Үмбет ӘБНАЗАРОВ, зейнеткер-журналист:
– Сағаттың басын ... ... ... ... осы күні таң қаламын.
Таңертеңгілік эфирден өтер ... ... ... едім сол ... ... ... материалдары ішіндегі «қазақ ұлтшылдығы,
нашақорлар» деген сөзді сызып тастап, эфирге жібермегенім үшін түске дейін
мәселемді ... түс ... ... ... ... ... ... үшін» 248-бап бойынша жұмыстан шығарды. Коллегияда Сағат
Әшімбаев «тұтас бір халыққа қара күйе жағу, тұтас бір ... ... ... ... ... ... ... екенін ашына айтты. Ойын нығырлап,
дәлелдеді. Өзі сын ... ... ... мені ... сөйлеп,
жазамның жеңілдеуіне ықпал еткен азаматтың сол жолы ерлігіне куә болған бір
мен емес. ... ... ... ... 4-5 ... ... ... де әбден
мүмкін еді.
Шолпан БАЙМОЛДИНА, режиссер:
– Сол ... еске ... ... еріксіз жас үйіріледі. ... ... ... ... 21-і күні ... ... ... қатысуымен жиналыс өтті. Бұрын көрмеген бөтен адамдар өте
көп болды. Олардың кімдер екенін де ішіміз ... Сол ... ... ... ... арасындағы ұлы достық дегенді ... ... ... ... ... ... ... екіжүзділік танытпады.
Жарты сағат тоқтамай, бір деммен ойындағысын айтып ... ... ... ... ду қол ... Сол сәт ... ... Еңсесі түскен жұрт бір көтеріліп қалған-ды.
Шәрбану БЕЙСЕНОВА, жазушы, Сағат ағаның зайыбы:
– Сағат қатты күйзелді. Орталық партия комитетінің идеология ... ... ... жастарды бейбіт жолмен тарату қажеттігін айтып
телефон соққанында, ондағылар «жұмысың болмасын, өз ... біл» деп ... ... ... ... ... ... болмаса болды. Жастарға
обал» деп әбден қиналды. Сол аласапыран күндері түптің түбінде керек ... ... ... ... ... Кімге, қандай жағдайда
тапсырылды, одан бейхабармын. Кейін таспаны Рабат Жәнібеков әкеліп бергенде
оның осы ... ... ... ... білдім. Қазір сол таспа Сағаттың
архивінде сақтаулы. Сағат ауыр ... ... ... ... ... ... барыпты» деген желеумен қатаң ескерту де алды. Ұжымында
бір емес, екі ... ... ... спорт журналисі:
– Қатты қудалауға түсті. Бір күні хатшы қыз: «Сізді Сағат аға шақырып
жатыр» деген соң ... ... ... бір іс ... отырмын. Басқа
амалым жоқ. Амандық болса, кейін қажет кезінде ... ... ... ... ... ... ... нашақорлар, маскүнемдер
деп жатыр. Жала екенін көзбен көрген біз ... ... ... ... ... желтоқсандықтарға қатысты оларды ақтауға
керекті таптырмас айғақ» ... ... кім ... ... аты-жөнін
айтпады. Орталық партия комитеті өкілінің корпорацияда өткен аттестацияда
«Сағат Әшімбаевқа ... ... ... тек бір ... ... ... телефильм, телеорталық, Қазақ радиосы, ... ... ашық ... ... ... ... сендірмек болған ниеті іске аспады. ... жақ ... ... адам ... ... ғой. ... жұмылған
ұжым абзал азаматты бір кісідей жазықсыз ... ... ... қалды
емес пе?! Ол күндерде, міне, енді ... ... ... ... режиссер:
– Ақпарат редакциясы болған соң бар жаңалықтың бел ортасында
жүретініміз аян. Сол күні ... ... аға үйге ... ... ... ... жиналып жатыр, керек болар, түсіру керек» деді.
Жұмысқа келсем, операторлар келе қоймаған ... ... ... ... ... бет ... Бір ... шамасында оқиға ортасында болдым.
Ұзағырақ түсіруге КГБ өкілдері кедергі келтірді. ... ... үшін ... ... ... жатқан кездері «керек боп қалар»
деген Сағат аға сөзі ойыма сап ете қалды. ... ... ... ... ... кесіп алып, қойныма тықтым. Алуын алғанмен, ... ... ... ... ... ... Жан ... ғой. Кабинетке
келіп, күдіктеніп іздеген болса, таба ... ... ... сейфтің ішіне
емес, астына тықтым. Содан бір күн өткесін, Сағат ағаның қолына ... ... кез ... үшін ... алар тұсы ... қауым
өкілдерінің 37-жылғыдай жаппай бірін-бірі сатпағаны, мүмкіндігінше бірін-
бірі қолдап, ... ... ... аға ...... бірі ... ... иманы кәміл елдің сағын сындыру қиын. Рухани қамалы берік елді
ешқандай күш бағындыра ... ... ... ... 1986 жылғы Желтоқ-
санда бойында көшпенді елдің қызу қаны ойнаған, еркіндікті пір тұтқан қазақ
деген өр халықтың, ер ... ... иіле ... бұға ... ... ... әлемге паш етті.
Желтоқсанға құрмет – ел ... ... ... ... ... ... ерлігіне тағзым.
Желтоқсанға құрмет – халық намысының тұншығып, табан астында тапталып
қалмай ел үшін сын сағатта өре ... ... ... ... тағзым.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет
Java тілінде қарапайым сағат құру12 бет
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет
«Зиянды әдеттерден аулақ бол!». Тәрбие сағаты7 бет
Аналықтардың бедеулігі. Аталықтардың белсіздігі. Туғанан кейінгі аурулар3 бет
Аналықтардың бедеулігі. Аталықтардың белсіздігі.Туғаннан кейінгі кезең аурулары3 бет
Асыл тұқымды еділбай қой тұқымының өнімділік және биологиялық ерекшеліктері43 бет
Единая Россия6 бет
Жамбылдың ұстазы еді майкөт ақын7 бет
Жаңа туған сәби өлігіне сот-медициналық сараптама64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь