Қожа Ахмед Ясауи өмірбаяны

Қожа Ахмет Ясауи (? – 1166 ж.) қазақ халқының байырғы мәдениетінің тарихында айрықша орыны бар ұлы ақын. Өз аты Ахмет, есімінің алдындағы «қожа» мұсылман дінін таратып, уағыздаушылық қызметіне орай берілген атау, ал соңындағы «Ясауи» ақынның қай жерден шыққандығын көрсетеді. Бірақ нақтылық үшін айтсақ, Йасы қаласы оның туған жері емес, жастайынан жетім қалып, ағайын туыстарының қолына келіп, бала кезнен өскен жері. Ақынның туған жері қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысының Сайрам ауданы. Әкесі Ибрахим мұсылманша сауаты бар, сөз қадірін білетін білікті адам болған. Шешесінің аты Қарашаш.

Ахмет Бұхара қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін, Түркістанға кліп, сол кезде Орталық Азияда кең тараған софылық, діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады.

Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен көлемді шығармасы – «Диуани Хикмат» (Хикмат жинақ). Бұл шығарма алғаш рет 1878 жылы жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол Стамбул , Қазан, Ташкент қалаларында бірнеше қайыра басылады. Соның бірі 1901 жылы Қазанда Тыныштықұлының қазақтарға арнап шыығарған нұсқасы болатын. Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейін өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұхара халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, қазылардың жіберген кмшіліктерін, жасаған қиянаттарын сынайды, бұл фәнидің жалғандығын білдіреді.
        
        
Қожа Ахмед Ясауи
Қожа Ахмет Ясауи (? – 1166 ж.) қазақ халқының байырғы мәдениетінің
тарихында ... ... бар ұлы ... Өз аты ... ... ... мұсылман дінін таратып, уағыздаушылық қызметіне орай берілген атау,
ал ... ... ... қай ... ... ... Бірақ
нақтылық үшін айтсақ, Йасы қаласы оның ... жері ... ... ... ... туыстарының қолына келіп, бала кезнен өскен жері. Ақынның
туған жері ... ... ... облысының Сайрам ауданы. Әкесі
Ибрахим мұсылманша сауаты бар, сөз ... ... ... адам ... аты ... ... қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін,
Түркістанға кліп, сол ... ... ... кең ... ... діни-
тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады.
Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен ... ...... ... ... Бұл ... ... рет 1878 жылы жеке кітап болып басылып
шығады. Содан кейін ол ... , ... ... ... бірнеше қайыра
басылады. Соның бірі 1901 жылы Қазанда Тыныштықұлының ... ... ... ... Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында
ақын өзінің бала ... ... ... келгенге дейін өмір жолын
баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген ... ... ... ... ... хандардың, бектердің, қазылардың ... ... ... сынайды, бұл фәнидің жалғандығын
білдіреді.
«Диуани Хикматтан» қазақ халқының ертедегі ... ... ... экономикасына қатысты бағалы деректер табуға
болады. Түркістан ... ... Қожа ... ... әзіреті сұлтан
аталып, басына XIV ғасырдың аяғында атақты Ақсақ Темір күмбез орнаттырады.
Түркі халықтарының орта ғасыр кезіндегі Ислам ... ... және ... араб ... ... ... ... ойшылдарды алып
келді. Сонымен қатар бұл кез шығыс әлемінде ... ... ... ... канатын кең жая түскен кез еді. Бұл ... Орта ... үшін де аса ... ... ... Осы ... елдің бірлігін,
халыктың татулығын, адамгершілік пен имандылықты, Алла тағала адалдықты
көксеген, соны ту етіп, өз ... ... ... Ақын-шайырлар тобы
тарих сахнасына шықты. Олардың ішінде ерекше талантымен көзге ... ... ... Ахмег Ясауи, Сүлеймен Бақырғани (Отырар өлкесінен)
тағы да басқа көптеген сопылық өкілдер ... ... ... ... елге сыйлылығымен, кайырымдылық пен мейірімділікті өміріне
арқау етіп, ... ... ... ... ... үндеген, қасиетті
әулиесі атанған Қожа Ахмет ... ... ... еді. ... ... ... арасында көптеген аңыз әңгімелер тараған. Егерде, 0 ... ... ақын ... қала Исфиджабта (Сайрам) Ибраһим бин Махмуд ... ... ... ... де, ... ... ... құдай жолын ұстаған атақты
шайкылардың бірі ... ... ... дейтін себебіміз, ақынның 149-
хикметінде оның ... тегі ... ... сыр ... Ысқақ баба жұрыны, шейх Ибраһим Құлыны,
Машайықтар ұлығы — шейхым Ахмет Ясауи.
….Иасы оның арасы, жатыр гауһар парасы,
Машайыктар сарасы — ... ... ... ... тегін Бибіфатимадан тарататын халық аңызы шындык, олай
болса, ... ... он ... ... Ысқақ баб әулие болмақ.
Түрік ғалымы, доктор М. ... ... ... ... ... атты ... Ахметтің әкесі Сайрамдағы Хазрет Әлидің
әулеті Ибраһим атты шейх ... ... Осы ... орыс ... М. Е.
Массон да ден қойғанмен, ол Қожа Ахметті түрік нәсілінен еді дейді.
Сопылық ... ... ... ... ... ... қалаушы
Қожа Ахмет Ясауидың өмірбаяны жан-жақты. толық бізге белгілі емес. ... ... ғана ... ... Ол әлі ... зерттеулерді, ізденістерді
қажет етеді. Ұлы бабамыздың туған күні мен жылы ... ... ... ... деректеріне сүйенсек Қожа Ахмет Ясауи 1093 немесе
1094 жылы туған делінеді. Өлген жылы— 1166. Ер жеткен соң ... ... Ясы деп ... ... келіп тұрады.
Белгілі ғалым В. Бартольдтің айтуыңда Түркістан VI ғасырдан XV гасырга
дёйін Ясы деген атпен белгілі. Ал, шығыстанушы ғалым Ә. ... ... ... деп ... ... Ясы болып кеткенін айтады.
Ахмет Ясауидің ержете келе Түркістанға келуі ... ... ... Ақын өз ... ... ... ... былайша баяңдайды:
... Он жетімде Түркістанда тұрдым, міне
Он сегізде Шілтеменеи шарап іштім,
Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар ... ... ... ... ... ерте айырылған ол атақты түркі шейхы Арыстан баб және
Жүсіп Хамадани деген шейхтардан тәлім-тәрбие, ... бата ... ... ... ... ұстазы кайтыс болған соң көп ұзамай ... ... ... сопы ретінде қайтып оралады.
XII ғасырдағы көне түркі тіліңде жазылған "Диуани ... ...... Ясауи. "Диуани Хикмет" ("Даналық ... ... ... ... өте қарапайым, көпшілікке түсінікті тілмен жазылған
төл ... ... ... кең ... ... - ... ... түркі
тайпаларының бәріне де түсінікті ауыз екі ... ... ... ... ... ... түп нұсқасы сақталмаған. Бізге жеткені XV—XVI ғасырлардағы
көшірмелері ғана. Көшірмелері өте көп. Олар ... ... ... Мәскеуде, Алматыда сақтаулы.
Көптеген түркі халықтары "Хикметті" аудармасыз-ақ қиналмай оқый алады.
Дін исламнан хабары бар жанға "Хикмет" тілі өте ... Оны ... ... үңілген адам, Ахмет жырларының қыпшақ тілдеріне өте ... ... еді. ... ... ... ... ... этносипаттары "Хикмет" тілінің қыпшақ диалектісіне
жақындығын айтуымызға белгілі ... ... ... Кітаптан Орта
Азиялық қалалардың мәуелі бақтарындағы алуан жемістер мен ... ... ... ... пен ... исі ... ... тайпалардың
кәсіби тілінен гөрі, көшпенді жұрттың тұрмысына тән ... ... ... ... ... "Қаршыға", "Сұңқар", "Лашын", "аға,
іні", "мал-мүлік", "шейід", "бөрік", "сақал-шаш", "ата-баба", тағы да басқа
көптеген сөздер тек ... ... да ... ... ... отардың
айтылуы мен жазылуы да ... ... ... де осы ... ... ескерсек, шындыққа бір табан жақындай түсеміз.
Әрине, бұл жерде "сенікі", "менікі" деген үғым ... ... ... биік ... ... ... ... Себебі Ахмет Ясауи
шығармалары тек қазақ еліне ғана емес, бүкіл ... ... ... ортақ
рухани мұра екені бәрімізге мәлім. Тарихтан бізге белгілі, ислам дініндегі
сопылық ағым ... ... ... ... негізінен төрт нәрсеге аса көңіл ... ... ... хақихат, мағрифат. "Шариғат" ислам дінінің заңдары мен
әдет ғұрыптарының жинағы "тарихат" сопылықтың идеясы, ... ... жол, ... ... ... оған жақындау, "мағрифат"— дін
жолын танып, оқып білу. Ахмет Ясауидің пікірінше "Шариғатсыз", ... ... ... ... ... Ақын мүны өз ... ... деп
өрнектейді:
... Ути ғүмырым шарғатқа неталмадым,
Шариғатсыз тарихатқа уталмадым,
Хақиқатсыз мағрифатка баталмадым,
Катиг иуллар пырсыз ничук утар ... Өтті ... ... жете алмадым,
Шариғатсыз тариқатка өте алмадым,
Хақихатсыз мағрифатка бата алмадым,
Қиын жолдар пірсіз қайтіп өтем достар...
Міне, түсініп отырсыздар, мұнда Ясауи сопылық ілімдерінің өте ... діни ... ... бұл төрт қағиданың арғы жағында үлкен
философиялық арналардан бұлақ көздері ... ... ... өз ... сопылық дін ілімі туралы ете көп әрі шын беріле
айтады, ол бұл шын ... ... деп ... ал ... ... ұсақ-
түйегін білмейтін адамды ол "надан" "түк білмейтін","жалған ... ... деп ... асыл ... жаны ауырмасқа айтпағым, Баға жетпес іпжуімді
құнын білмеске сатпағын", — деп, бар ... ... ... "егер мен басымнан айырылсам да, бұл ... ... беру ... дейді.
Ахмет Ясауи аркылы сопылық түркі тілдес халықтардың рухани танымында
шешуші орын алды. Сопылық философиялық жүйе ... ... ... ... ... ... ... Бұған дәлел Ясауиден ... ... ... жырауларының шығармаларынан да сопылыктың тікелей
әсерін байкаймыз.
"Қазакстан мен Орта Азия ... ... ... ... және
табыспен таралуына мына жағдай да әсер етті. Ол өз ... ... ... ... әсем ... ... ... баяндайды, сопылық идеяларды
жергілікті салт жырларымен үйлестіре дәріптейді.Ахмет Ясауидің Орта Азия
мен Қазақстанның түркі ... ... ... зор ... ие болуы
Ясауидің ислам заңдарын Шығыс сопылық ілімдік лангейзммен және бақсылық
жыры ... ... ... ... еді
Ясауи былай дейді: "Кімде-кім құдайды есіне алса, ол онымен табысқанын
көре алады". Сондықтан да Ясауи үшін құдайды тану өзін-өзі ... ... ... құдайды мистикалық сүю болып табылады. Ясауи ілімінде
бұл доктрина оның "таным" теориясының бөлінбес бөлігі бола ... ... ... ... ... ... Тәңірге табынатын болса, енді олар
Аллаға сыйынатын болды. Ясауи сопылығы ... ... ... философиясымен,
әлемдік діни философиямен хабардар боламыз.
Сопылықтың ықпалын, Ясауиден кейін өмір сүрген көптеген ақын, ойшыл
ғұламалардың еңбектерінен кездестіреміз.
Ахмет ... ... ... он жылын жер ... ... ... Сопы ... үшке келдім, енді былайғы өмірім
күпірлік, ... ... ... деп өзіне бір тоқтам жасайды. Халуетте
тіршілік еткен ақын өмірдегі жиған-терген, ... ... ... сарапқа салып, қияли күй кешеді. Осы фактінің өзі, нақ ... ... ... тыс адам ... көрсетіп, оны құдай
қатарына қосты және ол Мұхаммед заманына оралуды уағыздады.
Қожа Ахмет Ясауидің қанша жыл ... ... ... ... ... 73 жас, бірде 85 жасты айтады. Халық аңыздарын ... ала ... ... ... ... 125 жыл өмір ... ... Оны растайтын
"Хикметте" мынандай өлең жолдары бар.
Иер устида ... ... ... ... учта ... деди ... билдім.
Иер астида жаним била куллик қилдим,
Иттиб, уқиб, иерга кирді Кул Қожа Ахмад.
Ираилардин фаиз уа фатух алалмадим.
Иуз Игрима бишка кирдим ... ... ... Қылалмадым,
Иштиб, уақиб перға қирди Қeл Қожа Ахмад.
Осы жолдарды негізге алсак, Қожа ... ... жаңа ... ... ... дүниеге келген болып шығады. Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен одан қалған
асыл мұралары әлі де көп ... ... ... ... ... ... өзінің үзақ өмір жолын түйіндей келіп:
Қожа Ахмет, басынды елге ие біл,
Ақиқатты таза сүйе біл.
Дүниеқорлар кетсін бықсып өзімен
Халық қана ... ие 6ұл, ... ... ... тек ... емес, XII ғасырда өмір сүрген
философ, ұлы ғұлама мейірімді кішіпейіл ойшыл акын ... ... ... ... Ясауи халқымыздың рухани жебеушісі, кейінгі ұрпақ тәуіп етер
қасиетті әулие. Оның мазараты мәдениетіміздің мерейі, ... ... ... қаласынан ашылған университетке Қожа Ахмет Ясауи
аты берілуі ұлы ... ... ... ... ... ... ... Бұл
кейінгі ұрпақ парызы.
Мұхтар Шаханов
Қожа Ахмет Йасауи ескерткіші.
XIV ғасыр тудырған ғаламаттардың бірі - ... Қожа ... ... ... ... ... осы алып ғимараттың оң қанатын
сәулеттендіру жұмысы аяқталмай қалған.
(Газет мақаласынан үзінді.)
***
Талай-талай білімпаз ... ... ... тұр, ... ... сап, ... ... қиқар түйедей тартыншақтап,
Жылжыды еміп сүстінен кемел жердің.
Ескерткіш түр ұлылъщ қалпын сақтап,
Даңқын сақтап данышпан ... ... күз ... ... ... ... бір ... бой көтерді ғажайып.
Күннен-күнге келбеттеніп, күннен-күнге сән құрып
Нән ескерткіш бой көтерді жұртты өзінше таң қылып.
Сан мыңдаған құл-құтандар ертелі-кеш ... ... ... ... ... бір ... ... зарлы дастан секілді еді ол дегенмен,
Иран, үнді елдерінен жеткізілді шеберлер.
Жалынынан темір балқып, илеуіне тас көнер,
Хас ... ... ... бір жас ... ... жұрт айтатын: «өнерінің өрті бар»,
Тәңір қалай жарылқайын десе, әрине, еркі бар.
Саусағының салымы бар, сосын, әттең, бөркі ... ... ... ... ... көркі бар».
Қайран шебер калбаң қағып, еркін алып тынысын,
Басқарып жүр ... ... ... ... жұрт ... дем алғанда болдырып,
Түркістанды түрлендіріп ән бастайтын сол жігіт.
Ол ән салса, қапас, тұйық кеудесінде жел тұрып,
Бірде жарын, ... ... кез ... ... ... мұңы сәл де ... ... жадырасып, қалатын бір серпіліп.
Ол ән салса, ұзақ түнді кірпік ілмей атырған,
Сәукелелі қыз ... ... ... ... ... тізгіндескен неткен іңкәр өмір бұл?
Сол бойжеткен балдызы еді, қаһарлы Ақсақ Темірдің.
Міндет ауыр. Хан бұйрығы мәмілеге қарай ... енді аз ... ... жөн ... ... ... ... ниетпен,
Хан оларға балдызының қызметін сый еткен.
Хан балдызы – Мәрзия ару ішке ... ... ... шеберлерге сусын әкеп тұратын.
Сырт көздерді қалдырмайын дейді ме өрттің өтіне,
Паң бойжеткен жұқа ғана перде ұстайтын ... ... ... нені ... да ... жіпт ... ғашык, еді өлердей.
Ғашығының айдай жүзін бір көруге тамсанды,
Бірде сусын ... ... қол ... ... тұрып қалды, тұрып қалды күлімдеп,
Алма беті гүл-гүл толқып, оймақ ерні дірілдеп.
Сосын, ләм деп тіл ... ... ... ... ... орнатылған ақ шатырға беттеді.
Мосқал шебер күйіп-пісті: «Қарағым-ау, мұның не?
Көпсінгенің осы нұрсыз шабаталы күнің бе?
Сезіміңнің төзім ... ... қиды ... ... Әлде басың өкпелі ме иығыңа?
Пітінелі болмак, енді саған мына атар таң,
Ертең ерте Ақсақ Темір ... ... ... балдызы оған айтпай, сірә, түрмайды
Айтты, бітті. Жаның онда жаһаннамға зырлайды.
Солай, ұлым. Әміршіден енді рақым іздеме,
Бірақ, сенің кесепатың соқпай кетпес ... ... ... Қаны ... ... ... ... бұрын қалай сезбей келген достары).
- Туысқандар,
Қамданайық, амал-айла жасайық,
Біреу айтты:
- Бүгін түнде ұйымдасып қашайық.
Келісілді. Бірақ, бірақ,... жөн болды ма қашқаны?
Хан әскері ... ... ... әкеп ... ... мәні қалды. (Мұңдан, мейлі мұңданба?
Ертеңгілік Мәрзиядан хат кеп ... ... ... оқып ... ... етіп ... хаты ... еді сондағы:
«Бір күнде ашып мінезіңнің бар қырын,
Тез сөндірдің ... ... еді ... ... ... не, ... ... құштар сезімнен,
Өзімді-өзім тұсаулаушы ем төзіммен.
Өлімнен де қаймықпаған тілекті,
Қалай оқи алмағансың көзімнен?
Өнерің бар ... жұрт ... анау ... ... саған бәрін беріп, Тек қана
Ерлік бермей қойғанына таң калам
Енді бәрі өшті, бәрі сөнді. Далбаса.
Амал қанша өз сенімің алдаса?
Сен өлді деп ... ... ... мына ... ... өмір ... ... өмір сүре ала ма мұратсыз?
Жүрегенінде ерлігі жоқ адамның,
Барлығы да ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кожа Ахмет Яссауи9 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Ақсақ Темір 8 бет
Махмұд Қашқари,Қожа Ахмет Ясауи, Әбу Насыр Әл-Фараби7 бет
Түркістанда Тайқазан5 бет
Шу өңірінің тарихын білеміз бе?5 бет
Қожа Ахмед Ясауи6 бет
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі12 бет
Қожа Ахмет Ясауи мұраларын оқу-тәрбие үрдісінде қолдану жолдары65 бет
Қожа Ахмет Ясауидың үш маңызды аймағы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь