Сатып алу процессіндегі ішкі аудиттің әдістемесі

Кіріспе.

Қазіргі уақытта халықаралық тәжірибе көрсетіп отырғандай,егер тексеру сегменттері ретінде шаруашылық операцияларын атқарған кезде пайда болған шаруашылық операцияларының циклі деп аталатын есептің жеке обьектілері арасындағы өзара байланысты бөлсе, аудиторлық тексеруді жүргізу процессі оңтайлы болады. Іс әрекеттің әр түрлі салаларындағы сан мен бірізділік бірдей болмағанымен, экономиканың нақты секторындағы көптеген компаниялар үшін неғұрлым маңыздылары мыналар:
1. Сатып алу циклі (алу мен дайындау), кредиторлық борыштың пайда болуына әкелетін тауарлы материалдық құндылықтарды дайындау мен айналымнан тыс активтерді жасау мен алу жөніндегі шаруашылық операцияларды біріктіреді.
2. Өндіріс цикліне еңбек құралдарын (материалдық емес активтер мен негізгі құралдар ), еңбек керек жарақтарын (тауарлы материалдық қорларды) және өнімді дайындау мен шығару үшін еңбектің өзін (өндірістік –шаруашылық жұмыстарын орындау мен оларға төлеу) өндірістік тұтыну бойынша шаруашылық операциялар кіреді.
3. Өткізу мен табыс табу циклінде дайын өнімді өткіззуге, дебиторлық борыштың пайда болуы мен қаржылық қорытындылырды жасаумен байланысты операциялар бар.
4. Қаржылық инвестициялық цикл прощцестер мен операциялардың активтерді алу, іс-әрекеттің әртүрлі салалары мен инвестициялау, бағалы қағаздарға немесе басқа кәсіпорындарға салу, дивиденд пен пайыз алу жөніндегі сан алуандық сипатта лады.
5. Төлеу цикліне қолма-қол және қолма-қол емес ақша қозғалысына, дебиторлық және кредиторлық борышты ақшалай төлеу жолымен де, өзара талаптарды есепке алу немесе бартерлік операциялар арқылы да өтеуге байланысты шаруашылық операциялары жатады.
Сатып алу циклі шығыстардың ең ірі циклінің іс барысында мүлік шығарылатын немесе алынатын, ақша мен капитал жиналатын мәліметтердің барлығының бөлігі болып табылатындықтан, оларды
        
        Кіріспе.
Қазіргі уақытта халықаралық тәжірибе көрсетіп отырғандай,егер
тексеру сегменттері ретінде шаруашылық операцияларын атқарған кезде пайда
болған ... ... ... деп ... есептің жеке
обьектілері арасындағы өзара байланысты бөлсе, ... ... ... ... ... Іс ... әр ... салаларындағы сан мен
бірізділік бірдей ... ... ... ... көптеген
компаниялар үшін неғұрлым маңыздылары мыналар:
1. Сатып алу циклі (алу мен дайындау), кредиторлық ... ... ... ... материалдық құндылықтарды дайындау мен
айналымнан тыс активтерді жасау мен алу ... ... ... ... ... ... ... (материалдық емес активтер мен
негізгі құралдар ), ... ... ... (тауарлы материалдық
қорларды) және өнімді ... мен ... үшін ... ... –шаруашылық жұмыстарын орындау мен оларға төлеу)
өндірістік тұтыну бойынша ... ... ... ... мен ... табу циклінде дайын өнімді өткіззуге, дебиторлық
борыштың пайда болуы мен қаржылық ... ... ... бар.
4. Қаржылық инвестициялық цикл прощцестер мен ... алу, ... ... ... мен ... ... немесе басқа кәсіпорындарға салу, дивиденд ... алу ... сан ... ... ... ... цикліне қолма-қол және қолма-қол емес ақша қозғалысына,
дебиторлық және кредиторлық борышты ... ... ... ... талаптарды есепке алу немесе бартерлік операциялар арқылы да
өтеуге байланысты шаруашылық операциялары жатады.
Сатып алу ... ... ең ірі ... іс ... мүлік
шығарылатын немесе алынатын, ақша мен капитал жиналатын мәліметтердің
барлығының бөлігі ... ... ... ... ... онда алғашында сатып алу , иелікке алу
және жұмсау циклінің аудиті негізгі мақсаттарына жету ... ... ... ... ... алу, ... алу және жұмсау циклінің аудиті бар болыу мен
көріну, құқықтар мен міндеттемелер, бағалау немесе бөлу, ұсыну ... ... ... ... ... ... ... принциптері мен
белгілеріне сәйкес бейімделіп жүргізілуі қажет.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... үшін ... алу ... ішкі бақылау жүйесін
ұйымдастырудың маңызы өте ... ол ... ... ... ... тыс ... негізделген мақсаттарға жұмсалуын
қамтамасыз етеді.
1.1. Сатып алу процессіндегі ішкі аудиттің әдістемесі.
Қызметтің жабдықтаушы-дайындық процесстері өндірістің ... ... ... ... ... ... қаржылық,
жөнелту және ұйымдастырышылық қызметі тәуелді болады. Тауарлы-материалдық
қорлар (ТМҚ), қандай да бір ... ... ... ... ... ... көп әсер етеді. ТМҚ-дың есебі кезіндегі
елеулі бұрмалаушылықтар ағымдағы ... ... ... ... және таза ... ... ... қателерге алып келеді.
Қорлардың шамадан тыс құрылуы айналымдағы ақшалай ресурстардың ... ... ... ... алып келеді, айналым құралдарына
табысты салуды қысқартады, мүлікке салықты жоғарлатады.
Бұл сатыдағы аудиттің басты мақсаты – ... ... ішкі ... құрылымының әлсіз және күшті жақтарын анықтау
болып табылады. ... қол ... үшін ... ... ... ... және ... алу және жұмсау циклінің бақылау әдістерімен
танысуы қажет.
Сатып алу және ... ... ... және ... үш сатыда жүргізіледі: жалпы танысу, жүйенің сенімділігін алғашқы
бағалау, ... ... ... дәлелдеу. Осы сатыларға
негізделе отырып, аудитор жүйенің тимділігін жалпы орнатады.
Сатып алу және ... ... ... ... ... аудитор есеп берудің ақиқаттылығын абсолютті нақтылықпен
орнатпауы ... ... ... оның ... барлық елеулі қатынастарда
орнатуы ... Бұл үшін ... ... ... ол дегеніміз
бухгалтерлік есеп берудің қателерінің шекті мәні, одан бастап осы есеп
беруді ... ... ... ... ... ... оның
негізінде дұрыс тұжырымдарды жасай және дұрыс ... ... ... ... кәсіби тәжірибеге, есеп берудің алдын ... және ... және ... көз ... ... ... отырып, елеуліктің шекті деңгейін таңдауы міндетті. Бұл кезде,
қателердің және ... ... ... шекарасы неғұрлым төмен
болса, ... ... ... үшін ... кең ақпараттық база
керек. Осындай шекараларды анықтау ... ... өз ... ұйымдағы
жабдықтау жүйесіне индивидуальды (жеке) көз қарасты ... ... ... ... және ... ... жоспарында және
бағдарламасында бекітеді. Нақты біер тексеруге арналған ... ... ... ... ... ... ... мәндерінің
жиынтығына да жол беріледі, олардың әр ... ... ... ... ... сеп ... ... топтарын
бағалау үшін арналады.
Сатып алу және жұмсаудың циклі үшін ... ... ... ... ... ... ... дебиторларды және кредиторларды,
тауарлы-материалдық құндылықтардың қорлары. Соның ішінде, ... ... ... ... ... таңдамасын таңдайды
және ондағы ақпаратты бейнеленуінің толықтылық дәрежесін ... ... үшін ... ... аудитормен жоспарлау сатысында,
нақты аудиторлық процедураларды жүргізу барысында және ... ... ... ... ... бағалау кезінде келесі мақсаттар
көзделеді: қаржылық есеп беруде ... ... ... ... ... ... ... және анықталған
бұрмалаушылықтардың салдарын бағалау. Материалдықтың деңгейінен артатын
қателерді ... ... ... ... ... етеді.
Кәсіпорынның аудиторы тексеруді активтердің түрі бойынша ғана
емес, сонымен қатар олардың қалыптасу ... ... да ... керек,
себебі, циклдың әр жағдайы үшін көздерге байланысты тексерудің өзінің
әдістемесі құрылады, тексерілуге ... ... және ... ... ... ... ... жасалады.
34 кесте – Объектілердің және оларды сатып алу көздерінің ... ... ... алу көздері ... алу ... ... ... негізгі бағыттары |
| ... ... ... |1. ... ... өзінің |
| ... ... ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ақша ... |
| ... |
|- ... емес ... ... ... |
| ... |
| |2. ... және ... |3. Есеп ... ... |
| |4. ... ... |
| ... ... |
| |5. ... демеушілік |
| ... |
|- ... ... |6. ... ... |
| ... ... келесідей |
| ... де бар: ... |
| ... ... ... |
| ... ТМҚ ... болатын баға |
| ... ... алу. |
| |7. ... ... анықтаған |
| ... ... ... өнімнің |
| ... ... ... |
| |8. ... алынған негізгі құралдарды|
| ... алу ... ... |
| |9. ... ... ... және |
| ... ... ... ... |
| ... |
| |10. ... қызмет туралы |
| ... ... ... |
| ... құралдар) қайтыру. ... алу және ... ... аудитінің бағдарламасының
жоспары оған тиісті елеуліктің және ... ... ... алуы ... ... ... талдамалық процедуралардың көмегімен
анықталған аудит үшін мағызды аймақтарды ... алуы ... ... жалпы
жоспарына тексеру үшін сатып алу және ... ... ... ... ... ... ... және сальдосы мақсаттылы
түрде енуі қажет. Жалпы жоспарда аудитор ... ... ... ... ... және ... ... қатар,
тәуекелділікті бағалауын, ішкі бақылау жүйесінің сенімділігінің бағасын,
алдын-ала талдаудың нәтижелерінің негізінде аудитті жүзеге ... ... ... басқа, жоспарда аудиторлық топты қалыптастыруды және
аудиторларды олардың ... ... сай ... ... барлық
мүшелерін олардың міндеттер туралы ... ... ... ... ... ... сапасына және бригаданың мүшелерімен аудиттің
нәтижелерін тиісті рәсімделуіне ... ... ... ... ... әдістемелік сұрақтарды аудиторлық топтың
басшысымен түсіндірілуін қарастыруды ұсынуға болады.
Сатып алу және ... ... ... ... жасаудан кейін
аудиттің бағадарламасы жасалады – оны жүзеге асыруға ... ... ... ... ... аудитті бағадарламасы аудиттің
жоспарын және тапсырмаларын орындаудың құралы болып табылады. Аудиторлық
бағдарламаны жасаудың екі бағытын ... ... ... ... ... бақылау құралдарын тесттілеу бағдарламасын кқрсетеді, яғни ішкі
бақылаудың және есептің жүйесінің ... және ... ... ... үшін арналған іс-әрекеттердің жиынтығы ретінде ... ... мәні ... аудиторлық процедуралардың бағдарламасын,
оның құрамына ... ... ... ... ... және ... бухгалтерлік есепте бейнелеудің дұрыстығын
бөлшекті тексерілуі ... ... сай ... ... ... ... материалды құндылықтардың ... ... ... есеп ... ... және
оның нормативті құжаттармен және заңдылықпен сай
болуын тексеру;
- материалдардың дайындалуы, түсуі және ... ... ... ... ... ... ... орындауын, және
оның әркеттегі нормативті ... сай ... ... ... ... қорларының
нормативтерінің орындалуын және олардың сақталу
орындарында және ... ... ... бақылауның бар болуын орнатады;
- материалдардың өндірісте ... ... ... және ... сай ... ... ... анықтайды;
- жетіспеушілікке және жоғалтуларға есепке
жатқызылғандарды ... үшін ... ... материалдарды босату бойынша
операцияларды бейнелеудің негізділігін бақылайды;
- ... ... ... және ... ... ... ... орнатады, материалдық қорларды басқару
үшін ақпаратты қолданады;
- материалдық құндылықтарды құрумен және ... ... ... және негізділігін
талдайды.
Аудиттің алдына қойылған мәселелерге және есеп ... ... және ... ... ... ... және ... бойынша
құжаттардың дұрыс емес рәсімделуін, ... ... ... ... ... ... бухгалтерияда және қоймада материалдық
құндылықтардың қозғаласы бойынша мәліметтерді кезеңді емес салыстыру сияқты
және басқа да мүмкін ... ... ... ... ала отырып, аудитор
бағдарламаларды жасайды. Оны дайындау барысында, ... ... ... ... ... және заңдылық құжаттарды; тексерілетін
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және жабдықтаушы-дайындаушы
қызметтерді қарап –шығудың нәтижелерін, тартылған мамандармен әңгімелердің
және ... ... ... ... ... нәтижелерін (тұжырымдарын) қолдануы керек. (қосымша )
Материалдардың бухгалтерлік ... ... ... ... ... ойды (пікірді) білдіру үшін сапалы аудиторлық
дәлелдемелердің ... ... ... ... ... ... дұрыс таңдалуын жүзеге асыру бағдарламаны жасау ... ... ие ... Бұл ... ... дәлелдемелерді жинауға кеткен
шығындары және алынған ақпараттың ... ... ... орындау қажет. Материалдарды тексеру ... ... ... ... ... ... ... табылады: «Ұйымның
есеп саясаты туралы» бұйрық, тауарлы-материалдық құндылықтардың жабдықталуы
туралы келісім-шарттары, берілген ... ... алу ... кіріс
ордерлері; материалдарды қабылдау актілері; қойма есебінің ... ... ... ведомостері; шектеулі-алу карталары; тауарлы-
транспорттық ... ... ... ... ... наклоднойлары; материалдардың жұмсалуының және
жетіспеушіліктердің есептен шығару актілері; салыстыру ведомостілері; сатып
алу актілері; құжаттарды қабылдау-тапсыру реестрі және ... ... ... және ... ... ... Бас кітап, журнал ордерлер (20 бөлімшенің
шоттарының ... ... №6, 20 ... ... кредиті бойынша
№10), қоймадағы материалдардың есебінің ведомосі, материалдардың шығыны
бойынша салыстыру ведомостілері, ... ... ... ... ... асырылған жұмыстың негізгі аспектілері
құжатталады, сондықтан бағдарламаға аудиторлық есеп беруді жасау ... бар, ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен қатар, аудиторлық процедуралардың түрін, негізгі бағыттарын және
қателерді және жетіспеушіліктерді ... ... ... ... ... ... ... материалдардың есебін
ұйымдастыру және есептің жүйесінің сенімділігі бөлімінде кәсіпорынның есеп
саясатымен танысады.
Аудитті жүзеге ... ... ... куәландырады, негізгі
құралдарды қолданудың тиімділігін ... ... ... аз ... ... ... жағдайларында (ашық, жабық)
бірнеше жылдар үшін негізгі құралдарды қолданудың тиімділігін сипаттайтын
көрсеткіштерін салыстыру ... ... ... инфляцияның әсер ету деңгейін
нақты анықтау мүмкін емес. Басқа себебі – басшылықтың ұжымға және ... ... бұл ... ақиқи мәнін ашу ынтасының жоқтығы, бірақ
сонымен қатар, көптеген басшылар негңзгң құралдарды ... ... ... ... ... және ... ... Кез келген
жағдайда кәсіпорынның аудиторы негізгі құралдарды қолданудың тиімділігінің
нақты бейнесін ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері
болып келесі коэффициенттер табылады: тозудың, жарамдылық, жаңару, моральды
тозу, қор қайтарымдылық, аусымдық, қор қарулану.
Сақталу ... ... ... ... ... және
объект бойынша бейнелеумен қамтамасыз етіледі, онда әр объекттің ... ... ... оның ... орны, бастапқы құны, қайта
бағалау бойынша мәліметтері, және де ... ... ... және ... ... тұлғалар көрсетіледі. Нақты жағдайы және
бар болуы кәсіпорынның аудиторының өзімен түгендеуді жүргізі ... ... ... ... ... филиалдарда, кәсіпорынның бһлімшелерінде
жүргізілген түгендеудің материалдарын қолдану ... егер ... бұл ... сенімді болса, орнатылады. Соның ішінде, аудитор
негізгі құралдардың ... ... бір ... ... ... ... ... құралдардың есеп карточкаларын сақтау жағдайын
тексереді.
Тексерудің келесі сатысы болып негізгі құралдарды жабдықтаушыдан
қабылдап алу табылады.
Практикада құрылтайшылық салым ... ... ... ... емес ... (МЕА) және ... құндылықтарды
(ТМҚ) салады, бірақ бұл шаруашылық операцияларды инвестиция және капиталды
қалыптастыру циклда есепке алу жағдайлары кездеседі. Сонымен ... ... МЕА, ТМҚ ... бір бағыты ретінде сатып алу циклында да
есепке алуға ... Бұл ... әр ... ... ... ... ... бөлу керек, одан кейін НҚ, МЕА, ТМҚ ... ... ... тексереді, сонымен қатар, сәйкес
лицензиялары бар өкілетті органдармен олардың ... ... ... басқа, кәсіпорынның профиліне қабылданған активтер сай келетіндігін
анықта керек. Одан кейін, бухгалтерлік есептің шоттпарында ... ... ... ... және жинақтаушы құжаттарда ... егер ол ТМҚ ... онда ... ... есеп ... ... есептік құжаттардағы анықталған бұзушылықтар
аудитордың жұмыс құжатына жазылады, ал ... ... ... жасалады.
Материалдық құндылықтардың түсуі, ... ақы ... ... аванстарға, төленуге тиісті вексельдер бойынша
жабдықтаушылардың ... ... ... ... қысқа мерзімді
міндеттемелер және т.б. міндеттемелерінің соммасын көрсететін, кредиторлық
қарыздың талдауымен тіғыз байланыста болады. Оның ... ... ... қозғалысы төлем тәртібінің жағдайын ... ал өз ... ... ... тұрақтылығының дәрежесі туралы
куәландырады. ... ... ... аудитормен баланстың
мәліметтері бойынша зерттеледі. Бұл кезде ... ... алу ... ... ... ... сұраныстың түсуінің кезінде ұлғаюы
қаржылық қиыншылықтары туралы айтады.
Кредиторлық қарыздың сипатын талдауын тереңдету ... ... ... ... анықтауы қажет және оның динамикасын
талдауы қажет. Негізсіз кредиторлық қарыздарға мерзімі өтіп кеткен ... ... ... ... ... жатады, соңғы
жағдайда жүктер кәсіпорынға есептік құжаттарсыз келіп түседі. ... ... ... қарыздың көлемін анықтау үшін жабдыөтаушылармен есеп
айрысуды есепке алатын ведомостін мәліметтері бойынша есеп беру ... ... ... ... ... ... қарастыруы керек:
төлеу мерзімі келмеген; 1 айға дейн; 1 айдан 3 айға дейін; 3 айдан 6 ... 6 ... 12 айға ... 12 айдан жоғары. Өтеу мерзімі З ай және ... ... тең ... ... ... ... бөлу керек.
Аудиторлар жиі жағдайда сұрақтамаларды жасау ... ... ... ... ... ... ... сұрақтамаларда жауаптарға («ия», «жоқ», «қолданбайды»)
арналған тізбек және ... ... ... ... болады.
Есеп айырысуды есепке алу ... ... және ... ... ... ... талдаудың нәтижелерін жабдықтаушылармен ... есеп ... ... ... аудиторлық процедуралардың
жинағын анықтау үшін және бағдарламаны жасау (құрастыру) үшін қолданады.
Кредиторлық ... ... ... ... ... ... және кредиторлық қарыздардың ... ... ... ... ... ... мақсаттарына
және міндеттеріне тәуелді және басқа да ... ... ... құралдарды сатып алу және жұмсау циклінің ағыны ауқымды,
сондықтан аудитор ... ... ... ... ... ... мақсаттылы түрде көңілін шоғырландыруы қажет: негізгі құралдардың
бар болуына және сақталуына бақылауды ... ету; ... ... ... ... жіктелуі бойынша топталуының негізділігін;
есепте негізгі құралдарды бағалаудың нақтылығын; негізгі құралдардың түсуі
және есептен шығуы бойынша ... ... ... бейнеленуін және
рәсімделуін; негізгі құралдардың тозуын және ... ... ... ... негізділігін; негізгі құралдардың қолдануының
дұрыстығын және тиімділігін; негңзгі құралдарға салық салудың ... ... ... аудиторлық тексеру үш сатыдан өтуі
керек: мәселені орнату, мәліметтерді жинау және ... ... ... кезде, сонмен қатар, негізгі құралдардың есеп регистірлерінің ... есеп ... ... әсер ете ... мүмкін болатын қателерді
және бұрмалаушылықтарды (неточности - анықсыздықтарды) есепке ала отырып,
қарастыруы қажет.
| Шығыс | ... | ... ... ... ... | |Шот-фактура, | |қозғалу ведомосі (шығыс) ... ... | ... чек, | | ... жою жобасы | |аванстық есеп | | |
| | ... | | |
| | | | ... ... |
| | | | ... ведомосі (кіріс) |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... ... сай | ... актісі |
|анықтама | | ... ... ... ... ... ... |Негізгі құралдардың бар |
|шығысы бойынша анықтама | ... ... ... ... ... ... анықтама |
|№12 журнал- ордер ... ... | ... |
1- ... негізгі құралдарды есепке алу бойынша құжат айналымын тексеру.
Негізгі құралдардың ішкі ... ... ... ... үшін және ... бағыттарын есепке ала отырып аудитормен сұрақтама
жасалынады. (1 кесте).
Тесттілеудің процесінде анықталған бақылаудың ... ... ... ... ... процедураларын таңдау үшін
бағаланады. Процедуралар ... ... ... принциптерін дәлелдеуі
керек немесе оны керу шығаруы ... ... ... ... ... ... болатын бұзушылықтардың белгілерін есепке
алуына байланысты тереңдетіледі және бөлшектенеді.
1 кесте – негізгі құралдардың ішкі бақылау жағдайының сұрақтамасы
|Сұрақ ... |
|1 |2 |
| ... | ... ... ... унификациялданған |Жоқ ... ... ... ... ме? | ... ... тұлғалар бойынша негізгі |Ия ... ... ... ме және ... | ... ... ... келісім-шарттар | ... ма? | ... ... есебі бойынша нормативтік |Ия, бірақ жеткілікті |
|әрекеттегі құжаттармен бухгалтерия қамтамасыз |емес ... бе? | ... ... ... ... |Ия ... есеп саясаты бойынша бұйрық бар ма? | ... | ... ... ... және ... |Ия, ... бір рет |
|кезеңді түрде жүргізіледі ме? | ... ... ... ... ... |Ия, жалдан басқасы |
|бейнеленеді ме? ... ... ... | ... және т.б.) | ... | ... ... бастапқы құны дұрыс |Ия, ... ... ... ма және ... ... ма? | ... негізгі құралдарға негізделген түрде |Ия ... ма? | ... ... қалпына келтіру құны дұрыс |Жоқ ... ма? | ... ... ... ... ... |Ия, ... барлық |
|қабылдау тапсыру актілері, ... алу ... емес ... бар ма? | ... | ... ... ... ... ... жалға |Жоқ ... ... және ... ... ме? | ... ... ... сатып алу және жөндеу |Ия ...... ... ме? | ... ... ... ... ... |Ия, ... әрқашан емес|
|қабылдау-тапсыру актілеріне, жою актілеріне, | ... ... ... қолтаңбасын | ... ма? | ... |Ия, ... ... ... ... ... және қызмет ету мерзіміне | ... ... ... амортизациясы дұрыс |Жоқ ... ме? | ... ... қоры ... ... анықталады ма? | ... ... ... ... |Жоқ ... | ... ... құралдармен жасалатын операциялардың | ... ... ... ... ... бар ма? |Ия ... есеп | ... ... ... мәліметтері | ... және Бас ... ... | ... ма және олар ... бе? |Ия, ... әрқашан емес|
|Кезеңділігі | ... ... ... ... ... кіріске |Ия ... ма және ... ме? | ... ... ... ... құралдардың тозуы | ... ... ... және ... ме? | ... көрініп тұрғандай, шаруашылық операцияларды тексеру
әдісетемесі олардың ... ... ... ... жүргізіледі, бұл кезде
негізгі құралдарды және ... да ... ... алу ... бойынша
операцияларды нақты бөлу қиын. Бұл жағдай аудиттің ... ... бір ... біріктірілген кезде кешенді тексеруді жүзеге асырудың
мақсаттылы болуы туралы пікірімізді ... ... Бұны ... көруге болады, бұл жерде аудит циклдарын негізгі құралдардың
есебінің ... ... ... ұсынылады, ал №12 журнал-ордердің
мәліметтері ... алу, ... және ... ... ... ... болып табылады. Басқа мысал, активтерді қайта бағалау материалдары
біртұтас құжатты көрсеткен кезде, ол ... ... жаңа ... ... болып қызмет етеді. Бұндай олперациялар ... ... ... ... ... ... ішкі ... тексерудің кешенді әдістемесі деп бір ... ... ... аудит объектілері бойынша шаруашылық операциялардың
бірнеше циклдарында паралельді тексерулерді бір ... ... ... [102. бет ... ... жататын шаруашылық операцияларды бөлу
ынтасын ішкі ... ... ... ... ... нақты
циклдары бойынша тексерудің ... ... ... ... ... алу ... ... циклдармен байланысы.
Инвестициялаудың аудитінің мақсаты жаңа технологияны, алдыңғы
қатарлы техниканы, ноу-хауды енгізудің тиімділігін, қызметтердің сапасын
жоғарлату ... ... ... ... ... ... ... қолданудың жағдайын, маркетингтің, менеджменттің, жаңа
жұмыстарын жасауды зерттеудің, ... ... ... жаңа ... ... ... деңгейін бағалауды және т.б. жүзеге ... ... ... құрылған лық құжаттар бойынша шетелдік
мемлекеттермен (кәсіпкерлермен) ... ... ... ... ... ... тексереді, себебі
олармен салынатын соммалар шетелдік заңды және жеке ... ... ... [74. бет ... ... және ... бақыланатын шаруашылық
серіктестіктерге инвестициялардың аудиті.
Құрылтайшылық құжаттар ... ... ... ... және ... ... құқығының, сонымен қатар
инвестицияланатын объектінің қаржылық саясатын ... ... ... ... Бұл үшін ол құрылтайшылық құжаттармен
қатар келесі шоттар бойынша құралдардың соммасын тексереді:
141- еншілес серіктестіктердің ... ... ... ... заіды тұлғалардың инвестициялары;
144-басқа да инвестициялар - ... ... ... сай ... инвестициялардың есебінің жағдайының 14 «Тәуелді
серіктестіктерге инвестициялардың ... - ... ... ... ұсынылған әдістердің біреуінің қолданудың дұрыстығын тексереді:
үлестік ... ... ... ... ... алудағы құн әдісін.
Келесіні есепке ала отыру қажет, инвестицияның ... ... ... ... ережелері оларды сатып алу, тарту, ұлғайту және ... ... ... Бұндай көздер болып келесілер табылады: ссудалық
капиталдың нарығында құралдарын тарту, меншікті ... бір ... ... таза ... бөлігін мобилизациялау, негізгі құралдарды
жаңартуға амортизациялық аударымдар.
Аудитор кәсіпорында инвестициялардың бар болуын ... ... ... орнатады: инвестициялар қаржылық және нақты болып
бөлінеді. Қаржылық инвестициялар ... ... ... ал ... ... ... ... МЕА, ТМҚ) түрлері бойынша
тексеріледі. Бұл кезде нақты ... ... ... ... ал ... инвестиция бойынша салым мерзіміне көңіл бөлу ... ... ... ... инвестицияларды сатып алудың
дұрыстығын тексеру болып табылады: олар ... ... ... ... ... құны ... оны сатып алумен байланысты шығындарды оған қалай қосылды,
яғни банктік қызметтер және брокерлік сый ақылар. Соның ішінде есепте сатып
алынған ... ... құны ... ... бейнеленуі
тексеріледі, яғни сатып алушы-кәсіпорынмен сатушыға төленген пайыздар дұрыс
есептен шығарылды ма.
Сонымен қатар, құнды қағаздар ... ... ие ... ... сатып алу құны және өтеу құны арасындағы айырмашылық
соммасы, амортизацияны есептеудің ... ... ... алу ... ... брокерлік жеңілдік).
Бухгалтерлік баланста қысқа мерзімді инвестицияларды тексеру
кезінде ағымдағы құнның және құн ... ... ... ... көңіл бөлу керек. Олар инвестицияның түрі бойынша қиындысында
немесе әр ... ... ... ең ... бағада көрсетілуі керек
(кәсіпорынның балансында бейнелеу кезңнде).
Кейіннен, қысқа мерзімді инвестициялардың ағымдағы ... ... ... зиянды немесе табысты танудың ... ... ... туындаған есеп беру кезеңінде танылуы тиісті).
Сонымен қатар, кәсіпорынның балансында есеп беру кезеңіндегі
сатып алу құны бойынша ұзақ ... ... ... бейнеленуі
тексеріледі, ал егер қайта бағалау жүзеге асырылса, онда ... ... алу құны ... ... ... ... ... сатып алу
және ағымдағы құнына ең төмеңгі ... ... ... дұрыстығын
анықтайды. Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялардың қосымша ... ... ... капиталдың ұлғаюы және азаюы көлеміне әсер ететіндігін
есепке ала отырып, ... ... ... ... және қаржылық
инвестициялардың түрлері бойынша жеке қайта бағалауды жүзеге ... ... бөлу ... ... ... ... асырылуын тексеру барысында
меншікті капиталдың ұлғаюы соммалары ... ... ... кезінде осы инвестицияның төмендетудің қосымша бағалану соммасын
қолданудың дұрыс ... ... ... бұл ... жоқ болуы
кезінде оның құны зиянға жатқызылады. Инвестицияның ... ... ... әр түрлерін және ... ... ... ... ала ... ... Қаржылық
инвестициялардың шығуы кезіндегі брокерлік шығындарды (брокерлік, дилерлік
қызметтер) қоспағанда баланстық құнның және ... ... ... ... ... ... тексерілуі тиісті. Бұл кезде
келесі жағдайды есепке алмай кетпей болмайды, егер нақты бір ... ... ... ... ... құн бойынша бағаланса, онда қосымша
бағалау соммасы қабылданған есеп ... сай ... ... ... ... ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияларды қысқа ... ... ... ... ... категориясынан ұзақ
мерзімдіге ауыстыруға ерекше ... ... ... ... ... ... ... процессінің дұрыс болуын тексеруі керек.
Келесі түрдегі инвестициядан түсетін табыстың дұрыс ... ... ... ... ... жалгерлік төлемдер,
- қысқа мерзімді инвестицияларды есептен шығарудан ... ... ... ... ... ... ... (жүзеге асырырылмаған)
табыстар, зияндар,
- сатып алудың және ағымдағы ... ең ... ... ... ... құның төмендету,
- ұзақ мерзімді инвестицияның құнын төмендету,
- ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... ... ... бір бағыты болып нақты инвестицияларды,
яғни ... ... ... ... ... ... ... қорлар және т.б.). Бұл жерде олардың ... ... ... бөлу ... олар ... ... жоғары дәрежеде жоғарлатады,
себібі өндірістің материалды игіліктерін тауарларды жасауға қатысады және
т.б. Сонымен қатар, материалды емес ... ... ... қажет.
Аудитор қаржылық инвестициясының тәуекелділігіне әсер ететін
факторлар қаншалықты анықталғандығын және зерттелгендігін ... ... ... ... ... болады:
▪ квалификациялы емес басшылықпен,
▪ есеиің және аудиттің нашар ұйымдастырылуымен,
▪ валюта бағамының өзгерісімен,
▪ пайыздың ставкалардың өзгерісімен,
... ... ... ... қиыншылықтарымен,
▪ төтенше жағдайлардың тәуекелділігімен,
▪ саяси тәуекелділігімен.
Инвестициялаудың объектісін зерттеу кезіндегі мүмкін болатын
техника-экономикалық есептеулердің ... ... ... ... ... ... ... Салымдарды салу жолымен еншілес, тәуелді және бірлесіп
бақыланатын серіктестіктерге инвестициялар жасалды:
Ақша соммасы – Дт 141-144 Кт 441, 451, ... ... ... – Дт 141-144 Кт 701, ... емес ... – Дт 141-144 Кт 721
Негізгі құралдар – дт 141-144 Кт ... ... ... ... бағытталды - Дт 141-144 Кт 709
▪ шығындар инвестицияны ... ... – Дт 821 Кт ... қайта бағалау жүзеге асырылды
▪ қосымша бағаланды – Дт 141-144 Кт 542,
▪ бағасы төмендетілді – Дт 541 Кт ... ... ... ... ... ... ... – Дт 821, Кт 141-
144 және ... ... ... ... ... ... ... шоттары бойынша тексеріледі.
Акцияларды, облигацияларды сатып алуды олар қай жерден және
кімнен сатылғанына байланысты затына тексеру керек: ... ішкі ... ... ... ...... мемлекеттердің, банктердің,
компаниялардың. Негізінен, тексеру барысында әр ... ... ... ... ... ... есепке алу
керек.
Әр акцияның номиналды құны әр уақытта сатып алу ... ... ... ала ... ... саны және сатып алу құны ... ... ... ... ... ... тексеру керек.
Сонымен қатар, сәйкес шоттардағы олардың соммаларының, номиналды құнына
қарағандағы ... ... кіші ... ... ... ... қатар, 332 шоттың дебеті бойынша пайыздарды есептеудің
дұрыстығын жеке тексеру керек. 724 шоттың дебеті ... ... ... ... және дивидендетері бойынша есептеулердің дұрыстығы
332 – «Есептелген проценттер» ... ... ... ал ... – 402 ... ... дебеті бойынша сәйкестендіріледі.
Тексерілуге сонымен қатар, 403 ... да ... шоты ... ... басқа да құнды қағаздар жатады,
соның ішінде, ... ... ... ... вексельдер,
ұсынылған қарыздар.
Аудитор кәсіпорынның басшылығымен орнатылған түгендеуді жүргізу
мерзімдерінің орнатылуын тексереді. Құнды қағаздардың ... бар ... ... баланста есепке алынған құнды қағаздардың шынайы ... ... ... құнді қағаздар бойынша табыстарды алудың
уақттылығы және толықтылығын орнату фактілері бақыланады. Бұрын ... ... ... ... ... ол ... ... әр
жеке түрі бойынша жүргізілгендігі; түгендеу актілерінде құнды қағаздардың
атауы, сериясы, номері, номиналды ... өтеу ... жалы ... Бұл ... ... ... бухгалтериясындағы
сәйкес кітаптарындағы жазбаларымен салыстырылады. ... ... ... ... қүнды қағаздармен өткізіледі. Банктен тапсырыс
бойынша құнды ... ... ... ... ... ... есептің көрсеткіштерімен салыстырады.
Түгендеудің нәтижелері бойынша, сонымен қатар, құнды қағаздар
бойынша бухгалтерлік есеп берудің талдауы, қор ... ... және қор ... жағдайы туралы ақпаратты есепке ала отырып,
құнды қағаздардың шынайы құнын бағалау бойынша материалдар тексеріледі.
Аудитор ... №16 – ... және ... ... ... ... ... тізімі» формасын өткізеді.
Құндың құағаздардың түгендеу материалдарын тексеру ... ... ... немесе жойылған деп атаған кәсіпорындардың инвестицияларын тиянақты
тексеруі керек. Меншік формасын өзгерткен, шетел инвесторларына ... т.б. ... ... көп ... ... ... Комиссия
мүшелерімен және басшылықпен қабылданған шаралардың дұрыстығын зерттеуі
тиіс.
Аудитордың ... ... ... ... тексеру
жатады. Бұл жерде қайта бағалауды жүргізудің кезеңділігінің ... ... ... ... ... ... алып
келетіндігін есепке ала отырып, сонымен қатар, инвестицияның ... алып ... ... жеке ... ұзақ ... ... қосымша бағалауын жүзеге асырылуының дұрыстығына көп көңіл
бөлуі ... ... осы ... ... ... жүзеге
асырылады. Бұндай сомманың жоқ болуы ... ... ... ... ... ... ... есеп саясатында
қаржылық инвестицияның сәйкес ашылуын тексеру керек.
5.2 Өндіріс циклының ішкі аудит технологиясы.
Өндірістік ... ... ... ... ... спецификасына және саланың ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі
айырмашылықтар бар. ... ішкі ... ... әр ... ... ... және оның ... бөлімі болып, осы ерекшеліктерді
терең түсінуі керек. Белгілі болғандай, техникалық цикл – бұл әр ... ... ... ... ... ... ... Әр
өндірістік циклдың деңгейінде бірдей операциялар кезінде әр уақытта
көптеген шаруашылық операциялар орын ... ... ... ... ... ... процесс - өндірістің екінші сатысы, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
табылады. (12 сурет)
12 сурет - Өндірістік циклдың операцияларының кезеңділігі.
Өндіріс циклының ерекшелігі – ... ... ... ішкі ... ... олар ... ... өзімен
жасалады, ал бұл осы құжаттардың мәліметтері әр уақытта шынайы емес болуын
туындатады. Өндірістік циклының ішкі ... ... ... ... ... ... керек. Ең алдымен шығындардың есебі бойынша, яғни басқару
есебінің қағидалары қалай орындалып жатқандығын тексеру болып ... ... ... ...... ... В.П.: ... ақпараттың
барлық түрімен ішкі қолданушыларды – кәсіпорынмен басқарудың ... ... ... ету» [103. бет ... К.М. есеп ... ... ... құнды есептеу
кезінде таңдалған әдістің өзгерілмейтіндігін әділетті белгілеп кетеді:
«Аудитор жыл басындағы ... ... ... ... ... ... ... есепке алу әдісінің өзгерілмегендігін және оның
кәсіпорынның ұйымдастырушылық және салалық ерекшеліктеріне сай келетіндігін
анықтап алу керек». [104. бет 276]. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... түріне, өндірілетін өнімнің түріне, калькуляция әдісіне
терең енуі керек.
Нарықтық қатынастардың жағдайында ... ... ... өз ... есеп ... ... қырларын анықтау
мүмкіндігін береді, олар бекітілгеннен кейін орындау үшін міндетті болып
табылады, ... ... ... кезекте шығындардың есебінің таңдалған
әдісінің орындалуын тексеру керек, оның бухгалтерлік есептің ... және ... да ... ... сай болуын, және
келесілердің дұрыс болуын тексереді:
• аяқталмаған өндірісті есеп беру ... ... ... ... ... жатқызылуын,
• өндіріс шығындарының есебіне материалды емес активтердің
тозуын есептелуінің,
• өндіріс шығындарының есебіне ... ... ... негізгі өндірістің қызметкерлеріне еңбек ақыны
есептелуінің,
• негізгі ... ... ... ... ... ... ... да бір элементті шығындарды (905)
жатқызылуының.
Аудитор негізгі өндірістің аталған шығындардың нәтижелерін ... ... ... ... ... ... Одан ... өндірістің кешенді шығындарын қарастыруға ... ... ... меншікті өндірістің жартылай фабрикаттарды өндіріске босатылуын,
- көмекші өндірістің ... ... ... ... ... есеп ... ақаудан болған жоғалтылардың мөлшерін анықталуын және ... ... ... ... ... ... берілген есеп беру
кезеңіндегі олардың негізгі өндірістегі үлесін анықтауға болады.
Өнімнің өзіндік ... ... ... есеп ... өнімнің өзіндік құнына аяқталмаған өндірісті жатқызылуының
дұрыстығын тексеруден ... ... ... ... құнның деңгейі
аяқталмаған өндірістің соммасымен жиі реттеледі. Өнімнің өзіндік құнын
жоғарлату қажеттілігі туындаған ... ... есе ... тиісті құжаттардың
бір бөлігін осы кезеңннің есеп беруіне қосады ... ... ... ... ... ... ... – керісінше; аяқталмаған өндірістің
қалдық соммасының барлығы есеп беруге қосылмайды:
дебет 900 және кредит 211
дебет 211 және ... ... ... ... ... ... өндірісті қосудың
дұрыстығы ең бірінші кезекте бақылануы керек.
Кәсіпорын аудитінің ... ... бірі ...... ... ... қызметтердің және шығындардың бөлігінде ... ... ... ... дұрыстығы. Олардың ішінде:
а) меншікті өндірістің жартылай фабрикаттарды,
б) көмекші өндіріс;
в) үстеме шығындар;
г) өндірістік ақау.
Көптеген ... ... ... ... жартылай фабрикаттарды қолданумен өтеді, бұл кезде әр ... ... ... ... бір ... ... фабрикат
алынады, яғни ол сыртқы тұтынушыларға немесе меншікті өндіріске өткізілуі
мүмкін. Мысалы, ... ... ... тоқушы өнеркәсіпте әртүрлі тектың
жіптері алынады, ал келесі бөлісте жіптен ... мата ... оны ... ... ... ... болады немесе оның өңделуін келесі бөлісте, ... ... ... ... бұл ... ... мата меншікті
өндірістің жартылай фабрикаты болып табылады. Осылай, кейбір салаларда
меншікті ... ... ... ... ... қалыптасуына
бақылауды жүргізу өнімді өндіру шығындарының негізгі бөлігіне бақылауды
жүргізуді білдіреді.
Қндіріс шығындарының дұрыс ... ... ... бас
кітаптың көрсеткішін №10 журнал-ордерімен салыстыру керек. Бұл кезде, дебет
және кредит айналымдарды бойынша есеп беру ... ... ... ... есеп беру ... ... ... ауыстырылуына көңіл бөлу
керек. ... ... ... ... көрсеткіштерге
жақындатады, , ал кейіннен бас кітапты түзетеді, яғни осы ... ал ... және ... ... ... қалады, ал кей ... ... де ... ... ... ... ... болады.
Осының салдарынан, кәсіпорын аудиторы өзіндік құн туралы
ұсынылған есеп берулердің ... көз ... ... ол бас ... 10/1 журнал – ордердің көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... керек: «Негізгі өндірістің
цехтары бойынша шығындар (көмекші өндірістер)» №10 ... ... ... ... ... пайда болу орындары бойынша
топтау, және дайын өнімнің нақты ... ... ... №10 ... ... ... ... №10 журнал-ордерге №5 ведомосі. Соның
ішінде, аталған ведомостердің ... ... ... салыстырылады, олар сәйкес келуі тиісті. Аудару кезінде қателер
орын алуы мүмкін, кез келген жағдайда бұл бұзушылықтарды ... ... ... егер олар ... болса, онда тексеру актісіне қосу керек.
Осы тексерулердің нәтижесі бойынша, егер аудиторда ұсынылған
көрсеткішітердің шынайлығы жөнінде немесе ... да ... ... ... онда ол ... ... және бастапқы құжаттарды тарта
алып, тексеруді тереңдете алады. Соның ішінде, материалдық құндылықтардың
өндірістік бөлімдерге ... ... ... Кей ... ... ... ... кәсіпорынның қоймасын жағалай өтіп
түседі, ал осы ... ... ... ... ... қоймалық есеп арқылы өткізуге тіпті «ұмытып» та ... ... ... ... ... және олар ... артықшылықтарды
құрады, оның салдарына есепке алынбаған өнім көлемі де өседі. Сондықтан, әр
осындай жағдайды аудитор өзінің жұмыс ... ... ... бейнелеуі
керек және басшылыққа ұсынатын есеп беруіне қосады.
Материалдық құндылықтардың ... ... ... ... отырып жүргізу керек, себебі тексеру сәтіндегі
тауарлы-материалдық құндылықтардың есебі цех, ... ... ... ... ... есеп ... ... толық
бейнесін береді. Нәтижелерге сенімді болуы үшін аудитордың өзі түгендеудің
жүзеге асу ... ... ... ... ол ... ... ... сенімді артпауы керек, ол тек қана шекті ... оны ... ... ... ... мүмкін болатын
бұзушылықтар жөнінде ... ... ... ... ... жағдайлар орын
алуы мүмкін, материалдардың кейбір партиясы өндіріске бастапқы құжаттарды
жеткілікті түрде ... ... ... ... ... ... бар жауапты орындаушының хаты бойынша, бірақ бастапқы құжат
толтырылмайды және тіркелмейді, осының ... осы ... және ... ... ... қол таңбалар қойылмайды
немесе материалдар осы кәсіпорында ... яғни ... ... ... ... ... аудиторы әр амалмен
орнатылған қағидаларға «еркін» көз ... ... ... қажет. Бұндай
фактілер жұмыс құжатында тіркелуі керек, және басшылық осындай фактілермен,
басшылыққа есеп ... ... ... ... ... немесе
жабалардың көшірмесімен қосылған есеп ... ... ... ... Одан басқа аудитор бас бухгалтерден жазбаша ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етуін талап етеді.
Жиі бұзушылықтар болып активтердің ... ... ... ... құру ... олар негізінен дұрыс жұмыс істемейтін
өлшеуіш құралдарды қолданумен немесе олардың ... жоқ ... ... ... ... нәтижелерін бұрмалаушылықпен байланысты
болады. Аудиторлар жиі жағдайда осындай бұзушылықтарға ... ... ... осы ... ... ... ... жатады, бұл
өндірістік бөлімшелерге есеп берулерде өндіріске ... ... ... ... ... бойынша есептен шығару мүмкіндігін
береді [63. бет. 109].
Аудитор салмақ өлшеуіш құралдардың дұрыс ... ... ... ... ... белгілердің, штамптардың бар болуы және ... ету ... ... ... ... ... [81. бет. 16-20].
Бөлек тексеруден лабораториялық құрал-жабдықтардың дұрыс жұмыс ... ... ... ... кезде кәсіпорынның лабораториясының
қызметкерлерінің квалификациясын, олардың орын ... ... ... ... сай ... ... керек. Дұрыс істейтін
салмақ өлшеуіш құралдарды ... ... ... ... және ... ... ... қызметтеріне шығындарды
негізсіз жиі жатқызуға жол ... ... ... аудиторы,
көмекші өндірістердің шығындарының таратылуының дұрыстығын тексере отырып,
мысалы буды жабдықтау, котельныйдан шыққан кезде, және де ... ... ... ... да бөлімшелеріне кірген кезде счетчиктердің
жағдайын ... ... ... ... жолдағы жоғалтуларды анықтауы
міндетті. Соның ішінде, арнайы тіркеу журналында жазбалардың ... ... ... жиынтығын есеп беру кезеңінің соңында немесе басқа
да орнатылған мерзімдерде төлеуге ұсынылған шоттармен сәйкестендіріледі.
Көмекші өндірістерде есептік ақпараттың ... ... ... оның ... және әр ... ... ... орнату керек. Одан кейін ол бухгалтерлік есептің және ... ... ... ... ... ол әр ... жеке орындалған
жұмыстың, көрсетілген қызметтерінің, өнімнің, өзіндік құнының қалыптасу
тәртібін және ... ... ... ... тәртібін зерттеуі
керек. Бөлімшелермен өз бетімен көрсетілген қызметтердің, орындалған
жұмыстардың, тапсырылған ... ... ... ... ... ... дебет 900 «Негізгі өндіріс», кредит 920 «Көмекіші өндрістер».
Кейінен көмекші өндіріске тапсырылған, және ... ... ... дұрыстығы тексерулуі керек, одан кейін ... ... ... ... осы ... ... тексеруге
өтуге болады. Тексерудің кезеңділігі және тәртібі негізгі ... ... тек бір ғана ... бар, ... ... ... ... әртүрлі цехтар және өндірістер функционалдауы мүмкін, ал олардың
шығындар есебінің ... ... ... ... ... ... ірі ... өзіндік меншікті құрылыс және жөндеу
цехтары жұмыс істейді, асханалардың, ... ... ... ... ... ... бу ... көліктік
цехтары бар. Сондықтан аудитор осы бөлімшелердегі шығындардың қалыптасу
әдістемесін игеруі керек, кейіннен ғана ол ... ... және ... ... ... ... дұрыстылығы туралы өз ойын
білдіреді.
Аудитор күнделікті кәсіпорынның территориясын, қоймалық жайларын
тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... үшін жарамдылығын анықтау мақсатында қарап-шығады.
Аудит барысында өткізу жүйесінің ұйымдастырылуы, түгендеуді
жүргізудің уақыттылығы, құндылықтарды сақтау ... және ... ... ... ... сигнализицияның бар болуы және т.б.
анықталады. Материалдарды қоймадан өндіріске ... ... ... ... сапасын анықтаудың дұрыстылығы, бастапқы құжаттар ... ... ... ... ... ... анықтау процессі
өндіріс циклына жататындықтан (сатып алудың және өндірістің өзіндік құнын
анықтау), және сатып алу ... ... ... ... ... ... ... оны өндіріс циклына ... ... ... Бұдан, сақтау ... ... ... ... ... ... бойынша кері
өтуші қалдықтарды («қызыл» ... ол ... ... ... ... ... босатылған немесе қоймалық есепте
бейнеленген көлемнен артығын ... ... ... ... тауарсыз құжаттарды рәсімдеу, немесе есеп беру ... ... ... ... ... қалдықтарының дұрыс емес
есептелуі) анықтау, жеке кіріс құжаттары ... ... ... ... жоқ ... және бухгалтерлік есептің және қойма есебінің
сальдолық мәліметтері арасындағы айырмашылықтар аудиторлық тексеруге ... бет ... кері ... ... ... ... ... олар осы түрдің материалдардың кезіңді түсуімен өтеледі
және тауарлы-материалдық құндылықтардың саны азайған ... ... ... ... материалдардың көлемі өз кезегінде, мүмкін
ұрланушылықтың, меншік иеленудің көлемін жабады, ол көп ... ... ... ... ... қоймалық есептің мәліметтерінің арасындағы
айырмашылықтарды орнату үшін ... тобы ... ... ... ... ... ... кітабы бойынша
қалдықтарының мәліметтерімен салыстыру керек. Айырмашылық ... ... ... құру ... ... немесе өндіріске
тауарлы-материалдық құндылықтарды заңсыз тапсырумен ... ... бола ... мүмкін, айырмашылық соммасына
экспедиторлар осы немесе басқа ... ... әлі ... ... ... ... кешігуі және т.б.). Сондықтан
кәсіпорын аудиторы осындай ... ... және ... ... ... әр жағдайын жұмыс құжатында белгілейді және
кінәлі тұлғалардың жазалануға қол ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтардың қалдықтары
бойынша, кіріс және ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл тексерулерді күтілмеген, сондай-ақ
таңдамалы және кешенді ретінде ұйымдастыруы мүмкін.
Аудитор материалды-жауапты тұлғалардың жеке ... ... ... ... ... ... ... сотталған және
бұрынғы жұмыстардағы сенімді ақтамаған тұлғалар ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдастырылуын тексеру керек, себебі практикада келесідей
жағдайлар болуы мүмкін, бірдей ... ... бір ... ... ... ... бірнеше рет шығарылады немесе ... ... жоқ ... қолы ... ... ... ... өнімдерді шығару бойынша да болуы мүмкін. ... ... ... қол қою құқығы бар ... ... ... қатар,
бланктердегі қол таңбалардың үлгілерін талап етет алады. Аудитор осындай
бұзушылықтардың нақты бар болуын келесі ... ... ... ... ... шот-фактуралар-бұйрықтар, специяфикациялар және
басқа да ілеспе құжаттар.
Материалдық құндылықтарды есептелген өнімнің өндірісінің нақты
шығысы бойынша емес, жиі ... ... ... ... ... нормалардың қажеттілігінің ... ... ... ... және ұжымның есебінен материалдық ... ... ... нормалар бойынша материалдарды және
шикізаттарды есептен шығару кезінде артықшылықтар ... ... ... табу және ... сату мақсаиында есепке алынбаған өнімді өндіру үшін
заңсыз қолданады және иеленеді. Материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... негізделмеген әр түрлі нормаларын
қолдану серпіліс береді, оның ... орта ... ... немесе
институттармен, лабораториялармен есептелген нормалар жатады, олар жұмыстың
осы режиміне, құрал-жабдықтың осы типіне және т.б. сай ... ... ... ... шарттарды бұзу технологиялық
режимді бұзу және орындамау, сонымен қатар, материалдың бір түрін ... ... ... қымбат түрін арзан түріне ауыстырудың нәтижесінде
өндірілген өнімнің сапасыны төмендейді. [107. бет 61].
Аудитор материалдық ... ... ... әр ... көз ... керек, себебі ауытқулар «кездейсоқ» және
«мәжбүрілінген» болуы мүмкін, ал ... ... ... мән ... ... ... алуы мүмкін.
Өндіріске циклде үлкен «ауытқулары» бар ... ... ... бақылауды мұқият жүргізу керек және
оларды «жою» бойынша қабылданған ... ... ... бір ... ... ... ... «қателіктерін» есептен шығаруды
анықтауы керек. Бұндай құбылыстар, осы жұмыстың авторымен өзінің ертерек
шыққан жұмысында «күтілетін ... деп ... [108. бет 36] және ... ... ... ... ... есепке енгізу үшін және әрекетті
бақылау жүргізу үшін, қажетті қосымшалардың ... ... ... ... әдісі бойынша материалды қорларды басқару сұрақтары нарықтық
экономика жағдайында шынайлырақ белсендікке ие ... ... ... ... ... ... ... басқарушылық жүйеге ұжым жұмысының
нәтижелерін бағалау кезінде қалыпты жағдайлардан ... ... жол ... ... береді (қалыпты жағдайлардан «ауытқулар»
түсінігі бойынша баға, сапа, ... ... ... ... ... [107.бет.49].
Кәсіпорын аудиторы келесіні есте ... ... ... ... ... ... ... кезінде де артықышылықтар
пайда болады. Жиі жағдайларда, бұл материалдарды ... ... ... ... ... ... ... сандық-
сапалық өлшемдер олардың нақты ... кері ... ... ... ... ... майлығын, еттің тығыздылығын,
дәннің крахмалдығын, ... ... ... және мақтаның
ылғалдылығын және сорланғандығын жоғарлатады, бұл ... ... болу ... береді. Кейіннен артықшылықтар жалған тұлғаларға
рәсімделеді және ... ... ... ал олар ... ... ... немесе қайта өңдеуде бұрынырақ жасалған артықшылықтары
бойынша есепке алынбаған дайын өнім шығарылады.
Берушілік ... ... ... ... қайта
өңдеумен байланысты бұзушылықтар ерекше бақылауды талап етеді, бұл ... ... ... ... кері ... ... жатқызылады. Мақта зауыттарында талшықтардың шығуын төмендетеді,
шарап зауыттарында шарап фильтрациялау кезінде шикізатты ... ... ... жиі ... жүзеге асрылмайды, ұн
диірмендеуші комбинаттарда ... ... ... ... ... ... ... шығару және материалды құндылықтарды
ары қарай өңдеу мақсатында олардың артықшылығы жасалуы ... ... ... қоймасында, цехтарда және өндірістерде болуы
мүмкін, себебі, қоймалық ... жиі ... және ... ... қарағанда тауып алу оңайрақ болады. Аяқталмаған
өндірістің қалдықтары ... есеп ... ... ал ... жиі
көз бояушылық үшін немесе жалған жасалады.
Артықшылықтарды жасау жолдары әр түрлі, олар тауарлы-материалдық
қорлардың ерекшеліктеріне, және сол сияқты оларды ... және ... ... ... ... Мысалы, сынатын материалдық
құндылықтардың жетіспеушілігі – ... ... ... ... ... және т.б. – сыну актісімен, кондитерлік қосымшалар, ет өнімдері –
бұзылу ... ... ... арақ-шарап өнімдері – темір жол
қоймаларында, қоймаларда, базада тасымалдау, қабылдау, тиеу кезінде ... ... Бұл ... ... шарт – жабдықтаушы өкілі тарапынан
ешқандай кедергілер болмауы тиісті. Бұндай операциялар, әдетте, ... ... ... ... ... Артықшылықтарда алдын-ала
келісілген схема бойынша жасалады, мысалы, ... ... ... көлемде түседі, немесе құжаттар жоқ болады, ... ... ... жойылады. Тауарлы- материалды құндылықтар
арнайы ыдыста, контейнерлерде тасымалданған ... бұл ... ... ... ... ... оның ... өлшеу актісін жасау кезінде
ыдыс материалдарының және ыдыстың салмағын ұлғайтуға ... ... ... ... ... ... ... келесі бұзушылықтар пайда болуы мүмкін:
• тауарлы-материалды құндылықтар бойынша машинограммаларда
кіріс бойынша соммалардың төмендетілуі, ал шығыс ... ... есеп ... ... ... ... мәліметтерді ЭЕМ-ге
қайта енгізу;
• бастапқы құжаттардағы номенклатуралық номерлердің шифрін
дұрыс емес қолдану;
• бастапқы құжаттардағы мәліметтерді ... ... ... тікелей енгізу кезінде дұрыс емес тасымалдау.
Бұл бұзушылықтардың ... ... ... бақылау
шығарылуында анықтау мүмкін.
Өнімнің өндірісіне кететін шығындардың баптарын тексерудің
келесі сатысы болып шығарылатын ... ... ... ... ... ... емес ... тозуының және амортизацияның бір бөлігін
дұрыс қосылуына бақылау жасау болып ... ... ... бұл бап ... ... ... ... сонымен қатар НҚ және МЕА олардың ... ... ... ... келтіруге кететін амортизациялық орнатылған
норма бойынша ай сайын анықталып отырады. Олардың ... ... және ... қайта қарулануда орналасқан негізгі
құралдардың объектілері бойынша, сонымен қатар, оларды ... ... ... ... амортизацияны есептеу тоқтатылады. Аудитор
келесіні есепке алуы ... ... ... ... ... ... ... уақытысына негізгі құралдардың қызмет ету мерзімі
ұзартылады. ... және ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар жою объектілерін есептен шығару бойынша
құжаттық рәсімделу тексеруге ... ... ... ... ... ... енгізілудің және шығарылуының уақыттылығын тексеру керек.
Жұмыс құжатының бір ... ... ... ... құнын
калькуляциялау және өндіріс шығындарының есебі ... ... ... ... етеді. Аудит бағдарламасы аудиттің жалпы жоспарын
дамыту болып табылады және мәні ... ... ... ... ... ... ... процедуралардың бөлшекті
тізімінен тұруы тиісті. Процедуралардың (әрекеттердің) жиынтығы ... ... ... ... ... ... кемшіліктерін
анықтау мүмкіндігін береді. өндірістік циклдың аудиторлық ... 910, 920, 930, 940, 950 ... ... 221 шоттың, 50, 70
бөімшеден 211-214 бөлімшеге дейін ... ... ... және ... ... ... бейнелеудің бөлшекті тексерілуін жүзеге ... ... ... ... ... ведомостер
және машинограммалар өтеді:
• негізгі құралдардың түрі бойынша;
• ғимараттардың, машиналардың, құрылғылардың, құрал-
жабдықтардың ... жеке ... ... ... ... ... проводкалар бойынша
тексеріледі: дебет 935 ... ... ... және ... емес
активтердің амортизациясы» және кредит 131-134 «Өндірісте қолданылатын
негізгі ... ... ... ... және ... 935 ... тозуы және материалды емес активтердің амортизациясы» және
кредит 111-116 ... ... ... емес ... ... шот бойынша жинақталған сомма ай соңында 930 шотта есептен
шығарылады, кейіннен ол ... ... ... ... ... ... ... өндіріске, келесі проводкалар бойынша: дебет 904
«Негізгі өндірістің үстеме шығындары» және ... 930 ... ... ... ... ... ... өндіріске жататын үстеме
шығындарды есептен шығару дебет 924 «Көмекші ... ... ... ... 930 «Үстеме шығындар».
Бұл кезде пайдалану орны, ... ... ... баптары бойынша амортизация соммаларының дұрыс есептелуін
тексеру керек, себебі негізгі құралдардың амортизация үлесін ... ... ... ... ... емес ... оның табыстылығына, сәйкесінше
рентабельділігіне әсер етеді. Сондықтан аудитор оны қолдану орны ... ... өнім ... ... ... амортизация
соммаларын дұрыс жатқызылуын мұқият тексеруі керек.
Амортизацияны дұрыс есептелуін олардың орналасу орны ... ... ... негізгі құралдар түрлері бойынша, қолдану ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша тексереді. Амортизацияны ... ... ... ай ... ... ... ... құралдардың түсуін
және шығуын есепке алып отыру керек, яғни негізгі құралдардың қысқартылуы
және ұлғайтылуымен байланысты ... ... ... ... ... алып ... ... соммасын түзетілуін жүзеге
асырады.
Бұл мәліметтерді қолмен жалпылау әдісі ... №12 ... ... ... ... ... ... және шығару бойынша
актілерде және басқа да құжаттарда тексеруге ... Бұл ... ... алу ... жаңа ... объектілері бойынша амортизацияны келесі
айдың 1 күнінен бастайды, ал шығарылған объектілері бойынша амортизацияны
тоқтату қолданудан шығарудан кейін ... ... 1 ... ... ... сәті – ... ... объектілері
бойынша есеп беру кезеңінің ... ... есеп ... ... әдісін орындау болып табылады. ҚР бухгалтерлік ... ... төрт әдіс ... түзу ... ... азайтылатын қалдық әдісі;
- пайдалы қызмет ету мерзімінің сандар соммасы бойынша құнды
есептен шығару ... ... ... көлеміне пропорционалды құнды есептен
шығару әдісі.
Негізгі құралдардың объектілерінің амортизациясын есептеудің ... ... ... ... ... негізгі құралдардың
объектілерінің бастапқы құнынан олардың қайта бағалауын есепке ала ... ... ... ... ... ... бойынша амортизацияның
қандай есептеу әдісі қолданылатындығын білу керек, бұдан басқа ол қажет
жағдайда қандай ... ... ... ... айту ... ... ол жөнелтудің және бағаның ... ... ... негізгі
құралдардың белсенді бөлімінің тездетілген амортизациясын, ал ... ... ... – амортизация темпін азайтуды ұсына
алады. ... ... ... ... ... кодексінде орнатылған жіктеу
топтары бойынша негізгі құралдардың амортизациясының нормаларын қолдануды
бақылау ... емес ... ... ... ... келесіні есепке алу керек, егер олар ұзақ уақыт қолданылатын болса,
онда олардың құны жаңадан құрылатын өнімге ... ... ... ... бір бөлігі орнатылған нормалар бойынша тек қана ... ... олар ... ... жоқ, олар ... ... сияқты
өндіріс циклына жатқызылады, яғни өзіндік құнына жатқызылады. Сондықтан,
аудитор бастапқы құжаттарды ... ... олар ... емес
активтерге тиісті екендігін дәлелдейтін құжаттар болып табылады: НОК- 1 ... емес ... ... ... актісі; НОК -2 - Материалды
емес ... ... алу ... және де ... да құжаттар:
өнеркәсіптік үлгіге құқық, өнер ... ... ... ... ... ... ЭЕМ үшін бағдарламаға құқық, ... ... ... ғылыми шығармашылыққа авторлық құқы, жер қазбаларын
пайдалану құқығы және т.б.
Материалды емес ... ... ... тәртібі әр
мүліктік объектіге жеке жарамды қызметтің мерзіміне, ... ... ... ... алу ... тәуелді болады. Амортизациялық
аударымдарды есептеу ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Өндіріс циклын тексеруді өндірістік цехтармен және ... ... ету ... ... басқармамен (бөліммен)
байланысумен, цехтарда, өндірістерде қоймалардың бар ... ... ... ... өнімді қоймаға тапсыру әдісімен,
нормативті-анықтамалық ... бар ... ... ... ... құжаттардың кәсіорын және сала бойынша орнатылған
үлгілерге ... ... ... ... ... өзіндік құрылымының бар болуымен және ... ... ... ... істейтін салмақты өлшеуін құралдармен және
олардың қолдануымен танысудан және қарап шығудан бастайды.
Ақпарат көздері ретінде ... ... А ... және салалық ерекшеліктеріне қатысты өндірістік циклдің барлық
құжаттарды, ... ... осы ... ... ... ... алады. Оларға тауарлық-материалдық қорлармен қоймадан ... ... ... ... ... ... ... карталар, сонымен қатар еңбек ақыны есептеудің негізі және оның
қандай өнімге ... ... ... бір ... ... құнға
еңбек ақыны қосудың негізі болып табылатын, құжаттар, маршруттық парақтар
жатады.
«Кәсіпорын аудиторы кәсіпорын ... ... ... тізімне сай екендігін, әрекеттегі заңдылықтың және
экологиялық, техника-технологиялық қауіпсіздік және ... ... ... нормативтердің талаптарын орындауды тексереді» [109. бет
346].
Есептік жұмысының ... ... бірі ... ... ... өнімнің элементтерін дұрыс бағалау болып
табылады, сондықтан әр кәсіпорын есептің, ... және ... ... ... ... ... өзіне бағалаудың ыңғайлы әдістерін
таңдайды. Көп кәсіпорындарда әдеттегі жағдай болып ... жеке ... ... ... ... ... емес активтердің,
негізгі құралдардың амортизациясын ... ... ... ... ... материалдарынсыз еңбек ақыны ... ... ... ... ... шығындардың көлемін негізсіз
төмендету немесе жоғарлату ьабылады. Материалдардың жеке түрлерін негізсіз
алмастыру ... ... ... ... ... ... төмендете
алады, сондықтан аудитор материалдарды алмастырумен барлық бастапқы
құжаттардың таңдамасын жүзеге ... ... ... ... ... ... кінәлілерді орнату керек, және де алмастырудың себептері
қаншалықты ... және ... ... ... ... бар ма, оның
себептері анықталғандығын орнату керек. Аудитор сонымен қатар, әр ... ... ... немесе айырықша сызығымен рәсімделгендігін орнатады,
егер жоқ болса, онда есеп жұмысының тәжірибесіне оларды енгізуді ... ... ... оларды қолдану басқарушы персоналына алмастыруы бар
құжаттарды тез ... және ... ... ... тез ... ... ... басқа, олар алмастырудың кінәлілерін анықтау
аудиторлар, бухгалтерлер үшін ыңғайлы.
«Басқару аудитінің шегінде ... ... ... ... аудиті ерекше орынға ие» - деп жазады Никонова Т.В.
[16. бет 160]. Персоналдың аудиті ... ... кең, ұзақ ... сонымен қатар персоналды басқару және ағынды ... ... ... ... (спецификалық) және қысқа мерзімді
қажеттіліктерін қанағаттандыруы ... ... ... бұл ... ... әр бөлімшенің ақпараттық жүйесінің тиімділігін жоғарлату
болып табылады.
Бұзышулақтардың көп саны кәсіпорын ... ... ... бойынша болады, олар коэффициенттерді, разрядтарды, тарифтерді орнату
және құжаттарды дұрыс емес рәсімдеу, сонымен қатар жұмысқа ... ... ... ... ... ... туындайды. Осылай, мадақтау
жүйесі келісілмеуі мүмкін, еңбек ақыға қосымшалар қарастырылмауы мүмкін,
аймақтық ... ... іс ... ... ... ... жиі шығуымен байланысты жұмыстар, өндірістік қызметтің ... ... ... әдісі қарастырылмауы мүмкін. Жиі
алмастырулар немесе ... ... әр ... құжаттық рәсімделмейді, және
олар үшін қосымша ақы қарастырылмаған, бірақ заңдылық бойынша ол тиісті.
Еңбек ақыны төлеу үшін ... және ... ... ... ақы қоры ... ... есептелген шығындар өндірістің
шығындарына толық көлемде және ... ... ... ... ... ... ... ешқандай қосымша жазбалардың жоқ
екендігін тексеру ... ... ... ... тізімде осы
бөлімшелерде жұмыс ... ... ... көз ... ... ... есептеу бойынша бастапқы құжаттар ... ... ... ... жиынтықтары жиынтық ведомостердің
жиынтықтарымен сай келетіндігін, яғни ... ... ... беру ... есептеулерімен, сонымен қатар еңбек ... ... ... ... ... ... тексеру керек. Келесіні есепке
алу ... ... ... ... негізі болып табылатын бастапқы құжаттар
бір уақытта өндіріс процессінде материалдық ағынды ілестіру үшін ... ... ... ... ... олар ... ... және көлеміне қосымша жазбаларды тіркеуге жол бермейді, сондықтан
һндіріс ... осы ... ... ... ... ... ... алады.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... әр ... түрінің, сонымен қатар
өндірістік бөлімшенің және филиалдардың бөлек рентабельділігін ... ойға ие. ... ... ... ... ... түрлерін
кәсіпорынға өндіру зиян келтіретіндігін немесе кейбір ... ... ... рентабельді емес жұмыс істеп жатқаны ... бұл ... ... ... ... және өндіріс шығындарының
есебін дұрыс емес ұйымдастырудың ... ... ... ... ... деп аталтын әдіспен жүзеге асырылады. Негізінен, бұл
қызметкерлердің білімсіздігінен, ... ... ... нақты бухгалтерлік есепті жүргізумен айналысу мүддесінің
жоқтығынан, сонымен қатар қалып жатқан бөлімшелермен, филиалдармен ... ... ... жалпы массасында (соммасында) жасыру
ниетімен байланысты болады. Бұл, әсіресе, «кешенді шығындар» деп ... ... әр ... әр ... таратқан кезде жүзеге асыралады.
Бұл мақсат үшін жиі ... ... ... ... ... ... соммалар қолданылады. Бұның арасында көмекші өндіріспен
көрсетілген барлық шығындар, үстеме шығындар немесе шығындардың ... ... ... ... ... ... өнімнің әр түрінің өзіндік
құнына нарядтардың, шоттық және ... ... ... ... ... жасалған бастапқы құжаттардың негізінде жатқызылады, ал егер бұндай
жағдай қарастырылмаса, онда нақты өлшемдер бойынша түзетілген ... ... ... жатқызылады. Аудитор бұл
сұрақтарды зерттеу кезінде «кешенді шығындар» қаншалықты ... ... ... ... әр түрі бойынша үлес шығындарын ... ... ... ... ... ... ... талдау жүргізуі
керек. Егер талдау нәтижелері тарату ... ... емес ... деп
есептесе, онда аудитор басқа әдістерді ұсына алады. Рентабельділікті
анықтау ... үшін ғана ... ... ... ... салу ... үшін ... өнімнің өзіндік құнын дұрыс орнатудың маңыздылығын есепке ала отырып,
бұндай жұмыстың қажеттілігін түсінеміз. Жүзеге асырылған есептеулердің және
талдаулардың ... ... ... ... есеп ... ... табылады.
Бұл мақсат үшін келесіні тексеру керек:
- №10 журнал-ордерге №1 ведомостісі
«Негізгі ... ... ... ... ... №10 ... №2 ведомостісі
«Пайда болуы орындары бойынша негізгі
өндіріс (көмекші ... ... ... ... дайын
өнімнің нақты өзіндік құнын анықтау»;
- №10 журнал-ордерге №5 ... ... 910 – ... ... ... ... 920 – «Көмекші
өндірістің қызметтерін ... 930 – ... ... ... 950 – «Өндірістегі
ақаулардан ... ... ... ... ... тұрғандай, өндіріс циклының аудиторлық
тексеруін жүзеге асыру негізінен материалды қорларды, негізгі құралдарды,
материалды емес активтерді, еңбек ... ... ... есептеуші-қаржылық
операцияларды есепке алу ретінде жиынтық қаржылық есепке ... ... ... ... ... ... және ... құжаттамасы
басқару есебінің мақсаттары үшін қолданылады, сәйкесінше, өнімнің өзіндік
құнын қалыптасуының дұрыстылығын ... ... ішкі ... объектілері
болып табылады. Соңғысы өз кезегінде, экономикалық элементтер, олардың
пайда болуы, калькуляциялық баптар, және де ... ... яғни ... ... өнім ... аудиторлық бақылауды қамтамасыз
ету керек.
Тексеруден, сонымен қатар, «тікелей шығындардың» таратылуының
дұрыстылығы өтуі керек (кейбір әдебиет көздерінде – «бір ... ... ... ішінде аудитор өндірістер, филиалдар, цехтар бойынша,
өнімнің түрлері бойынша, өндірістік шығындардың бағытталуы бойынша тауарлы-
материалдық ... ... ... ведомосі немесе шығындардың шифры
бойынша, шығарылатын өнімнің әр түрі ... ... ... ... тарату ведомосі сияқты, ведомостерге және есептеулерге кіретін
мәліметтердің ... ... ... ... ... ... емес
активтердің, негізгі құралдардың тозуын есептеу және оларды пайда ... және ... түрі ... ... ... алу ... ... сонымен қатар, өнімнің өзіндік құныны ... ... ... ... таратуға арналған басқа да ақпараттар
және шифрды ашатын-парақтар сияқты құжаттар да жатады.
Ерекше тексеруден, аудитор, кінәлі тұлға орнатылмаған жағдайда
жетіспеушіліктер ... ... ... қалудан жоғалтулар, өнімнің
ақауы сияқты өндірістегі әр түрлі шығындарды өткізу ... Ол үшін ... ... ... ақау ... ақау туралы актіні, түгендеу
ніәтижелері туралы актіні тексеру керек. Бұл жағдайда кәсіпорын ... ... және әр ... жеке қарастыруы керек, бұл кезде олардың
себептеріне және кінәлілеріне, олар ... ... ... ... ақаулардың, жоғалтулардың, ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты заңды және дұрыс қабылданғандығына көп ... ... ... аудиторы жоғалтуларды айқындауы кезінде бұндай фактілерді
өзінің жұмыс ... ... ... және есеп ... қоса кәсіпорын
басшылығына ұсынуы тиісті. Бұл есеп беру қомақты болады, егер онда ... емес ... ... ... бір ... талдау жүргізілсе және
онда белгілі бір заңдылықтар анықталған болса.
Өндіріс ... ... ... ... ... әр ... бұйымдардың тобы бойынша дайын ... ... ... ... есептеулерді тексеру табылады - өнім ... ... ... оның ... өзіндік құнымен, сметалық өзіндік
құнымен, нормативті өзіндік құнымен салыстыруда бейнелеу. Бөлек сұрақ болып
«күтілетін ... ... ... ... ... бақылау табылады.
Аудитор сонымен қатар, өнімнің ... ... ... ... ... ... ... Практикада, калькуляцияның әртүрлі
түрлері қолданылады – жоспарлы, сметалық, нормативті, есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... шығындардың қолданылатын баптарын анқтау, мәліметтерді
талдау. Тексеру нәтижелері бойынша өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... жасау.
Өнімнің өзіндік құнын қалыптастыру тәртібін тексеру кезінде,
келесіні есте сақтау керек, ... ала ... ... ... ... ... жалгерлік төлем немесе демалыстарды төлеу, газеттерге
жазылу, жылдың нәтижелері бойынша жұмыс жылдарына сый ақы ... және ... ... ... берілген есеп беру кезеңінің өнімнің өзіндік
құнына жатқызылуы ... ... және ... арнайы құралдардың және
құрылғылардың тозуының орнын толтыруымен байланысты шығындар, сонымен
қатар, ... да бір ... ... кезеңге жатқызуға болмайтын басқа
да шығындарды, оларды ... ... ... ... ... ... мәліметтерімен салыстыру, онда оларды өзіндік құнға кіргізу
тәртібі енгізілген, және де ... ... ... ... тексереді.
Өндірістік емес шығындар олар анықталған айдың ... ... ... ... ... ... ақауы, бекітілген тұрып
қалулар, айыппұлдар, ... ... ... жетіспеушілігі,
түгендеу кезінде анықталған және оларды анықталуына дейін өнімнің өзіндік
құнына дұрыс емес ... ... ... ... ... ... ... дұрыстылығын тексереді, мысалы
ақауланған өнімнің соммасы қаншалықта ... ... бұл ... ақау ... ақау ... акт ... ма, өндірісте ақауға жол
берген кінәлі тұлғалар орнатылда ма. ... ... ... ... орнату
кезінде олардың кінәсі дәлелденді ме, есеп айырысу кезінде қандай ... ... ... ... ... немесе еңбек ақыдан ұсталынған
тауарлы-материалдық ... ... ... ... ма, ... ақау үшін ұсталым дұрыс па тексеруін керек.
5.3 Өткізу және инвестициялау циклының ішкі аудитінің негізгі
процедуралары
5.3.1 ... ... ... ... және ... ... циклында басқармалық
шешімдер қабылданады және өнімге, жұмысқа, ... ... ... ... ... ... Өнім және ... өткізуге түскеннен
кейін, олар бойынша жабдықтар жүргізіледі. Бұл цикл сатып ... ... ... және ... ... ... ... аяқталып,
соңғы нітижесінде – нақты ақшаға айналады. Жиі ... ... және ... ... ... циклдарына қарғанда тәуелсіз орындалады. Бірақ оны
тексерудің нәтижелері алдыңғы циклдарда аудиторлық ... ... ... алу ... Бұл есеп ... объективтілік дәрежесіне
қатысты қорытынды шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Аудиторлар мақсаттылы
түрде өткізу циклының блок-схемасын ... алуы ... бұл ... ... және ... алу ... түсінуге көмектеседі, ішкі бақылау
жүйесінің және орындалып жатқан шаруашылық операциялардың мәнін түсінуге
мүмкіндік ... ... ... құжатайналымының қозғалысын
зерттеумен ... ... ... айтсақ: сатып алушылардың
тапсырыстары, көліктік құжаттар, өткізу журнал-ордерлерімен, есеп ... ... ... ... тексеру, шот-
фактуралар бойынша қайта есептеулерді ... ... ... мәліметтерді шот-фактуралармен салыстыру, ... ... ... ... ... көлік құжаттарын және шот-
фактураларды құрастыру, журнал-ордерлерді Бас кітаппен ... ... ... ... ... ... ... табылады.
13 сурет – Қаржылық-жөнелту қызметінің блоктарының ақпаратық
әсер ... ... ... ... Өткізуге арналған негізгі және көмекші
өндірістердің, цехтардың өнімдері техникалық шарттарға, ... ... ... меншігінде сертификат немесе сапаны дәлелдейтін басқа құжат
болуы керек, қабылдау актілерімен және ... ... ... да ... ... немесе қоймаға тапсырылуы керек.
Сыртта жүзеге асырылған жұмыстар және қызметтер, тұтынушылармен
келісімдердің негізінде орындалған, дайын өнімге ... ... ... ... ... ... сапасы, форма,
төлемнің уақыттылығы және басқа да шарттар да бейнеленуі керек.
Кәсіпорында дайын өнім синтетикалық және ... ... баға ... ... алынатындығын анықтап алу керек (нақты өзіндік
құн бойынша, есептік бағалар ... ... ... құн бойынша немесе
келісімдік баға бойынша). Кәсіпорынның есебінде қолданылатын дайын өнімді
бағалау ... ... ... ... өзіндік құн бойынша, толық
өзіндік құн бойынша, кәсіпорынның ... ... ... ... ... бойынша). өнімді тасымалдаумен байланысты шығындардың
құны кімнің есебі бойынша төленетіндігін орнату: ... ... ... ... ... жабдықтаушының франко-қоймасы,
сатыпалушының франко-қоямасы.
Бастапқы ... ... ... өнімді кіріске алудың дұрыстығын
тексеру керек, ол үшін қабылдау-тапсырушы наклоднойларды, дайын өнімді
шығару ... ... ... Дайын өнімнің қоймаларында қойма
есебінің карточкаларын және айдың соңында ... ... ... ... ... ... және ... бойынша қозғалысты
бухгалтерияда есептік топтар бойынша дайын өнімнің синтетикалық ... ... ... Осы ... мәліметтерін дайын өнімнің
қалдықтарының кітабымен салытырады, ол бухгалтерияда ... ... ... есеппен салыстыру үшін қажет.
Есеп беру калькуляциясының мәліметтері бойынша барлық өнімнің
нақты және ... ... ... ... айырмашылықты немесе
нақты өзіндік құн және 221 «Дайын өнім» дебеті және 900, 920 ... 900- ... ... ... ... шоттарының кредиті бойынша
кәсіпорынның келісімдік бағалары бойынша құнның арасындағы айрмашылықты
тексеру керек.
Аудитор дайын өнімді ... және ... ... бар
болуын тексереді, кейіннен тексеруден бухгалтерияда ... ... ... ... ... ... (бухгалтерияға тапсырылмаған
наклоднойлардың бөлігі қоймада сақталуы мүмкін).
Дайын өнімді тиеу-жөнелту бұйрықтарына сай ... ... ... ... Бұдан басқа, аудитор бухгалтерияда
темір жол бойынша немесе көліктің басқа да ... ... ... ... ... ... тексереді. Осы құжаттардың бар болуы
кезінде аудитор ... ... ... ... ... ... ... көшірмелерінің дұрыстығын, және аталған құжаттар
бойынша сатып алушының банкіне қойылған ... ... ... ... 301 ... ... шоттар»
шоты бойынша, «Өнімді (жұмыстарды, қызметтерді) жөнелту, босату ... ... алу» ... ... ... машиналық құжаттар бойынша
бойынша тексеріледі. Осы ведомостіні тексеру кезінде ... ... ... ... ... ... ауыстырылуына бөлу
керек, сонымен қатар ведомостінің екінші ... ... ... ... және ... шоттарының, банктің көшірмелері бойынша барлық
соммаларды төлеудің уақыттылығы ... ... ... ... жөнелтілген және дайын өнімнің нақты өзіндік құнының
есептеудің дұрыстығын тексеру керек, бұл ... ... ... есептеу
әдісінің қолданудың дұрыстығына, және арифметикалық нәтижелерге бөлу ... ... құн ... ... ... анықталады, ал өнімнің
өндіріснің басқару есебі нақты есептік бағалар бойынша жүзеге ... ... ... өзіндік құнын есептен шығару, сонымен қатар ... ... ... асырылады: Дт 801- Өткізілген дайын өнімнің өзіндік
құны және Кт 221-Дайын өнім.
Өнімді жөнелту және өткізу бойынша операциялардың ... ... ... ... ... ... Бұл кезде
тексеруді өткен айдың осындай ведомостердің ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Осы
кезде қалдықтар 301 «Алынуға тиісті шоттар» шоты ... ... ... ... ... сай ... керек. Кейінен оларды бұйрық-
наклоднойлардың, төленуге ... ... ... және ҚҚС ... ... ... ... қатарларда салықтық шот-
фактуралардың және төлем ... ... ... ... ... ... ... елеулі шамада ішкі (ішкі
шаруашылық) бақылау жүйесінің жағдайна тәуелді болады. Егер ұйымда есеп
айырысулардың ... ... өте ... болса, онда аудит тәуекелділігі
шамалы болады, ал аудиторлық ... саны ... ... ... ... болады. Аудитор ішкі бақылау жүйесін түсінуіне жету керек,
бұл ... ... және ... ... ... ... сәттерді анықтауға серпіліс береді. Ішкі ... ... үшін ... ... ... керек (қосымша ).
Өткізілген дайын өнім, орындалған жұмыстар және қызметтер ... ... ... 451 ... 441 ... айырысу шоты», 431 «Валюталық
шот» және т.б. ... ... ... 301 ... ... шоттар»
шоты бойынша сәйкестілігі орнатылады. Жұмыстарды және ... ... ... ... ... немесе жұмысты орындағанына
байланысты негізгі немесе көмекші өндірістің шоттары бойынша тексеру керек.
[110. бет. 265].
Өнімді ... ... ... ... ... ... ... реализацию) дайын өнімді тапсыру операциялары бойынша жүзеге
асырылады, яғни ... ... ... үшін ... ... Бұл ... арнайы екі субшотты ашады 221-1 «Қоймадағы дайын
өнім» және 221-2 ... ... ... өнім». Аудитор қабылдау және
тапсыру құжаттардың дұрыс рәсімделуін, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... Өткізуден табысты
немесе дайын өнімді өткізуден табысты және ҚҚС дұрыс ... ... ... ... яғни ... бойынша жүзеге асырылған операциялар
бойынша табыстар мен ... ... ... ... алынған тауарлар аудиті 222 «сатып алынған тауарлар» және
223 «Басқа да тауарлар» ... ... ... ... ... ... тексеру келесі субшоттар бойынша жүргізіледі: 222-1
«Қоймадағы тауарлар», 222-2 «Тауар астындағы және сатылуға ыдыс». Бұл ... ... алу ... ыдысты тексеруді келісімнің шарттарына ... ... ... және ... ... ... жинаушы
кәсіпорындарға тапсыру құжаттары бойынша ыдыстарын жеке тексеру қажет.
Тексеруді сонымен қатар ... және ... ... бар ... ... ведомостер, кәсіпорын бухгалтериясында тауарлардың қозғалысы
және бар болуы туралы есеп беруі және материалды жауаптың ... ... ... ... сол ... ... ақпаратты тасымалдаушылар
бойынша жүргізіледі. 222, 223 шоттың ... және 671 ... ... есеп ... ... ... бойынша ай соңында
жолдағы (қоймаға келіп түспеген) тауарлардың құны жеке тексеріледі. ... ... ... тауарлардың қалдықтарының соммасына бұл шоттар
сторнолданады және кері проводка беріледі, оның ... ... ... ... ... және ... өзіндік
құнының аудиті 801-«Өткізілген дайын өнімнің ... ... ... құны» шоты бойынша жүзеге асырылады. Бұнда есеп нақты
өзіндік құн бойынша жүзеге ... ... ... құн ... ... ... ... дұрыстығы 801 дебеті және 221 «Дайын өнім» кредиті
бойынша шоттардағы ... ... ... ... ... ... тапсырылған жұмыстар және қызметтер 801 шоттың
дебеті және 900 «Негізгі ... ... 920 ... ... ... ... ... Сатып алушыларға босатылған дайын ... ... және ... үшін ... ... шот-фактуралар
және 301 шоттың дебеті және 701 «Негізгі қызметтен табыс», 633 – «Төленуге
тиісті салықтар» шоттарының ... ... ... ... ... ... қатар ай соңында 801 шоттың ... ... ... ... ... ... және жұмыстардың
өзіндік құны ай соңында осы шоттың кредитінен 571 ... ... ... ... ... шығарудың дұрыстығын тексереді, бұл жазбадан кейін
801 шот жабылады.
Тауарларды, жұмыстарды және ... ... ... ... 811 «Тауарларды (қызметерді, жұмыстарды) өткізу бойынша
шығындар» шоты бойынша жүргізу керек.
Аудитор өнімнің өзіндік құнына ... құны ... ... және ... ... ... анықтау керек,
бұл 811 шот бойынша есепке алынады. Бұдан басқа, бұл шотқа егер ... ... ... ... ... ... онда
жөнелту станциясына дейін өнімді тасымалдау бойынша сияқты шығындар, оны
көліктік құралдарына тиеу, оны ... ... ... үшін ... ... аударымдармен сатушылардың және басқа да қызметкерлердің
еңбек ... ... ... ... ... жатады. Келесіні есепке алу
керек, өнімді өткізумен ... және ... ... ... 811 ... ... ... шығындар өнімді өткізу бойынша шығындарды есепке
алудың арнайы ведомостісінде ... ... ... ... бойынша тексеріледі. Бұл еңбек ақыны есептеу, әлеуметтік
сақтандыруға аударымдар, ыдысқа және қорапқа ... ... ... ... ... ... үшін жалгерлік төлемдер, өткізу процессінде
қолданалатын материалды емес активтер және ... ... ... ... байланысты есеп беру соммаларды
төлеу. Кезең соңында өткізу бойынща шығындар 571 «Жиынтық ... ... ... шығарылады.
Негізгі қызметтен табыстың аудиті 701 «Дайын өнімді өткізуден
табыс» шоты ... ... ... ... тексеру тиелген өнімдердің
төлем талап-тапсырмалары бойынша, және 701 шоттың ... ... ... ... ... және негізгі және көмекші
өндірістің цехтарымен орындалған ... және ... ... ... ... ... орындалған жұмыстаржәне қызметтер бойынша нақты
төлем соммасын ДТ 441, 431 және Кт 301 ... ... ... шоттардағы
банк көшірмелері бойынша ... ... ... ... ... табыстың соммасын жиынтық табысқа жатқызудың дұрыстығын 701 ... және 571 ... ... ... ... кредитінің проводкасы
бойынша тексереді.
Тексеруден табыстың басқа да шоттары өтуі тиісті, егер ... орын ... ... 702- ... ... ... ... 703 «Құрылыс-монтажды жұмыстардан табыс», 705 – «Жалдан табыс».
Тексеруге сонымен қатар негізгі емес қызметтен табыстардың
шоттары да ... ... емес ... ... ... 722 ... құралдарды сатудан табыс», 723 – «Құнды қағаздарды ... ...... ... ... ... ... тексерілетін
объекттің есебінің ерекшеліктеріне және мәселесіне түсінуі керек, кейіннен
олардың аудитін жүзеге асыру болады.
Кәсіпорын өнімді ... ... сай ... ... ... ... ... әрекеттегі заңдылыққа
қайшы келмейтіндігін тексеру керек, бұдан басқа тексеруден барлық қажетті
лицензиялар және ... бар ... ... ... ... ... талаптарына сай екендігі, өнімді, жұмыстарды және
қызметтерді өткізумен байланысты барлық операцияларды лауазымды тұлғалармен
санкционалдау өтуі ... ... ... ... және маркетингтік бөлімде
өнімді жөнелтуге және маркетингтік бөлімде өнімді жөнелтуге арналған бұйрық-
наклоднойларды дұрыс рәсімдеуді тексеру ... ... ... бухгалтериясында есеп айырысулық-төлемдік құжаттар
жазылып береді, бухгалтерияға көліктік наклоднойлар түседі, оларда ... ... және ... ... ... ... ... бұйрық-
наклодной және көліктік наклодной негізінде көрсетілген құжаттарды толтыру
соммалардың дұрыстығы тексеріледі. Сонымен қатар, төлем үшін ... ... ... талап-тапсырмалардың көшірмелерінің уақыттылығы тексеріледі.
Аудитор келесіні есепке алуы тиіс тиеп-жөнелтілген өнім жабдықтаушының
меншігінде оны ... ... ... ... қалады, бұл кезде өнімді
өткізудің барлық ... ... ... яғни ... және есеп ... ... тексереді.
Тексеруге жататын келесі құжаттың бірі болып «Өнімді (жұмысты,
қызметті) тиеу, босату және ... ... ... ... табылады, ол
өнімді жөнелту және өткізу ... ... және ... ... толтырылады: шот-фактуралар, бұйрық-наклоднойлар, олардың
негізінде жазылып беретін төлем талаптары, ... ... ... ... ... есеп ... ... немесе осы операциялар үшін арнайы
ашылған шоттарынан банктен көшірмелерінің негізінде қойылады.
Кәсіпорын аудиторы ... ... ... ... ... ... ... сатып алушыларға тапсырылған, төлем мерзімі түспеген ... ... ... ... тауарлар және тапсырылған жұмыстар;
б) сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен уақытысында
төленбеген есеп ... ... ... ... тауарлар және
тапсырылған жұмыстар;
в) сатып ... ... ... ... оларды
төлеу бойынша соңғылардың бас тартуына байланысты.
Аудитор ... ... ... ... ... ... және өткізу бойынша машинограммалардың негізінде 301 «Алынуға тиісті
шоттар» шотын тексеру керек, олардың ... бір ... ... бойынша табыс шоттарының көрсеткіштерімен, өнімді өткізу ... ... әр ... ... ... ... ... қабылданған пайызда ҚҚС шотымен салыстыру керек, ал ... 441, 451 және т.б. ... ... корреспонденциядағы 301
шотымен салыстырады.
Тексерудің маңызды ауданы болып - жөнелтілген және өткізілген
өнімнің нақты өзіндік құны - ... ... ... тауарлы-материалдық
қорлардың «есептік бағалары» нақты өзіндік құн ... әр ... ... ... талап етеді: ай басындағы қалдық + өткізу тәртібіндегі
жөнелту = жиынтық. Айдың ... ... ... өзіндік құнының және
өндірістен түскен бұйымдардың олардың ... ... ... ... ... ... Табылған пайыздық қатынас бойынша ай ішінде
жөнелтілген дайын өнімді ... ... ... ... ... және 221
шоттың кредитінен 801 шоттың дебетіне жатқызады. Сондықтан аудитор үшін
жөнелтілген және ... ... ... ... ... ... оны ... байланысты барлық шығындарды тексеру маңызды болып
табылдады.
Өнімді өткізудің маңызды бөлігі ... ... ... ... дұрыстығын тексеру болып табылады, ол келісім-шарттарда,
шоттарда және наклоднойларда ... ... сай ... ... ... ... ... құжаттар бойынша есеп беру кезеініңде
бухгалтерлік есепте өнімді өткізудің барлық фактілерінің келтірілгендігін
тексеру қажет. ... ... ... ... ... қаржылық
нәтижені, өнімнің өзіндік құнын анықтаудың дұрыстығын, сонымен қатар оларды
есептен шығарудың дұрыстығын ... ... ойға ие, ол үшін ... ... ... ... және де оларды анықтаудың әдістемесін
қолданудың дұрыстығын ... ... ... өнімді өткізуден табыс соммаларын жиынтық
жылдық табыс (зиян) шотына жатқызылуының дұрыстығын ... ... ... қызметтен табыс» шотының дебеті және 571 «Жиынтық табыс» шотының
кредиті, немесе өнімді өткізуден шығындарды ... ... ... 571 ... ... және 801 ... ... және бұл кезде нақты
өзіндік құн бойынша қоймадан жөнелтіліген дайын өнімнің шоты ... ... ... және 221 ... ... барысында аудитор қаржылық нәтижелердің ішкі бақылау
жүйесінде түсінігіне ие болуыға міндетті, оның сенімділігін ... ... ... ... ... ... сүйенуге болатындығы туралы шешім
қабылдайды. Ол үшін аудитор берілген нақты ұйымда ... ... ... сұрап-шығуын, бухгалтерияның және функционалды бөлімшелердің
әдістемесі және процедуралары бойынша ... және ... және ... ... ... ... қызметін
зерттеуді қолданады. Қаржы нәтижелерінің ішкі ... ... ... және ... ... барысында төменде келтірілген
тесттілер қолданылуы мүмкін. (қосымша ).
Өткізу циклының аудиті жұмыстардың және ... ... ол ... ... есебіне ұқсас, тек қана бір айырмашылық бар
бұл жерде өткізу тікелей жұмыс және қызмет көрсетіліп ... ... ... ... яғни 221 ... ... шотының орнына 900
«Негізгі өндіріс», 920 «Көмекші өндіріс», 940 «Әлеуметтік сала» шоттарынан.
Өткізу ... ... ... сонымен қатар аудиттің
жүзеге асырылып жатқан объектілеріне, және жүзеге ... ... ... ... бойынша жүзеге асырылуы тиісті. Осылай,
өткізудің тексерілуі жүргізіледі: өнімнің ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарынан сатып алынған тауарлар;
негізгі құралдар және МЕА; құнды қағаздар; басқа да активтер.
Кәсіпорындар өзінің дайын ... бір ... ... ... ... ... өткізуі мүмкін. Консигнациялық негіздегі
операцияларды тексеру кезінде келісімнің бар ... ... ... оның
шарттары бойынша босатылу құны немесе келісім-шарттық құны, өткізу мерзімі,
һткізудің мүмкінсіздігі жағдайында қайтарудың шарттары, бюджетке ... ... құн ... ... және ... басқа да сұрақтар
қарастырылуы мүмкін.
Аудитор бастапқы ... ... әр ... ... ... ... ... өнімнің құнын, және олардың бухгалтерлік есепте
сай келетіндігін тексеру керек. Бұл кезде ерекше көңілді қайтарылған ... бөлу ... ... ... жоқ па, ... ... бойынша акт, кәсіпорын, филиал табысының есебіне есептен ... ... ... ... бар ... ... ... басқа
консигнанттарға босатылған дайын өнімнің түрін және ассортиментін, сонымен
қатар өткізудің құнын орнату ... бұл ... ... ... ... үшін ... ... болатын мүмкіндіктерін беретіндей ... ... ... құн бойынша төмендетілуі жоқ екендігін,
арнайы таңдалған консигнанттар үшін дайын өнімнің бөлек ... ... ... төмендету фактілерінің жоқ екендігін орнату қажет. Бұл
мақсаттары арнайы осы ... үшін ... ... ... ... ... дайын өнім»;
221-2 «Консигнацияға берілген дайын өнім».
Бұл шоттардан басқа баланстан тыс шотарында 004 – ... ... ... шоты ... ... алынған тауарлар қайтарылған кезде келесідей
проводка тексеріледі: біріншіден, консигнанта (тауар иесі) - ... ... ... ... ... ... 221-1 ... дайын өнім» шотының дебеті бойынша проводкалардың дұрыстығы
және қайтарылған тауардың соммасының толықтылығы, ал консигнаторда - 004 ... ... ... ... ... тыс шотының
кредитінің проводкасы бойынша өткізуге алынған ... ... ... ... ... дайын өнімнің қайтарылған бөлігін есепке алумен
табыстардың барлық соммаларын есептеудің дұрыстығын ... ... және жеке ... ... ... ... тұлғалардың рұқсатымен жүзеге асырылуы
тиісті, егер бұл материалды құндылықтар өндірістік қызметте қажет болса.
Бұдан ... ... ... ... ... ... ... тексеру керек, бұл кезде келесіге көңіл бөлу керек өткізу
үшін бекітілген бағалар ... ... ... сай ... олар ... ... сай ... практикада нарықта және кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... және жоғарлауы орын алады.
Осыған байланысты осы жағдаймен пайдалану үшін жеке ... ... ... ... ... ... яғни «тиімді» бағалар болған
күнімен, ал тауарлы-материалдық құндылықтарды фактілері бойынша ... бір рет ... ... ... ... ... асқан
алдағы күндердегі «тиімді» жаңа баға бойынша қайтадан өзгертеді. Практикада
төмеңгі сапалы және соған ... ... ... ... ... ... ал ... жоғары сапалы қымбат тауарлы-
материалдық қорлар тиеліп жөнелтіледі, бұл ... ... ... келісуімен немесе кәсіпорын басшылығының нұсқауымен жүзеге
асырылады. Сондықтан аудитор ... ... ... ... фактілері
қателермен, немесе пайда табу мақсатында арам пайдаланушылықпен байланысты
болады.
Түгендеу кезінде есептен шығару ... ... ... ... ... ... мүмкін, ал кейіннен ... баға ... ... ... ... ... материалды қорларды
шығарып оларды ақауланған, ... емес өнім ... ... ... жағдайларда аудитор қажетті дәлелдемелерді табуы керек және оларды
жұмыс ... ... ал ... ... ... ... ... ұсынады.
Өткізу циклына сонымен қатар негізгі құралдар және материалды
емес активтерді өткізу процессі жатады. Біз ... ... ... ... ... операциялары бойынша бұзушылықтар бірдей, бірақ
егер бөлек атаулық баптар бойынша қарастырсақ, онда олардың әр ... ... ... ... олар ... ... ... бойынша ерекшелінеді. Сонымен, аудиторға олардың бастапқы, қалдық
құнын анықтау ... ... ... ... ... ... олар
қаншалықты құжаттық дұрыс орнатылғандығын тексеруі қажет. Бұл кезде ол
кәсіпорында бар құжаттары ... ... ... қалдық құнын орнатқан
арнайы комиссиясының тұжырымдаған актісін тексеру керек. Аудитор бұл жерде
негізгі құралдардың және материалды емес ... ... ... төмендетуге ынтасы жоқ екендігін анықтауы керек. Аса көңілді негізгі
құралдардың ... бөлу ... ... ... бағада сататын
жақты басшылығын білдіретін заңды тұлғаларға немесе жеке тұлғаларға,
туысқандарға, ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда
аудитор тұрақты әрекет ететін немесе құрылтайшылардың немесе ... ... ... комиссияны құру бойынша ... ... бар ... ... ... ... ... мамандар кіруі қажет: бас инженер, директор орынбасары, бас
бухгалтер (оның орынбасары), материалды ... ... ... ... ... автоинспекциясының өкілі (автокөлікті есептен ... ... ... жеке ... ... ... кезінде
комиссияға сәйкес мамандарды ... ... ... және т.б. мамандар.
Кәсіпорын аудиторы объктілерді жою немесе өткізу, капиталды
жөндеудің орына демонтаждаудың ... ... ... актілердің
дұрыстығын, объектіні оны кейінгі өткізумен ... ... ... ... тексереді.
Материалды емес активтерді өткізу көп жағдайда келесі
жағдайлармен байланысты. ... ... емес ... ... құрумен айналысатын кәсіпорындарда, егер мысалы, бағдарламалық өнімдер
бар болса, онда оларды берілген кәсіпорынның ... ... ... ... Екіншіден, егер кәсіпорындар материалды емес активтердің
объектілерін сатып алады, кейіннен олардың ... ... ... ... ... алушылар үшін тартымды етіп, кейін оларды ... ... ... ... үшін тауарларды сатып алатын жағдайлардағы
саудалық кәсіпорындарға сияқты қолдану керек. Үшіншіден, материалды емес
активтердің ... ... ... ... ... ... бір шешімдер бойынша оларды сату шешімін қабылдайды. Бұндай
жағдайда кәсіпорын аудиторы, ... ... ... материалды емес
активтердің объектілерінің қалдық құнын, және келісім-шарттық құнын
тексереді, кейіннен ... ... ...... ... ... ... дұрыстылығына көз жеткізуі керек: сату-сатып алу
келісім шарты, қабылдау-тапсыру актісі, материалды емес ... ... ... ... ... және ... ... өткізу циклында тексерудің өзінің ерекшеліктері
бар, және ол негізінен ... ... ... ... ... ... акцияларын сатумен байланысты туындайды. Осы кезде аудитор
акцияның бағасын дұрыс қалыптастыруды тексереді және оны ... ... ... ... ... ... жағдайында бұл 531-«Қосымша
төленген капитал» шотының кредитіне және ақшалай 441-«Есеп ... ... ... дебетіне кірістелуі керек. Мүмкін болатын
бұзушылықтар бұл кезде келесідей: ... ... ... емес ... қағаздарды өткізу кезінде абайсыз немесе ... ... ... ... ал ... саны көрсетілмейді, осылай әр акцияның құны
жасырылады. Төлеуге ... ... ... проводка бойынша
тексеріледі: 334 – «Басқа да дебиторлық қарыздар» шотының дебеті және ... ... ... ... ... кредиті.
Меншікті акцияларды өткізу бойынша дұрыстылық 843- «Құнды
қағаздарды ... ... ... ... дебеті және 681-«Еңбек ақы
бойынша есеп айырысу», 685-«Жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... 687 ... да» ... ... ... ... Бұдан
басқа, 531 шоттың дебетінен 501,502 ... ... ... ... ... төленген капиталдың соммалардың бағытталуының
дұрыстығын тексеру керек, себебі қосымша төленген ... ... ... ... бағытталуы мүмкін емес.
5.3.2 Төлеу циклының аудит әдістемесі.
Төлеу циклының аудитін берілген кәсіпорында ... ... ... ... ... бар болуын, және де банктің
және басқа да ... ... ... бар ... ... ... есеп ... формаларын
анықтаудан бастау керек. Бұл кезеде келесі фактіні есепке алу керек, ... ... ҚҚС, ... ... ... үшін банктен тыс қолма-қол
айналымдағы ақща массасы басым. Біздің республикада әрекет ететін ... есеп ... ... ... ... есеп ... ... есеп айырысу; жиынтық талаптармен есеп айырысу; өзара
міндеттерді және талаптарды есепке алу; вексельдермен есеп айырысу.
Қолма-қол ақшаны қабылдау және ... және жеке ... ... ... ... ... ережелерін орындаудан бөлек кассадағы қолма-
қол ақшамен жүзеге асырылған операцияларға аса көңіл бөлу ... ... ... бар ... валютамен бірге
тексеріледі, сәйкесінше тексеруден бағамдық айырмалар да өтеді.
Қолма-қол ақшаны кассада ... ... ... сақтау
шарттарын, өртке қарсы қауіпсіздік ережелерін орындау, ... ... ... сай ... ... ... материалдық
жауапкершілігі туралы келісім-шарттың бар болуы, сейфтің бар ... ... ... ... тексеруді 4 сатыға
бөледі: «1. ... ... ... ... 2. ... бойынша
кассалық операция; 3. шығыс бойынша кассалық операция; 4. кассалық
операциялардың ... ... ... ... ... кезінде аудитор кассалық кітаптың,
ведомостің, журнал-ордердің дұрыс жүргізілуін, кіріс кассалық ордерлерді
толтырылуын, онда ... түп ... ... ... бар болуына, штамптардың, бет жағында ақшаны ведомость бойынша
беруге рұқсат ететін қолтаңбасының және ... да ... ... ... ... ... туралы белгі, бар болуына көңіл
аударады. Кассаны түгендеуді жүргізудің кезеңділігін, тексерудің актілерін
дұрыс ... ... ... бойынша бұзушылықтар бойынша
шараларды қабылдауын ... ... ... ... ... бақылаудың негізгі формаларының бірі
түгендеуді жүргізу және оның нәтижелерін дұрыс рәсімдеу болып ... ... ... ... және ақшаның түгендеу кезеңділігін
түпкілікті тексеру керек, ... ... ... бұзу ... алып ... мысалы бухгалтерия қызметкерлері (бас бухгалтер,
бас бухгалтердің орынбасары), кассир қоғамдық ақшаны өзіне меншік ... және өз ... ... ... ... ... ... жиі
кездеседі, бухгалтерия жағынан түгендеу формальді өткізіледі, ... ... өзі ... ал бухгалтер онымен мұқият таныспай оған
қолтаңбасын қояды. Кәсіпорын ... өзі тек қана ... ... ... ... ... ... банктік
мекемелермен және басқа да органдармен өткізілген бұрыңғы тексерулердің
материалдарын ... ... ... ... ... ... (құнды
қағаздардың және ақшаның жетіспеушілігі және артықшылығы) көрсетілген
бұзушылықтардың фактілерін ... ... ... ... ... осы
ауытқулардың себептерін және кінәлілерін орнату ... ... ... ... ... ... ... акт бойынша
соммалардың жетіспеушілігін материалды жауапты ... ... ... ... ... тұлғалардың кінәсі орнатылмаған жағдайда
кәсіпорынның табысынан есептен шығарудың ... ... ... ... ... ... аудитор бір кассадан
басқа кассаға қолма-қол ақшаның мүмкін ағының келесі ... ... ... ... болжам мерзіміне барлық кассаларға мөр соғу; немесе
барлық кассаларда бір уақытта түгендеуді ... ... ... ... ... ... ... түріндегі құнды қағазлары бар
кассада құнды қағаздардың жеке түрлері бойынша тексеруді ... ... ... ... ақшаны тексеру кезінде валюталық операциялар үшін
ашылған арнайы кассалық ... ... ... ... және ... ... және шығыстарды анықтаудың дұрыстылығына көңіл бөлу
керек.
Есеп айырысуда ақшаны тексеру ... ... ... ... және онда ... ... ... төлем
тапсырмалары, төлем талап-тапсырмаларының есеп айырысулық чектері, банктің
жеке шотынан көшірмелерінен басталады. Түзету, ... және ... ... фактілеріне көңіл бөлу керек, олар ақша құжаттарында орын алмауы
тиісіті. Практикада келесі ... ... банк ... ... ... кассалық ордерді толтырады. Бұзушылаққа жолды кассир екі
жақты ... ... және ақшы ... толтыру нұсқауларын
білмеуден бере ... ... ... құжаттарда және ... ... ... сай ... көз ... ... қажетті қолтаңбалардың және банктің мөрінің белгісіне көз жеткізуі
керек. Банк көшірмесінің әр ... ... ... бар ... ... және ... есеп айырысу шотынан ақшаны қате
есептен шығаруды анықтауға ... ... ... ... ... оларды жою бойынша шараларды қабылдау фактілерін және ... ... ... болдырпау үшін оның уақыттылығын, сонымен
қатар болашақта бұзушылықтарға жол бермеуді қамтамасыз ... ... ... ... ... №2 ... және №2 ведомостісі
бойынша ақшаның қозғалысын, және бухгалтерлік есептің шоттарында олардың
бейнеленуінің дұрыстылығын тексереді.
Кәсіпорында ... ... бар ... ... ... дұрыстылығын ҚР-ның валюталық заңдылығына сай валюталық операциялар
және валюталардың түрлері бойынша жеке тексеріледі. Қажет болған жағдайда
қарама-қарсы ... ... ... ... ақшалар тексеруден, егер кәсіпорында
осындай банктік қызметтермен қолданылатын болса, өтеді. Бұл ... ... бар ... көз ... ... 421 ... ақшалай
құралдар», 422 «Чектік кітапшалардағы ақшалай ... 423 ... ... ... ақша». Аталған шоттардың әрқайсысы шаруашылық
операциялардың жүргізілуіне әсер етеді. Бірақ оларды қолдану кезінде нақты
шектеулер болады, ... ... ... осы ... ... орындалған ережелердің, қағидалардың сәйкестілігін ... ... : 421 ... ақшалай құралдар» шоты бойынша олар жабылған
(депонендалған) немесе жабылмаған (кепілденген).
Аудитор аударымдардың толықтылығын және ... ... ... дұрыстығын тексеру керек, яғни 421 ... ... 422 ... кітапшалардағы ақшалай құралдар», 423 «Банктегі
арнайы шоттарындағы қолма-қол ақша» дебетіне 441 ... ... ... ... ... несиесі» шоттарының кредитіне. Операциялардың төлемін «Виза
Карт», «Мастер ... ... ... және ... да слип-
квитанциялардың (банктік электрондық ... ... ... фактісін
дәлелдейтін есепті құжат) көмегімен жүзеге асыруды, ... ... ... ... ... ... керек.
Қажет болған жағдайда сатушының слиптерін сатып алушыдағы
осындай слиптердің көшірмелерімен ... ... ... ... ... ... алу ... операцияларды төлегендігін растайтын құжат
болып ... ... ... ақша ... шотының аудитін осы шотқа 451
«Ұлттық валюта түріндегі кассадағы ... ... ... 411 ... ... және уақытылы есепке алу, және осы ақшалардың 411 «Шоттар»
кредитінен 441 «Есеп айырысу шотына» шотының ... ... ... ... ... ... айдың соңғы күнінде кассирдің есеп ... ... ... ... ... ... ... ал банктің шотында бұл
операция есеп айырсу шотынан өтуі мүмкін, себебі ақшаны сенбіден ... ... ... ал ... алу тек қана ... жүзеге асырылады, яғни
келесі есеп беру айда есеп айырысу шотына түседі.
Қолма-қол ақшаны ... ... ... әр түрлі қызметтермен,
негізінен бухгалтерия жығынан, жүзеге асырылған ... ... ... ... ... ... ... және анықталған
бұзушылықтарға, ауытқуларға қатысты ... ... ... ... жүзеге асыра отырып аудитор, кассирді алмастырмау
керек, оны жүзеге асырылу ... ... және ... ... ... ол әртүрлі жалған іс-әрекеттерге жол ... ... ... керек, жалған құжаттар, алмастыру, толықтыру немесе ... алу. ... ... кезінде есеп беруді жасау мүмкіндігін беру
керек, одан кассадан бөтен бірудің ... ... ... ... ... кассалық құжаттардың жоқтығы туралы қол хатты алу ... ... ... ... ... бар ... көз жеткізу
керек, кассадағы ашылған барлық ведомостерді жабу керек.
Кассаны түгендеу нәтижелері бойынша аудитор акт жасау керек, бұл
кезде ... ... ... ... ғана ... ... ... қауіпсіздік,
кассада ақшаның сақталуының ережелерін орындауға бөлу керек.
Төлеу циклы сонымен қатар, шоттардағы ақшалармен және олардан
төлем жасаумен байланысты ... ... ... ... ... басым
үлес салмаққа кәсіпорынның міндеттемелерін орындаумен байланысты
операциялар ие. Бұл ... ... біз ... ... бойынша банк
несиесін төлеу жағдайын зерттеуден бастауды ұсынамыз: 601 «Банк несиесі»,
602 «Банктік емес ... ... 603 ... да ... ... кәсіпорынмен несиені қайтару уақыттылығын және несиені
қолдану үшін пайыздарды төлеу бойынша тексеру жүргізеді, себебі ... ... ... санкцияларға алып келеу мүмкін. ... бет 157]. ... ... ... бар ... көз ... керек
(ғимараттар, құрылғылар, дайын өнім, тауарлы-материалдық құндылықтар, құнды
қағаздар), себебі банк-кредитор ары қарай несиелеуді тоқтату мүмкін немесе
келісім-шарт ... ... ... қоюға құқығы бар, егер ондай
фактілер орын алса. Кәсіпорын аудитор, сонымен қатар, ... өтеу ... ... ... шектеуді алуға бақылау жасайды, соның ішінде
банктен кәсіпорынға құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... алдыңда міндеттемесін қайтару немесе өтеу үшін ссуданы және
ол бойынша пайызды өтеу туралы ... ... ... ... ... мақсатты қолдануын тексереді, кері
жағдайда банк қызметкерлерімен бұндай жағдайды анықтау барысында бұған
қарағанда ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға бөлінген
несиелердің бар болуы ... ... ... ... ... ... ... аудитор кредиторлармен, жеке тұлғалармен
келісімнің шарттарын орындауды аса мұқият тексереді.
Ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... ... ... шарттарына, инфляцияның ресми деңгейіне тәуелді несиелерді
қолдану үшін (еркін жүзетін ... ... ... жоғарлатудың
негізділігіне аса көңіл бөлу керек, асыған байланысты банк-кредитордың
арнайы хатының бар ... онда ... ... қол ... бар ... ... тыс мекемелердің несиесінің, яғни қарыз ... ... ... ... тәртібіне және сол принциптерге
сай 602 «Банктік емес мекемелердің несиелері» шоты ... ... ... ... ... ... сай кепілдік мүлік туралы
келісім-шарт өтеді (1991 ... 23 ... ... [116], ... ... ... ... сұрақтар қарастырылған.
Кәсіпорынның қызметкерлері үшін банк несиесін аса тексеру ... ... ... тауарлар үшін несиелер, ... ... үшін ... ... ... салу ... болуы мүмкін. Тексеру
333 «Қызметкерлердің және басқа да тұлғаларды ... ... және ... ... үшін банк ... ... ... несие
келісіміне негізделіп жүзеге асырылады. Әр кредитор үшін несие үшін қайтару
соммасын және оларды кассада немесе есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... несие алған қызметкер жұмыстан несиені
өтемей кетіп қалмауына бақылау жасау керек.
Несиені қолдану үшін пайыздарды ... ... ... ... олар ... ... сай келетіндігін тексеру керек,
жиі жағдайларды ... өзі ... ... ал ... ... негізсіз мерзімнен бұрын өтеледі және т.б.
Төлеу циклында негізгі операциялар салықтыр, алымдар, баждар
және басқа да міндетті ... ... ... есеп айырысу бойынша
жүзеге асырылады. Тексеруді 631 «Төленуге тиісті ағымдағы табыс салығы»,
632 «Кейінге қалдырылған ... ... 633 ... құн ... 634
«Басқалар» шоттары бойынша жүргізеді.
Кәсіпорыннан табыс салығын ... ... ... ... ... ... ... керек, ол жеке тұлғалардың
дивидендтері; ағымдағы бағамдық айырма; құнды ... ... ... ... ... баптарды болдырмауға жататын ... ... ... болып табылады. Аудитор еңбекті ... ... және ... ... байланысты барлық
шығындарды, сонымен қатар әр түрлі шегерімдерді, мысалы, пайыздар ... ... ... жұмыстардың шығындары және ... ... ... ... шегерімдерді дұрыс жүргізіліп жатқандығына
көңіл бөлу керек.
Табыс салығын дұрыс есептеуді 851 ... ... ... ... ... 631 «Ағымдағы табыс салығы» шотының кредиті
бойынша соммасымен ... ... ... ... ... ... кейінге
қалдырылған төлемдердің бар болуы кезінде632 «Кейінге ... ... ... ... ... ... циклында баптардың бірі «Жеке тұлғалардың табыс салығы»
болып табылады. Аударылуға тиісті соммасы 634 ... ... да ... ... ... 681 ... ... ақы бойынша есеп
айырысу» шотының дебетімен корреспонденцияда тексеріледі. Бұл жерде көңілді
жеке тұлғаның жылдық жиынтық табысын ... ... ... ... ... ол ... ақы ... табыс ретінде, кәсіпкерлік қызметтен
табыс, мүліктік табыс ретінде қалыптасады, сонымен ... егер ... ... ... оның дұрыс қайтарылуына көңіл бөлу керек.
Табыс салығын бірқалыпты ұстау үшін коэффициенттердлі дұрыс
есептеуді тексеру қажет.
Бюджетке ... ... ... құн ... ... ... кезінде өткізілген тауарлар, жұмыстар және қызметтер
үшін есептелген ҚҚС соммасының және сатып алынған ... ... ... үшін ... ... ҚҚС соммасының арасындағы айырмашылықты
дұрыс есептелуін тексеру керек.
ҚҚС ... ... ... ... бөліп алу керек. Есепке
алынған ҚҚС бөлек ... ... ... себебі 633 «ҚҚС» және 331
«Өтелуге ... ҚҚС» ... ... ... ... 633 ... 441 «Есеп айырысу шоты» шотының кредитінен аударылады.
Акциздік (жанама) салықтар, олардың ерекше табыстылық статусына
байланысты ерекше тексеруді талап ... Олар ... ... органдармен
бекітіледі. Оларға арақ-шарап өнімдері, темекі бұйымдары, бірінші
қажеттілік ... ... ... ... ... Акциздердің
ставкалары ҚР Министірлер кабинетімен бекітіледі. ... ... ... ... ... есептік құжаттар бермейді, осы
салықтың түрінен бас тарту үшін акциздік белгілер заңсыз жолмен ... ... ... жағдайларға жол бермеу керек. Тексеруден 634
«Бюджетпен басқа да есеп айырысулар» шоты «Акциздік салық» субшоты ... ... ... ... көп, ... әр ... өзінің
есепке алу және ұсталу тәртібіне байланысты тексерудің әр ... ие. ... ... ... ... салықтары, жер
қойнауын пайдаланушылардың арнайы салықтары және төлемдері, жоғары пайданың
салығы, ... ... жер ... көлік құралдарының салығы, табыс салығы,
және де бюджеттен тыс төлемдердің аудиті жатады.
Төлеу циклынде тексеруден, сонымен ... ... ... ... ... жүзеге асырылған операциялар өтеді. Бұл кезде 661
«Тауарлы-материалдық ... ... үшін ... және 662
«Орындалған жұмыстар және көрсетілген қызметтер үшін алынған ... ... ... ... ... ... ... үшін
төлемді қайтарудың уақытын, және операцияны аяқтау кезінде соңғы ... ... ... ... ... алудың толықтылығын тексеру
керек.
Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу бойынша
операцияларды ... ... ... ... ие, ол төлеу
формасына, келісімнің шарттарына, жабдықтаушыларға байланысты ... 671 ... және ... есеп ... ... ... №6 ... шот-фактуралар, келісім-шарттар,
төлем талап-тапсырмалары, келіп түскен жүктерді есепке алу журналы, кіріс
құжаттары – ... ... ... ... ... актілері өтеді. Кіріс құжаттардың тексерілуі жабдықтаушылардың
шоттарын нақты қабылдау және төлеудің дұрыстылығын орнату үшін, ... ... ... бойынша және олардың №6 журнал-ордерде ... ... ... ... ... есепті периодқа
дұрыс ауыстыруды тексеру керек.
Сонымен қатар, есеп ... ... ... ... және келісім бойынша сомманың толықтылығын тексеру керек,
кері жағдайда айыппұлдық санкциялар салынуы ... ол ... ... төлеуші, партнер ретінде кері әсер береді.
Төлеу шоттарын тексере отырып айыппұлдық ... ... және т.б. ... ... ... Бұл жерде
кінәлілер және себептер бойынша талдауды жүргізуге болады, бұдан кейін оны
дәлелді ... ... ... есеп беру ... ... ... қарызды орындаумен де байланысты.
Аудитор әр аналитикалық шот бойынша ... ... ... соммасының
төленуін уақыттылығын тексереді. Ерекше бап болып еңбек ақы, ... ... ... және де сот-орындаушы органдардың шешімдері бойынша
орындаушы парақтар бойынша кәсіпорынның қызметкерлерінің еңбек ақысын төлеу
табылады. ... ... ... ... ... ақы бабы ... еңбек
ақыны төлеуді тексерген кезде барлық бөлімшелерге уақыттылы төленуіне
бақылау жасайды және ... ... ... ... қабылдайды,
сонымен қатар, қоғамдық кассирлердің әрекеттерінің заңдылығын тексереді,
оларды ... ... ... ... ... ... бар болуын тексереді. Егер бірнеше касса бар болса, онда
ведомостіде ақшаны беруге ... ... ... қол таңбаның бар болуын
және жалпы сомманың, әр парақта жиынтық соммалардың бар болуын тексереді.
Төлем кәсіпорынның өнімімен ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің мақсаттылығы, қабылданған
шешімдердің дұрыстығы, ... бар ... ... ... ... түп нұсқаулығы тексеріледі.
Депонендалған еңбек ақыны тексеру кезінде ... ... ... ... ... байланысты
бұзушылықтардың көптеген фактілері айқындалады.
Заңды және жеке тұлғалардың орындаушы парақтары бойынша ... ... ... соммаларына немесе орындаушы парақтарындағы
пайыздарға сай есептеулердің дұрыстығын ... ... Жиі ... ... соммалары әр түрлі себептер ... ... емес ... жаңа ... қызметкерлердің орындаушы парақтары бухгалтерияға
тапсырылады, бұдан басқа мерзімі ... ... ... (парақтарды
балалары 18 жасқа толған)және т.б. бөлек тексеру керек.
Қорытынды
Кәсіпкерлік ... ... ішкі ... ... ... стратегиясын орнату күрделі. Ішкі аудит негізінен ол өтпелі кезеңде
экономиканы басқару жүйесінде шешуге міндетті мәселелерімен ... ... ... даму ... ... оның ... ... асырылып жатқан жоқ және сондықтан қалыптасып жатқан кәсіпкерлік
қызметтің ақпараттық қажеттіліктері ... емес ... ... ішкі ... ... өлшемдерін, және оның басқарудың
басқацикларымен ... ... ... қиын ... оның ... ... және технологиялық сипаттағы мүмкін
болатын жолдарын үлгі ретінде сілтеуге болады.
Нарықтық экономиканың дамуы ... ... ... және ... ... және ... құжаттарына сүйене
отырып және шетелдік тәжірибені және ірі ғалымдардың нәтижелерін жалпылау
негізінде диссертация авторы ішкі ... ... және ... ... тұжырымдарды және шешімдерді ұсынуды ... ... ... ... жағдайында аудит меншіктің мемлкеттік
емес ... ... ... ... ол ... қызметті
басқару функциясын білдіреді және меншік иелерінің және басшылықтың
мүддесінде ... ... Ол ... ... ... ... шығармайды, оны толықтырады. Ішкі аудитті ... оны ... ... ... ... Ол, біріншіден, аудиттің мақсаттарын және
міндеттерін анықтаудан құралады, олар кәсіпорынның тіршілік қабілеттілігін
бағалауға және оның дамуын ... ... ... аудиторлардың
рөлін күшейтуге; болжанданатын қаржылық жағдайдының көрсеткіштерін анықтау
және талдауға және критикалық сәттерді ... ... ... бағытталады; аудиторлық тексерудің тәуекелді- және жүйелі-
бағытталған жүзеге асырудың ... тек қана ... ... ... ... ... ... оның қоршаған ортада және онымен
байланысты тәуекелділіктерді қарастыруға; менеджмент және ... ... ... ... және ... ... ... бағытталуы тиісті.
Кез келген ғылым жалпы қабылданға, теоретикалық негізделген
түсініктерге сүйенеді. Кәсіптің экономикалық лексиконда жаңа ... ... ... ... оның ... талап етеді, әсіресе, көптеген
авторлар «ішкі аудит» ... әр ... ... ... ... ... өту жағдайында өзімен қаржы-
шаруашылық және ... және де ... ... асырылатын, ұсыныстарды және тұжырымдарды жасау, алдағы дамудың
болжамын, жұмыстың ... ... ... сай ... ... ... ... және оқиғалар туралы ... ... ... және ... жүйелі ғылыми процессіне негізделген
ақпараттық қызметті тәуелсіз бағалауды көрсетеді.
Арнайы әдебиетті зерттеу негізінде және ... ... ... ... ... біз диссертацияда ішкі ... ... ... ... онда ... оның ... ұйымдастырылған аудит және бухгалтерлік есептің жүргізуді,
меншікті қорғау және ішкі ... ... ... ... сай орындалуы бойынша ішкі құжатымен оны шектеу болып түсініледі.
2. Ішкі аудит өзінің функциялары бойынша ... ... ... ... ... ... ... жағдай
көрінеді, ішкі аудиттің функциялары сыртқы аудиттің функцияларынан
ерекшелінеді. ... екі ... ... және ... ... олардың айрықша белгілері анықталды (1 кесте). 1
бөлімде есеп және ... ... ... ... ... пікірлерін
зерттеу негізінде ішкі және сыртқы аудиттің (3кесте) ұсынылатын түрлеріне
біз олардың ... ... ... ... ... ішкі аудитті жіктеу белгісін ... ... ... ... ішкі ... ... және ... зерттеудің
тереңділігі бойынша жіктеу ұсынылады.
3. 1.1 бөлімінде біз ішкі аудиттің ерекшеліктерін есепке ... ... ... ... ... негізінде тәуелсіздік,
объективтілік, кәсіптік және конфеденциалдық принциптерін ... ... Бұл ... ... тек аудитормен өз рөлін жақсырақ
түсінуіне ғана ... ... ... қатар қызметтің нәтижелерінің
тиімділігін жоғарлатады.
4. Кәсіпкерлік қызмет жағдайларында ішкі аудитті тиімді, ... ... жаңа ... шешу қажет. Осы талаптарға ең жақсы
басқарушы модель ... ... ол ... ... ... және координация, бақылау, басшылық ету эелменттерін қарастырады.
Алдағы қатарлы ... ... және ... ... ... біз ... ... (1.2 бөлім), ішкі аудит –
басқарудың тәуелсіз функциясы және ол ... ... ... және
жоспарлау сияқты басқа да функцияларына жауап береді. Жұмыста басқарудың
функцияларының өзара байланысы ... және ішкі ... ... ... ... орны, АҚШ-та, Қытайда, Англияда
ішкі ... ... ... ... ... Нарықтық қатынастардың жағдайында ішкі ... ... ... ... тексерулердің рөлі артуда. Бірақ
ерекше көңіл таңдамалық әдісті, компьютерлік және ... ... ... ... ... тәртібін қолдануға және
жетілдірілуіне бөлінуі керек.
2 бөлімде ... ішкі ... ... ... ... ... берілді. Біздің оймызша, ішкі аудитте дәледемелердің
аудың негізгі әдісі қайта есептеу, түгендеу, ... ... ... ... ... тексеру, іздеу, талдамалық процедуралар және
баламалы балансты дайындау болып табылады. 2.2, 2.3 және 2.4 ... ... үшін тән ... және тәсілдер толығырақ қарастырылды.
6. 3 бөлімнің 3.1 бөлімшесінде ішкі аудитті жүргізудің ... ... ... Біз ішкі ... ... үшін ... ... бөлу қажет деп ойлаймыз: сатып алу, өндіріс, төлеу, ... ... ... ... ... ... ... кешенді-циклдық
көз қарасы бойынша ішкі аудиттің әдістемесі жүзеге асырылды, бұл кезде әр
түрлі циклдардың ... ... ... бір ... ... ... операцияларды жүзеге асыру циклдарының кезектілігі
бойынша бізбен бухгалтерлік шоттардың пирамидасы ұсынылды (4 ... Ішкі ... ... асыру үшін оның құқықтық және
ұйымдастырушылық статусына ... ... ... ... ... олар оны ... ... жалпы көз-қарасын, оның шекарасын және
масштабын, ұйымдастыру және әдістемелік ... ... ... ... ... есеп беруді жасауға талаптарды анықтайды.
ҚР-ның заңдылықына және ... ... ... ... біз біздің республикамыздың жағдайларына сай қолданатын және
онда аудиторлық қызметтің орнатылуын және дамуын есепке ала ... ... ... ... ... ... аудиттің бізбен жасалған стандарттардың кешені басқару
жүйесін қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналған ... ... ... ұйымдастыру және тәртіпке келтіру үшін шақырылған.
4.1 бөлімде аудиттің халықаралық ... ... ішкі ... төрт ... ... ... жауапкершілік (020-029);
жоспарлау (030-039); аудиторлық дәлелдемелер ... ... және есеп ... ... ... ішкі ... ... 15 стандарты жасалды (19, 20, 21,
22, 23, 24, 25, ... ... ... және 4.5 ... стандарттың мақсаты, міндеті және мәселесі ... Осы ... ... әр 15 стандартының құрылымы жасалып шығарылды.
8. Ішкі ... ... ... 15 ... ... ЖАҚ үшін ... ішкі ... әдістемесін дайындадық, онда
біз оны жүзеге асырудың циклдық көз-қарасын қолдандық.
Аудитпен басқарудың дұрыс ұйымдастырылуының ... ... ... ... олар ... ... ... және
әдістемесінің сапалық өзгерістерін есепке алады. Аудитті дайындау және
жоспарлау; есеп және ішкі ... ... ... ... ... шаруашылық операциялардың және ... ... ... аудиторлық дәлелдемелерді жинау және
құжаттау; нәтижелерді жалпылау және бағалау, аудиторлық есеп ... ... оны ... ... ... ... жиынтығы оған тән болуы керек.
Біз келесідей санаймыз, аудиторлық процессті ұйымдастырудың
кезектілігі келесі фазалардан тұруы керек: ұйымдастырушылық фаза ... сапа ... - ... ... ... және құжаттау – аудиттің
нәтижелері бойынша ... ... ... істеу.
9. аудиторлық тексерудің ең елеулі сатысы бухгалтерлік есеп
жүйесін бағалау ... ... ... оның ойы ... ... мәліметтері және бухгалтерлік есептің жүйесі қаржылық жағдайдың,
шаруашылықты жүргізудің шынайы көрсеткіштерін сипаттайтындығына жеткілікті
кепілдікке ие ... ... Ал бұл ... зерттеулер келесіні көрсетіп жатыр,
қателердің көп саны кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін тексеруді келесі
схема бойынша жүзеге асыру керек: бұзушылыққа сілтейтін себептерді ... ... ... ... ... және ... фактілерінің
туындауымен байланысты себептерді және жағдайларды анықтау; бұзушылықтың
мазмұнын есепке ала ... ... ... ... жүйесінің тиімсіздік тәуекелділігін бағалау және ... ... ... ... және ... тексеру
және оларды құжаттау; қаржылық есеп беруге алаяқтылықтың және қателердің
әсер етуінің ... ... ... ... ... ... жөнінде
кәсіпорын басшылығын ақпараттандыру; есепте болған қателерді түзету ... есеп ... ... Аудиторлық бақылаумен басқару үшін ішкі ... ... ... ... ұйымдастыру бірінші дәрежелі мәні бар. Зерттеу
келесіні көрсетеді, шығындарды ... және ... ... серпіліс беретін еңбекті қазіргі заман ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... аудиторлардың
санын оптимизациялау және еңбекті нормалауды енгізу; ... ... ... ... және ғылыми негізделген бөлу;
аудиторлардың уақытының бюджетін нормалау және тиімді ... ... ... ... және ... ... ... процессінде алдағы қатар бақылаудың тәсілдерін, кешенді
және болжамды-экономикалық талдауын қолдану; аудиторлық еңбек процессінде
компьютерлік ... ... ... ... ... табылады.
Аудиторлық бақылауды тиімді басқаруына серпіліс беретін мағызды
шарт – ... ... ... ... ... және
тиімділігін объективті бағалау. Аудиторлық қызметтердің ... ... ... сәті ... ... ... ... мақсаттарға қол жеткізу деңгейі немесе дәрежесі қызмет ете алады.
Ішкі аудитті бухгалтерия емес арнайы кәсіпті орган (бөлім ... ... ... ... оның басшысы кәсіпорынның мешік иесіне, оның
басқарушысына немесе акционерлердің жылдық ... ... ... түріндегі ұйымдастырушылық формада ішкі
аудит қызметін құрудың қажеттілігі негізделді. Бізбен ішкі аудит ... ... және ... ... қағида жасалды.
11. Әр түрлі кәсіпорындардың функционалдаудың заңдылығын және
спецификасын білу тексерулердің кешенін жасау және ... ... ... ... есеп ... мәселелерінен және оны түсінуден
шығуы керек, тек қана ... емес ... да ... жаңа
жетістіктеріне негізделуі керек. Базалық жеке ... ... ... ... осы ... реттейтін, нормативті құжаттардың
тізіміне; есептің берілген объектісі бойынша есеп саясатының әдістемелік
баламалы ... ... ... тексерілетін бөлімі бойынша
шаруашылық операцияларды бейнелейтін, ақпараттың ... ... ... және типті қателердің жіктелуіне; есептің берілген
бөлімінің ... ... ... ... ... тізіміне жасау
керек.
12. Аудиторлық ... ... ... ... ... ... талдаудың мүмкіндіктерін толық қолданудың есебінен қол
жеткізуге болады. Талдамалық процедуралар аудиттің әр түрлі сатыларында
және ... ... ... және шоттарға, есептің аудандарына,
жиынтық қаржылық мәліметтерге ... ... ... ... ... ... мүмкін. Олар сонымен қатар қателерді және
ауытқуларды анықтауға арналған, мәні ... ... бір ... ... ете алады, ол басқа көздерден ... ... ... ... ... көп ... әдістерді дұрыс
таңдауға, көрсеткіштердің құрамын анықтауға, ... ... және ... ... ... Бұл кезде ... ... ... ... ойды білдіру үшін қажетті аудиторлық
дәлелдемелерді ... ... ... дамуды жақсарту есебінен оның
дамудың ... ... ... жүйесіне шығу ... ... ... ... ... ... өзіне алдыңғы
кезеңмен салыстыруды енгізу керек, күтілетен нәтижелердің және кәсіпорынның
функионалдау мүмкіндіктерін беру керек, ұқсас кәсіпорындардың ... ... ... ... және ауытқыларды зерттеуі қажет.
Талдаудың басты бағыттары болып мүлікті жағдайды ... ... ... ... ... қызметінің
нәтижелелігін бағалау табылады. Қосымша бағыттарды және ... ... ... ... ... ... есепке алумен жүзеге
асыру қажет.
Сонымен қатар, талдамалық процедураларды, практика ... ірі ... ... емес шығындарды және
жоғалтуларды, түгендеу жұмыстарының және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық талдау үшін қолдануға болады.
Диссертацияда ішкі аудитті жүргізу әдістемесі ... ету ... ... ... 5.1 бөлімінде сатып алу ... ... ... ішкі ... ... ... 5.2 бөлімінде өндіріс циклы бойынша ішкі ... ... ол ... процесстің ерекшеліктерін есепке алумен жасалған.
5.3 бөлімінде ... және ... ... ішкі аудитінде қолданылатын
негізгі процедуралар сипатталды.
-----------------------
Калькуляциялау объектілері бойынша өндіріс шығындарының есебі
Тауарларды және қызметтерді өндіру
өндірілген өнімнің өзіндік ... ... ... ... және ... тұтыну
Дайын өнімді шығару
өткізу болжамын есепке ала отырып, өндірісті жоспарлау
Маркетинг, тапсырыстарды және ... ... ... және өткізу
өнімді өткізу
Тиеу және өткізу бойынша коммерциялық швығындары
Жөнелтумен басқару
Өткізу циклы
Қаржылық нәтижелерді және ... ... ... ... ... алу және бақылау
Қаржылық-жөнелту қызметін жоспарлау және талдау

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геметалар мен эмбриондарды бағалау16 бет
Информатикада Adobe Photoshop программалық оқыту құралын үйрету технологиясы66 бет
Техникадағы сандық тәсілдер6 бет
Мемлекеттік қарыздарды басқарудың теориялық негіздері мен оны реттеудің тәжірибесі20 бет
Аудит негіздері89 бет
«АлматықалжерҒӨО» МЕК ұйымдық құрылымы, мемлекеттік сатып алулары мен стратегиялық бағдарламалары31 бет
Аудиторлық қызмет жөнiндегi заң. аудиттiң концепциялары мен постулаттары7 бет
Аудиттің жалпы постулаттары6 бет
Аудиттің заңды жауапкершілігі мен оны құқықтық реттеу30 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті 11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь