Қазақ даласындағы 1920-1930 жылдар арасындағы өзгерістер

I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
II.Негізгі бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1)Қазақ даласындағы 1920.1930 жылдар арасындағы өзгерістер ... ... ... ... ... .4
2)Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
3)Ауыл шаруашылығының ұжымдастырудың көлеңкелі жақтары ... ... ... ... ...8
III.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
Тарих – халық зердесі. Әр халықтың, ол үлкен болсын, кіші болсын, өзінің төл тарихы болады. Бірінің тарихы мыңдаған алып томдарға хатталып қалды да, бірінікі "Уақыт" деген қайырымсыз алыптың аяғының астында тапталып ғасырлар тұңғиығына батып кетті. Мұндай қасіретті кезеңдер жайлы ақиық ақын Мұхтар Шаханов былай жырлайды:
Және туған тарихы, еске алуға қаншама,
Ауыр әрі қасіретті болса да
Көне түркі даласын мекен өткен қазақ халқының да сан ғасырлық өмір көшін басынан өткізген мол, құнарлы тарихы бар.
"Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз, елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз, ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз," - дейді Қазыбек би. Бұл даналық нақылдардан "ешкімге соқтықпай жай жатқан елдің" ежелден құт-береке тілеп, бейбітшілік аңсаған ел екенін көреміз. Бірақ, "Тамырсыз ағаш, тарихсыз халық болмайды". Жақсысын асырып, жаманын жасырып өктемдеу – тарихқа жасалған қиянат. Біз оны бар қайғы-қуанышымен, жеңіс-жеңілісімен бірдей қабылдауымыз керек.
1. Маданов. «Ұлы дала тарихы», Алматы, 1998 ж.
2. Тарих Адамзат ақыл-ойының қазынасы «Фолиант» баспасы Астана 2006ж.
3. Мусин Чапай, «Қазақстан тарихы», Алматы 2003 ж.
4. Қазақ ССР тарихы, 4-том. Алматы, 1985 ж.
5.«Қазақ энциклопедиясы» 3-5 томдары. Алматы. 2000-2002 жж
6.“Қазақ тарихы” журналы 1996 ж. № 5
        
        Жоспар
I.Кіріспе...................................................................
.................................................3
II.Негізгі
бөлімі......................................................................
..................................4
1)Қазақ даласындағы 1920-1930 жылдар арасындағы өзгерістер
.....................4
2)Қазақстандағы күштеп
ұжымдастыру...............................................................6
3)Ауыл шаруашылығының ұжымдастырудың көлеңкелі жақтары...................8
III.Қорытынды...............................................................
........................................17
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..18
Кіріспе
Тарих – халық зердесі. Әр халықтың, ол ... ... кіші ... төл ... ... ... ... мыңдаған алып томдарға хатталып
қалды да, бірінікі "Уақыт" ... ... ... ... ... ... ... батып кетті. Мұндай қасіретті кезеңдер ... ақын ... ... ... ... туған тарихы, еске алуға қаншама,
Ауыр әрі қасіретті болса да
Көне түркі даласын мекен өткен қазақ халқының да сан ... ... ... ... мол, ... ... бар.
"Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ, ешкімге соқтықпай жай жатқан
елміз, ... ... ... деп, ... ... жау ... найзаға үкі таққан елміз, ешбір дұшпан ... ... ... асырмаған елміз," - дейді Қазыбек би. Бұл даналық ... ... жай ... ... ... ... тілеп, бейбітшілік аңсаған
ел екенін көреміз. Бірақ, ... ... ... ... ... ... жаманын жасырып өктемдеу – тарихқа жасалған қиянат. Біз
оны бар қайғы-қуанышымен, жеңіс-жеңілісімен ... ... ... ... ... қазақ халқының тағдырына ауыр ... ... ... ... ... ... ... отырықшылыққа көшумен қат-қабат жүргізілді десе де ... ... ... ... ... ... ... iлесер жол болғаны даусыз. Бұл мәселе сол кездің саяси талабы да
еді, бірақ ол ... ... ... ... жүргізілді. Сондықтан,
20-30 жылдары жүргiзiлген отырықшыландыру мен ұжымдастырудың, сайып
келгенде, халқымыздың ... ел ... ... тәуелсiз мемлекетiмiздi
қалыптастыруға үлес қосып, алғы шарт жасағанын мойындай отырып, оның ащы
шындығын айтуымыз қажет.
1. Қазақ ... ... ... арасындағы өзгерістер
Қазан төңкерiсiнен кейiн қазақ елiнiң болашағы Кеңес өкiметi көтерген
еркiндiк пен әдiлеттiлiк ұрандарымен ... Өз ... ... ... ... ... зиялыларының ой-армандары ұлыдержавалық тосқауылға тап
болды. Олар ... елiн алға ... ... бiрi ... ... ... отырықшыландыру мәселесiн мақсат етiп қойған болатын. Оны жүзеге
асыру үшiн патша заманында тартып алынған жерлердi қайтару iсi ... ... ... ... ... шаруашылыққа бiртiндеп
көшу ұсынылды. Өйткенi тұрмыс пен ... жаңа ... ... оған ... ... ... пен ... қолдау болғанда
ғана жүзеге асатынын олар жақсы түсiндi. Осы бағытта нақты ... 1922 жылы 30 ... ... «Жер ... ... ... ... кезекке қойып, экономиканы алға бастыруға маңызды
үлес қосты.
Осы ... ... ... жүргiзiлгенде, көшпелi ... ... ... ... ... едi. Бiрақ ... ... ... Кеңес өкiметiнiң қазақ халқының жағдайын
көркейтуге құлқы да, ... де ... Ұзақ ... және
қаржылық дайындықты талап ететiн бұл үлкен iстi жүргiзу шеңберi ... ... ... ... Сөйтiп, отырықшыландыру iсi ұзақ
мерзiмдi қажет ететiн шара ретiнде ... ... ... ... ... ... ... оның индустрияландырумен қатар жүргiзiлуi қажеттiлiгiн айтып, дабыл
қаққан С.Сәдуақасов сияқты қайраткерлердiң пiкiрi есепке ... ... ... ... қарсы шыққанын Голощекин мен ... ... дал ... әуел бастан жеделдету мақсаты қойылып, қазақ
ауылының iшкi-сыртқы ... ... ... ешқандай
дайындықсыз бiрбеткей жоспарлар бекiтiлiп, бар ... ... ... ... ... ... жедел, жаппай отырықшыландыру қазақ халқының
ата қонысынан ауа ... ... ... пен ... ұрындырды.
Көшпелi қазақты отырықшыға айналдыру туралы жедел шешiм 1929 ... ... ... бұл ... шараның қажеттiлiгi туралы
мәселенiң бұдан он шақты жыл ... ... ... ... ... абзал.
Алайда, 1922-1928 жылдарда бiртiндеп отырықшыландыру мәселесi жерге
орналастырумен сабақтас болғандықтан, кейiнге қалдырылды. Қазақ ... ... жер ... ... жер ... оны ... туғызуға өкiмет мүдделi болмады. Әсiресе, бұл ... ... ... ... ... боп ... кейiн одан әрi күшейдi.
1925 жылдан бастап қазақтарды бiрiншi ... ... ... ... ... қаржыландыру жұмысы тоқырап, ақыры, 1927 жылы ... ... ... аз беру ... ... жылдарда
өткiзiлген «шабындық және егiстiк жайылымдарды бөлу» деген атпен белгiлi
жартыкеш жер реформалары нәтижесiнде ... ... ... 1927 жылы ... ... ... бiрiншi кезектiлiгiнiң жойылуы
қазақтың жерге жеке меншiгiн қалыптастыруды жоққа шағарды.
Индустрияландыруға қаржы беретiн ... ... ... егiстiк
жерлердi ұлғайтумен байланыстырып, республикада оның 2 жолы қарастырылды.
Бiрiншiсi – сырттан қоныстандыру ... ... ...... ... ... әуелi жерге орналастырып, содан ... ... сан ... ... ... шараларын
қажет ететiн болғандықтан, басты назар бiрiншiсiне аударылды.
Сөйтiп, шабындықтар мен жайылымдарды ... iрi ... мен ... ... сияқты шаралар, түптеп келгенде, осы мақсатқа
жұмылдырды. Оның себебi ... ... ... ... азайтып, егiншiлiкке қажет артық жер қорын шығаратын едi.
Отырықшыландыруды 1922 жылдан бергi 7 ... ... ... ... ... ендi оны ... бiр ... iске айналдырды? Бұл шараның
қажеттiлiгiн қандай себептермен, мүмкiндiктермен түсiндiрдi?
Ең алдымен отырықшыландыру туралы Өлкелiк партия ... 1929 ... ... ... ... ... аяғына қарай қазақ даласындағы ірі өзгерістерге:
халық шаруашылығын қалпына ... ... ... ... жолдың кең жүйесін дамытуға себепші болған жаңа
экономикалық ... ... ... ... ... ... біржола бетбұрыс жасалды. НЭП жылдарында орташаланып қалған ауқатты
шаруалар, қаладағы жағдайын біраз түзеп алған қолөнершілер мен қызметкерлер
енді жат ... ... ... ... ... ... ... етек ала берді.
2. Қазақстандағы күштеп ұжымдастыру
1924 жылы сәуірде РКФСР үкіметі Қазақ АКСР-інің ... ... ... ... жерге орналастыру туралы жарлық шығарған
еді. Жерге орналастыруға байланысты барлық ... ... өз ... ... ... ... ... жеңілдіктер берілді.
Ауыл кедейлері мен шаруаларына қаржылай ... беру ... ... 1,5 млн. сомға өсті. Осы жылдың қазан айында ... ... саны 794-ке ... оның 96-сы ... 456-сы
ауылшаруашылық артелі, 242-і жай серіктестіктер болды.
Тұтас алғанда, республика ... 1925 жылы ... ауыл ... ... 322 690 ... бар 2811 ... ... істеді,
олардың ішінде 62546 мүшесі бар бір мың ... ... де ... ... ... және ... аударып келген шаруашылықтардың төрттен
бірінен көбі (27,1 проц.) бірлестіктерге ... ... ... ... 557 ... 58 жай ... ... Тұтыну кооперациясы көшпелі
ауылда кеңінен дамыды. Олардан басқа 35 совхоз және 4 ... ... ... өзара көмек қоғамдары жұмыс істеді.
Кооперациялық құрылысты жүргізуде орыстар арасында ... ... ... ... ал ... ... Қосшы одағы
маңызды рөл атқарды. 1925—1926 жылдары шаруалардың қоғамдық ... ... 335 мың, ал ... ... 140 ... ... ауыл
шаруашылығының жалдама жұмысшыларын, кедейлер мен орташаларды біріктірді.
Ал 20-жылдар ... ... 1250 ... жеке ... ... ... Мемлекет техника және қаражат беріп, еңбекші
шаруаларға жеңілдіктер жасап, колхоздарға ... ... ... ... көп жерлерде бұл шаралар ... ... ... жоқ. Бұл ... ... мен МТС-тар құрыла бастады. Бұлар шаруалардың
ұжымдандыру мәселесін шешуге ... тиіс ... ... іске ... ... ірі байлардың, "жартылай
феодалдардың" ең әуелі малын, сосын еңбек ... одан ... ... ... ... ... жер аударып жіберу бағыты алынды. 1927 ж.
желтоқсанында Республика өкіметінің ... ... ... байлар
шаруашылығын тәркіге салу жөніндегі заң жобасын ... үшін ... ... ... ... Е. ... ... Оның
құрамына О. Исаев, Н. Нұрмақов, Ғ. Тоқжанов, О. Жандосов т. б. ... ... 27 ... ... Атқару Комитеті мен Республика Халық Комиссарлары
Кеңесінің мәжілісінде тәркілеу жөніндегі Заң ... ... ... ... ... айналды. Республика округтерінде тәркілеуді өткізу
жөніндегі өкілдер тағайындалды. Ауыл-ауылға тікелей мыңнан астам ... ... ... 4700 адам ... ... ... ... бойынша көшпелі аудандарда 400-ден аса малы
бар /ірі қараға шаққанда/ 700 ... ... ... аудандарда 300
және отрықшы аудандарда 150 ... ... салу ... ... 1928 ... 1 ... аяқтау жоспарланды. Науқанның
қорытындысы бойынша іс жүзінде 696 шаруашылық тәркіге салынды, олардың 619-
ы тұрған ... тыс ... ... ... ірі ... 145 ... мал және ауыл ... саймандары тартып алынды.
Қазақ байларын ... ... ... ... көптеген
бұрмалаушылықтар орын алды. Кейбір жерлерде 300-400 қаралы қойы бар, орта
қолды ... ... ... орынсыз тәркіге ұшырады. Ал қайсыбір
жерлерде туысқан жанұяларының малдары қосылып жазылып, оларда тәркіге
жатты.
20-шы ... ... ... және ... ... қазақтарды
отырықшыландыруға бағытталған шаралар іске асырылды. Мұның өзі бастапқыда
кейбір ... беру ... ... ... ... беру, екі
жылға астық, ет тапсырудан құтқару) арқылы бірте-бірте жүргізілетін болып
белгіленгенмен, ... ... ... ... ... ... Көптеген жерлерде көшпелі шаруашылықтар бір жерге иіріліп, киіз
үйлерден көшесі бар қалашықтар құрылды. 10-15 ... ... ... адамдар
жан-жаққа ешкімді тыңдамай қашуға, көшуге мәжбүр ... 1930-31 ... ... ... ... ұшыраған мал шаруашылығымен
айналысатын 25 ауданнан 35 ... ... ... ... ... ... ... Маңғыстау ауданы (Батыс Қазақстан) халқының 50 ... ... ... көшіп кетіп оралмады. Ондағы малдың
саны 65 пайызға азайды. Тек ... ... ... ... - 82,2,
республика бойынша - 51,8 пайызға қысқарды. Жалпы Қазақстан бойынша 1931
жылдың ... ... ... 281 ... ... ... қожалықтары республикадан
тыс жерлерге ... ... Ал бұл ... және жартылай көшпелі
шаруашылықтар жаңа экономикалық саясатты іске асыру ... ... ... көбейтіп, қалаларға ет, жүн, т.б. шығарып сатып,
жағдайларын біраз түзеп алған ... Ауыл ... ... ... ... жылдардың басында қабылданған жаңа экономикалық саясат бойынша
шаруаларды ұжымдастыру, ... ... ... мен ... дәрежесін
көтеру сияқты күрделі мәселелер шешіледі деп есептелінді. Шаруалар
кооперациясы ... ... ... ... экономикалық тиімділік
шарттарын сөзсіз орындау арқылы жүзеге ... ... ... ... Жаңа
экономикалық саясаттың алғашқы жылдардағы тәжірибесі оның мүмкін ... ... 20-шы ... ... ... жаңа ... ... қалыптасқан шынайы бағыт түбірінен өзгерді. Басты міндет - ең
зәру ... ... ... қызу ... ... деп жар
салынды. Индустрияландыру қам-қарекетін қамтамасыз ететін қорды жинауды
шаруалар қауымын ... және ... ... ... ... Атап айтқанда, бұл мақсат ... ... ... яғни ... ұжымдастыруды жаппай өткізу арқылы іске асырылды.
Сөйтіп, 20-шы жылдардың аяқ шенінде ... ... ... ... ... ... ... Бұл шараның іске асырылуына ... мен ... ... ... жоқ, ол жоғарыдан берілген әмір, нұсқаулар
негізінде жүргізілді. Қазақстанда ұжымдастыруды 1932 жылдың ... ... ... ... ... ... ... республикада
колхоздар саны қауырт өсіп 1927 жылы 1072 ... 1928 жылы - 2354, ал ... - ... ... ... ... саясатын жүргізудегі жоғары
көрсеткіштерге қол жеткізу үшін ... ... ... еді. ... ... ... сұмдық зорлыққа, күштеуге жол ... Ол ... ... ... ... тексеру барысында
Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің ... ... 1992 ... ... ... Онда ... ... мен
мағлұматтар колхоздастырудың қандай әдістермен жүргізілгені жөнінде толық
түсінік береді.
ұжымдастырудың 1929 ... орта ... ... ... Оның құлаш
жаюы Сталиннің сол жылғы 7 қарашадағы "Правда" ... "Ұлы ... ... ... ... ... ... Мұның алдында кулактарға
шабуыл жөніндегі нұсқаулар негізінде Қазақстанда байлардың шаруашылықтарын
тәркілеу аяқталған болатын. Енді жана ... ... ... ... ... ісі ... бағыттап отырған күшпен
ұжымдастыру шарасына орын берді. Ал, бұл шара ... ... ... ... тек ... ... қамтамасыз ету мақсатын қана
көздеді. Сөйтіп, 20-30 жж. жаңа экономикалық саясатын дамыту ... ... ... ... ... ... мен ... саяси
өмірде тек "күштеу" шарасының рухы үстемдік етті.
Бұл жағдай ауыл шаруашылығына қасіретті зардабын тигізді. ... ең ... ... - әміршіл-өкімшіл террорға сүйенген ... ... ... ... ... ... ... қылып
қоймай, оның пайдалы жақтарын да құртып жіберді. "Ұлы бетбұрыс" ... ... ... ... қиратып, қоғамның болашақта туатын
проблемаларын біртіндеп әзірлей бастады.
Колхоздастыру барысында жүргізілген ауыл шаруашылығы өнімдері ... ... ... дайындау шаруалардың күн көрісіне, көңіл-күйіне
мейілінше кері әсер еткен, ... ... ... жек ... ... бір ... шара ... Ауылдарда мал саны өсіріліп ... ... ... ... белгілі есептен асып түсті. Салғыртты орындау
үшін шаруалар қыс ішінде қой қырқуға мәжбүр болды. Мұның өзі ... ... ... ... айналыспайтын шаруашылықтардан астық
талап етілді. ... ... ... ... ... ... осындай айыпқа ұшыраған 34 мың ауыл-село адамдары сотталды. Мұның
өзі ауыл адамдарын қорқыту үшін де ... ... ауыр ... ... да, оны басқару
әкімшілік, ... ... ... жүргізілді. Егер 1928 жылы
Қазақстанда колхозға барлық ... екі ... ғана ... 1931
жылдың күзінде шаруаларды 70-тен 100 пайызға дейін ... саны 78-ге ... Бүл ... ... 122 ... ... ұжымдастыру кезінде ауыл-селоларда бай-кулактарды тап ретінде
жою шаралары іске асырылды. Жергілікті орындарға жеткізілген нұскау бойынша
жойылуға ... ... ... барлық шаруашылықтың жалпы санының 3-
5 пайызынан аспауы керек деп ескертілді. Бірақ, осыған ... ... ... ... ... ... ... салынғандар саны кез келген
жерде ең жоғарғы көрсеткішке жеткізілді. Нәтижесінде тек ... ... тыс ... ... деп "жер ... жіберілген шаруалар
саны 6765 адамға жетті. Ондаған мың ... ... ... республика
ішінде басқа жерлерге көшірілді.
Ұжымдастыру мен отырықшыландыруды жүргізу үшін Қазақстан өлкелік
партия комитеті жергілікті белсенділермен ... ... ... ... ... ... үстіне республикаға Мәскеуден, Иваново-
Вознесенскіден, ... ... ... ... 1204 ... келді. Бірақ бұлардың өздері қазақ жерінде отырықшыланудың мәні
мен механизмін жете түсінбеді. ... ... үшін бұл ... ... бір ... жинау болды. Мұндай топтаудың ... мал ... су мен шөп ... жайылым ауыстырып ... ... ... ... ... ... аймақтарында
ұжымдастыру егіншілік шаруашылықтарында да қандай қарқынмен жүргізілсе, ... ... да ол ... ... ... деп ... ... алынған шешімнің зиянды қайтарымы өзін көп күттірген
жоқ.
Қолдағы малды ... ... ... ... ... ... алып коммуналар ұйымдастырылып, олар өте көп ... ... ... фермаларға жиналған қисапсыз мал күтімнің
кемдігінен, шөптің, жайылымның ... ... ... ... жеке
шаруашылықтарда мал ұстауға ықылас болған жоқ. Сөйтіп, 1928-32 ... ... ірі қара 6 млн. 509 ... 965 ... қой 18 млн.
566 мыңнан 1 млн. 386 мыңға, жылқы 3 млн. 516 ... 316 ... түйе 1 ... ... 63 мыңға азайып кетті. Қазақстанның осы жылдары одақ бойынша
тауарлы астық өндіруден үлес ... 9 ... 3 ... кеміді. Халықтың
тұрмысы нашарлап, қайыршылануы ... ... өзі ... ... ... қойған жоқ. 1929-1931 жылдарда шаруалардың ... ... оған 80 ... адам ... ... ... Бұқтырма,
Ырғыз, Қазалы, Қармақшы, Самар, Абыралы, Биен-Ақсу, Шыңғыстау, ... ... ... ... т.б. ... шаруалар көтерілісі
аяусыз басылып, оған қатысқандардан 5551 адам ... ... ... ... ... ... ұжымдастыру кезінде Қазақстанда 100 мыңнан
астам адам ... ... мал ... ... ... ... Қазақстан экономикасын құлдыратып төмен түсіріп жіберді.
Республика ... ... ... ... ... тұстас келді. Осындай елді арылмас сорға душар еткен ... ... пен ... ... осы екі ... ... өте көп адам қырылып, қазақ елі орны толмас қайғы ... ... 2 млн. 200 мың ... яғни ... ... 49 пайызынан
айырылды. Республикада тұратын басқа халықтар да сан жағынан кеміді.
Қазақстанға Ф. И. Голощекиннің өлкелік партия ... ... ... ... ... халқына адам айтқысыз бақытсыздық әкелді.
Голощекин әміршіл-әкімшіл басқару жүйесіне арқа сүйеп, небір сұмдық ... ... әдіс ... арқылы қазақ зиялыларын бір-біріне айдап
салды, "халық жауы" деп жала жауып, ... ... ... ... ... ... ... 1929 жылы - 31, 1930 жылы - ... жылы - 80 ... ... ... ... бұл ұйымдардың
мүшесі болды деген жаламен он мыңға тарта қазақтың бетке шығар ... ... ... орны ... ... мен бұрмалаушылықтарды
Мәскеудегі орталық аппарат жергілікті басқару органдары айыпты деп, ... ... ... 1933 ... ... Ф.И. Голощекин орнынан алынып,
Өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы болып Л.И. Мирзоян сайланды. Осы
жылдың көктемінен бастап енді ... ... және ... ауыр ... ... басталды. Әсіресе, күштеп ұжымдастыру мен
қазақ ... ... ... отырықшыландыру мөселелеріне айырықша
назар аударылды. Іске асырылған шаралардың нәтижесінде тек 1934 жылы ... 16,4 ... ... ... мұндай алғашқы қол жеткен табыстар орасан
бүліншілікке ұшыраған ... ... ... және ... қалпына келтіре алмады. Ұлы Отан соғысына дейін ... ... ... жүз ... ... қайтып оралмады, өлкеде қырылған малдың
орны толмады. 1941 жылдың басында олардың ... саны 16 млн. ... ... Ал қазақ этносының бұрынғы санын қалпына келтіру тек Ұлы Отан
соғысынан кейінгі ... ... ... ... өсудің арқасында, яғни
40 жылдан кейін ғана іске асты.
Ауыл шаруашылығына бұл қасіретті зардабын тигізді. Селодағы саясаттың
ең ... ...... террорға сүйенген экономикалық емес
жарлықтар, шаруалар қауымын кооперациялау идеясын жаманатты ... ... ... ... да ... жібереді. «Ұлы бетбұрыс» селолық
құрылымдарды қатыгез қаталдықпен аяусыз қиратып, қоғамның болашақта туатын
проблемаларын біртіндеп ... ... ... ... 1932 ж. ... аяқтауға тиісті
аймақтық топқа жатқызылады. Республикалық ... ... ... ... ... ... өзі ... күнде де «секіріп өтілуге тиіс» кедергі
ретінде қабылданды.
Мұның аяғы дереу қоғам ағзасының процент қуалаушылық дертіне ... бір ... ... ... Аудандар мен округтер жеңіске
жеткені жайлы ... ... ... ... газеттер «колхоз
майданынан» күн сайын ... ... ... ... басып үлгіре
алмайтын болды.
Егер 1928 ж. ... ... ... 20 ... ... 1930 ж.1 ... ... — 50,5 проценті, ал 1931 ж.
қазанында — 65 ... ... ... 1931 ж. күзі ... кезде
республикада бүкіл үйлерді 70-тен 100 ... ... ... ісімен
қамтыған 78 аудан (небәрі 122) болды.
Еріктілік принципі мен қарапайым заңдылықты бұзу әуел бастан-ақ барлық
жерде жалпыға бірдей ортақ ... ... ... сипаты осынау шара бай-кулакты құртудың
мемлекеттік бағытын жүзеге асыру кең жайылған жерде жойқын ... ... ... ... ... ... тиісті бай-кулактар
шаңырақтары күллі шаруашылықтың жалпы ... 3—5 ... ... керек
деген жәйт айрықша ескертілді. Бірақ қанша айтқанмен, әміршіл- әкімдік жүйе
емес пе, жоғарыдан түсірілген жарлық ешбір ойланып-толғанусыз-ақ, қолма-қол
екпінді ... ... ... ... Сол себепті де ... саны кез ... ... ең ... ... ... бай-кулакты тәркілеу мөлшерін тап басып та айту қиын, бірақ
әйтеуір тек ... жж. ... тыс ... ... деп ... ... шаруалар саны 6.765 адамға жетті. Ондаған мың шаруа
жайы тұрған округтен республика ішіндегі басқа ... ... ... Қазақстан территориясы елдің басқа аудандарынан жіберілген ондаған
мың шаруа үшін ... ... жері ... ... ... ... яғни 180.015 адам ауып келіп қоныстанды.
Тәркілеу идеологиясы шаруаларға келгенде кең көлемдегі репрессиялық
шараға айналып ... 1932 ... 7 ... ... кәсіпорындарының,
колхоздар мен кооперацияның мүліктерін сақтау және қоғамдық ... ... ... Заң ... бұл заң ... ... ... ату жазасына, ал «жұмсарту жағдайлары» бола қалған күнде ... ... ... ... ... ... конституцияға
қарсы шара іске қосылған алғашқы жылдын өзінде-ақ Қазақстанда 33.345 адам
абақтыға салынды. Ал ... ... ... ... бар басқа
статьялармен жазаланды. Сонда сотқа салынып ... ... ... ... де «үштіктер» шешкен.
1929 жылдан 1933 ж. дейінгі бес жыл ішінде Қаз. АКСР Біріккен ... ... ... ... ... ... емес мәліметтерге
қарағанда, 9805 іс қаралды да, 22933 адам ... ... ... ... 3386 адам ... ең ... түрі — атуға, тұтқын лагерінде 3 жылдан
10 жылға ... ... 13.151 адам ... қарқынмен ұжымдастырудың апатты зардаптары көшпелі ... ... ... ... ... отырықшы етуі барысында
жасалған әкімдердің зорлық-зомбылығы салдарынан мүлде асқынып ... ... ... ... ... ... шарасымен тығыз
байланысты болды, ал қазақ шаруалары қауымының ілгері басу жолын олар тек
мал ... ... ... ... мал ... ... ... айналдыру ісінен көрді.
Аса жауапты шараны жүзеге асыратын ұйымның 3 ай кешiгiп құрылғанына
қарамастан, 1929-1930 жылы 84 мың ... ... ... ... туралы көтерiңкi мiндеттер қойылды. Бiрақ еш дайындықсыз,
жол-жөнекей құрылған бұл комитет пәрмендi қызмет атқара ... ... оның ... мен ... ... рет ... ... Кеңесiнiң (бұдан былай – Халкомкең- Ж.Ж.) жанынан жалпы
басшылық, тапсырылған ... бiр ... ... орган ретiнде
құрылған аталмыш Комитеттiң аппараты да 5-ақ адамнан: 1 ... ...... басшысы - Ж.Ж.), 1 экономист, 2 нұсқаушы, 1 ... ... ... ... ... ... бұл ... қызметiн өзгертудi талап етiп, БК/б/П Өлкелiк
Комитетiнiң 1930 жылғы 5 тамыздағы шешiмiне сәйкес Жер Комиссариаты ... ... ... ... ... ... рөл атқарды.
Алайда, Комитет жұмысы 1930 ... ... ... басталған округтердiң
жойылуына байланысты қожырап кеттi.
1931 жылы отырықшыландыру ... ... ... бұл комитет
Халкомкеңдегi директивтi орган ретiнде қайта ... оған ... ... мекемелердiң үстiнен қарайтын құқық берiлдi. Өкiнiшке орай, бұл
кеш қабылданған шешiм аталмыш комитет жұмысын жақсарта алмады, өйткенi ... ... ... ... ... ... қанатын
кең жайып, қазақты аштық пен үдере ... ... ... ... ... ... ... келмейтiн iске айналып, 1932 жылдың 25
қарашасында комитет таратылып, БК/б/П өлкелiк ... мен ... ... оралушылар мен көшiп кеткендердi орналастырушы өкiмет
комиссиясы» боп қайта құрылды. 1933 жылы 13 ... ... ... орналастыру және отырықшыландыру комиссиясы» пайда болды.
Осы орайда отырықшыландыру – аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... дегендей көлденең шара
болғандығы көрiнiп тұр.
Жедел ... ... көзi ... ... экспортын
ұлғайту жер шаруашылығын ұжымдастыру мақсаттарын қойғаны мәлiм. ... ... тек ... ... ... ... бұл науқанның
көшпелi мал шаруашылығына таңылу себептерi неде?
Бұл бетбұрысты бiз Голощекиннiң ... ... Оның «Кiшi ... ... ... ... сияқты
зобалаңмен жалғасуы кездейсоқ емес.
Ұжымдастыру науқаны басталмай тұрып, қазақтың жерiн ... ... ... ... ... желеумен сырттан қоныстандыруды
жеделдеткен ол, партияның ұжымдастыру ұранын асқан қуанышпен қарсы ... мал ... ... ... ... да, ол соны жүзеге
асырудың «амалын» тағы да тапты.
Жаппай ұжымдастыру науқанына сәйкес осы аймақтардағы көшпелi ... ... ... ... отырықшыға айналдыру арқылы
колхоздарға енгiзу жоспары ... ... ... ... ... деп белгiленген шаруашылық кейiн 84 мыңға жеттi.
1929 жылдың 6 қарашасында отырықшыландыру ... ... ... ... не ... ... дал болды. Бұл үдерiс қанша
шаруашылықты, қандай аймақтарды қамтитыны әлi ... ... ... ... 1930 ... ... ... дейiн созылды. Бұл
туралы Отырықшыландыру комитетiнiң төрағасы О.Исаев 1930 жылы 29 ... деп ... ... ... ... ... ... Ережесi
қабылданбаған, нендей жұмыстарды атқаратынын бiлмейтiн комитеттен басқа
ештеңе жоқ. Жергiлiктi жерлер бiзден нақты ... мен ... ... ... Мәскеуге барған Голощекин, оның кешiктiрiлiп болса ... ... ... ... ... жанталаса жүргiзуге, оны
халықтың тiлегiнен туған құбылыс етiп көрсетуге бар ... ... ... жоспарларын ХКК төрағасының орынбасары
Қ.Құлымбетов жергiлiктi жерлерден келiп түскен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... Ақтөбе
облыстық атқару комитетiне 24 сәуiрде жолдаған жеделхаты ... ... ... ... жүргiзу қажет. Жергiлiктi
мүмкiндiктердiң осы нұсқауларға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... 24.04.1930
ж.».
Жедел отырықшыландыру Қазақстан басшылығының бұл iске салғырттықпен
қарағандығын көрсеттi. 84 мың ... ... ... ... ... жыл ... өтiп ... I бесжылдықта 400 мыңнан аса көшпелi
қазақты ... ... мына ... ... 1930 жылы ... ... Мәскеуге Халық Комиссарлар Кеңесiне, ... ... ... ... I ... Оңтүстiк пен
Солтүстiк Қазақстанда 389 мың, ал ... ... ... 50 пайызы, яғни 65 мыңы отырықшыланатыны айтылған. Соңғысы
мелиорациялау жоспарларына байланысты ... баса ... ... мың болатынын, ақыры, 430 мың шаруашылықты отырықшыландыру жоспарына
енгiзгенiн мәлiмдейдi.
Отырықшыландыру жұмыстарын ұйымдастыруда үлкен ... жол ... ... ... ... «Су ... «Село құрылыс» және
т.б. мекемелер жаздың ортасына дейiн ешқандай жұмыс атқармады. ... мен ... ... ... өте кеш ... ... айына
дейiн созылды. «Колхоз одағы» мен «Колхоз құрылыс» мекемелерi бар уақытты
дау-дамаймен өткiзiп, соңғысы құрылыс материалдарының жоқтығын сылтау ... ... ... ... ... бастаған
басшылықтың қабылдаған шешiмдерiнiң қисынсыздығына көз ... ... ... ... саны: аралас аудандарда – 100
шаруашылық, мал шаруашылығы басым жерлерде – 80, таза мал ... – 50 ... ... ... ... ... 306 ... ең кемi
– 15 мыңнан аса шаруашылық болады, сонда 49 үй оның ... ық ... ... ... ... үй қажет емес, киiз үймен 2-3 жыл тұра
тұруға болады» деген Голощекиннiң де, ... да ... шара ... ... 1930 жылы 84340 ... ... ... қарқыны 61,2 пайызды құрады. 8 ауданда:
Қызылқұм, Ұржар, Қызыл ағаш, ... ... ... ... ... 100 ... ... сорақысы, халықты үй-жаймен қамтудың орындалмағаны былай тұрсын,
сан мыңдаған ... ... ... аймақтарын шаруашылықтық-
тұрмыстық қамту жүзеге аспады.
Өлкелiк тұтыну одағы 300 кооператив дүкенiн салуды жоспарлап, ... ... 62-ге ... 1930 ... ... дейiн бiрде-бiр дүкен
салынып бiтпедi. Салынуға тиiстi 5 диiрменнiң, 20 май айыру ... ... ... ... отырықшыландыру шарасынан
аулақ қалып, отырықшы аудандарды нанмен, жеммен қамтамасыз ету түгiлi,
олардың ... ... да ... ... жылы бұл ... ... ... кеңшарлар
мен өнеркәсiп, темiр жол орындары да тыс ... ... ... ... ... ... нұсқауы түспедi. Сондықтан, қазақ
ұжымшарларына еш көмек ... жер ... ... ... олардың
жерлерiн түгел жалға сұрады. Петропавл, Қостанай, Ақмола округтерiнде
отырықшыландыруға бөлiнген қаржы орыс ... ... оның ... ... ... бұл ақша игерiлмейдi, сондықтан тиiмдiсi орыс
поселкелерiне ... деп ... ... ... ... ... тарапынан тосқауыл қойылмады.
Отырықшыландырудың алғашқы жылының қорытындылары бұл ... ... ... ... ... ... бойынша мiндеттер мен жоспарлар
орындалмады. Алайда, бұл ... ... ... ... ... тұрып, ұйымдастыру мен дайындық шараларына баса көңiл бөлiнгенде,
жағдай басқаша болуы ... едi. ... ... ... ... сөз айтар адам табылмай, жұмыс одан әрi ... ... ... ... ... ... ... болды. Салықтық қысымдар мен ет дайындау науқандарынан ... өз ... ... ... ... ... ... қарай қазақ даласындағы ірі өзгерістерге: халық
шаруашылығын қалпына келтіруге, өнеркәсіп орындарын салып, кәсіпорындардың,
жолдың кең жүйесін ... ... ... жаңа ... ... ... ... басқару әдісіне көшуге біржола ... ... ... ... мен ... ... тағы қағыла берді. Елдің түп қазығы ауылдағы төрт түлік мал
түгел жіпке тізілді. ... ... ... аша тұяқ ... ... ... Голощекин еді. Кеңес дәуірінде ұжымдастыру ... ғана 372 ... ... ... ... жылдардағы зерттеулері көрсеткендей, қазақ
халқы аса ауыр шығынға ұшырады. Ашаршылықтан және онымен байланысты ... ... ... ... көп ... ... ... Қытайға, Иранға, Монғолияға т.б. елдерге ауа көшуі
нәтижесінде Қазақстан бірнеше миллиондаған адамдарынан айырылды.
Зорлықпен ұжымдастыру, 1929-1933 жж. ұлы ... ... тең ... ... қырылды, 1 млнға жуығы шет елдерге жер
ауды. 1933 ж. Отанында небәрі 2493 мың ... ... ... ... ... ... күй кешті.
Ұлтымыздың ұлы рухы қырғын аштық пен соғыс, сұрқия саясаттан үстем
түсті. Зұлмат жылдар ... ... ... ... ... ... ... тізімі
1. Маданов. «Ұлы дала тарихы», Алматы, 1998 ж.
2. Тарих Адамзат ақыл-ойының қазынасы «Фолиант» баспасы Астана 2006ж.
3. Мусин Чапай, «Қазақстан ... ... 2003 ... Қазақ ССР тарихы, 4-том. Алматы, 1985 ж.
5.«Қазақ энциклопедиясы» 3-5 ... ... ... ... тарихы” журналы 1996 ж. № 5

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тарихына шолу254 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
1723 ж. Қазақ даласындағы тойтарыс10 бет
1917-1920 ж.ж Кеңес мемлекетіндегі мәдени құрылыс48 бет
1917-1920 жылдар аралығындағы Астрахан қазақтары158 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1920-1930 жж Қазақстан мәдениеті8 бет
1920-1930 жж. Қазақстандағы мәдениеттің дамуы17 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь