Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздары және оларға қарсы шаралар

МАЗМҰНЫ бет.

МӨЛШЕРЛІК СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
АНЫҚТАМАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
БЕЛГІЛЕУЛЕР мен ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1 Көгершінтектес құстардың морфологиялық және биологиялық
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.2 Көгершіндердің паразиттерінің түр құрамы ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.2.1 Гельминттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.2.2 Эймериялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
1.2.3 Кенелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.2.4 Қауырсын . мамық жегіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.1 Зерттеудің негізгі бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2.2 Зерттеу материалдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.3 Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.3.1 Қазақстанның шығыс аймағының ауа.райының ерекшеліктері ... ..25
2.3.2 Қазақстанның шығысындағы жабайы және үй көгершіндері ... ... 26
2.3.3 Көгершіндерден анықталған паразиттердің түрлері ... ... ... ... ...28
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі Қазақстанның шығыс аймағында құстардың көгершінтектестер (Columbipormes) тұқымдасына жататын жабайы көк көгершін (Columba livia) көп таралған.
Адамдар осы жабайы көк көгершіндерді өте ерте заманнан қолда ұстауға үйрете бастаған. Содан бері дүние жүзінің әуесқой көгершін өсірушілері үй көгершінінің (Columba livia domestica) 800 – ден аса қолтұқымдарын шығарып өсіруде. ТМД аумағында 200-ден аса, ал Қазақстанда үй көгершінінің бірнеше ондаған қолтұқымдары ұсталады. Үй көгершінін адамдар ұзақ уақыт бойы хат тасуға пайдаланған. Кейіннен көгершіндердің сәндік қолтұқымдары көптеп шығарылды. Олар бағалы құстар. Тұқымдарына байланысты бір жұбы бірнеше мың теңгеге, сирек кездесетіндері бірнеше мың долларға бағаланады. Америка мен Батыс Европа елдерінде етті қолтұқымдарынан (техан, кинга, штрассер) бағалы диеталық ет өндіріледі. Көгершін еті диеталық тағам ретінде ауырған, әлсіреген және жас балаларға ұсынылады. Соңғы уақытта Англияда, Россияда көгершін спорты дамып келеді. Көгершіндер ветеринария мен медицинада зертханалық жануар ретінде пайдаланылады [1,2,3,4,5,6,7].
Зерттеулерге қарағанда көгершіндер әртүрлі ауруларға шалдығады, оның ішінде паразитоздар жиі кездеседі. Ауруларын уақытылы және дәл анықтап, дұрыс емдемесе әсіресе үй көгершіндері жиі шығынға ұшырайды. Аса құнды қолтұқымдары жойылады. К.И. Скрябин [1932] «Глистные инвазии голубей» атты еңбегінде «Көгершін шаруашылығы құс шаруашылығының бір саласы, көгершіндердің көптеген инвазиялық ауруларының қоздырғыштары белгілі болғанымен, олардың биологиясы, экологиясы, патогенезі, емі және ветеринариялық – санитариялық шаралары зерттеулерді қажет етеді», - деп атап көрсеткен [8,9,10,11].
К.И. Скрябиннен кейін ТМД және Қазақстан аумағында көгершін гельминтоздары арнайы зерттелмеген. В.Я. Панин [1964], Е.В. Гвоздев., Б.А. Қасымжанова [1965] т.б. ғалымдар мұндай зерттеулер қажет деп есептейді [12,13].
Ветеринария мамандарын дайындайтын жоғарғы оқу орындарына арналған паразитология оқулықтарында көгершіндердің инвазиялық аурулары қарастырылмайды. Арнайы әдебиеттер сирек, табу өте қиын. Осыған байланысты ветеринария мамандары үй көгершіндерінің паразитоздарын анықтауда, ем көрсетуде қиындықтарға кездесуде.
Ғалымдардың пікірлеріне қарағанда күннен-күнге көгершін сияқты синантропты жануарлардың үй жануарлары мен адамның жұқпалы ауруларының қоздырғыштарын таратушылар және олардың қорламасы (резервуары) ретіндегі ролі жоғарлай түсуде [14].
Қазір кейбір паразиттердің биологиялық айналымында қоршаған ортаның күрделі өзгерістеріне бейімделу қасиеті аса маңызға ие болып отыр. Олар төтенше жағдайларға бейімделу арқасында өз иелерінің ауқымын кеңейтіп немесе даму айналымын қысқартып тіршілігін сақтап қалуда. Мысалы, көгершіндерге тән Capillaria columbae жұмыр құрты тауық пен күркетауықта жиі паразиттік тіршілік ететіні анықталған. Керісінше, көптеген үй және жабайы құстарға тән гельминттер де көгершіндерде паразиттік тіршілік етеді және қоршаған ортаға тарайды. Оларға жататын жұмыр қүрттар: Capillaria obsignata, Capillaria caudinfilata, Syngamus trachea, Syngamus skrjabinomorpha, Syngamus merulae, Tetrameres fissipina, Tetrameres confusa, Acuaria (Disparynx) nasuta, Streptocara crassicauda, Trichostrongulus tenuis. Таспа құрттар: Raillietina tetragona, Raillietina echinobothrida.
Көгершіндерден анықталған сорғыш құрттар көптеген үй және жабайы құстардың да паразиттері екені белгілі [11,15,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25].
Кенелерді, қан паразиттерін, спирохеталарды үй және жабайы құстар арасында жиі көгершіндер таратады. П.П. Якунин., Т.А. Жазылтаев [1967, 1972,1977] зерттеулеріне қарағанда Қазақстанның оңтүстік өңірінде мекендейтін жабайы көгершіндердің 40 %-ы қан паразиттерімен (трипаносома, гемопротеус, лейкоцитозон, микрофиляри) залалданған [26,27,28 29].
Көптеген құстардың сыртқы паразиті - Dermanyssus gallinae кенесі көгершіндерде жиі паразиттік тіршілік етіп, олардың ұяларынан адам тұрағына тарап, адамға шабуыл жасап, қан сорып, кене дерматитіне ұшыратады [30,31,32,33]
А.С. Бессоновтың және тағы басқа ғалымдардың пікірлері бойынша, қазір паразитологиялық зерттеулер адамдардың сұранысына сай, олардың ұсақ үй жануарлары мен құстарын зерттуге бағытталуы қажет [14,34,35].
Көгершінтектес құстардың ішкі және сыртқы паразиттерінің түр құрамы біршама жақсы зерттелгенмен бұл зерттеулердің басым бөлігі осыдан 70-100 жыл бұрын жүргізілген. Кейінгі уақытта бұл бағытта ғылыми зерттеу жұмыстары арнаулы, мақсатты және жоспарлы түрде жүргізілмеген. Соңғы 10 жылда ғылыми басылымдарда жарық көрген зерттеу нәтижелері өте сирек. Қазақстанның оңтүстік аймақтарын мекендейтін жабайы және үй көгершіндерінің гельминттерін К.И. Скрябин [1905-1911], жабайы тау кептерлерінің эймерияларын С.К Сванбаев., Н.К. Рахматулина-Батыршина, [1972] зерттеген. Қазақстанның өзге өңірлерінде, атап айтқанда Қазақстанның шығысында мұндай зерттеулер жүргізілмеген. ТМД елдері мен Қазақстанда өсірілетін үй көгершіндерінің эймериялары мен эймериоздары әлі зерттелмеген. Қазақстан аумағында көгершіндер маллофагозын зерттеуге арналған бірде-бір ғылыми жұмыс кездеспеді. Үй көгершіндерінің паразитоздары жан - жақты зерттелмеген. Паразиттердің көгершіндерге зияны, ИЭ - гі мен ИИ - гінің жыл маусымы мен құс жасына байланысты өзгеру динамикасы белгісіз. Сол сияқты көгершіндердің паразитоздарына қарсы ветеринарияда жаңадан қолданылып жатқан, тиімділігі жоғары дәрілер сыналып, қолдануға енгізілмеген. Осыған байланысты Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздарын зерттеу, оларға қарсы ғылыми негіздегі күрес шараларын жасап, тәжірибеде қолданысқа енгізу, паразитология ғылымының өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Жұмыс Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің 2001 – 2005 – ші жылдарға арналған ғылми зерттеулер бағдарламасы аясында, бастамашыл негізде орындалған.
        
        Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздары
және оларға қарсы шаралар
МАЗМҰНЫ ... ... мен ... ... ШОЛУ ……………………………………………………11
1.1 Көгершінтектес құстардың морфологиялық және биологиялық
ерекшеліктері………………………………………………………………...11
1.2 Көгершіндердің паразиттерінің түр құрамы ... ... ... Кенелері……………………………………………………………….20
1.2.4 Қауырсын – мамық жегіштері……………………………………….21
2 ӨЗІНДІК ... ... ... бағыты……………………………………………….23
2.2 Зерттеу материалдары мен әдістері ……………………………………23
2.3 Зерттеу нәтижелері………………………………………………………25
2.3.1 Қазақстанның шығыс ... ... ... ... ... ... және үй көгершіндері ……..26
2.3.3 Көгершіндерден анықталған паразиттердің түрлері……………….28
МӨЛШЕРЛІК СІЛТЕМЕЛЕР
Бұл жұмыста келесі стандарттарға сілтеме жасалынды:
МЕМСТ 3-150-64 ... ... ... 4.318-85 ... ... ... Ерітінді бүріккіш АО-2
ТЖ 5.375-4260-76 Центрифуга Опн-3
ТЖ 6-09-3829-77 Ксилол
МЕМСТ 44.51-86 Биологиялық стереоскопиялық микроскоп МБС-1
МЕМСТ 44-52-86 Биологиялық микроскоп Биолам Р6
ТЖ 64-1-860-76 Ерітінді ... ... ... ... ... ТС-80
ТЖ 75-6963-79 Фотоапарат ЗОРКИЙ-К4
ТН 232/23.10.1996 10 % фьюри
МЕМСТ 359-54 Зертханалық таразы ВР-5
МЕМСТ 1629-89 Жоғарғы сортты техникалық формалин
МЕМСТ 20292-74 Сиымдылығы 100,200,1000 мл шыны ... ... ... ... шыны ыдыстар, бюреткалар, пипеткалар
МЕМСТ 2290-76 Бальзам
МЕМСТ 5962-67 Ректификат этил ... 7865-56 ... ... ... 788321 5 % ... 9337-004-1726133-00 0,2 % универм
МЕМСТ 21241-77 Пинцеттер (қысқыштар)
МЕМСТ 23519-93 Таза фенол (карбол қышқылы)
МЕМСТ 423377 Хлорлы натрий (ас ... 760105 ... ... ... ... ... ... төмендегідей анықтамаларымен қолданылады:
Акарацид - кенені құртатын химиялық зат
Ассоциативтік ... - ... ... ... бірлестігі
Биогельминт - аралық иесінің қатысуымен дамитын гельминт
Биометрия - биологиялық жиынтықтың сандық ара ... ... ... ... ... тәсілі ғылымы
Балаңқұрт - (личинка) метаморфозбен (түрленумен), яғни ... түрі ... ... ... ... ... жан-жануарлардың
постэмбрионалдық даму сатысы
Бульбус - кейбір жұмыр құрттардың өңешінің кеңейген тұсы
Бұлтық - (бурса) жұмыр ... ... ... жағындағы өсіндісі,
тарамыс қынабы
Бәтек - (вульва) гельминттердің ұрғашысының сыртқы жыныс мүшесі
Гельминт - организмде тоғышарлық тіршілік ... ... ... паразит құрттар
Гельминтоовоскопия - гельминтозға диагноз қою мақсатында гельминт
жұмыртқаларын нәжісте, несепте, тік ішек ... ... ... ... - ... ... ... паразит
Геогельминт - өзінің дамуы үшін аралық иені қажет етпейтін, жұмыртқасы
мен балаңқұрты сыртқы ... ... ... т.б.) ... ... - ... ... құртуға қолданылатын дәрі
Имаго - кенелер мен жәндіктердің (насекомдардың) дамуындағы жыныстық
жетілген сатысы
Инвазия ... - ... ... құстың ағзасындағы
паразиттердің санының (микроскоптың бір көру ... ... ... ... ... көрсеткіші
Инвазия экстенсивтілігі - паразиттермен залалданған жануарлар мен
құстардың пайыздық көрсеткіші
Интенстиімділік - ... дәрі ... ... сыртқа шығарылған
паразиттердің пайыздық көрсеткіші
Кутикула - (тері) жұмыр құрттар мен буынаяқтылардың ... ... және ... ... ... - ооциста қабығының бір жағындағы ... - ... ... ... өсіп даму ... - ... ... қарапайымдардың ұрықтанған жұмыртқа торшасының
тығыз қабықпен қапталып, сыртқы ортаға бөлінетін даму сатысы
Өлтіретін доза - малды, құсты өлімге ... ... ... ... ... - ... бір организмнің сыртқы денесінде, ішкі ағзаларында
тұрақты ... ... ... ... ... ... ... не асқазан
жынымен қоректенетін организм
Паразитоценоз - организімінді мекендеп, бір-бірімен тұрақты қарым-
қатынаста ... және ... ... ... ықпал ететін, табиғаты
инвазиялық, бактериалдық, саңырауқұлақ немесе вирусты организмдер жиынтығы
Паразитоздар - паразиттер туғызатын (инвазия) ... ... - ауру ... өз ұрығын (жұмыртқасын,
балаңқұртын, ооцистасын) сыртқы ортаға ... ... ... ... - ... ... иесінің организміне енген
сәттен бастап оның ... ... ... ... ... шыққанға дейінгі кезеңі
Пальпа - кенелердің қармалауыш мүшесі
Перитрема - кенелер мен ... ... алу ... қоршап
тұратын, пішіндері әр түрлі хитинді пластинкалар
Рулек - жұмыр құрттардың шағылыс ... ... ... ... ... ... - ... мен адамның қора-жайын мекендеп, көбіне
солардаң айналасында азықтанатын ... - ... ... еркегінің шағылысу (жыныс) мүшесі
Сколекс - қадалуға бейімделген таспа құрт басы (тұмсығы, тікенегі,
емізікшесі)
Скутум - кенелердің денесіндегі ... ... әр ... ... - ... ... алу ... инвазия - табиғи жағдайда инвазиялық ауруға шалдығу
Спорозойт - спороциста ішінде екіге не ... ... ... ... қарапайымдылардың сыртқы ортадағы ақырғы даму ... ... - ... ұзақ уақыт өмір сүріп, оларды ... ... үшін ... ... ... - ... бүкіл өсіп - өну ... ... ... дейін иесінен тыс жерде өткізіп, оларды тек ... ... ... - ... ... қаңқасын құрайтын, құрамы күрделі зат.
Ол суда, спиртте, сілтіде ерімейді. Тек күшті қышқылдарда ериді
Хелицер - кенелердің жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... - паразиттерге қарсы дәрілердің ... ... ... ... ... толық
босағандарының пайыздық көрсеткіші
БЕЛГІЛЕУЛЕР мен ... - ... - ... - ... ... - ... ... - ... - метр ... - метр ... - ... - миллиметр
мг/кг - ... - ... ... - метр/секунд
млн/мм³ - ... ... ... стандарт
Ок - ... - ... Д50 - ... ... 50
см - сантиметр
см² - ... ... - ... ... ... ... - ... нөмірі
ЭТ - экстенстиімділік
% - ... ... ... ... ... ... ... тұқымдасына жататын жабайы көк көгершін
(Columba livia) көп таралған.
Адамдар осы жабайы көк көгершіндерді өте ерте заманнан ... ... ... ... бері ... ... ... көгершін өсірушілері үй
көгершінінің (Columba livia domestica) 800 – ден аса ... ... ТМД ... ... аса, ал ... үй көгершінінің бірнеше
ондаған қолтұқымдары ұсталады. Үй ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... көгершіндердің сәндік қолтұқымдары көптеп
шығарылды. Олар бағалы құстар. Тұқымдарына байланысты бір жұбы бірнеше мың
теңгеге, сирек ... ... мың ... ... ... ... Европа елдерінде етті қолтұқымдарынан (техан, кинга, штрассер) бағалы
диеталық ет өндіріледі. Көгершін еті ... ... ... ... және жас ... ... ... уақытта Англияда, Россияда
көгершін спорты дамып келеді. Көгершіндер ... мен ... ... ретінде пайдаланылады [1,2,3,4,5,6,7].
Зерттеулерге қарағанда көгершіндер әртүрлі ауруларға шалдығады, оның
ішінде паразитоздар жиі кездеседі. Ауруларын уақытылы және дәл ... ... ... үй ... жиі ... ... Аса ... жойылады. К.И. Скрябин [1932] «Глистные инвазии голубей» атты
еңбегінде «Көгершін шаруашылығы құс ... бір ... ... ... ... ... ... олардың биологиясы, экологиясы, ... емі ...... шаралары зерттеулерді қажет етеді», - деп
атап көрсеткен [8,9,10,11].
К.И. Скрябиннен кейін ТМД және ... ... ... ... зерттелмеген. В.Я. Панин [1964], Е.В. Гвоздев., Б.А.
Қасымжанова [1965] т.б. ... ... ... қажет деп есептейді
[12,13].
Ветеринария мамандарын дайындайтын ... оқу ... ... ... ... ... ... Арнайы әдебиеттер сирек, табу өте қиын. Осыған байланысты
ветеринария мамандары үй көгершіндерінің ... ... ... ... кездесуде.
Ғалымдардың пікірлеріне қарағанда күннен-күнге көгершін сияқты
синантропты жануарлардың үй жануарлары мен ... ... ... ... және олардың қорламасы (резервуары) ... ... ... ... ... ... биологиялық айналымында қоршаған ортаның
күрделі ... ... ... аса ... ие ... ... ... жағдайларға бейімделу арқасында өз ... ... ... даму ... ... ... сақтап қалуда. Мысалы,
көгершіндерге тән Capillaria columbae жұмыр құрты тауық пен ... ... ... ... анықталған. Керісінше, көптеген үй және
жабайы құстарға тән ... де ... ... ... етеді
және қоршаған ортаға тарайды. Оларға ... ... ... ... ... caudinfilata, Syngamus trachea, ... Syngamus merulae, ... ... ... Acuaria ... nasuta, ... crassicauda,
Trichostrongulus tenuis. Таспа құрттар: Raillietina tetragona, Raillietina
echinobothrida.
Көгершіндерден анықталған ... ... ... үй және ... да ... ... ... қан ... ... үй және ... ... жиі ... таратады. П.П. Якунин., Т.А. Жазылтаев [1967,
1972,1977] зерттеулеріне ... ... ... ... ... көгершіндердің 40 %-ы қан паразиттерімен (трипаносома,
гемопротеус, лейкоцитозон, микрофиляри) залалданған [26,27,28 29].
Көптеген құстардың сыртқы ... - ... gallinae ... жиі ... ... ... ... ұяларынан адам тұрағына
тарап, адамға шабуыл жасап, қан сорып, кене ... ... ... және тағы ... ... ... ... қазір
паразитологиялық зерттеулер адамдардың сұранысына сай, ... ұсақ ... мен ... зерттуге бағытталуы қажет [14,34,35].
Көгершінтектес құстардың ішкі және сыртқы паразиттерінің түр құрамы
біршама жақсы зерттелгенмен бұл ... ... ... ... ... ... жүргізілген. Кейінгі уақытта бұл бағытта ғылыми зерттеу жұмыстары
арнаулы, мақсатты және ... ... ... ... 10 ... ... ... көрген зерттеу нәтижелері өте сирек. Қазақстанның
оңтүстік аймақтарын ... ... және үй ... К.И. ... ... ... тау ... С.К Сванбаев., Н.К. Рахматулина-Батыршина, [1972] зерттеген.
Қазақстанның өзге өңірлерінде, атап айтқанда Қазақстанның ... ... ... ТМД ... мен ... ... үй
көгершіндерінің эймериялары мен эймериоздары әлі ... ... ... ... ... ... бірде-бір ғылыми
жұмыс кездеспеді. Үй көгершіндерінің ... жан - ... ... ... зияны, ИЭ - гі мен ИИ - гінің жыл
маусымы мен құс жасына байланысты ... ... ... Сол сияқты
көгершіндердің паразитоздарына қарсы ветеринарияда ... ... ... жоғары дәрілер сыналып, қолдануға енгізілмеген. Осыған
байланысты Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздарын зерттеу,
оларға қарсы ғылыми ... ... ... жасап, тәжірибеде қолданысқа
енгізу, паразитология ғылымының өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.
Жұмыс Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің 2001 – 2005 ... ... ... ... ... ... ... бастамашыл
негізде орындалған.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері Жұмыстың мақсаты Қазақстанның
шығысындағы көгершіндердің паразитоздарын зерттеп, емдеу әдістері мен
оларға қарсы шаралардың ғылыми ... ... ... Осы ... үшін алға ... ... Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразиттерінің түр құрамын
анықтау;
2. ... ... ... ... ... ... ... емдеу әдістері мен оларға қарсы
шаралардың ғылыми негізделген жүйесін әзірлеу.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы ... ... ... ... ... ... ... және үй көгершіндерінің
ішкі және сыртқы паразиттерінің түр ... олар ... ... ... ... дәрілер сыналып, тиімділіктері
анықталды және қолдану әдістері ұсынылды;
-Зерттеу нәтижелері бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... 2-і алдын ала патенті алынды және 2
өнертабысқа алдын ала ... беру ... ... ... өтіп,
сараптама жасалуда;
-Көгершіндерідің паразитоздарына қарсы шаралар ... ... ... қолдануға ұсынылды.
Зерттеудің тәжірибелік маңызы мен қолданысқа енгізілуі Қазақстанның
шығысындағы көгершіндер арасында таралған ... ... ... ... ... ... жоспарлағанда және жүргізгенде
ескерудің тәжірибелік маңызы зор.
Зерттеу нәтижелері Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің
ветеринариялық ... және ... ... мамандықтары бойынша
оқитын студенттердің оқу үрдісіне енгізіліп, курстық, дипломдық жұмыстарды
орындағанда қолданылуда.
Көгершіндердің паразитоздарына ... ... ... ... ... «Владимиров» ветеринариялық клиникаларында күнделікті
тәжірибеде ұй көгеншіндерінің паразитоздарын емдегенде және ... ... ... көгершіндердің паразитоздарын анықтау, емдеу
және оларға қарсы шаралар туралы ұсыныс» дайындалып, Қазақстан Республикасы
ауыл ... ... ... ... ... ... ... аумақтық
басқармасының ветеринариялық қадағалау бөлімінің отырысында қаралып,
мақұлданып, ... ... ... ... ұсынылатын негізгі мәселелер:
1.Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразиттерінің түр құрамы;
2. ... ... ... ... ... және ... ... Көгершіндердің паразитоздарын емдеу әдістері және ... ... ... ... өтуі ... нәтижелері «Мал ... ... ХХІ ... бүгінгі жағдайы мен даму ... ... ... ... 2002); Ресей
Федерациясының еңбек сіңірген ғылым қайраткері, ветеринария ғылымдарының
докторы, профессор А.Н. ... 100 - ... ... ... және өндірістік келелі мәселелері» Халықаралық
ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Омск, 2004); ... ... ... ... ... ... 2004); ҚазҒЗВИ - ның 100 - жылдығына арналған «Ветеринариялық ғылым
мен тәжірибенің қазіргі жағдайы және ... ... ... ... ... ... 2005); ... ғылым-ауыл
шаруашылығына» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Барнаул, 2006
); «Паразитоценология: қазіргі кездегі өзекті мәселелері және ... ... ... ... ... ... ... талқыланды.
Зерттеу жұмысының жариялануы жұмыстатың негізгі мәселелері бойынша 11
ғылыми ... ... ... ... ... 2 алдын ала патент, 2 алдын ала
патент ... ... 1 ... ... тәжірибеде қолданысқа енгізу
жөніндегі ұсыныс бар. Білім және ... ... ... ... комитетінің талабы бойынша басылымдарда 3 ғылыми еңбек ... ... мен ... ... компьютермен 114 бетке терілген. Ол
мазмұны, мөлшерлік сілтемелер, анықтамалар, белгілеулер мен қысқартулар,
кіріспе, ... ... ... зерттеулер - зерттеудің негізгі бағыты,
материалдар мен зерттеу ... ... ... ... ұсыныстар, пайдаланылған әдебиеттер тізімі және қосымшалардан
тұрады.
жұмыс 6 кестемен, 9 ... 3 ... 14 ... Әртүрлі 8 қосымша құжаттармен толықтырылған. Пайдаланылған
әдебиеттер 145 басылымнан тұрады.
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1.2 Көгершінтектес ... ... және ... ... ... ... ... класына
(Avis) көгершінтектестер отрядына (Columbipormes) біріктірілген.
Екі тұқымдасқа жіктеледі:
А. Дронттар – Raphidae
Б. Көгершіндер - Columbidae
Алғашқысы XҮI – ... жер ... ... ... ... аса ірі ... құстар болған. Екінші тұқымдас бірнеше туыстасқа ... ... Columba- ... Streptopelia – ... ... Бұл ... жер ... ... мен ... барлық аймақтарында таралған. Көбіне топталып тіршілік етеді. Барлығы
292 түрі және түр ... ... ... Кеңес Одағы аумағында 11
түрі, Қазақстан аумағында 7 түрі ... ... ... көк ... livia, орман көгершіндері (Клинтух)-Columba oеnas және (вяхирь)-
Columba palumbus, қоңыр көгершін-Columba eversmanni, тау кептер (гарлица)-
Streptopelia turtur, ... тау ... ... ... ... ...... құстар. Кейбір түрлері ғана суық түскен
соң жылы ... ұшып ... жыл ... (орман көгершіндері).
Көгершінтектестер бір-бірінен үлкенді-кішілігімен, ... ... ... ... ... ... мекендейді. Тек біріншісі (Columba oenas) ұясын бұта ... ... (Columba ... ағаш ... ... Тау кептерлер таулы жерді
мекендеп, ұясын жартасқа ... Ал ... көк ... синантропты
құстар. Адамдар мекенін жағалап, ұяларын құрлыстар мен үй ... ... ... Көгершінтектестердің негізгі азығы дәндер, жидектер,
қылқан жапырақты ағаштардың ұрығы. Сирек ұлулармен және жауын ... [36, 37, 38, ... ... ... ... ұшатын құстар. Олар жерде де
жақсы және тез ... ... етті және ... ... ... ... ... Терісі жұқа, тер және май бездері жоқ. Басқа ... ... ... безі жоқ ... нашар
жетілген. Оның қызметін ұшы ... ... ... ... арнайы
қауырсындар атқарады. Көгершіндердің жемсауы жақсы жетілген. ... онда ... ... «құс ... ... Оның ... 64-82%- ... - май және майлы заттармен А,Д,Е,В витаминдері бар.
Көгершіндер көбіне бір-ақ рет ... жұп ... ... бастап жұп құра бастайды. Жылына 2-4 рет, көбіне екі жұмыртқадан
салып балапан басып шығарады. Жұмыртқаны қоразы мен ... ... ... 17-19 күннен соң қызыл шақа балапан шығады. Ол тез өседі,
жұмыртқадан шыққанда 13-15 гр ... 2 ... соң 2 есе ... ... ... ... көздерін ашады. Балапандарды көгершіндердің қоразы ... ... «құс ... ... күні оған дән ... ... 4-5-ші аптада балапан
толық өздігінен дәнмен қоректенуге көшеді. 40-шы тәулікте салмағы ересек
құстардың салмағына ... ... ... ... физиологиялық
көрсеткіштері: дене қызуы 40,6-42,0°С жүрек соғысы 1 минутта 140-400 рет,
дем алу жиілігі 1 ... 25-30 ... ... ... ... көрсеткіштері:
- эритроциттері – 3,7 – 4,00 млн/мм.куб
- лейкоциттері – 13 –18 мың ... ... – 10 – 30,0 мың / ... ... – 14,7 – 15,9 г/ ... ... паразиттерінің түр құрамы
1.2.1 Гельминттері
Көгершінтектестердің гельминттері, түр құрамы ертеден ғалымдардың
назарын аударған. H.Johnston [1918], Irvin – Smith [1980] ... [1924] ... Joyenx et Houdemer [1927] ... E. ... ... Штаттарында таралған жабайы және үй ... ... түр ... ... ірі ... жазды.
1932-ші жылы К.И. Скрябиннің өзінің және дүние жүзі ғалымдарының осы
бағытта жүргізген зерттеулерін қорытындылаған, аса ... ... ... Жоғарыдағы және тағы басқа ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде
көгершінтектестер жұмыр ... ... ... құрттар (Cestoda) және
сорғыш құрттар (Trematoda) кластарына жататын ... ... ... ... ... Көгершінтектестерден жұмыр құрттар класына жататын
гельминттердің 19 түрі анықталған. Олар: 4 отрядқа, 5 ... ... ... жіктеледі [11, 42, 43].
I Ascaridida отряды
Ascaridata ортяд тармағы
Ascarididae тұқымдасы
1. Ascaridia columbae
2. Ascaridia ... ... ... ... Filaria ... Filaria ... ... отряды
Strongylata отряд тармағы
Trichostrongulidae тұқымдасты
5 Trichostrongulus tenuis
6 Ornithostrongulus guadriradiatus
Sungamidae тұқымдасы
7 Syngamus trachea
8 Synganus Skrjabinomorpha
9 Syngamus ... ... ... тегі ... ... ... Tetrcmeres confusa
Acuariidae тұқымдасы
11 Acuaria (Dispharunx) spiralis
12 Streptocara crassicauda
13 Rusguniella wedli
Spiruridae тұқымдасы
14 Habronema incerta
Thelaziidae тұқымдасы
15 Oxyspirura (Vorkespirura) ... ... ... ... ... ... ... тұқымдасы
17 Capillaria columbae
18 Capillaria coudinfilata
19 Capillaria obsignata
Бұл жұмыр құрттардың 6-уы тек көгершінтектес ... ... ... ... Ascaridia australis
3. Ornithostrongulus guadriradiatis
4. Ceratospira ophtalmica
5. Filaria clava
6. Filaria mazzanti
Жабайы көк көгершін мен үй ... ... ... ... – 14. ... ... columbae
2. Ornithosrongulus guadriradiatus
3. Tetrameres confusa,
4. Acuaria (Dispharunx) spiralis
5. Steptocara crassicauda
6. Oxyspirura mansoni
7. Capillaria columbae
8. Capillaria obsignata
9. Capillaria caudinfilata
10. Filaria ... Filaria ... Syngamus ... Syngamus skrjabinomorpha
14. Syngamus merulae
К.И. Скрябин [1932] Қазақстанның оңтүстік аймағында үй көгершіндерінен
Ascaridia columbae және Acuaria ... spiralis ... ... ... Даугалиева., В.В. Минеев [1975] деректеріне қарағанда
Қазақстанның ... ... ... мен ... ... ... ... таралған және олардан Syngamus trachae құрты жиі анықталды.
[23]
Гельминттер көгершіндердің әртүрлі ағзаларын мекендейді. Ascarididae,
Trichostrongulidae, Trichocephalidae тұқымдастарына жататындары аш ... ... ... ... ... ... - көздің
қасаң (конъюктива) қабығы астында, Filariidae - тері асты ... - ... пен ауа ... ... ... ... біреулері аралық иесіз сыртқы ортада дамитын геогельминттер
болса, екінші ... ... ие ... ... ... ... ... mansoni-аралық иесі-тарақан-
Pucnoscelus surinamensis [11,17].
Capillaria caudinflata - аралық иесі ... ...... ... ... Eisenia foetida, ... octaedra.
(В.Г.Гагарин, 1953). [44]
Streptocara crassicauda - аралық иесі ұсақ шаян тәрізді - ... К.М. ... [1949] ... ... ... аралық
иесіз және аралық ие арқылы дами алады. Аралық иесі жоғарыда аталған жауын
құрттары [45].
Б.Л Гаркови [1949]., И.И ... [1960]., Г.А. ... ... ... ... тек аралық ие арқылы дамиды. Аралық
иелері ұсақ шаян ... Gammarus ... ... ... ... ... ... [18,24].
Acuaria (Dispharunx) spiralis – аралық иесі құмыттылар: – Porcelli
scaber, P.lavis, ... vulgare ... ... [1966] әр ... құстардың тауық аскаридиасын
(Ascaridia galli) жұқтыру мүмкіндігін зерттеп, оның мысыр тауығы мен қазға
жұғып ... ... ... ... ... ... ересек
құртқа айналмайтынын, ал ... ... ... ... ... ... ... тауыққа жұқпаған [48].
Untenberger [1868] көгершін аскаридиасының жұмыртқасын ылғал ... ... 17 ... соң ... ... ... ... болып, оны
бұрын аскаридиамен залалданбаған көгершінге жеммен араластырып бергенде, 21
күннен соң ол аскаридиа жұмыртқасын саңғырығымен бөле бастаған ... ... ... ... ... ... қанында 18-
ші және 30-шы күндері яғни аскаридиа балаңқұртарының патогендік әсерінен
қанда жалпы ... g және β ... ... төмендеген.
Балаңқұрттар ересек аскаридиаларға айналған соң қанда жалпы белок және
альбулин мөлшері азайып, g және β ... ... сау құс ... ... ... [1950] ... ... аскаридианы жұқтырған құстың
жасына байланысты оның денесінде ересек құрт пайда болу ... ... жас ... ... ... дамып жетіледі [50].
Осы мәселені зерттеген В.Кечч [1955] тәжірибесінде үш айлық балапанға
жұққан аскаридиа 50 ... соң, ал бір ... ... жұққан аскаридиа
30-35 күннен соң жұмыртқа бөле бастаған ... ... ... құс ... жұмыртқасында балаңқұрт
сыртқы орта температурасы +10°C-тан жоғары болса ғана ... ... ... балаңқұрт дамымайды және жойылады. ... ... ... ... ... даму ... әртүрлі.
Осыған байланысты әртүрлі аймақтардың ауа ... ... ... ... ... динамикасы да әртүрлі[52].
Н.П. Цветаева [1954] зерттеулерінде аскаридиа жұқтырған тауық
балапандары 9-шы ... ... ... ... 12 ... соң сау ... 23 гр кем тартқан. Әсіресе аскаридиа балаңқұрты ішектің кілегей
қабығының астына еніп, либеркюн бездерін ... ... ... Oсы ... ас ... жүйесінің қызыметі аса бұзылып, құс қатты ... ... Л.И. ... А.Н. ... [1951], ... Р.С. Шемет [1983] аскаридиозға шалдыққан құс организмінде
каратин мен А- ... 3 есе, ... 1,5 есе ... анықтап,
дегельминтизация жасап, толық қанды рацион мен азықтандырғанда ... ... ... ... ... ... ... [54,55].
К.М. Рыжков пен Т.Г. Сергеева дерегі бойынша ТМД аумағында құстардан
капилляриялардың 44 түрі ... ... жиі ... ... ... ... [1952, 1959]., D. Wakelin [1965] зерттеулер жүргізіп,
капиллярия жұмыртқалары ... ... ... ... ... ... тіршілігін жоймайтынын анықтады. В.Г. Гагарин зерттеулеріне қарағанда
орталық Ресейде капиллярия жұмыртқалары қар ... ... ... ... +20°С-та капиллярияның даму айналымы (циклі )13 ... 6-8 ... ... ... капиллярия жұмыртқалары тіршілігін
жояды. Жұмыртқа 100 %-дық ылғалда жақсы ... 75 %-дық ... ... 50 % -да ... тіршілігін жояды. Инвазиялық жұмыртқа құсқа
жұққан соң 20-22 ... ... құс ... ... құрт пайда болып,
жұмыртқа шаша бастайды [57,58,59].
K. Enigk., A.Dey-Harra [1968] Capillaria ... құс ... әсер ... ... ... ... ... зерттеп, бұл
паразиттермен залалданғанда құс саңғырығымен қан плазмасының белогы ... ал ... ... соң қан ... құс ... бөлінуі азайып, қалыпты мөлшерге жақындаған
[60].
P.Berghen [1966] Capillaria obsignata мен залалданған ... ... қан ... белок құрамын зерттеп, өзгеруін агар геліндегі
электрофорез әдісімен анықтап, тауықтың қан сарысуында жалпы белок, β ... ... ... ... ... ал ... қан ... жалпы белок пен глобулин біршама азайып, β және g
глобулиндердің өзгерісі өте аз ... ... Ka.J. Lebdus [1963] ... ... ... ... 1-20 құртқа тең болса, оның орташа салмағы сау құстан 12 %-ға, ИИ-гі 20-
100 құртқа тең болса, 24,7 %-ға кем ... ... ... ... ... ... қарағанда ғалымдар жер
шарының ... ... ... ... таспа
құрттардың 2 отрядқа, 5 тұқымдасқа, 13 тусқа жіктелген 55 түрін анықтаған
[11,25,63,64, 65,66,67,68,69,70,71].
Көгершінтектестерден ... ... ... ... мен ... отряды
1
Anoplocephalidae тұқымдасы
1 Aporina delafondi
2 Cittotaenia columbae
3 Cittotaenia Kuvaria
4 Paronella columbae
5 Paronella ngoci
6 Killigrewia ... ... ... ... ... ... rugosa birmanica
9 Hymenolepis obvelata
10 Hymenolepis rosenthali
11 Weinlandia stenocephala
12 Weinlandia columbina
13 Weinlandia armata
14 Weinlandia Sp.
15 Sphenacanthus serrata
III Davanineidae ... ... ... Raillietina columbae
18. Raillietina carpephaqi
19. Raillietina ceylonica
20. Raillietina clerci
21. Raillietina cryptacantha
22. Raillietina fuhrmanni
23. Raillietina frayi
24. ... ... ... ... ... ... Raillietina joyeuxi
28. Raillietina KorKei
29. Raillietina micracantha
30. Raillietina nagpyrensis
31. Raillietina paucitesticulata
32. Raillietina senaariensis
33. Raillietina spiralis
34. Raillietina tunetensis
35. Raillietina weissi
36. Raillietina anatina
37. ... ... ... ... ... joyeuxbaeri sp.n
40. Raillietina macrorhyncha sp.n
41. Raillietina vietnamense sp.n
42. Raillietina microrhyncha sp.n
43. Cotugnia cuneata tenuis
44. Cotugnia cuneata nervosa ... Cotugnia ... ... Cotugnia joyeuxi
47. Cotugnia fleari
48. Cotugnia ... Cotugnia ... Cotugnia ... ... ... ... rusannae sp.
IV Dilepididae тұқымдасы
53. Choanotaenia arguata
54. Dipylidium columbae
Pseudophgllidae отряды
Y Diphyllobotriidae тұқымдасы
55 ... ... ... 12-сі ... көк ... мен үй ... ... Aporina delоfondi
2 Weinlandia sphenocephala
3 Hymenolepis rugosa
4 Hymenolepis rugosa birmanica
5 Cotugnia cuneata tenuis
6 Cotugnia cuneata nervosa
7 Raillietina tunetensis
8 Raillietina nagpyrensis
9 Raillietina ... ... ... ... columbae
12 Houttuynia torguata
К.И. Скрябин [1914] оңтүстік Қазақстан аумағынан көгершінтектестерден
(Columba livia, Columba livia ... ... ... ... және ... rugosa ... ... анықтаған [11].
В.И. Петроченко., Г.А. Котельников [1976], Е.М. Матевосян., С.О.
Мовосян [1977] және тағы ... ... ... ... ... тән таспа құрттар да паразиттік тіршілік ететінін жазады.
Жиі анықталатындары: ... ... және ... ... Егізбаеваның [2000] ... ... бұл ... ... ... ... таралған [47].
Таспа құрттар көгершіндердің аш ішегін мекендейді. ... - ... ... ... оның ... иесі ит пен ... Ересек
құрт солардың аш ішегінде тіршілік етеді. Оның ... иесі суда ... шаян ... ... - Cyclops leuc Karti. ... ... ... балаңқұрт – sparganum дамиды. Ал, қосымша аралық иесі -
әртүрлі сүтқоректілер (адам да), құстар ... де). ... ... денесінде екінші реттегі балаңқұрт – sparganum mansoni – ... жылы Joyeux et Houdemer ... үй ... зерттеп,
олардың 2,5 % -ның тері асты клетчаткасы мен ... ... ... ... Spanganum mansoni-ді анықтап көгершіндердің жоғарыда
аталған таспа құрттың қосымша ... иесі ... ... ... ... А. Mullery [1897] ... ... сорғыш құртын
Echinostoma sp. – деген ... ... ... Krause [1925] ... ... тасуға пайдалынатын үй көгершіндерінің аш ішегінде сорғыш құрттардың
паразиттік етуінен қырылғанын, ... бір ... 315-1550 ... ... ... ... [1932] өз еңбегінде көгершінтектестерден анықтаған 10
сорғыш құрттың толық сипаттамасын берді [11].
Бұл ... ... 2 ... 3 ... 6 ... ... ... тұқымдасы
1 Echinostoma paraulum
2 Hypoderaeum conoideum
3 Echinoparyphium recurvatum
4 Echinostoma sp.
Harmostomatidae тұқымдасы
5 Harmostomum fuscatum
6 Harmostomum mazzanti
7 Harmostomum gallinae
8 Lencochloridium macrostomum
9 Lencochloridium insigne
Strigeida ... ... ... cornutus
Көгершінтектестерден анықталған сорғыш құрттар әр түрлі үй және жабайы
құстардың да ... ... ... [11, 20, 21, 46, 24, ... ... және ... insigne – ден ... 8 сорғыш құрт жабайы көк көгершін мен үй көгершіндерінің ... ... ... 2-і ... құрт тау ... (Columba
Turtur) анықталған. Жоғарыда аталған сорғыш құрттар ... ... ... ... ішегін, ал кейбіреулері тоқ ішегі мен тік ... ... ... [1951] ... ... ... көгершіннің бауырынан, өт
жолынан бұрын ғылымға белгісіз сорғыш құрт анықтап, оны Skrjabinus petrowi
sp. – деп атады [72].
Бұрынғы ... ... ... ... көк ... Echinostoma
paraulum түрін К.И. Скрябин., Н.П. ... [1923] ... ... ... ... [1925] ... анықтаған.
Көгершінтектестердің Columba turtur түрінен Lencochloridium macrostomum
сорғыш құртын К.И.Скрябин [1923] ... ... insignis ... ... [1931] Қиыр ... ... [11].
Қазақстан аумағында көгершінтектестерден сорғыш құрттар анықталғаны
туралы ғылыми әдебиеттерде деректер кездеспеді.
1.2.2 Эймериялары
Эймериялар – ... ... Protozoa ... ... ... Sporozoa ... ... отрядына, Eimeriidae тұқымдасына,
Eimeria туыстасына жататын бір торшадан ... ... ... ... Өте ... қарап қазақша «құртамыш» деп аталады. Барлық
жерде таралған, көптеген ... оның ... ... жиі
кездесетін паразиттері. Кокцидилерді зерттеуші ірі ғалымдардың бірі Н.П.
Орлов [1947] ... Eimeria ... ... ... кең ... бір ... ... түрі бір уақытта ... етіп ... атап ... ... ... В.И. ... Ю.П. ... [1977] т.б. көптеген
ғалымдардың зерттеулерінің нәтижелеріне қарағанда әр ... ... тән ... ... тіршілік етеді және олардың әр түрінің
иммунобиологиялық ерекшеліктері бар. Қолданылатын дәрілерге сезімталдығы
мен бейімделу мерзімдері де ... емес ... ... А.И. ... Е.Д. Зайтбеков [1986] құстарды қолға
ұстауға үйрету, әсіресе оларды өсіруді өндірістіктік жолға қою, ... аса көп ... ... ... арасында кейбір паразиттердің
таралуына жағдай жасап, олар туғызатын аурулардың асқынуына ... ... бірі ... - деп көрсеткен [75].
Мұндай құбылыс көгершіндерді қолға ұстағанда да ... ... ... үй ... жиі ... ... ... дейді [8,9]
Алғаш жабайы көк көгершін мен үй көгершінінен ... ... ... ... [1904] оны ... Eimeria туыстастығына
жатқызды. C. Pinto [1928] бұл ... ... ... A. ... E. labbeana деп ... ... ол қабылданды [76].
O. Nieschulz [1935] жабайы көк көгершіннен эймерияның екінші түрін
анықтап, оны E. ... – деп ... ... жылы ... ғалымдары A. N. Mitra және M. Das Gupta үй
көгершінінен үшінші E. columbae ... ... ... [78].
Индия ғалымдары үй көгершінінен тағы 2-і жаңа эймерия түрін анықтағаны
туралы дерек бар. Олар: E. ... және E. rapotea ... ...... және С.К. ... [1972] Қазақстанның
оңтүстік аймағында мекендейтін жабайы көгершінтектестердің 5 ... ... Columba ... ... ... ... Streptopelia turtur) зерттеп, үлкен тау кептерден (Streptopelia
orientalis) эймерияның бір ғана ... E. ... ны ... ИЭ ... % -ға, ИИ-гі 1-21 эймерия ооцистасына тең болған [76,81].
1.2.3 Кенелері
Кенелер (Acarina) ... ... ... өрмекшітәрізділер
класына (Arachnoidea) жатады. Көптеген түрлері жануарлар мен құстардың
қанын соратын ... ... ... Жиі ... оның ... көптеген инвазиялық және инфекциялық аурулардың қоздырғыштарын
таратады.
Қазақстанда адам мен жануарларға қауіпті буынаяқтыларды зерттеу Е.Н.
Павловскидің ... ... ... Ол ... экспедициялар
жүргізген зерттеулер нәтижесінде ... ... ... ... ... түр құрамы мен эколгиясы белгілі болды [82].
Қазақстанда жоспарлы және ... ... үй ... зиянды сыртқы
паразитттері туғызатын арахноэнтомоз ауруларын зерттеу 1938 жылы ... ... ... ... ... Қазақстанның барлық табиғи
аймақтарында И.Г. Галузо ... ... ... ... Oлардың 50
ден аса түрі таралғанын анықтады [83].
Орталық Азия мен Қазақстанда орнитодорин кенелерінің биологиясы ... К.Н. ... [1973] ... [84].
В.Н. Сенотрусова [1987] Қазақстанда таралған гамаз кенелерінің 77
түрінің ... ... ... ... ... ... бұрынғы Кеңес Одағы аумағында гамаз кенелерінің 200-дей түрі
паразиттік тіршілік ететіні анықталған [85, 86, 87].
Құстарға ең ... ... ... В.Н. Сенатрусова [1987] бұл
кенелердің Қазақстан аумағынан 4 ... ... ... ... ... 5 түрі ... ... Dermanyssus guintus, Dermanyssus
passerinus, Dermanyssus hirundinis және Dermanyssus gallinae [30].
Бұл кенелердің соңғы екі түрі жиі ... ... мен ... ұяларын мекендеп, олардың қанын сорып, анемияға ұшыратады.
Жиі адам тұрағына тарап, ... ... ... кене дерматитіне
шалдықтырады. Инфекциялық ... ... ... ... үй ... ... тауықтың кең тараған қан
сорғыш сыртқы паразиті [99].
М.П. Якуниннің зерттеулеріне қарағанда көгершін ... ... мен үй ... ... ... түр ... ... бірдей
болады және синантропты құстар бұл паразиттерді таратады [100].
Көптеген құстардың, оның ішінде көгершіндердің кең тараған қан сорғыш
сыртқы ... – Argas persicus ... Ол ... бірге құс спирохетозы
қоздырушысының негізгі таратушысы екені белгілі. ... ... ... ... ... [1971] Argas persicus ... ... Қазақстанның барлық
аймақтарында, көптеген құстардың, үй және жабайы көгершіндердің сыртқы
паразиті екенін анықтаған. Оның ... ... ... ... ... шығысында көгершіндерде Argas vulgaris, Dermanyssus gallinae
кенелерімен қоса ... ... ... ... тірішілік етеді
[100].
М.П. Якунин [1960] Argas reflexus кенесінің негізгі иесі ... Бұл кене ... кең ... Оның ... ... ...
92,6 %, ИИ- гі бір көгершін ұясында 112 кенеге жетеді [101].
Құстарда 30-дан аса ... ... ... ... ... Ixodes berlesei, Hyalomma plumbenm, Dermacentor silvarum
түрлері паразиттік тіршілік ететіні анықталған [46,102].
1.2.4 Қауырсын – мамық ... ... ... оның ... ... тұрақты
сыртқы паразиттері. Олар буынаяқтылар типінің (Arthropoda) ... ... ... ... ... ... жататыны
белгілі. Қазіргі уақытта ғылыми ... ... ... ... ... ... анықталған [87].
Қауырсын-мамық жегіштер ертеден ғалымдардың назарын аударып, оларды
зерттей бастаған. Ғалымдар алғашында қауырсын-мамық ... ... ... одан соң ... ... ... ... Қауырсын-мамық жегіштер эпидермистің қопсыған
қабыршағымен, қауырсынмен, ... ... ... ... ... ... (Monopon gallinae) иесінің қанымен де қоректенетіні белгілі
болды. Бұл паразиттер өте тез көбейеді. Бір тауық денесінен 24627 ... ... ... бар. Әр ... ... өздеріне тән қауырсын-
мамық жегіштері ... ... ... ... ... ... ... де өсіп-өнетінін, сөйтіп көгершіндер ... ... ... құстардан күзде олардың балапандарына
ауысатыны да дәлелденді [99,103,104].
Қауырсын-мамық жегіштердің ... ... даму ... G. ... [1937], M. Martin [1934] ... ... ... ... жұмыртқадан шыққан соң шала түрленіп дамитынын, үш даму
сатысынан өтіп, ересек қауырсын-мамық ... ... ... зерттеулерінде 37°С- та жұмыртқадан 3-8 күннен соң 1-ші сатыдағы
балаңқұрт шығады. Ол 4-10-күннен соң түлеп ересек қауырсын-мамық ... ... [105, ... ... R. Renata және Zuotorzyeka Gadwiga [1981] жасаған
тәжірибе, көгершін денесінен тысқары ... ... ... ... шыны ... 45 ... дейін, ал қауырсынсыз түтік шыны ыдыста
3-11 күн тіршілігін сақтайтынын көрсетті [107].
Д.И. Благовещенский [1951] ... ... ... зерттегенде ИЭ-гі 71,2 % - ға, ... 112 ... ... ... [108].
Ф.И. Васильевич., О.О. Толстенков [2002] Москва қаласында жабайы көк
көгершіндерді зерттеп, оларда ИЭ -гі 42,9 % - ға, ИИ -гі 4,9-43 ... ... тең ... хабарлайды [109].
Жоғарыда аталған ғалымдардың еңбектерінде көгершіндерден төмендегідей
қауырсын-мамық жегіштердің түрлері анықталғаны ... ... ... ... bidentatus
2. Hohorstiella gigantea
3. Campanulotes compar
Н. Красатин., В.М. Пиянин [1980] жабайы көк көгершінде тауықтың мамық
жегіші-Menopon gallinae ... ... ... ... ... арасында бұл паразиттердің алмасу мүмкіндігі бар екенін дәлелдеді
[110].
Ғалымдардың әртүрлі аймақтарда жүргізген зерттеулерінен көгершіндердің
қауырсын-мамық жегіштерінің түр ... мен ... әр ... ... 112, 113, ... ... деректерді саралап, ... ... ішкі және ... паразиттерінің түр құрамының сан
алуандылығын көреміз.Оларда таспа құрттардың – 55, ... ...... құрттардың –10, эймериялардың –5, гамаз ... - 2, ... – 3, ... ... –5 түрі паразиттік тіршілік
ететіні анықталған.
2 ӨЗІНДІК ... ... ... ... ... ... ішкі ... паразиттерінің түр құрамы біршама ... ... ... ... бөлігі осыдан 70-100 жыл бұрын жүргізілген. Кейінгі
уақытта бұл бағытта ғылыми ... ... ... ... және
жоспарлы түрде жүргізілмеген. Соңғы 10 жылда ғылыми ... ... ... ... өте ... Қазақстанның оңтүстік аймақтарын
мекендейтін жабайы және үй көгершіндерінің гельминттерін К.И. Скрябин [1905-
1911], ... тау ... ... С.К Сванбаев., Н.К.
Рахматулина-Батыршина, [1972] зерттеген. ... өзге ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізілмеген. ТМД
елдері мен ... ... үй ... ... ... әлі ... Қазақстан аумағында көгершіндер маллофагозын
зерттеуге арналған бірде-бір ғылыми жұмыс кездеспеді.
Үй көгершіндерініің паразитоздары жан - ... ... ... ... ИЭ - гі мен ИИ - ... жыл маусымы мен
құс жасына байланысты өзгеру динамикасы белгісіз. Сол сияқты көгершіндердің
паразитоздарына ... ... ... ... ... тиімділігі
жоғары дәрілер сыналып, қолдануға енгізілмеген.
Осыған байланысты ... ... ... зерттеу, оларға қарсы дәрілерді сынап, ... ... ... ... ... негіздегі күрес шараларын жасау
және тәжірибеде қолданысқа енгізу, паразитология ғылымының негізгі зерттеу
бағыты мен өзекті мәселелерінің бірі ... ... ... ... мен әдістері
Зерттеу жұмыстары 2002 - 2006 жылдары Шәкәрім атындағы ... ... ... ... кафедрасының
паразитология лабораториясында ... ... ... ... ... ... ... елді-мекендерде («Озерка»,«Приречный», «Күршім»,
«Бородулиха») мекендейтін жабайы көк көгершіндер және осы ... ... ... тұратын әуесқой көгершін ... ... ... ... ... ... көгершін қоралары мен
ұяларынан алынды. Жабайы көк көгершіндерді ... үшін ... ... ... ... қойғанда көгершіндер ветеринариялық
клиникада арнайы дайындалған ... ... ... ... ... ... М.Н. Дубининаның
[1971] арнайы әдістемесі басшылыққа алынды [46]. Қабылданған әдістемелерге
сай эпизоотологиялық, клиникалық және ... ... ... ... гельминттермен және эймериялармен залалдануы, ИИ - гі мен ... нің құс ... жыл ... ... өзгеруі гельминтоовоскопиялық
әдістермен, оның ішінде негізінен Дарлинг әдісімен анықталды. Сонымен бірге
ішін ара ... және ... ... де ... Осы ... 2055, ның ішінде 520 жабайы көк ... 1535 ... ... сынамалары зерттелді. Өлген көгершіндердің өлекселері
К.И. Скрябиннің [1928] ... ... ... ... ... және әр ... ... біртіндеп шаю әдісімен зерттеліп, олардан
гельминттер бөлініп алынды. Барлығы 89, оның ішінде 52 ... 37 ... осы ... ... ... ... түрлерін
анықтағанда К.И. Скрябиннің [1932], В.А. ... мен Н.В. ... Е.М. ... мен С.О. ... [1977], К.И. ... мен А.Н.
Петровтың [1964] анықтағыштары мен ... ... ... түрлерін анықтағанда С.К. Сванбаев [1979], O. Nieschulz
[1935] зерттеу нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... және 265 үй ... қауырсын-мамық жегіштерге зерттелді.
Жәндіктер көгершін денесінен пинцетпен жиналды. Қауырсын-мамық жегіштердің
түрлерін ... Д.И. ... ... анықтағыш кестесі
пайдаланылды [103,104].
Көгершін ... мен ... ... ... үшін ... ... қоқыс, шөп, мамық шыны немесе полиэтилен ыдысқа
жиналып ... Аузы ... ... 24 ... зертханада ұсталды. Ыдыс
мойнына жиналған кенелер зерттеулерге пайдаланылды. D. gallinae кенесі аса
жылдам қозғалғыш, сондықтан тірі ... ... үшін ... ... Бұл ... кенелердің қозғалу қабілетін ... үшін ... қоса 30 ... ... ... ... ... кейін
қозғалуы тежелген кенелер басқа полиэтилен ... ... ... ... Ауа ену үшін ыдыс ... кене шыға алмайтындай бірнеше тесік
тесілді.
Зертханалық зерттеуге жансыздандырылған кенелер пайдаланылғанда кенесі
бар ыдыс жеке ... ... ... ашылып, 0,02 % - ды каратэ немесе
0,04 % - ды фьюри дәрілерінің бірінің ерітіндісі шашылды. 1 - 2 ... ... ... ... пинцетпен жиналып алынды. 2003 –2005 – ші
жылдары әр жылы 10 жабайы көк ... ұясы және 10 үй ... ... ай ... ... ... ... Сөйтіп барлығы 30
жабайы көк көгершіндердің ұялары, 30 үй көгершіндерінің қоралары мен ... түр ... ... В.Н. Сенотрусоватың [1987]
анықтағыш кестесі мен Н.Г. Брегетованың [1956] ... ... ... ... ... жегіштер, кенелер
70°С спирте сақталды. Паразиттердің түрлерін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... жасағанда 70°С
спирттен алынған паразит дистилденген суда 30 ... ... зат ... ... ... мен сүт қышқылының тең қоспасы тамызылып, жапқыш
шынымен жабылды. Объекті түссізденген соң (24 - 36 ... ... ... Әр ... ... ... ... препараттар жасағанда
төмендегі белгілі әдістер пайдаланылды:
-жұмыр және таспа құрттар 70°С спирттен алынып, дистилденген суда ... ... ... соң, ... мен сүтқышқылының тең қоспасында
түссіздендірілді. Түссізденген ... ... ... препараттар
жасағанда гельминттер алдын ала ... ... ... ... зат ... ... ... екінші зат шынымен жабылды,
- кенелер мен ... ... 70° ... ... ... 80° - 96° және ... спирттерде 1 сағаттан ұсталды.
Канадалық бальзам салынған зат шыныға қойылып, үсті жабын шынымен ... ... үшін ... ... ... Р6”,
биологиялық стереоскопиялық микроскоп МБС-1, бинокулярлы үлкейткіш әйнек
қолданылды.
Биометриялық өлшеулер бұрандалы окулярлық ... ... – 15 ... ... ... ... ... микрофотосуретке түсіруге
МФН-12У4.2 микрофото қондырмасы пайдаланылды.
Барлығы жұмыр құрттардан 22 уақытша, 6 тұрақты ... ... 4 ... 4 ... препарат, кенелерден 17 уақытша, 7 тұрақты
препарат, қаурсын-мамық жегіштерден 14 уақытша, 6 ... ... ... ... ... ... түсіру
жүргізілді. Көгершін паразитоздарына қарсы дәрілер табиғи ... ... ... ... ... (ЭТ) мен ... (ИТ) ... зерттеулер нәтижесі бойынша анықталды. Сынақ ... ... ... ... ... ... ... үй
көгершіндерін емдеуге және оларға ... ... ... тәжірибе
жүзінде қолданысқа енгізілді.
Зерттеу барысында алынған сандық деректер статистикалық өңделіп,
орташа арифметикалық нақтылық ... ... ... ... ... ... Қазақстанның шығыс аймағының ауа-райының кейбір ерекшеліктері
Қазақстанның шығыс аймағы 45° - 51° солтүстік ендік пен 76° - ... ... ... ... ... ... ... табиғаты қатал
континентальді, қысы суық, жазы ыстық және құрғақшылық. Ең суық айы қаңтар,
орташа айлық ... –15 - 20°С ... ... ... Қар ... ... ... айының басында түседі. Қардың қалыңдығы әр жерде және
әр жылы әр түрлі. Кей ... 15 ... ... кей ... 80 см-ден жоғары
түседі. Қар қарашадан наурызға дейін жатады. Дегенмен қардың ... ... жылы өте ... ... ... 105 - 170 күнді құрайды. Ауаның төменгі
температурасы мен ... жұқа ... ... кей жылдары ... ... ... ... тоң ... ... Жылдың орташа температура
0°С-тан төмен болатын суық кезеңі 160 - 170 күнге тең. ... ең ... ... Жылдың бұл кезеңінде орташа температура жазықтықта +20
- 23°С, таулы жерлерде +8-19°С. Жекелеген ыстық күндері ауа ... ... ... ... ... ... орташа
температурасының жылдық ауытқуы (амплитуда) 34-42°С-ты құрайды. Ал, орташа
ауаның жылдық температурасы +2,8 - 3°С. ... ... ... ... 202 ... мл ... 250мл), яғни жаздың ыстықтығын ескерсек ауа райының
құрғақшылық екенін көреміз. Жылдың жылы ... ... 195 - 205 күн. ... ... 0°С-тан жоғарлауы сәуір айының басы. Ал, ауа
температурасы тұрақты ... ... ... ... айының аяғы,
мамыр айының басынан басталады. Ауа ... ... 90 - 105 күн ... беті ... ... 90 - 135 күнге тең және ол ... ... ... ... күндер санына сәйкес келеді. Бұл
аймақ жыл бойы соғатын желімен де сипатталады. Жылдық ... ... ... 2 - 5 ... ... 4 - 5 ... ... аймақта 2 - 3 м/сек)
[115].
Ғалымдардың кейінгі зерттеулеріне, біздің 2002 - 2006 ... ... ... ... ... ... үрдісі бұл аймақтың
ауа-райына да әсер етуде. Жылдың жылы ... ... ауа ... ... ... ... ... айының ортасынан басталып, кей
жылдары қазан айының басына дейін сақталады (160 - 165 күнді құрайды).
Белгілі бір ... ... ... ... ... қалыптасуына, өсіп-өну айналымдарына қоршаған ортаның өзге
факторларымен қоса ... ... зор ... бар ... ... зерттеулер жүргізгенде ол ескерілуі тиіс. Климаттық
жағдайлардың өзгерістері әр түрлі жануарлардың, ... ішкі - ... әсер ... ИЭ - гі мен ИИ - гін ... ұшыратады.
Қазақстанның шығысында мекендейтін жабайы және үй көгершіндерінің
паразитоздарын, ИЭ - гі мен ИИ - гін ... ... бұл ... ... ... ... ... және үй көгершіндері
Қазақстанның шығысында көп мекендейтін жабайы көк көгершіндер- Columba
livia. Олар ... ... ... жататын отырақшы және
синантропты құстар. Сирек орман көгершіндері кездеседі және олар осы өңірді
бойлай өскен қарағай орманын мекендейді. Көк ... ... ... ... ... ... Салмағы 280 - 300 г, тұрқы 34 см. ... ... ... ... екі көлденең қара жолағы бар. Жабайы көк
көгершіндер 1 - ші фотосуретте көрсетілген.
Жабайы көк ... ... ... ... ... ... үй
көгершіндерінің көптеген қолтұқымдарын шығарып өсіруде.
Қазақстанның шығысындағы елді-мекендерде, әсіресе, Семей, ... ... ... ... ... ... Олар көбіне сәндік
қолтұқымдарға жататын, түрлі-түсті, бітімді, биік және ұзақ ұшатын, қанатын
қамшылайтын т.б. үй көгершіндерін өсірумен айналысады. Өскемендік ... ... ... ... ... ... Семейліктер
Н.Овсянниковпен В. Барановтың «қызыл ... ... ... [1980], ... [2005] ... ... көрмелерінің жеңімпаздары
[1,2,3,7,36].
2 - ші фотосуретте Семей қаласындағы үй көгершіндерін сататын базар, ал 3 ... ... ... ... үй ... «қызыл ... ... 1 – ... көк көгершіндер
Фотосурет 2 – Семей қаласындағы үй көгершіндерін сататын базар
Фотосурет 3 – Үй ... ... ... ... ... анықталған паразиттердің түрлері
Зерттеулер нәтижесінде Қазақстанның шығысында мекендейтін жабайы және
үй көгершіндерінен анықталған ішкі және сыртқы паразиттердің ... ... ... ... ... ... ... гельминттердің
4 түрі, эймериялардың 2 түрі, қауырсын жегіштердің 2 түрі және ... ... ... ... ... анықталды. Олардың ішінде таспа ... ... көк ... анықталды және сирек кездесті. Зерттелген үй
көгершіндерінен таспа ... ... Оның ... ... ... ие ... ... биогельминттер болуымен түсіндіріледі. ... ... және ... ... ... ... залалдануына тосқауыл болатынын көреміз. Өзге ішкі және ... ... көк ... мен үй ... ортақ. Дегенмен ИЭ -
гі мен ИИ - гі үй ... ... көк ... ... ... Осыған байланысты жабайы көгершіндер бұл ... және ... ... үй көгершіндері жиі олар туғызатын
паразитоздарға шалдығып, арнайы ем көрсетілмесе жиі ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахметжанов Оралғазы Нұранбасұлы Қазақстанның шығысындағы көгершіндердің паразитоздары және оларға қарсы шаралар79 бет
Байланыс арналарының және хабарлаудың шығу орнының статистикалық қасиеттерінің сәйкес келуі7 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Іргетас және іргетас арқалықтары және оларға қойылатын талаптар жайлы ақпарат5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь