Андроновтықтар. Беғазы-Дәндібай

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Андронов мәдениеті
2. Дәндібай.беғазы (беғазы . дәндібай) мәдениеті
3. Егіншілік және мал шаруашылығы
4. Тау.кен ісі мен Құмыра кәсіпшілігі. Қоныстар мен тұрғын үйлер
III. Қорытынды
Беғазы-Дәндібай кезеңінде үлкен патриархалды отбасыларға арналған зират орнына бір адам жерленетін зиратпайда болды. Ошақ қасиетті орын саналған. Үй төбесінің басты тіреуіш діңгегі-адамдарды көкпен жалғастырушы белгі.
Қазақстан жеріндегі қола дәуірі кезінде өмір сүрген адамдардың мәдениеті Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеті болып екіге бөлінеді.
Федоров кезеңінде адамды жерлегенде, мәйітті өртеп күл-көмірін қойған. Ал кейбір жерлерде өртемей оң жақ қырымен жайғастырылып, бас жағына ас салынған құмыра, біз, пышақ тағыда басқа әшекей заттар бірге қойылған. Жасалған көзелердің шығыңқы келген иықшалары болған.
1.Қазақстан тарихы. 5 томдық. 1 т. –Алматы, 1996.
2.Қазақ ССР тарихы. 5 томдық. 1 т. – Алматы,1980.
3.Алпысбаев Х.А. Памятники нижнего палеолита Южного Казахстана.-А.,1979.
4.Козыбаев М.К.,Байпаков К.М., Таймағанбетов Ж. История Казахстана с древнейших времен до наших дней. –Алматы,1993.
5.Маргулан А.Х., Акишев К.А.,Кадырбаев М.К., Оразбаев А.М. Древняя культура Центрального Казахстана. –Алматы, 1966.
6. Маргулан А.Х. Бегазы-Дандыбаевская культура Центрального Казахстана.-Алматы, 1979.
6.Кадырбаев М.К., Курманкулов Ж. Культура древних скотоводов и металлургов Сары-Арки. –Алматы,1992.
7.Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан.-Алматы,1995.
8.Әлиев Ө.Ә. Ежелгі және ортағасырлық Қазақстан тарихы. – Шымкент, 2005, 85 б
        
        Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік                                                         ... ... ... ... ... тарихы және қоғамдық-гумманитарлық          пәндер
Курс:1
Тақырыбы: Андроновтықтар.Беғазы-Дәндібай
Орындаған: ... ... ... 2015 ... Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Андронов мәдениеті
2. Дәндібай-беғазы (беғазы - дәндібай) мәдениеті
3. Егіншілік және мал шаруашылығы
4. Тау-кен ісі мен ... ... ... мен ... ... Қорытынды
Кіріспе
Беғазы-Дәндібай кезеңінде үлкен патриархалды отбасыларға арналған зират орнына бір адам ... ... ... Ошақ ... орын ... Үй төбесінің басты тіреуіш діңгегі-адамдарды көкпен жалғастырушы белгі.
Қазақстан жеріндегі қола дәуірі кезінде өмір ... ... ... ... және ... мәдениеті болып екіге бөлінеді.
Федоров кезеңінде адамды жерлегенде, мәйітті өртеп күл-көмірін қойған. Ал кейбір ... ... оң жақ ... ... бас ... ас салынған құмыра, біз, пышақ тағыда басқа әшекей заттар ... ... ... ... ... келген иықшалары болған.
Алакөл кезеңінде өлікті жерлегенде, жартылай өртеп қою етек алған, көзелердің сыртындағы иықшалары ... оның жаны ... ... ... күрт түседі. Ал сыртындағы өрнектер көзенің тұла бойында үш бөліктен салынған, ернеуінен мойнына дейін бір ... ... ... түп жағында үшінші бөлік. Өрнектер көбінесе геометриялық сызықшалар, әсіресе, үшбұрышты және қошқар мүйізді ... де ... Қола ... осы екі кезеңінің қыштан жасалған ыдыстарының сыртындағы ою-өрнектердің үлгілері қазақ халқының тұскиіз, текемет, алаша, кілем, сырмақ сияқты бұйымдарының ... мен ... ... ... кезеңі - қола дәурінің ... ... ... ... ... ... ... кезең деп те атайды. Оның өзіне тән ерекшеліктері:
- ... ... ... ... жерлеу;
- Замараев кезеңінде құмыралардың жасалу сапасы жағынан және сыртына салынған өрнектерінің ... ... ... ... Ал діни ... сол ... кезеңдердегідей сақталады.
- Ғылыми пікірлерге қарағанда, жоғарыда көрсетілген кезеңдерде өмір сүрген рулар бірінің ... ... ... ... орнын үшіншісі алмастырып дамып отырған.
Қола дәуірінің ескерткіштеріне жүргізілген ғылыми зерттеу жұмыстары - бұл ... өмір ... ... ... ... ... ... - сенімдерінен ғана ақпар беріп қоймай, олардың саяси - ... және ... ... да ... ... ... жұмысы жүргізілген молаларда, отбасылық, аталық рулық зираттар кездеседі. Олардың өзіне тән ерекшеліктері болған. Мәселен, отбасылық молалар бір ... ... ... ал ... ... ... ер ... жанына оның әйелі қоса жерленген.
Қазақстандағы Андронов тайпаларының ... ... ... лармен айырбас сауда қатынастарын жасағандығын көруге болады. Мәселен, Оңтүстік Сібір жеріндегі Афанасьев ... ... Арал ... ... ... сүйектері табылған. Андронов тайпаларының молаларынан Мысыр, Месопотамия жерінде ... ... ... моншақтар да табылған. Мұның өзі сауда қатынасының қола дәуірінің кезінде-ақ жандана ... ... ... ... ... тән тағы да бір ... ... мәдениеті болған. Бұл мәдениеттің алғашқы мекендері Қарағанды маңындағы ... ... және ... ... ... жағалауындағы Дәндібай ауылынан табылған. Бұл мекендерден табылған заттар бір дәуірге тиісті ... олар ... ... деп аталады.
Беғазы-Дәндібай мәдениетін зерттеген ғалым қазақтың аса көрнекті археологы Әлкей Марғұлан.
Қола дәуіріндегі Андронов және Беғазы-Дәндібай мәдениеттерінің өзара айырмашылықтары ... ... ... ... ... Қазақстан және Жайық өңірлерінде таралған болса, ал Беғазы-Дәндібай мәдениеті тек қана Орталық Қазақстанда ... ... ... ... қола ... ... бірінші және екінші кезеңдерін (б.з.б. ХVIII - XIII ғғ.) қамтыса, ал ... ... ... кезеңінде ғана ( б.з.б. ХII - VIII ғғ.) ... ... ... ... ... ... ... (эмбрион тарізді) көмсе, Беғазы-Дәндібайлықтар қол-аяқтарын жазып көмген.
Қазақстан қола ... ... ... қола ... ... бір бөлігі. Бірнеше мыңдаған жылдардың өткеніне қарамастан, бүгінгі күнге дейін сақталып келе ... ... ... да ... ... әдет-ғұрып, салт-сана, әсемдік-сәндік өнердің бастамасы болып келген үлгілі ою-өрнектер ... ... ... ... ... Олар бүгінгі күнімізде тәуелсіз Қазақстан елінің жаңа өміріңде оның рухани жан дүниесімен ... ... әрі ... жалғаса бермек.
Бұл мәдениеттің ерте кезеңіне Қарағандыдан оңтүстікке қарай орналасқан Ақсу-Аюлы-2 қорымы жатады. Ең ... ... ... 2 м, диаметрі 30 м. Топырақ үйіндінің астынан тарамдала орналасқан үш тас ... ... ... сыртқысы, жерге кіргізілген ірі гранит тақталардан жасалынған. Екінші қоршаудың тас ... ... ... ... ... етіп ... ... қоршау тас тақталардан құрастырылған, оның екеуі қабірді жауып тұратын тас ... ... ... ... ... 4 шаршы м жерлеу шұңқыры 1,5 м тереңдікте қазылған. Мұндағы тас жәшікте ұзынынан қойылған адам қаңқасы ... ... ... ... ... Дәндібай, Ортау, Саңғыру қорымдары, Ұлытау, Шортандыбұлақ, Қарқаралы ... ... ... ... ... құрылымы ерекше. Шаршы тұрпатты бір немесе екі камералы беғазы құрылыстарын "кесене" деп атауға да болады. Қабырғалары орасан зор ... ... ... олар ... ... ... ... 3 тоннаға дейін жетеді. Бұрыштарындағы тақтатастар, осындай ірі тақталардан тұратын шатырды бекітіп тұрады.
Осындай "кесенелердің" бірінің ауданы сыртынан 9,6x9,6 м, ішкі ... 6x6 м. ... ... 2,1 м, ... 1,3 ... ... кіріп тұрған. Екінші, сыртқы қабырғаның биіктігі 1,3 м. Қабырғалар арасындағы кеңістік тастар мен саз балшықпен толтырылған. Үсті ірі тақта тастармен ... ... ... есік ... ... ... ол қабырғалары таспен өрілген ұзындығы 9 м, ені 4 м дәлізбен жалғасты. Кесенелер ішінде сөре ... ... ... бар, оларға қыш ыдыстарды, қару-жарақтар, әшекейлер, құрбандыққа шалынған мал еттерін қойған.
Бұл уақытта қабырғалары тастан қаланған баспаналар тарала ... ... ... алты тік ... баспана болды. Үйлердің қабырғалары қаз-қатар жерге қазылып кіргізілген тақта тастардан тұрғызылды, олардың аралары топырақ ... ... ... ... ... Қазақстанның таулы аудандарындағы баспана құрылысында ағаштар кеңінен пайдаланылды. Жертөлелер қабырғасы ағаш ... ... ал ... ағаш ... ... ... (беғазы - дәндібай) мәдениетінің кейінгі кезеңдегі дамуында кесенелердің орнын қарапайым жерлеу құрылыстары - қоршаусыз тас жәшіктер басты.
Қыш ыдыстар ... ... ... ... ... ыдыстардың жаңа кешені пайда болды. Бұлар мойыны қысқа әрі ернеуі жапсырылған, дөңгелек келген ыдыстар. Өрнегі қисық ... ... ... ... ... Ыдыстардың мойынын таяқ ұшымен басылып алынған шығыңқы ... ... ... ... алу және құю ... рөл ... Өз ... орталық-қазақстандық палеометалл орталығы Алтай, Сібір, солтүстік пен солтүстік-батыстағы Орал ... ... ... ... ... ... тигізгендігі даусыз.
Солтүстік және Батыс Қазақстанда археологтардың күшімен көптеген андроновтық ескерткіштер ашылып зерттелген, олардың арасынан ... және ... ... ... ... ... ғылымда кеңінен танымал.
Орманды-далалы аймақтарға топырақпен үйілген обалардан, дөңгелек және тік ... ... ... ... топ. ... ... сақина тәрізді тас қоршаулар мен обалар кең тараған. Бұл ауданнан барлығы ... ... ... және 90-дай қорымдар ашылған. Ерте қола кезеңіне өлікті өртеу ғұрпы сақталған топырақтан тұрғызылған мола тән.
Петропавл қаласы маңындағы Вишневка ... ... ... ... Бұл жерден ауданы 126 шаршы м тік бұрышты баспана аршылған. Оның төбесі ... ... ағаш ... - ... бекітілген.
Осы кезеңге, бірақ оның соңына (ХVІІІ-ХVІ ғғ.) Петровка, Новоникольское, Боголюбово қоныстары жатады. Олар жалмен және ормен ... ... ... ағаш ... ... ... ішіне кіру үшін орда өтетін жер қалдырылған, ал жалда ені кең, арба еркін өтетіндей қақпа тұрғызған.
Осы уақыттарда ежелгі ... ... ... ... саналатын қоныстар пайда бола бастайды. Солардың бірі - Арқайым (қазба жұмыстарын Челябинск археологтары жүргізіп жатыр) қазіргі Челябинск пен ... ... ... ... ... үй құрылыстарындағы, қоныстарды ұйымдастырудағы, жерлеу қабірі мен ғұрпындағы айтарлықтай өзгерістер тән. Қоныстар енді бұрынғыдай күшейтілмеді, сірә, даладағы жағдай бейбіт сипатта ... ... ... ... ... ... ... 200-ге дейінгі шаршы метрге жететін жартылай ... еді. Олар екі ... ... ал ... ... ... дейін ошақ орындары бар. Мұндай баспаналар Явленка, Тастыбұтақ қоныстарынан ... - ... ... ал тас - батыс, далалық өңірлердегі үй құрылысында кеңінен пайдаланылды.
Қорымдардағы қабір ... ... мен ... ... ... ... табылды, қосарлап қойылғандары (еркек пен әйел, әйел мен бала) сирек. Есіл езені бойындағы Семипалатинское қорымында балалар шеткерірек жерленген. ... ... ... ғұрпымен қатар оны өртеу салты да орын алған. Кремация (мүрдені ... ... ... ... ... ... ... өткізілді.
Қабірге қойылған ыдыстар саны 1-ден 6-ға шейін барады. Мүрделермен бірге қола пышақтар, қола білезіктер, сүйектен жасалған жебе ... ... мен ... қоса ... Биік төбе үстінде орналасқан құрбандық шалатын жерлер де табылды. Бұлар құрбандық тағам салынған бір-екі ыдысы бар шұңқырлар еді. ... ... ... ... ... ... шалатын орында бұрын жер бетіне салынған құрылыс түрінде ғибадатхана болған шығар.
Кейінгі қола ... бас ... ... ... ... Орал ... ал ... Қазақстан тұрғындары Еділ бойындағы қима мәдениетінің қатты ықпалына ұшырады. Бұл уақыгта қима қыш ыдыстары ... ... ... ... ... ... Кейінірек мұнда "валикті керамика" дәстүрін алып келген тайпалар қоныстанды. Олардың мәдениетінде ... ... ... ... ... ... жаңа ... де пайда бола бастады.
Кейінгі қола дәуірінің 30-дан астам қоныстары зерттелген. Оларда жоспары тік бұрышты, сопақ және сегіз тақілеттес жартылай ... ... ... ... үй ... ... төсеніштерді бекітіп тұрған тіреуіштердің шұңқырлары көп. Бұлар бөлме ішін де бөліп тұрған. Баспаналардың еденінен ... ... ... ... ... ... ... баспаналар жоспары ені 1 м, ұзындығы 2 м дәлізбен жалғасқан жерге тереңдетіліп қазылған диаметрі 10 м-дей екі ... ... ... ... үйге кірер түс шығыс жақта орналасты. Батыс бөліктегі еденде ошақтар орналасты, шығысы шаруашылық мақсаттарға ... ... ... түрі ... ... ... ... бір мезгілде ауданы 300-400 шаршы метрге жететін ... де ... ... ... ... мал да ... Бұл ... жер өңдеуге арналған құралдар түгел дерлік жоғала бастайды. Мал, ... ... ... рөлі күшейе түседі.
Шығыс Қазақстанда андронов мәдениетінің дамуы осы жолмен жүрді. Мұны шөбі шүйгін Ертіс, ... ... ... ... ... ауданындағы, Тарбағатай мен Сауыр далалы аймақтарындағы қола дәуірінің ондаған қоныстары мен ... ... ... ... Бұл ... ... мен дамуына мыс, қалайы, алтын секілді металдардың бай кен орындары да өзіндік әсерін тигізді.
Ерте кездегі ескерткіштер Қанай ... ... ... ... Қорымдар жер бетіндегі шаршы тәрізді тас қоршаулардан тұрады. Жерден қазылған қабірден шалқасынан жатқызылған еркек пен ... ... ... Сүйектері жосамен боялған. Қабірден жалпақ жебе ұшы мен көзе сияқты қыш ыдыс ... қола ... ... қорымындағы қабірлердің басым бөлігі мен қоныс жанындағы баспана жатады. ... оң ... ... ... ... ... құрылыстары бар тікбұрыш түріндегі аумағы 50 шаршы метр жартылай жертөле аршылған. Үйдің қабырғасы қамыспен ... және ... ... ... бірінен, сірә, шеберхана болар, мыс кентасының кесектері, құйма қалыптың жартысы табылған, ал қоныстың оңтүстік-шығыс шетінен ... ... ... ... ... ... ... арасында тастан жасалған дәнүккіш, кетпен, сүйек біз, тескіш, қола бігіз, білезік, балық аулауға ... ... ... ... ... ... ... орып анықталған, мұндағы таспен қаланған дөңгелек келген шұңқырлардан мал ... күл, ... ... ... ... ... маңындағы Усть-Буконь мен Нұрманбет қорымдарын аршыған кезде жерге қазылған, тас жәшіктер мен шұңқырларға ағаш қимасы түсірілген жеке ... ... ... ... қырынан, бүктетіліп жатқызылған. Қабірден орта қолаға тән қыш ыдыстар шыққан. Қабірлерден сонымен қатар қоладан жасалған әшекей заттар, пышақтар, жебе ... ... ... ... ... ... ... ғұрып болғандығы анықталған.
Шідерті өзені бойындағы Нұрманбет қорымындағы екі адамды қатар (қосарлап) жерлеген қабір ерекше кеңіл қоярлық. Ері сол ... ... оң ... ... Ер адамның бас жағына қола құйма қанжар қойылған, ... ... ... аяғының саусағында қола жүзік, бас жағында біз бен ине бар. ... қой ... ... қола ... ... қонысы, Малокрасноярка ауылы іргесіндегі қорымның материалдары бойынша белгілі. Трушниково қонысынан қабырғасы шыбықтармен ерілген екі жартылай жертөле қазылған. Шаруашылық шұңқырларынан қыш ... ... ... мен ... ... де ... Олжалар арасында қола жебе ұшы, мыс кентасының кесектері, тас кетпен мен дәнүккіштер бар. ... ... ... ... ... ... шот, ... дән сабағының дақтары бар орақ секілді еңбек құралдары көптеп аршылып алынды.
Жерлеу ... тас ... ... ... ... ... ... тас жәшіктер түрінде болып келді. Қыш ыдыстар, басқа аудандардағыдай, бүйірі шығыңқы, ... тік. Түбі ... ... шыға ... ... ... ... мен Жетісуда адамдар "тығыз" қоныстанғандығын археологиялық зерттеулер көрсетіп берді. Андронов мәдениеті тек жекелеген ошақтар бойынша дамытан ... ... ... еместігі анықталды.
Жетісуда андронов мәдениетінің жетісулық аталған өзіндік нұсқасы қалыптасты. Дәл осында және Қазақстанның оңтүстігінде ... және ... ... ... ... ірі ... ... феодоров пен алакөл тайпалары мәдениеттері элементтерінің араласуы тән. Феодоров тайпаларының дәстүрін сақтаған ... ... және ... ... ... ... қазылған және жәшіктердегі, ал таулы аймақтардағы қима қабірлерде мүрдені жерлеу мен ертеу ғұрпы сақталды. Ыдыстар феодоровтік және ... ... ... жасалды.
Жетісудағы орта қола кезеңін Тамғалы, Қарақұдық қорымдары ... ... ... ... циста мен тас жәшіктерден тұрды. Қоныстардан қоладан жасалған кептеген еңбек құралдарының ... ... олар ... ... ... ... найза тәріздес қашау, пышақ-шалғылардан тұрады.
Қазақстанның оңтүстігінен, Қаратаудан Таутары ... ... ... ... ... мүрдені ертеу ғұрпы болған. Өртелген сүйектерді көбіне қабір шұңқырының батыс жағына үйіп қойды немесе түбіне шашып тастады. Обалар топырақпен көтерілді де, ... ... ... Қабірге бірден беске дейін ыдыстар қойылды. Оңқа ... ... ... ... ... кубок сияқты ыдыстар да ұшырасқан, бұл Орта Азияның жер өңдеушілерімен орнаған мәдени байланыстар нәтижесінде келген болса ... ... ... Арал ... ... қола ... ... кешені - Түгіскен кесенелері ашылған. Олардың ең ерте уақытқа жататындары шикі кірпіштен тұрғызылған. Сыртқы шаршы қабырғалармен ... ... ... ... ... Ішкі ... сәл шыққаннан кейін дөңгелегінен 8 немесе 12 тікбұрышты кірпіш колоннасы орнатылған, олар екі ... ... Ары ... тағы да 8 ... 12 колонна орнатылған, бірақ енді тек үшбұрыш тұрпатты. Кірпіш колоннларымен қатар, оларды қайталай ағаш бағаналар тұрған, бұлардан тек ... ... ... Сөйтіп, кесене ішінде айналып өтетін дәліздер жүйесі ... ... ... ... және ... қыш ... ... жасалған құралдар мен қару-жарақтар, алтын әшекейлер шыққан. Орталық бөлмеге қойылған мүрдені кесенемен бірге өртеген.
Кесенелердің бірі, диаметрі 15 м ... ... ... ... ... өлшемі 7,8x6,9 м. Едені сазбен сыланған және циновка төселінген. Қабырғалары, сірә, қола шегелермен ... ... ... ... сәнделген сияқты. Мұның бәрі мүрдемен бірге өртелген.
Үлкен кесенелерге жапсарластырыла шикі ... тік ... ... соғылған, олардың ішіне қабір шұңқырлары орналасты. Жапсарлас ... ... 35-50 ... м ... ... ... ... мүрдені өртеген. Обаларда қыш ыдыстар саны өте көп. Олардың бірінен 40-қа жуық қыш ыдыстар, сондай-ақ алтын мен ақық ... қола ... ... сырға шыққан.
Түгіскен кесенелері ерте замандарда тоналғанына қарамастан, қазба кезінде қоладан, жартылай ... ... ... ... ... бұйымдар, қыш ыдыстар коллекциясы жинастырылды. Бұл жерден шарықта дайындалған және қолдан жабыстырылып жасалынған 200-дей бүтін ыдыстар табылған. Қолдан ... ... ... ... ... ... ыдыстарда ойылған немесе ұшбұрыш, ромб, меандр түріндегі тарақты өрнектер түсірілген.
Ыдыстардың бір бөлігі - ... мен ... сүр, ... және қара ... ... ... Бүйірі дөңгелек ыдыстар дәндібай-беғазы ескерткіштеріндегі қыш ыдыстар кешеніне ұқсас. Шарықта жасалынған ыдыс-аяқ сүр түспен көмкерілген қысқа мойынды, бүйірі жарты шар ... ... ... ... Геометриялық өрнекпен сәнделген, ақ пастамен толтырылған мойыны қысқа ... ... ... да ... Түгіскен кесенелері б.з.б. ІХ-VІІІ ғасырлармен мерзімделінеді.
Түгіскен қорымының қай мәдениетке тиесілі екендігін анықтау өте ... Бір ... ... андронов мәдениетінің дәстүрі байқалады. Бұл - Орталық Қазақстандағы ... мен ... ... ... ... жоспары, қолдан жапсырылып жасалған ыдыстардың тұрпаты мен ою-өрнегі. Келесі шетінен, онда оңтүстік ... ... ... ... ... қам ... ... жағынан Намазға-6 дәуіріндегі және кейінгі уақыттардағы ескерткіштер, ... ... ... ... түркменстандық жер өңдеуші мәдениеттерге жақын. Оңтүстік мәдениеітер әсерімен шарықта дайындалған құмыралар ... ... ... ... дала мен отырықшы мәдениеттердің өзара әсері және әрекеттері, түрлі типті өркениеттердің байланысы мен тоғысын айғақтайды.
Қоныстарды қазған ... ... тары ... ... ... ... ... Қазақстандағы Алексеев қонысына жақын жотаның үстіндегі ғұрыптық шұңқырлардан құдайларға құрбандыққа берілген бидай сабағы мен дәні ... ... ... ... ... қонысынан табылған қол орақ жүзінде дәнді-дақылдар іздері сақталған.
Қазылған барлық қоныстардан дәнүккіштер, дәнді ұнтақтап ұнға айналдыруға арналған тік ... және ... ... ... ... егін орды, сондай-ақ малға жем-шөп даярлады. Қоймалар мен қоныстарда олардың көп болуы егіншілік ауқымы мен ... ... ... тас ... қопсытып, өңдеді.
Егіншіліктен гөрі андроновтықтардың өмірінде мал шаруашылығы маңызды орында болды. Мал тағам, жүн, тері, бұйымдар үшін ... ... ... отын берді. Негізгі тағамдардың бірі сүт еді. Одан ірімшік пен сүзбе дайындады, бұған ... ... ... тесігі бар ыдыстар куә бола алады.
Ет таңсық тағам еді, оны мейрам күндері жеді, негізінен құдайларға құрбандыққа берілді. Малдан қой, ... ... ... Сиыр мен ... ... ұсақ ... ... 3-4 есе көп болды.
Қазақстанның түрлі табиғи-климаттық жағдайындағы облыстарды мекен еткен андроновтық тайпаларда табын құрамы әркелкі еді. Мысалы, ... ... қой ... ... ... ал ... Қазақстандағы Шортаңды қонысында олардың үлесі тіпті 80%-ға жетті. ... ... ... ... ... ірі қара 52%-ға жеткен. Шошқа шаруашылығы дами қойған жоқ.
Андроновтықтар екі өркешті бактриялық түйелер өсірді. Олардың ... ... мен ... ... ... ... ... да салынған.
Көптеген археологиялық материалдарды пайдалана отырып, ерте және ... қола ... яғни ... ... басына дейін андроновтықтар отырықшы тұрмыс көшіп, стаңионарлық қоныстарда өмір ... деп ... ... Бұлардың шаруашылығы аралас болды, олар егіншілікпен және мал шаруашылығымен айналысты. Соңғысы бақташылық еді, яғни мал ауыл маңындажайылды.
Біртіндеп табиғи тұрғыдан жайылымдық, ... ... мал ... ... кейін көшпелі мал шаруашылығы қалыптасты, бұл далалық, және де шөлейтті жайылымды пайдалануға жағдай жасады да, малдың саны арта ... және ... ... мал ... ... орай біртіндеп табындағы мал құрамы өзгерді: мүйізді ірі қара азайып, қой мен жылқы саны ұлғаяды. Кейінгі қола ... (Х-ІХ ғғ.) ... ... ... ... ... ... ісі. Қазақстан аумағы пайдалы қазбалар - кентастарға, минералдарга өте бай. Мыс, қалайы, қорғасын, алтын мен күміс кен-орындары ... ... ... ... мен ... таулары, Нарым мен Тарбағатай, Степняк, Ақжал, Балажалда бар. ... кен ... ... ... ... үш мың жыл бұрын игерілгендігін анықтады. Қола дәуірінде кентастарды алу мен балқыту ісі кең қанат жайды. Жезқазған ... 100 мың ... мыс, ал ... ... ... 200 ... ... уақытта ежелгі кеншілер құрамында мыс пен қалайысы мол тотықтанған кентастарды (малахит, азурит, кассетерит) өндірді. ... ... ... ... ... ... жасалған тоқпақшалар мен балғалармен қарапайым "қайлалау" әдісі арқылы алынды. Тығыз кентастарға "отпен уату" әдісі қолданылды, өзек үстіне немесе қуысқа от ... да, тас ... ... ... оған су ... жарылуын қамтамасыз етті, содан кейін балға және қайламен жұмыс істеді. Құрамында металы бар ... тері қап ... ... ... ... кентас денесінің астын үңгіді, содан кейін балға арқылы кентастың ең тәуір кесектерін опырып алды. Терең қазылғанда төбесі басылып қалмау үшін ағаш ... ... ... ... ... рет құлап, кен қазушыларды басып қалды. Үңгімелерден адам қаңқасы мен олардың жанындағы шірімей ... ... ... ... бар тері қаптар ежелгі кен орындарын зерттеу кезінде ұшырасқан. Шахта жанындағы суда бос ... ... үшін ... кентас жуылды және уатылды. Ұсақ етіп уатылған кентасы қонысқа апарды да, ондағы арнайы қорыту пештерінде балқытты. ... пеш ... ... ... ... ... ... маңындағы қоныстарын қазған кезде табылған. Пеш жанынан күл, мыс ... ... ... ... ... үшін қорыту процесінде мысқа қалайы қосылды да, металл қажет қалыпқа жеткізілді. Ежелгі кеншілер қалайының көлеміне қарай қола ... ... ... ... ... және иілгіш болатындығын білді.
Құйма шеберханалардың қалдықтары Малокрасноярка, Алексеевское, Никольское, Петровка-2 қоныстарынан табылған. Бұларда әр түрлі тас және балшық құйма қалыптарда ... ... ... ... ұшы, ... ... Андроновтықтар құюдан басқа соғу, қақтау және ойып өрнектеу ... ... ... ... ... ... өңіржиек жасады.
Алтынмен апталған қоладан самайға тағылатын сырға ... ... ... ... маңындағы қорымнан табылған ішкі жағында екі жылқының суреті бар алтын самайлық салпыншақ зергерлік онердің ... ... ... ... Сонымен қатар, қоладан шығыңқы бұрама түрінде алқалар, білезіктер ... ... ... ... ... кездейсоқ табылған қола заттар көмбесі де өте қызғылықты.
Құмыра ... ... ... ... ... ... сияқты. Әйелдер саз балшықты дайындап, одан құмыра жасады да, отқа шұңқырда күйдірді, ... ... тас ... шұңқырларда да қақтады. Жапсыру техникасымен бірге ыдыстардың тұрпаты да, ыдыстың ою-өрнек әдістері мен суреттері де ... ... ... ерте қола дәуірінде (б.з.б. ХVІІ-ХVІ ғғ.) ыдыстар жылқы қылынан не қалың жүн ... ... ... ... ... ... дайындалды. Ерте уақыт қыш ыдыстары сызылған не болмаса тарақпен түсірілген геометриялық өрнекпен, ал кейбірі жапсырылған білікпен және бүршікпен ... ... ... тек сәндік үшін ғана жасалған жоқ, оның ішіндегіні "көз тию", "дуалау" сияқты амалдардан қорғайтын магиялық сипаты да болды. Ол ... ... ... іші толып тұруының символы еді. Ыдыстар оңқа (банка) тұрпатты, түбі жалпақ болып келді.
Орта қола кезеңінде (б.з.б. ХV-ХІІІ ғғ.) құмыра кәсіпшілігіндегі ... ... ... ... ... ... біркелкілігімен, жоғары дәрежеде жетілгендігімен әрекшеленіледі. Олардың қабырғалары жұқа, бұрынғыға қарағанда әсем. Ыдыс қалып көмегімен немесе сақиналы жапсырып соғу ... ... Бұл әдіс ... ... ... жасайды да, содан кейін дене сақинасын, иық ... ... ... жапсырды. Жапсырудың мұндай техникасында дененің мойынға өтер тұсында кертпеш-қабырға пайда болады, мұның өзі орта қола кезеңіндегі андронов мәдениетінің басты ерекшелік ... ... ... ... ... не болмаса оған штамп түсіріледі. Бұлар сызықпен, меандрмен толтырылған үшбұрыштар, ... үш ... ... ... ыдыс ... тағы бір ... ... бөліп көрсетеді, онда алдымен ыдысты жапсырады да, кейін оған жалпақ түбін ... қола ... ... ... бүйірімен және иіні дөңгелек сипатымен ерекшеленеді. Олар жапсырма білікпен, жапсырылған "меруерт", бүршікпен ажарландырылған. Соңғысы сиыр ... ... ... ... белбеу-білік ыдыстың толып тұруын, иесінің "ботқаға толы" керемет ыдыс иемдену мұратын ... Күн ... ... ... өрнектер сипаттады; меандр су мен оның ағысын бейнеледі.
Бір қызықты жайт, андроновтықтар ыдыстарын ажарландырып ... ... ... ... бойы ... оның ... элементтерін қазақ қолданбалы өнерінің ою-өрнектерінен көруге болады.
Ыдыстарды ... өзін ... ... ... ... ... ... мұнда бұрынғы былық элементтер мен ... ... ... ... ... ... пікір жатыр.
Сонымен қатар, андроновтық отбасы өмір сүруге қажет заттарды ... ... - ... ... тері ... киім мен аяқ киім тікті, оны түрлі түсті жіптермен, аппликация және інжу-маржанмен әшекейледі. Матаға қажет жіпті мал жүнінен өрді; жүн мен ... ... ... ... ... зығыр, қалақай пайдаланылды. Тоқыма станогы мен ұршық ... ... ... де, ... де ... ... ... жүннен және теріден істелінген бас киім киіп жүрді. Киім жүн ... ... оны ... ... ... ... пен ... тәрізді тұрпаттағы қола жебе ұшымен қаруланды. Олардың ағашқа бекітілетін ұңғымасы бар. Қолма-қол ... қола ұшы бар ... қола ... мен ... тас ... қолданылды.
Пайдаланған әдебиеттер
1.Қазақстан тарихы. 5 томдық. 1 т. - Алматы, 1996.
2.Қазақ ССР ... 5 ... 1 т. - ... Х.А. ... ... палеолита Южного Казахстана.-А.,1979.
4.Козыбаев М.К.,Байпаков К.М., Таймағанбетов Ж. История Казахстана с древнейших времен до наших дней. - Алматы,1993.
5.Маргулан А.Х., ... ... М.К., ... А.М. ... ... ... Казахстана. - Алматы, 1966.
6. Маргулан А.Х. Бегазы-Дандыбаевская ... ... ... ... М.К., ... Ж. ... древних скотоводов и металлургов Сары-Арки. - Алматы,1992.
7.Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ... ... Ө.Ә. ... және ... ... тарихы. - Шымкент, 2005, 85 б

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Андронов және Дәндібай-Беғазы мәдениеті17 бет
Дәндібай-Беғазы мәдениеті7 бет
Қола дәуірі және сол дәуірдегі ескерткіштер5 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Орталық Қазақстанның қола дәуірі5 бет
Қазақ халқының этногенезі16 бет
Қазақ хандығы туралы ақпарат15 бет
Қазақ өнері9 бет
Қазақстан тарихы пәнінен лекциялар69 бет
Қазақстан қола дәуірінде7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь