Табиғи орта экономикалық дамудың негізі ретінде

1.Кіріспе бөлімі .
Экологиялық фактор дегеніміз не ?
2.Негізгі бөлім .
а) Абиотикалық фактор.
ә) Биотикалық фактор .
б) Антропогенді фактор .
3. Қорытынды бөлімі .
Адам баласы мен қоршаған орта арасындағы байланыс .
Сыртқы орта дегеніміз қарастырылып отырған обьектіден
немесе субьектіден тыс жатқан бірақ олармен тікелей байланыстағы табиғи күштер мен құбылыстар, оның заттегі мен кеңістігі.
Экологиялық орта деген түсінік сыртқы ортамен бідей, алайда мұнда тірі организмдерге немесе обьектілерге тірі заттектердің қатысуы қосылады. Кейбір өсімдіктер түрінің немесе жануарлардың тіршілігіне
қажетті жағдайы бар ортаны сипаттау үшін мекендеу ортасы деген термин қолданылады.
Қоршаған орта және қоршаған табиғи орта деген түсініктер кеңінен пайдаланылып жүр. Қоршаған орта обьектімен немесе субьектімен тікелей байланыста болатын сыртқы ортамен бірдей орта. Қоршаған табиғи ортаға табиғат обьектілері – жер, атмосфералық ауа, су, орман және басқа да өсімдіктер, жануарлар
әлемі, табиғи ресурстар, табиғи кешендер (қорықтар,заказниктер,
ұлттық табиғи саябақтар, табиғат ескерткіштері) жатады.
1. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова: «Экология», Алматы 2003

2. Г.С. Оспанова, Г.Т. Бозшатаева: «Экология», Алматы 2002
        
        Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік
медицина университеті
Студенттің өзіндік жұмысы
Мамандығы: Мейірбеке ісі
Кафедрасы:
Курс:1
Тақырыбы: Табиғи орта ... ... ... ... ... ... ... Г.Т.
Группа:101
Бағасы:____
Ақтөбе 2015 жыл
Жоспар:
1.Кіріспе бөлімі .
Экологиялық фактор дегеніміз не ... ... ... ... ... Биотикалық фактор .
б) Антропогенді фактор .
3. Қорытынды бөлімі ... ... мен ... орта ... ... ... ... түрі.
Сыртқы орта дегеніміз қарастырылып отырған обьектіден
немесе субьектіден тыс жатқан бірақ олармен ... ... ... мен ... оның ... мен ... орта ... түсінік сыртқы ортамен бідей, алайда мұнда
тірі организмдерге немесе обьектілерге тірі ... ... ... ... ... тіршілігіне
қажетті жағдайы бар ортаны сипаттау үшін мекендеу ортасы деген термин
қолданылады.
Қоршаған орта және ... ... орта ... түсініктер кеңінен
пайдаланылып жүр. Қоршаған орта обьектімен немесе ... ... ... ... ... бірдей орта. Қоршаған табиғи ортаға
табиғат обьектілері – жер, атмосфералық ауа, су, ... және ... ... ... ... ... ... кешендер (қорықтар,заказниктер,
ұлттық табиғи ... ... ... ... ... ... ... қозғаушы күш ретінде ... ... ... ... ... деп ... Табиғи жағдайда
организм көптеген факторлардың ықпалына ұшырап отырады.Тіршілік иелері
бейімделу ... ... ... ... ... өлім ... болады) кез келген орта жағдайының
ішкі және сыртқы күшін ... ... ... ... ... және экожүйелердегі процестердің ... ... ... отырады.
Экологиялық факторлар мынадай түрлерге бөлінеді:
-тіршіліксіз орта факторлары ... ... ...... бар ортаның факторлары;
-антропогендік – адамның шаруашылық қызмет қаракетінен тікелей немесе
жанама түрде туындайтын ... ... ... тірі организмдерге тікелей немесе жанама
түрде әсерін тигізетін бейорганикалық табиғаттың
құбылыстары мен құрамды (тіршіліксіз) бөліктері. ... ... ... ... ... шегін
анықтайды, олардың табиғаты физикалық-химиялыққа жатады.
Абиоталық факторлар климаттық, эдафиялық,
гидрографиялық болып ... ... ... деп ... күн ... келу ... ауа массаларының
айналасынан, жылу мен ылғалдың теңдестігінен, атмосфералық
қысымның динамикасынан және басқа да метеорологиялық
элементтерден ... ... ... ... ... ... жарықтық режим, қысым,
атмосфералық жауын-шашын, және т.б. жатады. Климаттық
факторлардың ... өте ... рөлі бар ... ... ... ... Ол ... термиялық режимі мен
жылулық балансын анықтайтын энергияның негізгі көзі, барлық
организмдердің морфологиясы мен физиологиясы, жалпы
алғанда тіршілік осы ... ... ... ... ... күн ... 100 % деп алсақ,
шамамен оның 19 % атмосфера арқылы өткенде сіңіріледі. 34 %
космостық кеңістікке кері қайтарылады, 47 % жер ... ... ... ... ... ... ... мен жануарлардың ... ... ... рөл ... экологиялық маңызды фактор.
Жер шарындағы ... тірі ... ... ... мен ... космостан келетін күн жарығына байланысты. Физикалық
тұрғыдан қарайтын ... ... ... ... ... түрде
сәулеленетін электрмагниттік табиғаты бар фактор.
Біздің көзіміз тек электрмагниттік тербелу ... ... ... ... – 0,75 мкм-ден 0,2 мкм-ге дейін
қабылдайды. Бұл аралықтан жоғары, яғни спектрдің инфрақызыл
бөлігіне жататын ... 0,75 ... ... ... сай ... біз жылу ... ... ал қысқа
толқындарды – ультракүлгін сәулелерді біздің сезім мүшелеріміз
тікелей қабылдамайды.
Күн сәулесінің жарықтық дәрежесі 100 мың люкс болса,
айдың толған кезіндегі жарығыныкі не бәрі 3 пен 5 люкс ... ... ... ... ... болсақ спектр бірнеше түске: қызыл, қызғылт сары, сары,
жасыл, көгілдір, көк және ... ... ... ... бәрі
араласқанда ақ түс береді.
Жерге түсетін радиация ағымындағы ультракүлгін бөлігіне
1 %-дан 5%-ға, көзге түсетін – 16%-дан 45%-ға дейін және
спектрдің ... ... ... 84%-ға дейін келеді.
Энергияның спектрлерге таралуы атмосфераның массасына
байланысты және Күннің биіктігіне қарай өзгеріп отырады.
Таралған радиацияның (қайтарылған сәулелер) мөлшері Күннің
тұратын биіктігі ... ... және ... ... өскеніне
байланысты жоғарылайды.
Өсімдіктер мұхиттардың түбінде, не 100-200 м-ден кейінгі
тереңдікте, қараңғы үңгірлерде ... ... ... ... ... үшін өте ... фотосинтез
процесі жарықсыз жүрмейді. Биосфераның объектілерінде олардың
таралуы да жарыққа байланысты. Өсімдіктер 380-нен 710 нанометр
толқындар ұзындығы аралығындағы күн сәулесін қабылдайды.
Жануарлар да осы ... ... ... ... ... жарық энергия көзі ретінде емес, кеңістікте дұрыс бейімделуі мен
бағыт алуына қажет. Көру мүшелері жоқ, ... ... ... көптеген
жануарлар, кеңістікте жылжып
қозғалуы үшін басқа сезім мүшелерін пайдаланады. ... ... және ... да ... организмдердің
тіршілігіне жарық қажетті фактор болып саналмайды.
Өсімдіктер мен жануарлардың тіршілік әрекетіне
фотосинтезге, заттек алмасуға, ... ... ... т.б. )
елеулі немесе жанама әсер тигізетін абиоталық фактордың бірі
температура. Көптеген организмдердегі белоктардың қызмет
атқаратын шегі 0 ... 50 С-ге ... 0 ... ... мағынада
ұлпадағы су қатады, ал 50 С жоғарыда белок молекулаларының
құрылысы бұзылады. Бірақ-та ерекше төзімді белоктары бар
түрлеріде кездеседі, олар 60-90 С ... ... ... ... ... кейбір көк-жасыл балдырларды,
көгеретін саңырауқұлақтар мен бактерияларды жатқызуға болады.
-12 С шамасында өсетін бактериялар да кездеседі. Сонымен, әр-
түрлі организмдердің ... ету ... мен ... ... температура режиміне байланысты келетіні айқын.
Организмдердегі заттектер алмасу процесінің жылдамдығы да
олардың ... ... ... ... ішкі ... орта ... ... өзгеріп
отырады. Сыртқы орта температурасы тұрақты болмағандықтан
заттек алмасу процесінің жылдамдығы да ... ... ... ... Осындай өз денесінің температурасын реттей
алмайтын жануарлар түрлерін пойкилотермді деп ... ... ... ... ... мен ... хордалы жануарлар түріне тән қасиет.
Жанды заттардың арасында тек ... мен ... ... тұрақты ұстай алады. Оларды
гамойотермділер дейді. Сүтқоректілердің денесінің температурасы
әдетте 36-37 С, ... 40 С ... ... ... заттек алмасу процесі өте жоғары жылдамдықпен
өтіп отырады.
Қоршаған орта мен олардың ... ... ... 90 С ... ... ... ... түлкісінің дене температурасы 38,3 градус болғанда
елу градус ... ... ... бере ... ... ... үш ... температура
деңгейін белгілеуге болады. Алдымен бұл тиімді келетін
температураның минималды және максималды деңгейі, былайша
айтқанда жануарлардың тіршілік қабілеті сақталатын температура
аралығының жоғарғы және ... ... Әр ... тән өлім
мен аяқталатын температура шамасы, сонымен қатар нағыз оңтайлы температура
аралығы болады. Бос жылжымалы жануарлар
осы қолайлы температура бар ... ... ... ... ... ... жануарларға гетеротермиялық
қасиет тән, олар жылдың қолайсыз мерзімінде ұйқыға кетеді
немесе есінен айрылып ... ... ... ... ... ... ... температураны сақтай алады, ал
белсенділігі төмендегенде дене температуралары төмендеп,
заттек алмасу процестерінің жүруі де бәсеңдейді. Осындай
жануарларға саршұнақ ... ... ... жарқанаттар,
сұрқарлығаштар, құрқылтайлар және т.б. жатады. Жылу балансын
қамтамасыз ету мен температураны реттеу механизмі түрлердің
түріне байланысты әр түрлі ... Олар ... ... ... ... ... тіршілік тұрмыс
қалпына байланысты.
Абиоталық факторларға физикалық өрістерді
(гравитациялық, магниттік, электрмагниттік), иондаушы және ... орта ... ( ... тербеліс,
толқындар, жел,ағыс, тасу), табиғаттағы тәуліктік және маусымдық
өзгерістерді жатқызуға ... ...... ... анықталтын
фактор, сондықтан оны топырақтық фактор деп те ... ... ... ... да ... ... Өсімдіктердің әр алуандылығы мен түрлік құрамы
топырақтың құрылымымен және құрамымен, қасиетімен
(қышқылдығы, құнарлығы, т.б.) анықталады. ... ағаш ... ... ( қайың, бал қарағай)
тамыры көп ... тоңы бар ... аз ... ... ... ... Ал көп ... тоң жоқ
жерлерде осы өсімдіктердің тамыры аздау жайылып, тереңге
қарай бойлайды. Көптеген дала өсімдіктері тамыры арқылы суды
үлкен тереңдіктен ала алады, ал ... ... ... ... ... ... тамырлармен сіңіріп отырады.
Топырақтың әр түрлі қасиетіне байланысты өсімдіктерді
бірнеше экологиялық ... ... ... ... топырақтың қышқылдығына
қарай: 1) ацидофильді түрлерге –
олар рН 6,7 төмен қышқыл топырақтарда өседі ( шымтезекті ми
батпағы өсімдіктер) ; 2) ... – рН 6,7 - 7,0 тең ... ... ( ... ... көпшілігі) ;
3) базифильді - рН ... 7-ден ... ... ... ( ұлпа
гүл) ; 4) индифференті - рН әр ... ... өсе ... ( ... жалпы құрамына қарай, осы фактормен
байланысына сүйеніп организмдер : 1) олиготрофтыларға ... ... ( оның ... минералды заттектерді) көп
қажет етпейтін өсімдіктер мен микроорганизмдер ( мүкжидек,
қызанақ, көкбұта,сфагнум мүгі, қарағай) ; 2) ... ... ... ... түрлері көп, әр түрлі құнарлы
жерлерде күй талғамай өніп ... ... мен ... ; ... - ... заттектерді,
соның ішінде минералды заттектерді аса қажет етпейтіндер (шырша,
саңырауқұлақтар) ... ... көп ... ... ... өнім ... өсімдік түрлерін (бидай,зығыр,күнбағыс,
қалақай, таңқурай, кейбір мүктер, балдырлар,саңырауқұлақтар)
нитрофильді деп атайды. Тұзды жерге бейімделіп өсетін
өсімдіктер тобы галофиттерге ... ... су ... ... таралуына әсер тигізетін судың
физикалық (тығыздық, жарық режимі, температура, ағыс жылдамдығы, қысым және
т.б. ) және химиялық (тұздылық,
қышқылдық, ... ... ... т.б. ) ... ... ... физикалық факторлардың ішінде су тығыздығына
тоқталайық. Су тығыздығы – суда тіршілік ететін ... ... және әр ... ... ... фактор. Тазартылған судың +4 С-де тығыздығы
1 г/см тең. Еріген сулары болатын табиғи судың тығыздығы
жоғары келеді, 1,35 г/см ... ... ... ... әр 10 ... сайын орта есеппен 1 10 Па (1 атм) жоғарылап
отырады.
Организмнің кейбір ... ... ... ... ... ... Мысалы, көптеген балықтар түрлері,
омыртқасыз жәндіктер, теңіз жұлдыздары, шаян тәрізділер 400-500
атмосфералық тығыздыққа тең ... бар ... ... ... су ... ... гидробионттардың
жүзіп жүруіне жағдай туғызып отырады. Қалқыма, суда енжар
жүзіп жүретін организмдерді ерекше экологиялық гидробионттар
тобына біріктіріп, планктондар деп атайды. Бұл ... ... ... ... ... ең маңызды мәселе болып
табылады. Олар батып кетпеуі үшін ... ... ... ... ... арттыруға бейімделеді. Сондықтан
фитопланктонда микроскоппен көрінетін бірклеткалы балдырлар
басым болады.
Бос түрдегі және топырақтағы суда болатын қыщқылдар,
сілтілер,тұздар ... ... үшін ... ортаның өте
маңызды факторларына жатады. Өте қышқылды суы бар
суқоймаларында тіршілік кездеспейді. Жануарлар әлеміне ең бай
сулары бар ... рН ... ... ... шамалы сілтілі су
қоймалары жатады. Қышқылды немесе сілтілігі рН> ... ... ... түрі мен саны күрт ... факторларға тірі организмдердің ортаға тікелей не аралық
ықпалын тигізетін факторлар тобы жатады.
Биоталық факторлар дегеніміз бір организм ... ... ... ... өлі мекен ортасына тигізетін әсер
ықпалының жиынтығы. Биоталық факторларға зоогенді (жануарлар
әсері), фитогенді (өсімдіктер әсері), микробогенді (микроорганизм
әсері) факторлар жатады. Мысалы, кейбір ... ... ... ... ... бөліп шығарады, ол микроорганизмдерге
(бактериялар, саңырауқұлақтар) ... ... ... ... ... ... және ... неше түрлі вирустар мен микроорганизмдер өсімдіктердің
жұқпалы ауруларын кең таратады. Оған ... ... ... тат ... мен ... картоп фитофторозын,
т.б. келтіруге болады. Сондай-ақ ауру малдар арқылы жануарлар ... ... ... ... тарайтын жағдайлары болады.
Организмдер арсындағы қарым-қатынас өте күрделі
және алуан түрлі, оларды ... ... ... және жанамаға бөлуге болады.
Тікелей байланыс қоректену жолымен анықталады:
өзінің тіршілігіне энергияны кейбір ... ... ... ... жеу арқылы алады. Өз кезегінде ... ... ... ... ... ие- паразит
жүйелеріндегі қарым-қатынас нәтижесі табиғи іріктелуі және
икелімденгендердің сақталуын ... ... ... санының
динамикасын анықтайды. Жанамалық қарым-қатынаста
бір организмдер екіншілерге ортатүзушілік рөлді атқарады.
Мысалы, ормандарға локалдық және әлемдік ортатүзуші функция
тән, олар ... және суды ... ... Сонымен қатар,
орманда ағаштардың морфологиясына байланысты пайда ... ... ... ... орман жануарларының, шөп
өсімдіктерінің, мүктің өсіп дамуына жағдай туғызып отырады.
Су қоймаларында және ... ... ... ... өте ... ... - ... негізгі көзі болып саналады.
Өсімдіктер басқа организмдердің тіршілік ... ... ... ... ... ... сабақтарында көптеген құрт-құмырсқалардың ... ... ... ал ағаш ... мен ... ... тұратын жері.
Жер бетіндегі және сулы ортадағы организмдердің бір-бірімен ... Тірі ... ... әрекет жасауын жіктеу олардың
өзаралық ... ... ... яғни бір түрге жататын жеке немесе
организм топтарының өзара қатынасы, және әр түр өкілдерінің
қарым-қатынасына негізделген гетеротиптікке бөлінеді. Жануарлар
арасында азықтық үлестің тек бір ғана ... ... ... заттектердің шектеулі мөлшерімен ғана
қоректенетіндер ( олигофагтар) және әртүрлі өсімдіктекті мен
жануартекті азықтарды пайдаланатын жануарлар (полифагтар)
түрлері кездеседі. Мысалы, монофогтар – бір өсімдік ... ғана не ... ... ... ... ... ғана жануар түрін
жейтін ... және т.с; ... әр ... ... мен қоректенетін
жыртқыш сүтқоректілер, әр түрлі шөптермен ... ... ... ... ... ... ... түрімен қоректенеді)
жатады.
Гетеротиптік қарым-қатынастың ең көбірек тараған түрі ... бір ... ... ... аңдуы мен оларды ұстап жеуі
мысалы, құстардың – ... ... ...... табан балық-кейбір омыртқасыз жануарларды т.б.
Екінші түрі - паратизм. Организм – паразит ... ... ... ... ... ) ... ... ұлпаларында тұрақты не белгілі бір кезеңде мекендеп оның
есебінен өзіне қажетті заттектермен қоректенеді. Организм-иесінің
сыртында тіршілік ... ... ... ... ... ... деп, ал организм иесінің ішінде
тіршілік ететіндерді эндопаразиттер деп атайды. Мысал ретінде
әр түрлі аурулар қоздыратын битті, ішек ... ... ... ... кенені, вирустарды, бактерияларды,
көптеген саңырауқұлақтарды, астық дақылдарының ... ... ...... ... ал ... арам шырмауықты немесе омеланы ( улы ақ ... ... ... ... ... бір мысал ретінде жылқының ішегінде
оның ішек сөлімен қоректенетін ... ... ... ... Ішек ... ( ішкі ... ... табылады. Стация жануарлардың немесе жануарлардың бір
түрінің тұрақты ... ... ... ... ... ... ... басқа түрлері
ішінде жұртқа жақсы таныс ... ... ... ... ... (әр түрлі қоректік деңгейдегі организмдер –
өсімдіктер мен тозаңдандырғыштар, өсімдіктер мен ... ... ... ... адам мен ... өсімдіктер
арасындағы қарым-қатынас ) ; форезия- кеңістікте бір организмнің
басқалардың көмегімен орнын ауыстыруы ( мысалы, өсімдік
тұқымдарының құстармен және ... ... бір ... ... тамақтармен немесе басқалардың
шығындыларымен қоректенуі (мысалы, арыстаннан қалған
тамақты жейтін ... мен гриф ... ... ... ... жүретін жабысқақ балық), былайша айтқанда,
оларды жатып ішер, сіңбе деп те атайды; синойкий – бірге тіршілік
ету ... жас ... ... ... ... ... ... шатырының астына тығылып қалуы) ; нейтрализм -
жалпы бір жерде мекендейтін бірнеше түрлердің бір-біріне
байланыссыз қарым-қатынаста болуы (мысалы, арыстан шөппен
қоректенбейді, ... ... ... ... оған ... емес, себебі оның қоректенуге пайдаланатын антилон
популяциясынының тығыздығы осыған байланысты; тиін мен
бұлан бір орманда тіршілік еткенмен,бір-бірімен байланыссыз,т.б.);
аменсализм - бір бағытта ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер көлеңкеде
қалып қояды да зиян шегеді, ал шыршаға бұл ешқандай әсер етпейді), ... ... ... ... ... ... әсерде) ала алмайды.
Тағы да бір өте маңызды организмдер арсындағы қарым-
қатынастың түрлеріне бәсекелестік жатады. ... ... ... үшін күресер көрінісінің бір түрі немесе
әр түрдегі ... сол ... ... ... өз ... ... жету жолындағы келісімге келмейтін
бәсекелестік ... ... бір түр ... ... және ... түрлер болып бөлінеді.
Осы түрлердің бәріне қатысты бір қағида бар: бәсекелестердің
мұқтаждары неғұрлым ұқсас келсе, соған байланысты ... ... ... ... ... Осы ... ... жойылады, ал жеңгендер өз ұрпақтарын
қалдыруға мүмкіндік алады. Былайша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі бәсекелестіктің негізгі объектілеріне көбіне территория,
энергия (жарық), ... ... ... ... және жиі ... ... бірін-бірі көлегейлеп, пішіндеріне
немесе белгілі бір бөліктерінің опат болуына итереді. Тұрарлық
бәсекелестікке күн көздері – бірдей азық кеңістік тағы сондайлар
үшін бірнеше ... ... ... ... ... ... топырақ
түзілуі мен қызметінде маңызды рөл атқарады. Оларға бірнеше
кезекте жасыл өсімдіктерді жатқызуға ... олар ... ... ... алып ... өлген ткандарымен қайтарып
отырады.
Өсімдіктер топырақтың төменгі қабатындағы элементтерді
беткі қабатқа жылжып отыруға, былайша айтқанда биологиялық
миграцияға ... ... та ... түзу ... ... рөлді
атқаратын топырақта мекендейтін тірі организмдер: микробтар,
омыртқасыздар және басқалар. Микроорганизмдер көмегімен
химиялық қосылыстардың трансформациясы, ... ... ... ... ... циклындағы азотты ұстау (азотфиксация)
процесін азотты бактериялар іске асырады. Олар атмосферадағы
молекулалық азотты байланыстырып, оларды басқа организмдердің
азотты қосылыстарды – амин ... т.б. ... ... ... азотты ұстау арқылы шығатын
өнімдердің жалпы мөлшері 160-170 млн. т/ ... ... деп ... ... ... ... туындайтын фактор. Адамның шаруашылық іс-әрекеті
салдарынан қоршаған ортаның кейбір жерлерінің өзгергені
соншалық, табиғи құрауыштарының байланысы басқа болып,
бұрынғы кешендермен салыстырғанда жаңа кешен қалыптасады.
Дүние ... ... шығу тегі ... ... саналады. Қазіргі уақытта шөл аумағы 10 миллион шаршы
километрге жетті, бұл бүкіл құрлық аумағының 7 пайызына ... жер ... ... ... ... егіс алқаптарының тым
үлкен болуы, олардың дұрыс күтілмеуі,
қорғаныш орман-тоғай белделері мен ықтырма белдеулердің
болмауы, ... ... ... ... ... ... ... жалаңаштануы, малдың тым көп жайылуы тағы да басқа
жұмыстардың ... ... ... орын ... ... ... ... әсерінің артуынан
күрделі экологиялық проблемалар: көшетхана эффектісі, қышқыл
жаңбыр, ормансыздану, ядролық қыс, озон қабатының ... ... ... т.б. ... факторларға
өнеркәсіп индустриясы барлық салалары, көлік,ауылшаруашылығы
орман шаруашылығы, энергетика, атом ... ... ... ... тау- кен ... ... т.б. ... Вашингтон қаласында орналасқан бүкіләлемдік
бақылау институтының мәліметтері бойынша табиғи орта жылдан
жылға ... ... ... ... ... 16,8 млн. га ... ... орман жойылып жерді
дұрыс пайдаланбау салдарынан 6 млн. га шөл пайда болып,қышқыл
жаңбырдың 50 млн.га орман зақымдалып,планетадағы жыртылатын
жердің 26 млд. т ... ... мен ... 20-30 ... ... ... ... туып отырғаны анықталған.
Жоғарыда құрастырылған абиоталық, биоталық және
антропогендік ... ... ... ... ... ... кез ... әсерлерін табиғи пайдалану
факторы деп атайды. Табиғи пайдаланудағы фактор объектілер
түрлеріне байланысты үш ... ... ... ... ықпал жасайтындар;
- өндірістің өзіне әсер ететіндер (мысалы, ортаның ластануы) ;
- табиғат пайдаланушы ретінде адамға әсер ... ... ... топтастырылуын
талқылауды аяқтай келе, олардың барлығының жиынтығы
экожүйенің қасиеттеріне ғана емес, оның даму ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз.
Қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды оңтайлы
пайдаланудың ... ... ... жанды және
жансыз компоненттері арсындағы байланыстардың ғылыми
негіздерін ескермей шешуге болмайды.
Антропогендік өндірістік фактор. Жоғарыда антропогенді
факторды кең ... ... ... енді ... қоршаған орта жүйесіндегі оның бір негізгі бөлігінің
бірі болып саналатын антропогенді өндірістік ... ... ... ... (АӨФ) деп ... өндіріс
процесіне қатысатын қызметкердің денсаулығын өте-мөте
қолайсыз зардаптарға ұшырататын және белгілі өндіріс процесінің
нәтижесінде ... ... ... өзгерістерге итеруге
қабілеті бар факторды айтады. Бұл жерде тағы да еңбектік,
өндірістік әрекетке байланысты фактор туралы анықтамаға ерекше
көңіл бөлініп отырғанын еске саламыз. АӨФ әр ... ... ... ... ... антропогендік өндірістік ... ... ... ... ... бөлінеді.
АӨФ тигізетін әсеріне байланысты мынадай түрлерге
бөлуге болады:
- зиянды-әсерлері белгілі жағдайда ... ... ... ... ... ... төмендететін антропогендік өндірістік
факторлар (мысалы шу,діріл,электр
магниттік өрістер, зиянды заттектердің шығындылары);
- қауіпті-әсерлері белгілі жағдайларда өндірісте ... ... ... басқа да денсаулықтары
күрт төмендемеуіне апаратын антропогендік өндірістік факторлар
(электр тоғы, белгілі деңгейдегі газ түріндегі хлордың мөлшері,
шу, діріл және т. б.) ;
-ерекше ... ... ... ... ... ... ... өзіне тиісті энергия қорының
талқандататын түрі мен мөлшерінің бөлінуі, сонымен қатар кейбір
шикізат түрлері, ... ... ... ... ... қалдықтары, өнеркәсіп алаңында орнатылған технологиялы
құрал жабдықтар апаттық процеске тартылып халыққа,
қызметкерлерге, қоршаған ортаға және өнеркәсіп кәсіпорынның
өзіне апаттық зардап ... ... ... сәулелену, өрт, жарыс, көп мөлшерде газ тәрізді
хлордың шығуы) антропогендік өндірістік фактор болып саналады.
Егерде АӨФ айқындалып және ... ... ... ... ... ... жеткізетін әдістер мен
құралдар жасалып отырса, онда өндіріс процестері ... ... ... қамсыздандырылған болып саналады.
Қорытынды
Адам мен қоршаған орта арасындағы байланыстарды үйлесімді
ету проблемасын шешу үшін әр түрлі бағытта: техникалық,
ұйымдастырушылық, әкімшілік, экономикалық, әлеуметтік – ... ... ... ... Осы жүйелі проблеманы келісті
заңдылық негізі бар нормаларды ... ... ... ... ... :
1. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова: «Экология», Алматы ... Г.С. ... Г.Т. ... «Экология», Алматы 2002

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
Герберт Спенсер9 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Мектепке дейінгі білім беру мекемесі мен мектепалды сыныбындағы педагогикалық үрдісте қолданылатын халық педагогикасы мен ұлттық салт-дәстүрлердің тәрбиелік мәні7 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
Өнеркәсіптік революция және индустриялық дамудың басы13 бет
Табиғи ресурстарға меншік құқығы5 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
Адам онтогенезінің қауіпті кезеңдері, тератогенезді факторлар14 бет
Балалар мен жасөспірімдердің жалпы өсу мен даму заңдылықтары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь