Қазақстанда Азамат соғысы жылдарында жасақталған Қызыл армияның әскери бөлімдері мен құрамалары (1918-1920 ж. ж.)

Қазақстанда азамат соғысының басталуына байланысты жергілікті халықтың көптеген өкілдері өз еркімен революция жеңісін қорғаушылар қатарына қосылды. Халықтың осы патриоттық қозғалысын ескере отырып, РСФСР Ұлт істері жөніндегі халкоматы 1918 жылы тамызда Қазақ ұлттық оскери бөлімдерін құру жөнінде шешім қабылдады. 1919 жылы 3 сәуірде республиканың әскери-революциялық советі Қырғыз (қазақ) әскери комиссариаттары туралы Ережені бекітті. Ереже бойынша республика әскери комиссариатьшың негізгі міндеті еңбекші қазақ халқы арасынан Отан қорғауға әрбір әскери бөлімдер құру болып белгіленді.
        
        4. Қазақстанда  Азамат  соғысы  жылдарында  жасақталған  Қызыл  армияның
әскери бөлімдері мен құрамалары (1918-1920 ж. ж.)
Қазақстанда азамат ... ... ... ... ... ... өз ... революция жеңісін қорғаушылар қатарына
қосылды. Халықтың осы патриоттық қозғалысын ескере отырып, РСФСР Ұлт істері
жөніндегі халкоматы 1918 жылы ... ... ... ... ... ... ... қабылдады. 1919 жылы 3 сәуірде республиканың ... ... ... ... ... комиссариаттары туралы Ережені
бекітті. Ереже бойынша республика әскери комиссариатьшың ... ... ... ... ... Отан ... әрбір әскери бөлімдер құру болып
белгіленді.
Алғашында әскери бөлімдер бүкіл елімізде, оның ішінде қазақ өлкесінде
1918 жылы 15 (28) ... ... қол ... ... ... Қызыл
Армиясын ұйымдастыру жөніндегі Халкомсовтың декретіне сәйкес ... (1918 жылы ... Оның ... ... ... ... мәселе бүкшелкеде еңбекшілердің көптеген съезд, жиналыс
және митингідерінде талқылаңды. 1918 жылы ... ... ... съезі Совет өкіметін қолына қару алып қарғағысы келетін қазақ
еңбекшілерінің тілегіне орай, атты ... ... ... ... ... Торғай облысының төтенше әскери комиссары Ә.Т.Жангелдин арқылы
Холкомсовқа өтініш етіп, осы ... ... пен және ... ... ... көрсетуін сұрады. Совет әскери бөлімдерді толықтыру
жөніндегі нұсқауды бекітті. 1918 жылы ... ... ... Семей облысының
жұмысшы, шаруа, солдат, қырғыз (қазақ) және ... ... ... ... ... бойынша облысқа , советтің жасақтау жөніндегі комиссиясы
әскер қатарына еріктілерді жазуға кірісті. Наурызда Советтің шешімімен Форт-
Александровскіде (Ақтау) 100 ... ... рота ... ... ... ... құрған құрамында И.Д.Дубинин, В.Трацевский т.б. бар
әскери штаб пен жасақтау жөніндегі комиссия сәуірде атқыштар ротасы ... ... ... ... 200 ... ... ... коммунист
Л.П.Емелев басқаратын Қызыл Армияның 1300 адамдық бірінші Жетісулық
Социалистік жаяу ... ... ... ... ... ... басқаратын 500 адамдық отряд жасақталды. Қостанайда осы кезде
жалпы саны 1045 ... ... ... атқыштар полкі мен ерекше атты
әскер отрядын жасақтау аяқталды. ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы, шаруа және әскерден
босатылған майдангер-солдаттар, тыл жұмысындағылар ... ... ... нәтижесінде жүзеге асты. Өлкенің барлық ұлттарының еңбекшілері
— қазақтар, орыстар, қырғыздар, украиңдар, татарлар, дүнгендер, ... ... ... ... бөлімдерін құруды қызу қолдап, өз еріктерімен оның
қатарына етті. Азамат соғысы мен әскери ... ... ... ... ... ... жергілікті жерлерде Совет өкіметін
нығайту және ... ... ... қарсылығын басу үшін
пайдаланылады. Олар Орынбор даласында Дутовты ... ... ... ... ... (1918 ж. ...... бүліктерді басуға
қатысты. Сан жағынан алғанда жергілікті жерлерде еріктілерден жасақталған
өскери бөлімдер онша көп емес еді. 1918 ... май ... ... Қазақстан
жерінде жасақталған құрамалардағы еріктілердің саны 7 мың адамнан аспады.
Оларда ұйымдық жағы жеткілікті ... ... ... ... еді. Бір ізге түскен, орталықтандырылған басқару аппараты
болмады. Командалық ... ... ... ... ... ... Соған
қарамастан Қазақстанда сол уақытта, бүкіл еліміздегі сияқты, В.И.Ленин
сөзімен айтқанда, күш жинап, "...тас ... тас ... ... социалистік
Қызыл Армияның ірге тасын қалап..." жатқан кез болды.
1918 ... ... ... 1920 ... ... ... ... қарулы қоқан-лоқысы өзінің шеңберінен ... ... ішкі ... ... ... ... ... Қазақстанның советтенген аудандарындағы партия совет органдары, бүкіл
еліміз сияқты, ... ... ... 5-съезінің шешімі негізіңде
жалпыға бірдей әскери міндеттілікті енгізіп, тұрақты армия құруға кірісті.
Болыс, ... ... және ... ... ... ... 1918 ж. 8 сөуірдегі декретіне сәйкес ... ... ... ... айналысты. Қазақстандағы советтік аудандар, Шығыс
Ақтөбе және Жетісу майдандарыңцағы әскери бөлімдер мен ... ... ... ... ... ... Қазалы, Жетісу
партия ұйымдары мен әскери ... ... ... ... пен оқ-дәрілер жіберіп отырды. Наурызда Перовск
әскери комиссариаты ... ... ... ... 440 ... отряд,
Темір комиссариаты 400 адамдық батальон жіберді. 1918 ж. тамызда РСФСР Ұлт
істері жөніндегі халкоматы қазақ ұлттық әскери ... ... ... ... Бұл қазақ халқының мемлекет қорғанысы ісіне ... ... еді. ... ... ... А. ... пен Қырғыз (қазақ) Дала
өлкесінің комиссары Ә. Жанкелдин 1919 ж. қаңтар — ... 500 ... ... ... ... ... ... Қызыл әскерлер арасында
төртіпті күшейтіп, тәрбие жұмысын жүргізуге Кәкімжан ... ... ат ... ... Батысында қазақ әскери бөлімдерін
жасақтау ісімен 1918 ... ... ... ... Орда ... ... ... Хангерей ұлы басқаратын ұлт ... ... ... бөлімінің әскери бөлімшесі айналысты (кейіннен
белімше әскери іс жөніндегі Қырғыз (қазақ) комиссариаты ... ... Оған ... ... жергілікті партия, совет органдары
көмекгесті. Мұнда Орда, Казақ Таловкасы, Шоңай, Сайхын, ... ... ... мен ... еңбекшілерінен дербес атқыштар полкі жасақ-
талды. Бұл полк 1919 ж. ... ... ... бригадасының
қүрамына кірді. Жәнібек ауданында қазақ кедейлерінен Н.Дрюнин басқарған
дербес өскери бөлім ... 1919 ... жайы ... ... ондаған
пулеметтер мен зеңбіректерден, мотоциклшілер взводынан түратын 1700 адамдық
Қазақтың 1-үлгілі атты ... ... ... ... ... алғашқы
ұйымдастырушыларының бірі 1918 жылдан коммунист Бисен Жөнікешев кейін ... ... ... ... ... ... Алма Оразбаева, Хамит
Чурин, Нұрсұлтан Бикетовтар ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... болған Ш.Жексенбаев,
генерал атағын алған Рамазан ... т.б. ... ... ... 1919 ... жазында қарақшыларға қарсы шайқаста көрсеткен ерлігі мен
қаһармандығы үшін полк ... ... ... ... ... ... ... кейін полк оңтүстік майданда шайқасып, ... ... 1919 ж. ... ... ... ... Аткарск қаласында
Бөкей даласындағы қазақтардан 3500 жауынгерден тұратын Дербес ... ... ... ... ... ... ... бөлімдерді жасақтауға
М.В.Фрунзе, В.В.Куйбышев, В.И.Чанаев, Ә.Әйтиев коп көмек ... ... ... ... М.В.Фрунзенің "Туысқан кырғыздар" деген
үндеуін жылы қабылдады. Қазақстандық әскери ... ... ... ... ... ... К.К.Мамонов,
Б.А.Анненков, Г.И.Семенов, ... Фон ... ... ... ... ... көп ұлттық Совет халқымен бірге Совет ... ... ... ... ... ... ... жауларынан
жанқиярлықпен қорғады. Бригада құрамына кіретін Қазақтың 2 ... ... ... ... (кейіннен Совет армиясының полковнигі) басқарды.
4-Шығыс майданы армиясына қосылған бұл ... Орал ... ақ ... ... ... 1919 жылы ... майданының құрамында
Қостанай партизандарынан жасақталған 785 адамдық 4-Долбышын атқыштар полкі
қосылды. Осы ... Орал ... ... ... ... ... Экземплярский басқаратын атты өскери полкі құралды. Оның үш
пулеметі, 700 ... ... ... ... полк ... 600-ге ... бірге қоршауға кезінде Оралды қаһармандъіқпен қорғады.
Қазақстаңда Совет өкіметін орнатуға ... ат ... ... ... жылы Николаевск қаласында жасақталған 25-атқыштар дивизиясы болды.
Дивизия 1918 ... аяғы — 1919 ... ... ақ ... Еділ ... ... шайқасты. 1918 жылы 7 қазанда Самараны, 1919 жылы 24 қаңтар
Оралды, 1919 жылы наурызда ... азат ... жылы ... ... қоршаудан босатуға қатысып, 1919 жылы
5 қаңтарда Гурьевті жаудан босатты. 1919—1920 ... ... ... ... бірқатар құрамалар жасақталды. 1919 жылы 26 ... ... ... Революциялық Советінің
бұйрығымен Орынбор мен Ақтобедегі 1-Армия ... 1 ... ... ... ... ... ... революциялық
Советінің 1920 жылы 12 ... дағы ... ... ... ... ... Қырғыз және Өзбек атты әскер бригадасының
Екінші-Түркістан атты әскер дивизиясы жасақталды.
1918 жыддың ... 1920 ... ... дейін тек қана Ақтөбе
майдандарыңда өлкенің әскери комиссариаттарында жасақталған 1375 адамдык 1-
Торғайреволюциялық полкі, 5 ... ... 400 ... атты ... ... 771 ... 1-коммунистік полкі, 785 адамдық 4-
Долбышын атқыштар полкі, 2-Біріккен атқыштар полкі (Перовск және Қазалы
батальонынан) шайқасты. Сол ... ... ... ... ... саны 4968 адамдық, 18 зеңбірегі мен 23 ... бар ... ... ... ... ... батальонын және бірнеше арнаулы
бөлімдерді жасақтап, Жетісу майданына жөнелтті. Облыс ... ... ... 9587 адам ... ... ... ... әскери бөлімдер жасақтау өлке азат етілгеннен кейін де
жүргізілді. 1920 жыддың ... ... ... ... ... саны 9 мың ... Дербес далалық бригада, 3 қорғаныстық атты әскери
полкін, 6 дербес эскадрон және арнаулы мақсаттағы 8 бөлім ... осы ... ... саны 5,5 мың ... артық дербес қырғыз атты
әскери бригадасы, ... ... ... ... коммунист Магаз
Масанчи басқаратын 15-Дүнген атты әскер полкі, Дербес Ұйғыр атты ... ... 1920 ... ... Жаркент, Нарын қалаларында
мемлекеттік шекараны күзететін ұлттық бөлімдерді жасақтау табыспен өтгі.
Қазақстан еңбекшілері Коммунистік партия мен Совет ... ... ... және ... ... ... ... Совет
мемлекеті Қарулы Күштерінің құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... Бұл ... бөлімдерге жергілікті ұлт
еңбекшілері мейлінше көп қабылданды.
5. ... X ... жаңа ... ... (ЖЭС) және ... халқын ашаршылыққа ұшыратуы. Жер-су реформасын жүзеге асыру
1920 жылдың аяғында Коммунистік партия жаңа экономикалық саясатты
(ЖЭС) өзірлеуге ... 1921 ... ... басында Ленин азық-түлік
салғыртының орнына азық-түлік салығын енгізудің қажеттігін атап көрсетті.
1921 жылдың 8—16 наурызында ... X ... ... ... ... ... ... мен натуралды салық туралы баяндамасында
салғырттан азық-түлік салығына көшудің, жаңа ... ... ... жете ... ... экономикалық негізін салу үшін жаңа техникалық базада ірі
өнеркәсіпті қалпына келтіріп, қайта құру ... ... ал бұл ... ... ... шикізатпен қамтамасыз ететін ауыл
шаруашылығын ең алдымен қалпына ... ... ... ... ... ... шаруалар бұқарасын ынталандыру керек болды,
бірте-бірте, ептеп-ептеп ... ... ... ... ... ... негіз дайындай беру керек болды; ал қала мен
деревняның, ... пен ауыл ... ... байланыстіл
тауар айналымынан капиталистік элементтерді ығыстыра отырып, сауда арқылы
ұйымдастыру керек болды. ЖЭС дегеніміз капитализмге белгілі ... ... бере ... ... халық шаруашылығын билеу тізгіндерін міндетті түрде
пролетарлық мемлекеттің қолында сақтай отырып, ... мен ... және ... ... ... ... диктатурасын
нығайтуды көздейтін пролетарлық мемлекеттің айрықша саясаты еді. ... ... және ... ... шегіну болды, бірақ жұмысшылар ... ... ... жаңа ... көшуіне қажетті шегіну еді.
ЖЭС капиталистік элементтермен өзінің күресінде социалистік элементтердің
басым өсуін, ... ... ... элементтерді жеңіп
шығуын, қанаушы таптарды жоюды, ... ... ... ... ... ... коммунизмі саясатынан жаңа экономикалық ... ... ... ... мақұлдап, салғыртты азық-түлік салығымен
ауыстыру туралы шешім алды. Шаруалар шаруашылығына салынатын ... ... ... ... ... өнімдерді шаруаның өзі толық
билейтін болып, ал өнімдерді шаруа өнеркәсіп товарларына ... ... ... ... ... ... 1916 жылғы ойран Жетісуда, әсіресе, қазақтарды үлкен
қиыншылыққа ұшыратты. Он мындаған адам ... ... 300 мыңы ... ... жерінен айырыльш қалды. Революцияға дейін шұрайлы жерінен
айырылған халық ашаршылыққа ұрынды. ... ... ... 1,114
миллион адам аштан қырылды. Оның 75 проценті ... 1919 ... ... Түркістан өлкесінде аштарға көмек беру комиссиясы
құрылды. Бірақ соның өзіңде бұл елкеге жеңіддік ... ... 1920 жылы ... ... жиналып, орталыққа жіберілгені
жоғарыда ашылды. 1921 жылы Қазақстанның 5 ... ... ... ұшырады. Бұл губерниялар (ішінде Семей губерниясы да бар) Қазақ
АССР ОАК-інің өтініші ... ... ... ... ... ... ... барлық көшпелі және жартылай көшпелі
халық ет, сүт, тері, жүн төлеуден босатылды.
Қазақстандағы ашаршылық тек 1921 ... ... одан ... ... ... оның ... ... шеккен зияны өлі толық анықталмай
келеді. Бір ескерерлік жайт — ... ... ... ... 1921 ... ... өзі Арал ... хат жазып, орталыққа балық алғызды,
Тіпті Ақмола, Семей губернияларынан 1921 жьшы ... ... ... жөнелтіліп, оларды "таң қалдырдық".
1921 жылы Мәскеу Қазақстаннан 1920 жылдың орындалмаған 20 ... ... ... ... ... тек ... ғана ... осы әрекеттің
жөнсіздігін түсінген кейбір Кеңес кызметкерлері де наразылық білдірді.
Осыған ... 1921 жылы ... ... мен ... ... 7
мың жұмысшы және 2,5 мың ... ... ... ... ... Астық жоспарын орындату мақсатымен ... ... ... жасауға әртүрлі тауарлар да жіберілді. Бірақ Кеңес өкіметінен
жүрегі шайлығып қалған шаруалар бұған сенбеді және ел ... ... ... ... ... олар ... тіпті өнеркәсіп
тауарларьша айырбастаудан да бас ... 1921 ... ... ... ... және қазақ бюроларына жіберген телеграммаларында "шешуші
шаралар қолданып, базарларды толық жабудан (шаруалар астығын ... ... кең ... зорлап алмастыру жүргізіңдер" деп кеңес
берді. Осылайша Кеңес өкіметі жоғарыда көрсетілген жеңілдіктердің ... ... іс ... ескі ... ... саясатына қайта
кешуге бет алды. Соның бір көрінісі — 1921 жылы ... ... ... ... барлық көлікті үйездік кеңеске беру туралы
бұйрық. Азық-түлік салығын уақтылы орындауды ... ... ... ... ... ... топ ... болды. Тәртіпті
орындалмаған жағдайда бұрынғыдай (өткен жылғыдай) "репрессиялық" шаралар
қолданылатыны ескертілді (ондай селоларды ерекше азық-түлік жағдайында ... ... ... ... ... Бұл жай сөз болып қалмағанын
архив құжаттарынан көруге ... ... ... ... 57 ... шаруа Егор Постелнякты 6 айга соттап, оның ... ... ... ... 30 пұт арпа, 30 пұт сұлы, 10 пұт бидай, 3 ат, 5 ... ... 3 ... 2 жас мал, 10 ірі қой, 1 мая сабан және бүкіл малға жиған ... Бұл ... ... делінген.
1922 жылы да ЖЭС-тің енгізілгеніне қарамастан азық-түлік салығының
салғырттан ... ... ... Олардың мөлшері де бірдей және
жоғарыдан түсірілетін әрі ... ... ... Орталық Комитетінің
"орталыққа" астық жіберу талабы өте қатаң болғандықтан жергілікті органдар
да ортүрлі жантүршігерлік ... ... ... бірі — салыкты аз төлеу
үшін ... ... ... ... әр десятина үшін 50
тиыннан ақша төлеу шарасы. Ал жерін ... адам ... ... ... ... ... халық та (қазақтар) құтыла алмады.
Жоғарыда аталған ... ... ... 1922 жылы 13-тамызда
Павлодар үйезіндегі көшпелі және жартылай көшпелілерден ет салығы жинала
бастады. Ал сол жылы ... ... ... комитетінің қаулысында,
"орталықтың бұйыруы бойынша", етке, жүнге, ... ... ... ... ... өте ... болатын: 1 желтоқсанға дейін төленбесе, салық ... ал 1923 ... ... үш ... ... ... ... қаулыны орындай алмаса, атқару комитеттерінің басшылары өздері сот және
әкімшілік жолымен жазаланады делінген.
Сонымен 1920—1922 жылдары Қазақстанда жүргізілген ... ... ... ... ... ауыл-село есебін РК(б)П-ның бұйрық-жарлықтарына
сүйеніп, орталықтың қажетін өтеу болды. Ал ... ... ... ... ашаршылық, күйзеліс есепке де алынбады. ... ... ... ... арнайы жіберілген әскери күштерге сүйеніп күшпен
тартып алынды, экспроприацияға ... ... ... ... ... ... тек ... мүддесін көздейтін
әскери-саяси күшке айналды, ... ... ... өзі ... ... ... шаруалардың) Кеңес өкіметіне сенімі жоғалды.
Осындай кезде революция ... ... ... ... дегенге
келсек, олар жағдайды түсінсе де, осы әрекеттерді біліп те, ... ... ... Ол үшін ... мәлім Ленин шығармаларына көз
жүгіртсек болғаны. 1921 жылы Ленин Петропавл қаласы арқылы Ақмола, ... ... ... ... ... ... жіберіп
түру ісін бақылауды орталықтан ерекше өкілдік алған (КДССР Азық-түлік Халық
Комиссарының орынбасары) Т.М.Пономаренко ... ... ... тұрған. Телеграммалардың бірінде 1921 жылы 15-тамыздан бастап
Мәскеуге күніге 60 вагон астық жіберіп тұруды ... ... ... ... Ақмола және Семей губернияларынан Орталыққа "бронь" ... ... ... ... осы ... тағы тапсырады. Ал
Т.М.Пономаренко да ... ел ... ... ... ісі ... ... Әрине, бұл түсінікті де, өйткені ол кезде азық-түлік мәселесінің
тетігі тіпті Қазақстан үкіметінде ... "өз ... ... ... ... ... саясаты Кеңес өкіметінің әкімшіл-
әміршілдік сипатын айқын көрсетеді.
Кеңес өкіметінің өмір ... ... ... ... 75 жыл ... шеше алмай кеткен мәселесінің бірі — азық-түлік мәселесі. Бірақ
кеңес ... ... ... Кеңестер Одағы шаруашылық
саласында адам айтқысыз табыстарга ... ... ... ... ... болып
келді. Мысалы, азамат соғысы жылдары жүргізілген "Соғыс ... одан ... — ЖЭС ... ... ... ... ... қолымызда жинақталған архив құжаттары осы екі саясат аралығында
(1920-1922) азық-түлік мәселесі кімнің ... жөне ... ... ... ... ... жауап берерліктей. Бірақ ... бұл ... ... ... болғанын, яғни ең өуелі
орталықтың мүддесі үшін ... ... ... ... ... ... бұл жылдары Қазақтың көшпелі және ... ... ... бірте-бірте ұсақ товарлы укладқа көшуі
қазақтың еңбекші шаруаларын кооперацияға тартуды жеңілдетті, ... ... ... ... ... алғы ... ... сайманын жөндеумен айналысқан жүздеген мастерскойлар пайда
болды, ауылшаруашылық саймандарын арнайы "жөндеу ... ... ... ... ... жырту үшін бірікті. Ауыл мен селоларда
егіс науқанына әзірлену жөнінде сенбіліктер мен жексенбіліктер ... ... ... ... ... мен ... ... жатты. Машинаны жалға беретін ... ... ... ... ... астығын, картофелін, етін өткізіп, өнер-көсіп товарларын
сатйш алып отырған базарлар ашылды. Өлкенің шаруашылық өшрі көркейіп, азық-
түлік ... ... ... ... Қазақстанда тұрғын елдің салтына, тұрмысына, шаруашылығына
қарай шешетін мәселенің бірі жер мәселесі болды. 1921 ... 7 ... ... ... Декрет шығарды. 1917 жьшға шейін Қазақстан кесіп
алынса да, қара ... ... бос ... ... ... ... ... деді. 1921 жылдың 19 сәуірінде Ертіс және Ащыкөл
бойындағы ені 10 ... және ... ... ені 10 ... ... ... халқына қайтарылсын деді. Мұны шығарушы да Қазақстан Кіндік
комитеті. Сонымен көп жылдан бері үздіксіз ... ... ... ... қиындықтармен, пайдаланып келе жатқан жерлеріне қазақ елдері қайтадан
орналасатын болды.
1922 жылдың 26 тамызында федеральдық комитет құрама ... ... ... ... мен ВЦИК ... ... пайдаланудың
негізгі заңын" бекітіп шығарды. Бұл негізгі заң 31-тамыздан бастап іске аса
бастады. Сол "негізгі заңның" 32-33-баптарына ... бар. ... ... ... ... жеріне түпкілікті орнығып иеленіп отыра береді.
Бірақ, ол жерді съездер иә жер мекемелері заң ... ... ғана ... ... жеріне ие болмақшы. Сонымен мейлі қазақ, мейлі орыс,
мейлі қай тек болсын, ... ... жер ... ... ... ... ... да даулы жерге съездердің, нө жер мекемелерінің
заңға сыйымды рұқсаты болу керек.
Осы "негізгі заң" ... 1922 ... 30 ... ... кодекс"
деген бүтін Ресейге арналып заң ... ... ... үшін
айрықша сол "кодекске" толықтырулар және өзгертулер енгізіліп, 1923 жылдың
сәуірінде жарияланды. Сол өзгерту бойынша Қазақстанның ішінде енбекпен ... ... ... заң", оның бер ... ... пен ... қайтадан бекітілді. Екінші "Земельный кодекстің" жалпы мағынасына
қарағанда, пайдаланатын жердің ... бері ... күн ... ... әрі
болса әркім өз еңбегімен игерерлік болуға тиісті. Бірақ, үйге, шаңыраққа,
адам басына пәлен ... ... деп ... сөз жоқ. ... ... ... бойынша, ең әуелі жерге тұрғын халық орналасуы
керек. Ең әуелі тұрғын халықты ... ... ... ... ... Жер жайыңда кезекті нұсқаулар, ережелер, жолдар шығарып ... ... ... ... ерік ... Бір ... ... мәселесі ВЦИК-тің билігінде (223-бап), бір ... ... ... аударуға — переселен болуға, яки қоныс іздеуге әркім ерікті.
Төтенше уақытта ресейлік жер ... ... ... ... ... алуға еркі бар.
Сонымен ЖЭС Совет өкіметін нығайту, Қазақстанда түбірлі социалистік қайта
құрылыстарды жүзеге асыру (қазақ ауылын советтендіру, ... ж. ... ... ... ... және шабындық жерлерді қайта бөлу)
барысында ауылдық және шаруалар Советтерін пролетариат ... ... жер ... ... ... ... ... мен тұрмыстағы патриархалдық феодалдық институттарынан
тазарту міндеттері қоса шешілді.
6. Орта ... ... ... ... ... ... Кеңестік Қазақ Автономиялық республиканың құрылуы мен нығаюы (1920-
1925 жж)
Орта Азия Советтік республикаларының ... ... ... ұлттық мемлекеттік құрылыстың аса маңызды актісі; Орта Азия, Қазақстан
халықтарының ез еркімен ұлт ... ... ... ж.ж. ... ... ... территориялық-мемлекеттік қайта өзгеріс; одақтас
советтік социалистік мемлекеттік құру ... ... Орта ... ... өз ... талай ғасырлардан бері келе жатқан
ұлттық дәстүрлері мен ерекшеліктері бар. ... ... ... ... Түркістан АССР-ын, Бұқар және Хорезм Халықтық Совет
Республикаларын Орта Азия халықтарының тұр ... ... ... деп ... Сондықтан да ол РК(б)П-нің Түркістаңдағы
міндеттері туралы ОК ... ... ... ... ... былай деп жазды: "1) Түркістанның Өзбекстан, ... ... ... ... ... (этнографиялық жөне басқа)
жасау тапсырылған. 2) Осы 3 ... ... ... ... ... ... ... Ол кезде Орта Азияны ұлттық жағынан ... ... және ... ... әлі ... ... еді. ... құрамына
енген көп ұлттық Түркістан АССР-ның құрылуы Орта Азия халықтарының советтік
ұлттық мемлекет жасаудағы алғашқы елеулі қадамы болды. Түркістан ... ... және ... ... ... алға басуы Бұқар мен Хорезм
еңбекшілерінің өз халық ... ... ... етіп ... ... ... ... Совет өкіметінің нығаюы, жұмысшылар мен
диқандар одағының күшеюі, Азамат ... ... ... ... келтірудегі табыстар, Орта Азиядағы ұлттық қатынастардың жаңа ... ... ... мен ... ... ... ... едеуір
есуі, совет қызметкерлерінің ұлттық кадрларының есіп жетілуі Орта ... ... ... аса ... алғы ... ... ... Бұқар мен Хорезмде аса ірі саяси, әлеуметтік-экономикалық
шаралар жүзеге асырылды. 1923 жылдың қазанында Бүкіл ... ... ... Халықтық Совет Республикасын Советтік ... етіп ... ... ... ... ал ... жылы ... құрылтай жиналысы Бүхар Советтік Социалистік Республикасын
жариялады. 1924 жылы ақпанда, ... ... ... және ... ... ... пленумдары мен партия-совет
активтерінің ... Орта ... ... межелеу ісін жүргізуді жақтады.
РК(б)П Орталық Комитеті бұл мәселені қарап, Түркістан, ... және ... ... ... ... ... ... Комитетінің
Ортаазиялық бюросы мен жергілікті партия органдарына ұлттық межелеу жобасын
әзірлеп, Орталық Комитетінің қарауьша үсынуды ... 1924 жылы ... ... Бюро "Орта Азия республикаларын (Түркістанды, ... ... ... ... ... қабылдады. Өлке халықтарының
тілектері мен мүделерін еске ала келіп, Орталық Комитетінің ... ... ... ... ... құруды жақтады. РК(б)П Орталық
Комитеті Түркістанның Қырғыз (қазақ) аудандарын Қырғыз (қазақ) АССР-мен
біріктіру ... ... Қара ... ... ... ... ... құрамында Тәжік автономиялы облысын құру қажет деп тапты.
Орталық Комитет бұл одақтас республикалардың СССР ... ... ... ... компартияларын құру туралы мәселені де ... ... ... ... ... ... ұлттық-территориялық
межелеу жөніндегі Орталық комиссиясы кұрылып, оған жаңадан құрылып жатқан
барлық республикалар мен ... ... ... Орта ... ұлттық межелеу жөніндегі шешімді Орта Азия халықтары ... ... ... Бұл ұйғарымды бүкілхалықтық талқылау
кезінде еңбекшілер бұқарасы ұлт ... бір ... ... ... өзі
ұлттық межелеу туралы шешімнің халық ... сай ... ... ... ететінін көрсетті. 1924 жьшы күзге салым межелеуге әзірлік негізінен
аяқталды. Сол жылы ... ... ... ... ... мен
Советтердің Бүкіл бұхаралық және Бүкілхорезмдік қүрылтай ... ісін ... ... және ... ... ... ... негізінде жүргізу жөнінде бірауыздан қаулы қабылдады.
Орта Азия республикаларын ұлттық межелеу ... ... ... ... ... ... Комитетінің Қазан (1924) пленумы Орта ... ... ... бұл ... ... туралы хабарды мақұлдады.
Өлкеде жүзеге асырылған орасан зор саяси және ұйымдастыру жұмыстарының
нәтижесінде ... ... ... ... ... орнына:
Өзбек Советтік Социалисітік Республикасы, Түркімен Советтік Социалистік
Республикасы, Тәжік Автономиясы Советтік Социалистік Республикасы (бастапқы
Өзбек ... ... ... 1929 жылы ... ... республика
болып қайта құрылды). РСФСР кұрамына енген Қара Қырғыз (қырғыз) автономиялы
облысы (1926 жылдан АССР 1939 ... ... ... ... ... ... ... (1932 жылы АССР болып ... ... ... ... 1936 жьшы Өзбек ССР құрамында) ұйымдасты.
Бұрынғы бытырап жатқан өзбек, түркімен, тәжік, ... ... ... ... Советтік социалистік республикалар мен автономиялы
облыстарға ... Бұл ... Орта Азия ... ... ... одан әрі ... жаңа қадам жасалды.
1920 жылдың 4-12 қазанында Орынбор қаласында өткен Қазақстан ... ... 1920 ... 26 тамызда Ленин және Калинин қол қойған декрет
негізінде ... дің ... ... автономиялық Советгік Социалистік
Республикасының кұрылғандығын жариялады. Ресми мәліметтер ... ... ... Қазақ АССР — нің жер ... 2,285,26 кв ... ... саны 4,068920 адамға жетті. Солардың ішінде қазақтар — 2,441360
немесе 60 проценті, орыстар — 1,627560 немесе 40 ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жолындағы аса ірі оқиға болды. ... ... ... облыстар әлі де Түркістан республикасының құрамында
еді. Сонымен қатар қазақтардың ... ... ... және ... территорияларында бытырап жатты. Олар Түркістан АССР-і
тұрғындарының 19,3 процентіне, Бұхара республикасы тұрғындарының 1,5 ... ... 3,5 ... тең ... Ал Қазақ автономиялық
республиканың құрамына: Семей ... ... ... ... ... ... Ақмола, Көкшетау, Петропавл уездері
және Омбы уезінің бір бөлігі), ... ... ... ... Орал ... Ілбішін, Темір, Гурьев уездері) облыстары
сондай-ақ Маңғыстау уезі ... ... ... ... және ... Адай ... ... губерниясының Каспий теңізі
жағалауындағы Солтүстік шығыс бөлігі, Бөкей ордасы мен ... ... ... ... ... өкіметі ешқандай да территориялық
талас пен алауыздыққа жол ... ... ... ... шовинистік және ұлтшылдық көзқарастарын ... ... ... ... ... мәселесін осылайша әділ шешкен еді.
1921 жылы Ақмола мен Семей облысының Омбы уезінен басқа жері ... ... ... Қазақ АССР-нің құрамына берілді. Сол ... ... ... ... ... ... ... пен Ертіс
өңіріңде бқрын қазақтарға тартып әперілген он шақырымдық шөп құраған жерлер
қазақ халқына қайтарылды. Бұл жекелеген орыс ... ... ... ... құрамынан жекелеген уездерді тіпті губернияларды ... ... ... ... 1921 жылы ... Орал губкомы
қазақтардың правосын қорғау желеумен Жайықтың сол жақ ... ... ... он ... шеп ... ... ... туралы
хабарлады. Алайда партияның орталық комитеті мұндай ... ... Ал РК(б) ... ... обкомының президиумы губкомының
позициясын саяси қателік ретінде айыптады. Сөйтіп ... ... ... губерниясындағы кейбір басшы қызметкерлердің тарапынан ... ... ... Ұлт ... мәнісін түсінбеген олар
Қостанай уезін Қазақ АССР-нан бөліп, Челябі губерниясына қосу ... ... ... РК(б) II ... ... және ... Қостанай губкомының
жұмысын зерттеп, басшы қызметкерлер тобының шовинистік көзқарасын айыптады.
Сөйтіп губкомның хатшысы Шафет ... бұл ... ... ... ... Орта ... ... мемлекеттік межелеу,
Оңтүстік ... ... ... қосу ... ... ... ... жылы мамырда Түркістан автономиясы құрамына кіріп кеткен Жетісу,
Сырдария облыстары мен Каспий ... ... ... шешу де ... ... Бұл ... 1920 жылы 11 қаңтарда Ақтөбеде өткен 1-ші
Бүкілқазақстандық конференцияда арнайы мәселе қарадды. Онда ... ... ... Кеңестік Социалистік Республикасының астанасы болады деп
жариялаңды. Әрине бұл қата ... еді. ... ... ...... ... ... Маңғыстау мен Красноводск уездерін Қазақ өлкесіне қосу
мәселелерін Түркістан республикасы үкіметінің алдына қою үшін Ташкентке
Казревкомның арнаулы өкілі ... ... ... ... ... ... Семей губернияларьш Қазақ республикасына қосу ... ... және осы екі ... ... қазақ еңбекшілерімен тығыз
байланыс жасап, олардың ... ... жете ... үшін Омбы мен ... да ... өз өкілдерін аттандырды. Олар Қазақ республикасының
түпкілікті шекараларын анықтауға байланысты келіссөздер ... ... ... ... құрылған Қазақ АССР-нің мемлекеттік шекарасын
анықтау жөніндегі ... ... аса ... ... Оның ... мынадай
міңдеттер қойылды: өлкенің экономикалық, саяси және ... ... ... ... ... тиіс байырғы
территорияларды анықтау: республика шекарасын дәлдеп анықтау және ... ... ... ... мен ... ... ... әзірлеу: көрші губерниялар мен Қазақстан Республикасы ... мен ... ... ... ... жөніңде қорытынды беру
және оларды тікелей шешу; республиканың ішкі әкімшілік бөлінуінің ... ... ... ... ... ... бөлу ... ескертуі көптеген жан-жақты әзірлік жұмыстарынан кейін, 1924 жылы
жүзеге асырылды. Осының нәтижесінде СССР-дің құрамында ... және ... ... Республикалары, Өзбек ССР-нің құрамыңда Тәжік АССР-і,
РСФСР-дің құрамында Қырғыз АССР-і құрылып, бұрынғы Түркістан АССР-не қарап
келген Жетісу және ... ... ... мекендеген уездері Қазақ
АССР-не қосылды. Атап айтқаңда Қазақстанға Сырдария облысының Қазалы,
Ақмешіт, ... ... ... ... мен ... ... және ... облысы Жизақ уезінің кейір облыстары, Жетісу
облысының Алматы, ... ... ... ... ... ... ... аудандары қосылды. Қазақ АССР-нің жер көлемі 700 мың шаршы
шақырымға, халқының саны 1 млн. 468 мың ... ... ... ... ... республика халқының 61,3 проценті қазақтар болды.
1925 ... 26 ... ... Орталық Комитеті ... жаңа ... ... оны ... ... ... комиссиясына берді. Республиканың әкімшілік бөлінуін қайта ... ... ... ... ... ... дәрежесіндегі Адай
уезінен, Ақтөбе, Ақмола, Орал, Семей, Қостанай, Жетісу және ... мен ... ... ССР-і құрамындағы Қарақалпақ АССР-і болып
қайта ... ... ... облысынан тұратын болды.
1925 жылы Қазақ АССР-нің астанасы ... ... ... Орынбор қаласы мен оның төңірегіндегі аудандар РСФСР-дің
құрамына енді. 1925 жылғы 15-19 ... ... жаңа ... ... съезі түңғыш рет Қазақстанның барлық аудандары
еңбекшілерінің өкідцері қатысқан ... ... ... ... шын аты ... ... атауды қалпына келтірді және ресми республика Қазақ АССР-і
болып ... ... Оның ... ... ... Қызылорда деп
өзгертілді.
1929 жьшы Республика астанасы Қызылордадан Алматыға ауыстырылды. Ал 1936
жылғы ... ... ... ... ... болып қайта құрылды. 1990
жылы 25 қазанда ... ... ... ... ... 1991 жылы 16 ... ... тәуелсіз мемлекет деп
жарияланды. 1998 жылы 10 маусымда Қазақ Республикасының астанасы ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы5 бет
Еңбекшілердің майдан вахтасындағы ерен еңбегі12 бет
Құддыс Қожамьяровтың өмірі мен шығармашылық жолы5 бет
Қазақстан Азамат соғысы жылдарында5 бет
1917 жылғы ресейдегі ақпан – қазан ревалюциясы. Азамат соғысы9 бет
1917-1920 ж.ж Кеңес мемлекетіндегі мәдени құрылыс48 бет
1917-1920 жылдар аралығындағы Астрахан қазақтары158 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1920-1930 жж Қазақстан мәдениеті8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь