Ұлттық мінез ерекшеліктері

1. Кіріспе бөлім
1.1. Мінез жөнінде түсінік
1.2. Мінез бітістері мен түрлері

2. Негізгі бөлім
2.1. Ұлттық мінез ерекшеліктері
мен нышандары
2.3. Ұлы ғұламалардың ұлттық мінезге берген
анықтамалары

3. Қорытынды бөлім
Мінез – жеке адамның өзіне тән қылық - әрекетінде, тіл қатынасында тұрақты қалыптасатын дара ерекшеліктерінің жиынтығы.
Мінез нақты адамның шыншыл, адал, ақкөңілдігіне орай сипатталмайды, аталған сапалар - әртүрлі жағдайларды көрініс беретін жеке адам қасиеттері. Адам мінезін біле отырып, Оның алдағы ықтималды әрекеттері мен қылықтарын күні ілгері барластырумен оларға тиісті реттеулер және түзетулер ендіруге болады. Мінезді адамның қандай әрекетке келетінін жаңылмай дәл айтуға болады.
Мінез көрсеткіші адамның барша жағдайлардағы мәнді сипаты тұрақты сақталатын таңдаулы қасиеттері.
1. Аймауытов Ж. Психология. Алматы, «Рауан»,
1995
2. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, «Қазақ университеті» 1992
3. Алдамұратов Ә. Қызықты психология Алматы,
«Қазақ университеті» 1992
4. Бап-Баба С. Жалпы психология Алматы,
«Дарын» 2003
5. Ерікпаев Н. Ұлттық психология Алматы, 1992
6. Жарықпаев Қ. Жалпы психология Алматы,
«Мектеп» 2002
7. Тәжібаев Т. Жалпы психология Алматы,
«Мектеп» 1994
8. Рувинский Л.И. Ерік пен мінезді қалай
тәрбиелеу керек. Алматы, «Мектеп» 2002
9. «Ұлағат» журналы, 2004 10-11 бет
10. «Ұлағат» журналы, 2005 6-7 бет
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты
Педагогика және психология факультеті
Психология кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... ... Кіріспе бөлім
1.1. Мінез жөнінде түсінік
1.2. Мінез ... мен ... ... ... ... мінез ерекшеліктері
мен нышандары
2.3. Ұлы ғұламалардың ұлттық мінезге берген
анықтамалары
3. Қорытынды бөлім
Мақсаты: ұлттық мінез ерекшеліктерін анықтау. Осы ... жету ... ... ... ... ... ... мінез туралы педагогика – ... ... ... ... ... ... ... кешенін дайындау, жүргізі.
Зерттеу пәні: мінез туралы жалпы ... ... ... ... тән ... ... ... жалпы ұлттық мінез ерекшеліктеріне
берген тұжырымдамасы, К. Жарықпаевтың ... ... ... ... «Қазақ ұлттық психологиясы» еңбектері, «Ұлағат» журналы терең
басшылыққа алынды.
Кіріспе
Мінез жөнінде түсінік
Мінез – жеке ... ... тән ... - ... тіл ... ... дара ерекшеліктерінің жиынтығы.
Мінез нақты адамның шыншыл, адал, ақкөңілдігіне орай сипатталмайды,
аталған сапалар - ... ... ... ... жеке адам ... ... біле отырып, Оның алдағы ықтималды әрекеттері мен қылықтарын
күні ілгері барластырумен ... ... ... және ... ... ... адамның қандай әрекетке келетінін жаңылмай дәл ... ... ... барша жағдайлардағы мәнді сипаты тұрақты
сақталатын таңдаулы қасиеттері.
Мінез құбылыстарын ... ...... ұзақ ... ие. ... бойы ... ... мінездер типін саралап,
адамның әртүрлі өмір жағдайларындағы әрекет – қылығын ... ... ... ... нақтылаумен шұғылданып келеді. Адамның тума ... ... ... ... болғандықтан, мінез типтерін жіктеу
көбіне тұлға дауындағы сырқы, жанама факторларға негізделеді.
Осы бағытта ежелден ... келе ... ... ... ... ... психологиялық жолдары бар, солардың ... ... - адам ... ... ... ... түсіндіреді.
Жалпы қабылданған уақыт өлшемдері белгісі кезең, аралыққа бөлінеді. Олардың
әрқайсысына нақты белгі, символ беріледі. Осы ... ... от, ... т.б.) тән әртүрлі қасиеттерге орай адам мінезі суреттеледі. Мысалы,
кельт жұлдызнамасында 22-ші желтоқсан мен 1-ші ... ... ... ... ... ... адам сүйкімді, ақжарқын, күлкішең
т.б, ал қазақы жұлдызнамада ... ... ... ...... ... ... - өжет, тұрақты, төзімді, тқстық сыршыл келеді.
Физиогномика (phisis – ... gnomon – ...... сырқы
келбетіне және сондай келбетті тұлғаларды ұқсастығымен белгілі топқа
біріктіріп, ... ... ... ... ... Адам дене
бітістеріне қарай жануармен салыстырылады да сол жануарға тән ... оған ... ... ... ... ... – танауы
өгіздікіндей жуан да қалың болып келсе, ол еріншектік белгісі, шошқадай кең
танау, жалпақ мұрын – ақымақтық: қой, ешкі ... ... ... адам – үркек,
доңыз, арыстан қылшықтарындай тіке шашаты адам ер- ... ... ... ... да ... ... (көз, ауыз, отырыс, тұрыс, т.б.)
Негізінде мінезді байқастыру осы ... ... ... ... (cheror – қол, mantia – бал ашу) – адам ... алақанның
тері безерлері, түсі арқылы болжастыру жүйесі.
Дермотоглифика – ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын ғылым жүйесі.
Графология – мәнерлі әрекет жазу таңбасына орай адам мінезін анықтауға
бағытталған ғылым.
Әрі ... ... ... ... баюына алып келді.
1. Әлеуметтік мінез түсінігі пайда ... ... ... ... ... ... мүшелерінің көбісінде болатын және
ортақ өмір сүру тәсілдері тән және ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
«Егер индивид мінезі әлеуметтік мінезге ұқсас ... ... ... ... ... және оның ... ... шарттарына жақсыны істеуге ... ... ... ... негізі құрылымында» болатын ... ... ... ... варианты деп түсіндіріледі.
Базистік тұлғалық құрылым ... ... ... ерте балалық
жастағы тәжірибесімен ұқсастығының нәтижесімен бұл негігі
модульдік тұлға бөледі.
3. Егер ... жеке ... ... ... ... онда ... құлықта бейнеленген дүниетанымды сипаттайды.
4. Жеке мінез ... ... ... (бір ... ... ... екіншісің айырмашылығы бар болғанда), психоаналитикалық
З.Фрейд нақты ерекшеліктерден негізгі мінездің қалыптасуының
формуласын ... ... ... ... ... не өзгермейтін алғашқы импульстерді, не олардың
сублимациясын, не солар тудырған реактивті ... ... ... ... ... ... ... тудырады.
Мінез бітістері мен түрлері
Адамның мінез бітістерінің ... ... көп ... ... ... мен ... де сан алуан. Мінез бітістерін тәрбиелеу
әдістері бірнеше топқа бөлінеді. ... ... ... адамдардың
санасына әсер ету, яғни сөзбен ұғындыру әдісі ... Осы әдіс ... ... ... ... қандай болатындығы, бұларды ... ... ... ... алғашқы саңылауы мектеп жасына дейінгі кезеңінде
көріне ... Бала ... ... ... ... оның ... ... пікірлесе алуы, мінез бітістерінің ірге тасының
қалануында ерекше маңыз алады.
Мінез түрі мен өзінің құрамындағы ... ... ... ... ал ... негізгі немесе жетекші және қосалқы болып ... ... ...... ... ... ... яғни
адамның тұрақты мінезінің сипатын береді де, қосалқылары ... ... ... Адам ... ... ... ... оның қоршаған
дүниеге қатынасына байланысты. Бұл ... мәні адам ... ... ... объектердің маңызымен анықталады:
1. Басқа адамдармен қатынасына қарай (шыншыл - өтірікші, ... ... ... Орындалатын іс қызметіне орай (еңбекқор- еріншек т.б.)
3. Өз басына болған қатынасына байланысты (сыншыл - өзімшіл т.б.)
4. ... ... ... – ашкөз, ұқыпты – салақ т.б.)
Аталған қатынастардың бәрінің де мінез түрінің қалыптасуында ... ие ... ... ... ... ... мінездің орнығуы ең
алдымен адамның адаммен, қоғамға араласып, қатынасу дәрежесіне тәуелді.
Мінез түрі – ... ... ... тән ... ... ... нақты көрінуі. Мұның түпкі себебі – мінез тума берілмейді, ... ... топ, ... ... ... оның өмір жағдайы мен іс-
әрекетіне сай қалыптасады.
Мінезде жеке ... және ... ... ... ... ортаға
икемдесуін қамтамасыз етуші жалпылық тәсілі – мінез ... ... ... ... анықтауда нақты адамдар мінезінің ... да ... ... ... ескеріледі.
Осыған орай мінез келесі типтерге бөлінеді:
1. Үйлесімді мінез типі – ... ... ... ... ... ... ішкі қарама –
қарсылықтар болмайды, ойлаған ойы мен істеген іс бір ... сай ... ... ерік күші – мол, ... ... Өмірдің барша қиын жағдайларында таңдаған бағыт
бағдарынан қайтпайды, көзқарас, талғамын ауыстырмайды.
Мақсат, ... мен ... үшін ... ... Бұл
адамдардың өмір сүру тәсілі жағдайға бағыну емес , оны өз
қалауына орай өзгерту.
2. ... ...... ... ... ... мінез
адамы. Бұл типті адамның ішкі ниеттері мен сырт әрекет –
қылығы арасында келіспестік бола ... ... ... ... ... талаптарына ыңғай береді. Іс -
әрекетін соларға бағындырып, үлкен ... ... ...... ... ... Жан, ой – ... болмыс шындығынан ажыратпаудың жолдарын іздестіруге
дайын тұрады. ... ... ... ... ... ... ... психологиялық қорғаныс
іздестіру және әлеумет қолдамаған ... ... ... ... шешуге бейім келеді. Қоғам
мүшелері қабылдаған рухани құндылықтарды мойындайды, бірақ
сыртқы жағдайларды өзгертуге ынталы ... ... кем ...... ... ...... – күй
ниеттері мен әлеуметтік борыштары арасында үйлеспестік орын
алған шамданғын, ұнамсыз ... ... ... ... дамыған, іс- әрекетін ақыл сарабына сала бермейді.
Бұл мінез адамдарына тән қасиет: қоршаған дүниемен ... ... ... ... ... ... ... қарапайым бағыты – тез өзгеріп ... ... ... ... да күш ... бір ... ... Олар өмір үшін ... ... ... ... бұл ... ... мәпеленіп, төңірегендегілердің ... ... ... ... ... ... ... қорқады, ойланып, жол іздестіруге
шамасы жетпейді. Қиыншылықтарды абыржумен қабылдап, ырықсыз
психологиялық ... ... ... армандау) айналып өтуге тырысады.
4. Тиянақсыз мінезді адам – бағыт-бағдарының ... ... ... ... ... келеді.
Жеке адамдақ деңгейі төмен. Тұрақты мінез-құлығы
қаланбаған. ... ... ... ... ... ... адамдарына жағымпаздану бұл адамның
бойына сіңген мінездік көрініс. Мұндай ... ішкі ... ... ... ... ... ... әрекет қимылы тіке, бірбеткей. Күнделікті күйбең
мүдделеріне жетуде ойланып – толғануды ... ... ... алмайды. Олар үшін кедергі біреу ақ ... ішкі ... ... ... ақылы жетпейді, бар көздегені мол, оңай олжа,
бір мезеттік игілік. Бұл ... ... ... ... жағдайды пайдаланумен мейілінше толық
қамтамасыз ету. ... ... пен ішкі ... ... бағындыру – мұндайлардың негізгі негіздік
болмысы.
Ұлттық мінез ерекшеліктері мен нышандары
Ұлттық мінез адамдардың тарихи қалыптасқан бірлестігі мен ірі топтары
болып саналатын этностың, ... ... ... мен ... ... арқылы танылады. Әрбір халық пен ... ... ... ... болатындығы – тарихи шындық жене
объективті фактор. Қазақ халқының түркі тектес өзге халықтардан ерекшеленіп
тұратын өзіндік сипат қасиеттері ... ... ... пен ... ... ... мен
кеңпейілділік, қонақжайлылық, достық, сыйластық сияқты ... ... ... ... өзге де мінез-құлықтар бар. Бұл ... өз жері мен ... ... ... ... ... сүйіспеншілігі,
мал шаруашылығымен айналысуға икемділігі, меймандостығы мен балажандығы,
өмірдің қиыншылықтары мен ... ... ... сөз ... ... ... ... сүйгіштігі мен шыдамдылығы олардың
жалпы ұлттық қасиеттері болып табылады.
Әрбір ұлт пен ұлысқа, этнос пен ... тән ... жәй ... ... саласы – этникалық психологияның зерттейтін төл пәні.
Адамның мінез-құлқының өзгеріп отыруына әлеуметтік ... ... ... оның жаңа ... ... ... ғылыми тұрғыдан
анықталған тарихи шындық және объекті фактор.
Ғасырлар бойы ... ... ... өзі өмір ... ортаның
әлеуметтік-экономикалық жағдайларына, мәдениеті мен тарихына, табиғатына
орайлас жас буынға тәлім-тәрбие берудің айырықша талап-тілектерін ... ... ... жас ... ... ... моральдік-психологиялық
нормасын «сегіз қырлы, бір сырлы» делінетін қанатты нақыл сөздерімен
қисындады. ... ... ... ... ... еді: ... ... жете игеру, еңбек сүйгіштік пен қиыншылыққа төзе білу, ... ... ... беті ... ата тегін жадында сақтау, сөз асылын
қастерлеу, тапқырлық пен алғырлық, ат құлағында ойнау, ата ... ... ... ... ... ... мәселесін қайтармау, көрші хақын
жемеу, т.б.).
Көшпелі өмір ... қара ... ... қиыншылыққа төзімді,
құбылмалы табиғат жағдайына тез ... ... ... жан-жүйесі
жағынан да жан-жақты жетілген, кемел адамдарды қалыптастырды. Үйде ... де бала ес ... ... із ... жол ... ... санап өсті.
Олардың көзі қырағы, құлағы сақ, қиындағыны шалатын болды. Аң аулап, мал
бағып, күнделікті ... ... ... жас ... ... жырын,
әншінің әні мен әуенін қалт жібермей тыңдап, ел аузындағы ұтымды мақал мен
мәтелді, ертек пен ... ... мен ... ... ... ... ... рухани азық етіп отырды. Әрдайым көшіп-қонуға дайын отырған
қазақтар үшін аң-құс ... мал ... жау ... ... ... айналды.
Әрбір көшпенді әрі жауынгер, әрі малшы, әрі ... иесі ... Осы ... ... ... ... ... мақал болып
кеткен «өнерді үйрен де, жирен», «жігітке жетпіс өнер де аз», ... ... ... ... ат ... ... үйде ... құрт қайнатқан
батырым» сияқты бес аспап адамның психологиясы жайлы қанатты сөздер біздің
заманымызға дейін жетті.
Көшпелі ... ... ... ... әр ... ... оның
жасына, жол жоралғысына, әлеуметтік ортадан алатын орнына қарай белгіленіп
отырды. Мұндай қауымдастық адам ... ... ... ... ... да өсе, ер жете келе ... ... көзқарас сәйкестілігін, кісілік
белгісін, түсініп, жеке бастың өзіне бұрап тартуына мүмкіндік бермеді.
Психологиялық тұрғыдан бір ... ... ... ... ... ... ... етене сініскен салттар мен дәстүрлерді ұстанды.
Осыған орай көшпелі тұрмыс тәліміне лайықталған бата ... ант ішіп ... ... ... айту ... ... ... руында кең өріс
алды. Әрине осы топтық санамен бірге әркімнің жеке ... ... ... ... ... жеке-дара, жас, жыныс ерекшеліктерінің де
болатыны еске алынды. Мәселен, ... ... қыз ... ерекше қадірлеп,
қастерлеп, әлпештеді. Оны әдемілік пен ... ... ... символы деп, ал мінезі жайсаң әдепті жігітті «қыз мінезді жігіт
екен» дейтін болды.
Қоғам өмірінде қазіргі кезде жүріп ... ... ... халқымыздың баға жетпес рухани байлықтары: тілі мен ... ... ... ... мен әдебиеті, табиғи ортасы, күн көрісі мен ... ... ... ... әуез аспаптары, үй жаһазы, т.б.)
байланысты небір асылдарды, қысқасы, ұлттың бүкіл болмыс ... ... ... ... Әрине, еліміз бен жеріміздің түпкілікті иегері
қазіргі қазақтардың ... осы ... ғана тән бір ... ... бар деп айту ... ... ... этносының қазіргі бұкіл тыныс-
тіршілігінде, от басындағы әдет-ғұрпы мен ... ... ... кең ... ... біраздан бері мекен етіп келе жатқан басқа
этностар мінездерінің элементтері де көрініс беріп жүр. Десе де, ... ... ... біз ... ... айрылған, «қой мінезді»
момын, жуас, намысы жаншылған халық ... ... ... ... табиғат сұлулығының әсерінен ғасырлар бойы қалыптасқан
дархан, жомарттық, адамға деген мейірімділік пен ... ... ... ерекшелігінен туындаған асқан қонақжайлылық, жойқын
соғыс пен қуғын сүргінге ... ... ... ... ... өсер
ұрпаққа жеткізу ниетінен қалыптасқан бала жандық, үнемі мал шаруашылығымен
айналысудан қанымызға сіңген мал жандылық, еш уақытта басқа ... ... ... ... ... өзі тиген дұшпанның қабырғасын қақсатқан
көзсіз батырлық, «мың өліп, мың тірілген» кездердегі керемет шыдамдылық ... ...... ... ... жоталы бітістері,
халқымыздың ұлттық мақтанышы.
Қазақ халқы сонау есте жоқ ескі ... ... ... қорғап, көздің қарашығындай сақтап, бұған шаң жуытпай, өз ұрпағын
ауыздандырып келген ел. Сондықтан да ... ... ... ... ... қастерлеп, мақтан тұтып, жас өскіндер осы рухта
тәрбиеленулері тиіс.
Төменде қазақтың ұлттық мінез-бітістерінің кейбір жақтарына ... ... кір ... ... ... ... ... елінің тілі мен
мәдениетін әдебиеті мен тарихын, бір туар ... ... ... ... ... ... еткен.
Бізде қай жүзге жататыныңды, қай рудан екеіңді білу ес ... ... ... мұның түпкі мақсат-мұраты біреу, ол
ынтымақты ел болуға ... Ер ... үшін ... ... ... оның шаруашылығы мен мәдениетінің өркендеп, көреюіне бар күш жігері
мен білімін, еңбегін ... үлес қосу ... ... ... ... от ... ... деп бекер айтпаған, ата-анасын өз үрім бұтағын
жанындай жақсы көріп, сүймеген баланың ел-жұртын, халқы мен ... ... ... ... болуы екі талай. Ұлт ... ... ...
адамгершілік қасиеттері, - сондай-ақ, оның жегжат-жұрағатқа деген оңды
көзқарасынан да ... ... ... кез келген перзенті жұмыр жердің қай бұрышында жүрсе де
өзінің іс-әрекетімен мінез-құлқынан өз ұлты мен халқына деген сүйіспеншілік
қасиеттерін ... ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ата-
бабаларының тарихы мен шежіресін біліп, оларды талдап таратуға ерекше мән
берген абзал.
Намысқойлық - әр ... өз ... ... имандылық қадір-
қасиетін көздің қарашығындай сақтай білумен, қажетті жерінде бұл үшін жанын
пида етуден көрінетін қасиет. ... ... ... ұлы мен қызын қаршадайынан
намысқойлыққа баулып, отанына , кір ... ... ... ... дақ
түсірмеуді қатты ескерткен, «арым жанымның садағасы» - деп, ... де ... ... ... ... рухында тәрбиелеп, ұлттық намысты ту етіп ұстаған
халықпыз «қоянды қамыс өлтіреді, ерді ... ... ... ... ... ... жесірін өгейсітпеген, жетімін шеттетпеген аса бауырмал халық.
Халқымыздың жайсаң психологиясын аса биіктен ... ... бірі – ... ... ... ... астарлы, тұспалдап
айтқан шешендік сөзге аса үйір халық екендігіміз белгілі.
Шешендік өнер дарыған кісі отаншыл, елдің салт ... ... ... ... ... ... ... от тілді, күміс көмей» болып келеді.
Ол халқының бастан өткізген «тар жол, тайғақ кешулерін» арман-тілегін, мұң-
зарын, өмірлік құндылықтарын ... ... ғана ... ... ... басқандай» етіп, яғни «тоқсан ауыз ... ... ... ...... ұлттық психологиясының өзегі имандылық пен
адамгершілігінің басты белгісі, оның ғасырлар бойы қалыптасқан ... ... ... барлық кісілік қасиеттерінің жиынтығы.
Әрине, «тауына қарай аңы, заманына қарай заңы», «әр ... ... ... қара ... ... ... әр елде тарихи әлеуметтік өзіндік
ерекшеліктері де болғандығы белгілі.
Ал, қазақ халқының әдеп сақтау дәстүрі ешбір тапты, ... ... ... ... алаламайды. Әдеп сақтау отбасында, ауыл-аймақ, ел-
жұртта қалыптасқан мінез-құлық ... ... ... Мұны ... ... атынан сол ұжымның өкілі өз пікірін айтуға, тіпті тиым
салуға да ... ... әдеп ... - ... дәстүр.
Әдеп сақтаудың экологиялық астары да бар. Әдепті адам ... ... ... ... да ... ... ... мен сұлулығына,
әдемілігіне әрбір адам зиян келтірмеуі тиіс.
Әдеп сақтау – мінез-құлық пен қарым-қатынастың ... ... ... ... Осы ереже бұзылса халықтың ... ... ... намысқа нұқсан келеді.
«Әдептілік - әдемілік» - ... ... ... ... ... ... сөз. Отбасындағы әдептілікті де әлеуметтік
қарым-қатынастың негізі ретінде, әр адам қатаң қадағалап ... ... ... ... ету – ... ... жұртының, оның мың-мыңдаған
әулеттерінің қастерлі міндеті.
Қонақжайлылық – қазақ халқының әлеуметтік, географиялық, ... ... ... ... ... ... «қонақ десе, қоң етін кесіп беретін қазақпыз» дейтін аталы сөз
бар. Тәуліктің қай мезгілінде келгеніне ... ... ... ... да жылы ... төріне отырғызып, дастархан жайып, бар мәзірін
алдына ... күту ... ... ... мықтап орнаған имандылық пен
шынайы адамгершіліктің белгісі.
Әрбір ... ... ... ... ... ... жеместен
келетін қонағына сақтайды. Майы мен құрты, ... мен ... ...... ... ... ... қонағын күтіп, көп уақыт
түнекте сақтаулы тұрады. Қонақ күтіп, қонаққа баруды халқымыз өмірдің биік
мәртебесі деп ... ... ... ... ... көп ... ... олардың арасында сыйлысы да, қадір қасиеті кемдері де кездесетін.
Қазақта төрт түрлі қонақ бар. Олар: арнайы қонақ, ұдайы ... ... және ... ... ... – алыстан әдейі іздеп келген тума-туыстарың, жолдастарың.
Бұлар нағыз сыйлы, сағына күткен қонақтар. Оларға деген ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Құдайы қонақ – бейтаныс, шалғай елден, алыс жерден жолаушылап ... ... Олар ... ... ... қонақтар. Оларды да ықылас – ынтамен
қарсы алып, ... ... ... ... – ерігіп, желігіп, үйден үйді, ауылдан ауылды сөз аңдып,
өсек теріп, қымыз ішіп, ет ... ... ... ... ... қонақ – түтіні түзу шыққан үйлерді торып, құлқыны үшін ... шала ... ... ... тағы бір түтіні шыққан үйге ...... ... ... ... ... ... қонақ» деп, те
әжуәлайды.
Халқымыз қонақты ілтипатпен қарсы алу, оны күту, құрметтеп шығарып
салу дәстүрін ... ... оны ... үлгі-өнеге ретінде
үйретіп, мұны отбасы тәрбиесінің басты бір саласы деп ... ... ... беру де ... мән бар. ... халқы қонақ
күтуге әрдайым дайын отырған. Ол үшін үйде ас - дәм ... ... ... малын өріске жібермеген. Қонаққа дәмді ас пен ... жылы ... ... Оларды құшақ жайып, қуана қарсы алып, жағдай жасау – үй ... ... ... ... ... ... алу, ат-көлігін жайлау, сырт
киімін шешкізіп ілу, төрге шығарып, қолына су құйып, сүлгі ұсыну, т.б. ... от ... ... жас ... ... ... ... қөңілін көтеру үшін «қонақ кәде» жасайтын дәстүр бар, ол алдымен
«ауылдың алты ауызынан» ... ... күй ... ән, өлең-жыр
айтылады. Оған қонақтар да ...... ... ... тән ... ... бір көрінісі. Халқымыздың бауырмалдығын «бала бауыр еттен жаралған»
деп, оны ерекше қастерлеп, әлпештеуден ... ... ... ... – бауырмалдылықтың бір көрінісі. Бұл рушылдық емес, ... ... ... ... ... руын ғана ... қызмет бабында қандастарына ғана қамқорлық
жасау ... ... ... жараспайды. Кеңпейілді, ақниетті, адал жүректі,
пәк көңілді қазақ халқының тумысындағы мінез-құлқына қарама-қайшы келетін
«бөліну», «бөлшектену» ... ... ... да ... ... жағы ... жатады. Ондайлар ел бірлігіне нұқсан келтіріп,
кейде жекелеген руларды тіпті қайғы-қасіретке ... да ... ... ... ата ... ... сіңген асыл
қасиеті «Құран-кәрім» қағидаларымен де ұштасып жатады. Осы туралы қасиетті
кітап: ешбір адам ... жат ... ... ... ... ... ... дейді.
Олай болса, «ақ, қарамыз, сарымыз – дос – бауырмыз ... - ... ру мен ... ... ... кезден жас ұрпақты бауырмалдық
қасиетке баулуымыз қажет. Өйткені бауырмалдық халқымыз ерекше ... ... ... өмір жоқ, ол бар ... ... ... мен
қуаты, сәні мен мәні.
Қайырымдылық – халқымыздың ең ізгі ... ... ... «жылуы
жоқ үйден без, қайырымы жоқ биден без» деп, осынау қасиеттен жұрдай ... ... ... ... ... ... халықпыз.
Адам өміріндегі ең игі істің бірі – қаріп-қасірге, кедей-кепшікке,
жарлы-жақыбайларға қамқорлық жасау. ... де ... беру ... ... мұсылмандық парызы делінген.
Қайырымдылық – кең мағыналы ұғым. Мәселен, отбасындағы ... ... ... ... ... баланың ата-анаға, әке-шешесінің бала-
шағасына мейір ... ұл мен ... ер ... соң ... ... етуі –
қайырымдылықтың түрлі көріністері мен қайнар көздері.
Халқымыз өз ұрпағына осы қастерлі қасиетті ес ... етек ... ... ... мұны ... салтқа, адамгершілік дәстүрге
айналдырып отырған. Халық «бір үйлі ... ... ... ... ... – жан семіреді» деп, қайырымдылық қасеті ұрпағына ... ... ... тұтып, қастерлеп келгенін біздер еш уақытта естен
шығармауымыз қажет.
Өзінің ұзаққа созылған қалыптасу ... ... да өзге ... ... тұтуға жарайтын ұлттық-психологиялық кешендерді бойына сініріп
келеді. Қазақтарға тән ұлттық ... ... ... ... ... Біздің заманымыздан бұрынғы І мың жылдықпен ... V ... ... ... ... ... мекендеген
сақ, үйсін, қаңлы, ғұн тайпаларының қызу қанды, ... ... ... белгілі. Олар өсірген ең сүйікті түлік – ... ... ... баққаны жылқы болған да, соққаны қару болды. Балаларын ... оқ ... деп ... ... ... қымыздың желігі олардың делебесін
батыстың шарабынана кем ... Ел ... күн ... ... ат ... ... әр жігіттің мұраты болды. Жау шапса айдап ала жөнелуге жағдайы
бар ... мал ... да бұл ... ... ... ... ... іспетті еді. Сәйгүлік «ер қаруы ... ... пен ...... жауынгерлік мінезін айқындайды.
соның нәтижесінде ол тайпалар ... ... ұлы ... бірі ... аты машһүр Ескендір - Зұлқарнайынның әскерлеріне есеңгірете ... ... ... ... ХІІІ ... ... ... өмір сүрген батыс түрік,
түргеш, қарлұқ қағандықтарының халқы да жоғарғыда ... ... ... ... ... ... Қытайдан, батыста Визинтия мен
Римге дейін танылып, өздерімен санастыра білген, азулы мемлекеттер болған.
Қазіргі қазақтардың ... ... ... ... ... ... қанға сіңген мінез болып табылады. Жауынгерлік мінез қазақтарға
орасан зор территорияны иемденіп. тұруына, оны ... ... ... ... психологияның құрылымы мәселесіне қатысты қорытынды
мынындай:
Ұлттық психология негізінен үш компоненттен:
ұлттық мінезден, ұлттық мүдде мен қажеттіктерді ... және ... ... ... ... ... мінезге берген
анықтамалары
Қазақ халқына тән ұлттық мінез туралы ұлы ғұламалар, атақты адамдар
былай деген:
Бұрынғы уақытта – деп ... ... ... пен ... ... ... мінездері» деген мақаласында; - қазақ елі ұйымшыл, ері
жауынгер, биі әділ, намысқор, адамы ірі, ... ... ... ел
болған екен.
Қаз дауысты Қазбек би: «Алтын ұяң – Отан қымбат туып - өскен ... ... ... кір ... жерің қымбат» деп тебіренген ғой.
Ата-бабаларымыз Алтайдан Атырауға, Еділ мен Жайыққа дейінгі ұлан-ғайыр
кең жазира ... ... бойы ... ... сан рет ... ... тәуелсіздік жолында шыбын жанын пида еткен. Біздер халқымыздың хас
батырлары Қабанбай мен ... ... мен ... ... ... ... мен ... ханды, Амангелді мен Бауыржанды қадір
тұтып қастерлейміз. Олардың ... үшін ... ... еткенін өзімізге
үлгі өнеге етіп, осындай ата-бабаларымыздың болғанын қалайша ... ... ... Баян» поэмасындағы Баян батырдың інісі Ноян
жастық пен махаббатың сезім ... ... ... ... ... ... ... қызбен бірге қалмақ еліне ... ... ... ... ... ... ... деген бір ауыз сөзі намысына тиген Баян
батыр оларды қуып жетіп, өлтіреді.
Атақты Бауыржан Момышұлы, Қасым ... ... ... ... ... жоғары деңгейде болғаны белгілі.
Ғұлама ғалым Шоқан Уәлиханов: «Қазақ шешендікке құмар, сөз өнерін,
әіресе әзіл-оспақты жаны сүйеді» - деп ... ... ... ... А.Брем: «Қазақтар сөз өнеріне жетік келеді. ... ... ... де: ... ... де, ... таяқ деп
білмейтіндерге, бай ға да жарлыға да тән ... ... енді ... «Қазақтар - шешен әрі әдемі сөйлеудің шебері» дейді.
Ал көне түркі жазбаларын зерттеген С.Е.Малов осы ойды ... ... ... ... ... ең суретшіл, образды тіл – қазақ
тілі».
Поляк ... ... бұл ... былай деп жазыпты: «Қазақтардың
ақыл-ой қабылетінің кереметтігіне барған сайын менің көзім жетуде. Сөздері
қандай жеңіл! Әрі қайсысы айтайын деген ойын ... де, ... ... ... ... де керемет шебер».
Халқымыздың әр заманда ғұмыр кешкен ардагер перзерттерінің (Әл-Фараби,
Асан қайғы, Қабанбай, Бөгенбай, Абылай, Төле би, ... би, ... ... т.б.) үлгі - ... ... ... ... бірі. Бұлардың өмір жолы, моральдік ...... ... пен ... табандылық пен ұстамдылықтың, халық
ісіне қалтқысыз берілгендіктің теңдесі жоқ өнегелері.
Ыбырай Алтынсарин еңбектерінде өз халқының мінез-құлқына тән бірсыпыра
қасиеттерді атап ... Оның ... ... ... қарапайымдылық
пен кішіпейілдік, ашық жарқын кеңпейілділік, қонақжайлық сияқты қасиеттер
тән.
Қазақ халқының ұлы ... Абай ... ... тәрбиесіне, ұрпақ
тәрбиесіне көп көңіл бөліп, артына ұлағатты ... ... ... ... бес ... асық бол, бес нәрседен ғашық бол деген еді. ... ... ой, ... тіл, ... ... ... ... мал шашапақ:
ақыл ойы жетілген абзал азамат тәрбиелеу халқымыздың ... ... ... ... ... және ... ... Лушникованың: «Казақтың көне және дәстүрлі
өнерінің бірі айтысты дамытуға үлес қосуды ғажап та, ... ... ... сөзін келтіре кеткен жөн.
Қырғыздың аты әлемге әйгілі ұлы жазушысы Шыңғыс Айтматовтың барлық
шығармалары қазақ халқына деген ... ... Өзін екі ... тең ... ... төл ... деп ... ол: «Шет елде жүргенде «Манас» пен
Әуезовты ойыма алам. Жаным кұдірейіп шыға ... деп, екі ... ... мақтан тұтады.
Қазақтың ұлттық мінез бітістері, олардың кейбір ерекшеліктері ... ... ... «Менің ойымша, қазақтардың қайталанбас этикалық,
психологиялық ... әлі жете ... ... ... ... ... психология қоғамдық психология құрылымының бірі. Ұлттық
психология үнемі өзгеріп ... ... ... ... этаптарында,
әлеуметтік-экономикалық және рухани өзгерістерге лайық дамиды және жаңа
мазмұн қабылдайды.
Тарихи ...... ... оның ... таптық сәттер,
экономикалық және рухани өмірлерінің ерекшеліктері аса зор маңызды. ... ... ашып ... ... ... экономикалық
қатынастары мен мәдени дамуына, географиялық жағдайларына талдау ... ... ... ... ... ... процесі белгілі
материалдық база негізінде дамыды. ... ... ... ... де ... ықпал етеді. Соған орай қазақ ұлтының психологиялық
қасиетінің сол әлеуметке сәйкес қалыптасуы да заңдылық ... ... ... ... ... мен сапалар қосылды. Әйтсе де,
социализмнің қиыншылықтары мен қарама-қайшылығын ... ... ... ... көңіл-күйіне, психологиясына зиянды қасиеттер де
әкелгенін бүгінгі өмір тәжірибесі көрсетіп ... ... ... ... да ... бойы ... да ... бар. Ол – еңбексүйгіштік, ... ... т.б. Осы ... ... ... жаңа ... ... отыр. Республикамыздың ұлттар мен
ұлыстардың экономикалық, саяси - ... және ... ... бірлігі, сонымен бірге түбірлі мүдде мақсаттарының әлеуметтік
біртектілігі олардың жалпы психологиялық қасиеттерінің заңды түрде бірлігін
тудырады. ... ... ... пен ... ... ... ... жағдайындағы нарықтық экономика мен
әлеуметтік дамуды халақ талабына сәйкестендіру ... ... ... ... ... ... жол ... деген сенім орнығып отыр.
Егеменді Қазақстан Республикасында қазақ ұлтының ... ... ... ... мен жетілдіру шаралары қазақ халқына ... ... ... оның ... ... ... кезеңдерінде жоғалтқанын
қайтаруға ұмытылыс. Өз жерінде, өз елінде зардап шеккен ұлттың сақталып
қалуына ... ... ... ... халықтар жалпы психологиялық белгі
қасиеттері мен бірге ... ... ... ... ... тұр. Ол ... ... ерекшелік байланыста өрбуде. Халықтың
көркеюі еңбекпен ... ... ... ... ізденіс пен жүйелі кепілдемелер қажет. Ұлттық
сипаттағы барлық заңды ... мен ...... сергектік пен
ілтипатты таныту маңызды нәрсе.
Қазіргі таңдағы қазақ халқының ұлттық жаңғыру, ... ... ... және ... ... ... даму процесінде
алатын орны айқындауын, сондай-ақ оның тарихын ... оқып ... ... қажеттілігі арта түсуде.
Қазақ ұлтының өз бойындағы ізеттілік, қайырымдылық, кішіпейілділік,
әдептілік, ел - ... ... ... ... ең асыл ... ... ... тұрмыста үнемі үйретіп, қаны мен жанына сіңіріп келеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Аймауытов Ж. Психология. Алматы, «Рауан»,
1995
2. Алдамұратов Ә. ... ... ... ... ... 1992
3. Алдамұратов Ә. Қызықты психология Алматы,
«Қазақ университеті» 1992
4. Бап-Баба С. Жалпы психология Алматы,
«Дарын» 2003
5. ... Н. ... ... ... 1992
6. Жарықпаев Қ. Жалпы психология Алматы,
«Мектеп» 2002
7. Тәжібаев Т. Жалпы психология Алматы,
«Мектеп» 1994
8. ... Л.И. Ерік пен ... ... ... ... ... 2002
9. «Ұлағат» журналы, 2004 10-11 бет
10. «Ұлағат» журналы, 2005 6-7 бет

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Тіл және ұлттық мінез5 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
60-80 жылдардағы ортасындағы Қазақстандағы нақты социализм12 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
Адамның этномәдени даму мәселелері29 бет
Африканың ұлттық саябақтары7 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Ақша-несиелік реттеу60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь