Мал азығын консервілеуде қолданылатын бактериялы ашытқылаодың түрлері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

I.Әдебиеттерге шолу

1.1.Мал азығын консервілеуде қолданылатын бактериялы ашытқылаодың
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.2.Сүрлем даярлауда орын алатын микробиологиялық және биохимиялық
үдерістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1.3.Пішендеме дайндау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.4.Біртекті мал азығынан пішендеме дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

II.Зерттеу нысаны мен әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

III.Зерттеу нәтижесі және оны талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3.1.«Манкент»Ө.К.нің орналасқан жері мен климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

3.2.«Манкент»Ө.К.нің егін шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.3.«Манкент»Ө.К кеңшарындағы азықтың құнарлылығы және химиялық
құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.4.Сүтті малдарды ұстаудағы азықтандыру сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.5.Азықтандырудың мөлшері мен тәуліктік рационы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

IV.«Манкет» Ө.К.дегі еңбекті және табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... ...

V.Тұжырымдар мен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

VI.Бизнес. жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

VII.Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Республика ауылшаруашылығындағы қолға алған экономикалық реформа тығырыққа тірелген шағында нарық жүйесінің қалыптасып дамуы үшін экономика саласындағы ең тиімді жолдарды таңдап алуды талап етеді. Әрине, бұл мал шаруашылығын дамытудағы басты мәселенің біріне айналып отыр. Мал азығының берік қорын жасауда оның құнарлылылығын арттырып, өнімділігін көбейтіп, сапасын жақсарту үшін, азық дайындаудың алдыңғы әдістерінің жетілдірілген технологиясын мейлінше қолдану басты шарт болып есептеледі.
Балғын көк шөпті консервілеудің технологиясын жетілдіру ондағы қоректік заттардың толық сақталуын және республика жағдайында экологиялық жағынан таза мал азығын дайындауда бактериялы ашытқылар (АМС, ПМБ,ПКБ) және олардың қоспасы "Силамп" (АМС+ПМБ), "Амилопентозин (АМС+ПМБ), "Казахсил" (АМС+ПКБ+ ПМБ) деп аталатын препараттардың алғашқы тобы және "Силоплант-34", ЦЛБ-"Калдарин", "Силобактерин" (Силоплант + ПКБ), "Лактокалдарин" (АМС+ЦЛБ) деп аталатын препараттардың екінші тобы кеңінен қолдануда. Осы препараттардағы бактериялардың белсенді түрде қолданылуы сүрлем құрамында едәуір мөлшерде органикалық қышқылдардың (оның ішінде сүт қышқылы) көбеюінің, сөйтіп аммонификациялық процестің тоқтатуын, жалпы азоттың азық құрамында сақталуын, сүрлем құрамында құрғақ қоректік зат мөлшерінің және органикалық заттардың кеміп кетпеуін қамтамасыз етеді.
Бұл микробиологиялық жолмен мал азығын консервілеудің артықшылығы сол, осы әдіспен мал азығына арналған өсімдіктердің кез-келген түрлерін, соның ішінде қиын сүрлемденетін және сүрленбейтін, ауа райының жағдайына және жыл мезгіліне қарамастан азық-сүрлем шығымсыз дайындауға болады. Және оған толық мүмкіндік бар.
Бұл, ғылыми-шаруашылық тәжрибелердің нәтижелері, ауыл шаруашылық ғылымдарының докторы Б.Қ.Қожалының мәліметтері бойынша бұрынғы КССРО кезіндегі өндірістік шаруашылық жағдайына енгізіліп, тексеруден өткізілген еді. Мысалға айтқанда Оңтүстік Қазақстан облысына қарасты "Қазығұрт, "Сейфуллин", "Абай" атындағы және "Болшевик" Төлеби ауданының шаруашылықтарында көк балауса, жүгері дәнінің қалдығына "Силобактерин", "Лактокалдарин" және беде пішендемесіне "Силоплант-34", Түлкібас ауданына қарасты «Мичурин» және «Киров» атындағы, "Алғабас" және "Түлкібас" шаруашылықтарында беде шөбінен сүрлем және пішендемеге "Силоплант-34" ашытқысын, Алматы облысына қарасты "Көктал" және "Ақдала" шаруашылықтарында "Лактокалдарин" ашытқысын пайдаланып қамыстан сүрлем дайындалды. Сол сияқты, Қазақстан республикасы Жамбыл облысының шаруашылықтарында, Қырғыз Республикасы Ыссықкөл, Соқкөл, Прежевальский атты аудандардың шаруашылықтарында бұл тәсіл енгізіліп, өндірістік тексеруден өткізілді.
Оларды пайдаланған тәжрибедегі малдар жақсы қоңдалып, организміндегі ас қорыту процессі артып, жақсарып, алынған өнімдеріде сапалы мол болды.
VI. Пайдаланылан әдебиеттер тізімі

1.Арзуманян Е.А. Скотоводство. Москва, «Колос», 1984 жылы
2.Андреев Е.А. Нормы кормления молочных пород. Москва, 1979 жылы
3.Аюшев А., Дурдусов С. Влияние уровня кормления на продуктивность бычков и качество мяса. Ж. Молочное и мясное скотоводство, 2002г с.13-14
4.Абдраймов М.Т. Чиндалиев Е.А., Назаренко Л.Н. Состояние и перспективы технологий производства молока. Алматы. Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана", 2001 жылы
5.Барышев А.А., Смирнов В.А. Изменение состава высоко-продуктивных коров с возрастом. Москва, Ж. "Зоотехния", 1991, с. 18.
6.А.П.Бегучев. Скотоводство. М. Колос. 1985, 56 стр.
7.Даленов Ш.Д. Селекционно-генетические методы и технологические приемы повышения молочной продуктивности молочных коров в Казахстане. Алматы, 1999жылы
8.Даленов Ш.Д. Оценка быков по качеству потомства - важный способ генетического улучшения молочных коров.1995 с. 101-106. •
9.Даленов Ш.Д. Влияние и сервис и сухостойных периодов на молочную продуктивность коров разных пород. ж.Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана. 1997, с. 75-78.
10.Даленов Ш.Д., Чернов Г.А.Технология интенсивного выращивания ремонтных телок алатауской породы. Труды АЗВИ, Алма-Ата, 1987жылы-с.48-52
11.Зубец М.В., Красик Ю.М., Близниченко В.П. Рекомендации по выращиванию помесных голштинских коров. Киев, 1988. С. 16.
12.Ижболдина С, Пушкарева М. Технология выращивания ремонтных телок. Москва. Ж. Молочное и мясное скотоводство, 2002. С. 36-38.
13.Клейменов Н.Н. Системы выращивания крупного рогатого скота. Москва, 1989.
14.Клейменов Н.Н. Кормление молодняка крупного рогатого скота, Москва, 1987.
15.Калашников А.П. Справочник зоотехника. Москва, 1986.
16.Карликов Д. Селекция молочного скота в США. Молочное и мясное скотоводство. 1998 №4 29-32 стр.
17.Лебедев М.М., Бич А.И., Басовский Н.З., Жебровский Л.С. Черно-пестрый скот и методы его улучшения. -Л.: Колос, 1984 -380 стр.
18.Мелдебеков A.M., Кулиев Т.М. Влияние уровня концентрированных коров в рационе при доращивании и откорма бычков алатауской породы. Сборник, КазНИТИЖ, Алматы, 2002.
19.Мелдебеков A.M., Жазылбеков Н.А., Кулиев Т.М. Организация и технология производства продуктов животноводства в фермерских хозяйствах и личном подворье. Живот.-ство и технология, 2000,с.46-50.
20.Пилипенко В.П. Изменения молочной продуктивности и состава молока коров разного возраста в течение месяца. Сборник Пути повышения реализации генетического потенциала крупного рогатого скота, Москва, 1990, с.26-33.
21. Пак Д.Н. Новые методы подбора, гетерозис молочного скотоводства. Алматы, 1990,с.37-39.
22.Пак Д.Н. Чижегов В.П. Результативность подбора в зависимости от
развития признаков у предков. Ж. Зоотехния, 1991.
23. А.И.Овсянников Основы опытного дела в животноводстве Москва 1976
24. М.Т.Әбдіраймов автореферат докт. дис
25.Тимченко Л.Д., Кагерманов И.Б. Дифференцированной отбор телят для направленного выращивания телят. Ж. Зоотехния, 2003. С. 12.
26 .Эрнст Л.К. Технология молока на фермах промышленного типа. Москва, 1973.
27. Эрнст Л.К., Григорьев Ю.Н. Совершенствование животных в хозяйствах в крупных регионах. Москва, Агропромиздат, 1987.
28.Қожалиев .Б Мал азығын сүрлеуге микробиолргиялық ашытқыларды қолданудың тиімді әсері //Жаршы.-1996.-N 17-Б.51-54.
29.Қожалы .Б Жазылбеков Н.А Влияние зхаквасок исодержание азотосодержащих веществ в кукурузном силосе и сенаже из люцерны .Материалы Меж.народ.науч.конф.«Животноводство и ветеринария вХХІ веке:-Семей.19.21.09.2002, -С,440-446.
30.Қожалы .Б, Байтореев К. Бактериальная закваска- залог получения чистого экологического качественного корма для с/х животных // Межд. нар.науч.конф.по агроэколог. – Көкшетау,2002.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
............................................
I.Әдебиеттерге шолу
1.1.Мал азығын консервілеуде қолданылатын бактериялы ашытқылаодың
түрлері.....................................................................
........................................
1.2.Сүрлем даярлауда орын алатын микробиологиялық және биохимиялық
үдерістері..................................................................
....................................
1.3.Пішендеме
дайндау.....................................................................
................
1.4.Біртекті мал азығынан пішендеме
дайындау............................................
II.Зерттеу ... мен ... ... және оны
талдау..........................................................
3.1.«Манкент»Ө.К-нің орналасқан жері мен
климаты.....................................
3.2.«Манкент»Ө.К-нің егін
шаруашылығы........................................................
3.3.«Манкент»Ө.К кеңшарындағы азықтың құнарлылығы және химиялық
құрамы......................................................................
......................................
3.4.Сүтті малдарды ұстаудағы азықтандыру
сипаты........................................
3.5.Азықтандырудың мөлшері мен ... ... ... және ... ... ... асылдандыру саласында отандық жануар тұқымдары генофондын
сақтап қалу мен оны мақсатты пайдалану аса маңызды іс-шаралардың бірі ... ... ... ... ... атап ... ... мал шаруашылығында осы даму сатысында жаңа ұйымдасу
формаларына өту, ... ... сүт, ет, ... ... өту міндеттері түр.
Мал табынын жетілдіре, жақсарта түсуде сүт беретін мал ... ... ... роль ... Ол үшін жас ... ... ... білу
керек. Жас төлдерді өсірудің ұтымды жүйесін ұйымдастыру ... ... ... ... мал басының сапасын арттыруды қамтамасыз
етіп, дамуын қарқындата түсу керек ... ... ... ... сүт және ет ... мэселесінің маңыздылығын
ескере отырып, біз өз жүмысымызды бірқатар сүт беретін әулиата түқымды қара
малдардың сүт өнімділігін арттыратын ... ... ... ... «Силоплант-34» бактериалы ашытқысымен дайындағанда
пішендемеде микобиологиялық қозғалыстар өте ... ... ... ондағы
азоттық заттардың ыдырамауына және олардың сақталуына өте ... ... ... ... ... ... ... қорытып, малдың тал бойына
оларды жақсы сіңіріп, малдардың қарқынды өсуі мен өнімділігін ... ... ... ... ашытқымен (Силоплант-34) консервілегенде
пішендемедегі микробиологиялық үрдістіңжақсы бағытта ... үшін әр ... ... ... ... ... және ... «Манкент» Ө.К-де өз жолын тауып, мал азығының көлемін және
олардың қуаттылоығын арттырады.
Нормативтік ... ... ... ... (№1 сүт ... Тұқымдық сиырдың (тайыншалардың) карточкасы (№2 сүт формасы)
3. Сиырларды қашыру және бұзаулау журналдары (№3 сүт формасы)
4. Жаңа туған бұзауларды ... және төл ... ... (№6 ... ... сауу ... (№7 сүт формасы)
6. Сүтті ірі қара мал ... ... ... ... есеп (№8 сүт формасы)
7. Сиырларды бонитировкалау нұсқауы (№10 сүт формасы)
8. Өндіруші бұқашықтарды бағалаудың өндірістік ... (№12 ... Сүт және сүт ... ... ... Сүт ... ... Сүт қозғалысының журналы
12. МЕМСТ-қа союға жіберілетін ірі қара мал ... ... ... ... ... және ... ... әдістемесі
(химиялық құрамы және энергетикалық құндылығы бойынша)
14. Етті ірі қара ... ... ... ... ... ... тұқымдар
16. Екі жақты өнімдегі тұқымда
Анықтамалар
1. Сиыр-- аналық ірі ... ... қара төлі ... ... қара төлінің ұрғашысы 1-1.5жасар
4. Құнажын – алғашқы тума ... ... ... еркегі
6. ¥дайы өсіру—төл туғаннан бастап үздіксіз өсіру
7. ... ... ... санының паиыздық қатынасы
8. Жарамсыздыққа шығару--зооветбрак
9. ... ... ... ... ... ... Рацион—бір басқа берілетін тәуліктік азықтар құрамы
12. ... ... ... ... ... тең ... айтады
14. Тірілей салмағы—малды тірілей өлшегенде алынатын салмақ
15 ... ... ... ... ... ... ... бау бақшаны күту
17.«Амилопентозин» (АМС+ПМБ)- Сүт қышқылы пентоздық
ажыратқыш бактериялары
18АМС-амиллиттік сүт қышқылы стрепококк
19.«Лактокалдерин» (АМС+ЦЛБ)- Сүт қышқылы целюлозолиттік
бактериялары
20ПКБ- Пропиондық қышқылды бактериялары;
21ПМБ- ... сүт ... ... ... ... ... бактериялары.
23 «Силамп»(АМС+ПКБ) Сүттікпропиондық қышқылды бактериялары;
24«Силобактерин» (Силоплант+ПКБ)-Сүттік+пропиондық қышқылды
Қысқартылған белгілер
1. г - ... ... ... кг - ... салмақ өлшемі.
3. ж. - жылы, уақыт өлшемі.
4. Э- қосымша негізгі өнім бағасы (тенге);
5. Ц- сату ... С- ... ... сиырдың орташа өнімділігі;
7. П- сиырдың орташа қосымша өнімділігі;
8. Л- азайту коэффициенті;
9. К - сиырлар ... ... Сүт ... ... ажыратқыш
бактериялары;
11.АМС-амиллиттік сүт қышқылы стрепококк
12.«Лактокалдерин» (АМС+ЦЛБ)- Сүт қышқылы целюлозолиттік бактериялары;
13.ПКБ- Пропиондық қышқылды ... ... сүт ... ... (ПКБ+ЦЛБ)-Пропиондық целюлозолиттік қосарлы
қышқылды бактериялары;
16. «Силамп»(АМС+ПКБ) Сүттікпропиондық ... ... ... ... ... қышқылы целюлозолиттік бактериялары;
19.ЦЛБ- Целюлозолиттік бактериялары;
Кіріспе
Республика ауылшаруашылығындағы қолға алған экономикалық ... ... ... ... жүйесінің қалыптасып дамуы үшін экономика
саласындағы ең тиімді жолдарды таңдап алуды талап етеді. Әрине, бұл ... ... ... ... біріне айналып отыр. Мал азығының
берік ... ... оның ... арттырып, өнімділігін көбейтіп,
сапасын жақсарту үшін, азық ... ... ... жетілдірілген
технологиясын мейлінше қолдану басты шарт болып есептеледі.
Балғын көк шөпті ... ... ... ... ... ... ... және республика жағдайында экологиялық жағынан
таза мал азығын дайындауда ... ... (АМС, ... және ... ... ... ... (АМС+ПМБ), "Казахсил" (АМС+ПКБ+
ПМБ) деп аталатын ... ... тобы және ... ЦЛБ-
"Калдарин", "Силобактерин" (Силоплант + ПКБ), "Лактокалдарин" (АМС+ЦЛБ) деп
аталатын препараттардың екінші тобы кеңінен қолдануда. Осы ... ... ... қолданылуы сүрлем құрамында едәуір мөлшерде
органикалық қышқылдардың (оның ... сүт ... ... сөйтіп
аммонификациялық процестің тоқтатуын, жалпы ... азық ... ... ... ... ... зат мөлшерінің және органикалық
заттардың кеміп кетпеуін қамтамасыз етеді.
Бұл микробиологиялық жолмен мал азығын консервілеудің артықшылығы сол,
осы әдіспен мал ... ... ... ... ... ... қиын ... және сүрленбейтін, ауа райының жағдайына және жыл
мезгіліне қарамастан ... ... ... болады. Және оған
толық мүмкіндік бар.
Бұл, ғылыми-шаруашылық тәжрибелердің нәтижелері, ауыл ... ... ... мәліметтері бойынша бұрынғы КССРО
кезіндегі өндірістік шаруашылық жағдайына енгізіліп, ... ... ... айтқанда Оңтүстік Қазақстан облысына қарасты "Қазығұрт,
"Сейфуллин", "Абай" атындағы және ... ... ... көк ... жүгері дәнінің қалдығына "Силобактерин",
"Лактокалдарин" және беде ... ... ... ауданына
қарасты «Мичурин» және «Киров» атындағы, "Алғабас" және ... беде ... ... және пішендемеге "Силоплант-34"
ашытқысын, Алматы облысына қарасты "Көктал" және "Ақдала" шаруашылықтарында
"Лактокалдарин" ашытқысын ... ... ... дайындалды. Сол
сияқты, Қазақстан республикасы Жамбыл облысының ... ... ... ... ... атты ... бұл тәсіл енгізіліп, өндірістік тексеруден өткізілді.
Оларды пайдаланған ... ... ... ... организміндегі ас
қорыту процессі артып, жақсарып, алынған өнімдеріде сапалы мол болды.
I. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1.Мал азығын консервілеуде қолданылатын бактериялы ашытқылардың
түрлері
Нарықтық экономика ... ... ... ... дендеп
енуіне байланысты мал азығының берік қорын жасау мен оның ... ең ... ... ... отыр. Бұрын мал ірі кешендерде
шоғырландырып ... ... ... олар ... ... Ал ... мал басының саны аз болуына ... ... ... де ықшам. Сондықтан жекеменшік шаруа қожалықтары үшін ең
тиімдісі - ... мол ... ... ... ... бір ... ұзақ ... жыл) жылдар өсірілетін, қолайсыз жағдайларға төзімді өсімдіктерді ... ... ... өсімдіктер экономикалық жағынан пайдалы. Осы
мәселелерді шешу азық ... мен ... ... да өзгерістер
енгізуді талап етеді.
Мал азығын даярлау мен сақтаудың толып жатқан тәсілдері бар. ... ... бірі - ... және ол тәсіл қазіргі кезде кең ... ... ... ... ... ... жас балауса шөптен
даярланатын сүрлем әрі құнарлы, әрі сапалы, ... бен ... ... ... мүмкіндіктер бар. Мұндай азық мал өнімін, әсіресе оларды қыста
қолда ... ... ... өнімділігін төмендетпеуге зор көмегін
тигізеді. Оның үстіне ... ... ... бойы салынған орда сапалы
күйінде ... Бұл ауыл ... жиі ... ... ... ... ... кеселдері т.б.) кезінде малдың басын
аман ... ... ... ... ... азық қоры ... мол.
Қазіргі кезде мал азығын сүрлемдеуде бактериялы ашытқылардың әр ... ... ... дәлелдейтін тәжрибелер жеткілікті дәрежеде
жүргізіліп келеді.
Қазақстан республикасы ғылым ... және ... ... және ... ... ... өсімдіктермен дәнді егіс
қалдықтарының барлық түрлерін сүрлемдеу үшін, бірқатар биопрепараттар
ұсынған болатын. Олар шығу ... ... екі ... ... ... —АМС, ПКБ, ПМБ және олардың қоспасынан тұратын —АМС+ПКБ, АМС+ПМБ
болса, екіншісіне- ... ... және ... ... ... ... ... сүт қышылы стрепкоккасы (str. lactis diastaticus) -
крахмалды, глюкозаны ыдыратып олардан біраз ... В2 ... ... ортаны рН-4,2-ге дейін жеткізеді. Осы арқылы қиын сүрленетін
(беде, жоңышқа, эспарцет, көк ... ... ... ... ... ... (60-65%) консервілеп біркалыпты етіп ... ... ... ... сүт ... ... ... Соның нәтижесінде
сүрлемдегі зиянды микроорганизмдрдің ... ... ... қоректік
заттардың шығынын күрт төмендетеді, яғни азықтағы пайдалы азықтық заттардың
сақталуына ... ... ... ... ... (Propion ... ... және
(АМС+ПКБ), -"Силамп" пропион+сүт қышқылы бактерияларының қоспасы.
Бұлар негізінде ... ... ... ... Жүгері
сүрлемінің қышқылдығын бірқалыпты сақгап тұру үшін "Силамп" ... ... ... қышқылдығы қажетті деңгейге келіп азық ... ... ПКБ мен АМС ... ... ... қышқылдық
дәрежесі өзгеріп қана қоймайды, сонымен ... ... (В" ... ... ... ... ... жақсы дұрыс сақталады.
ПМБ-сүт қышқылы пентоз ашытқы ... ... және ... ... ... ... сабанын
сүрлемдеуге арналған. ПМБ ашытқысы ксилозаны, арабинозаны ... сүт, ... және ... ... ... ... түзе
ашыта алады. Сабан сүрлемін дайындау үшін, қүрғақ сабанды белгілі ... (65%) ... Ол үшін 1%-ті тұз ... ... ... құрғақ сабанға арнайы түтікше арқылы себелеп қосады. Бүл кезде
сабан сабақтары жұмсарып, құрамындағы инкрустивті ... ... ... ... мөлшері төмендейді, аммоникалық процесс тежеледі, яғни
сүрлемдегі азоттық заттар мейлінше көп сақталады.
"Силоплант-34" (Lact. Plantarum-34) бактериялары ... бай ... ... ... және ... дайындау үшін қолданылады.
"Силоплант-34"- сүт ... ... ... ... ... бай
өсімдіктерді сүрлемдеп қана қоймай, ондағы азоттық заттарды едәуір мөлшерде
сақтай алады. Сүт ... ... ... ... бір ... ... (рН-4,2), жағымсыз микроорганизмдерді тежеп, ... ... ... ... қант ... сақталуына
пайдалы ықпал етеді.
"Силобактерин" (Силоплант+ПКБ) - сүт қышқылы ... ... ... ... ... ... шамадан тыс көбейіп кетпеуін
(рН-4,3), қамтамасыз етіп оңай ... ... ... қоспа ашытқы азықтағы қант қоспаларын өте маңызды нақгы пайдаланып,
органикалық қышқылдарға оңай айналдырады, әсіресе сүт ... ... мен ... ... ... сақталуына зор әсер етеді, қоректік
зат-протеин алғашқы көк балауса кезіндегімен салыстырғанда 92,3 %-ке дейін
сақтай алады.
ЦЛБ- целлюлоза ... ... (Bacilus ... ... ... Бұл ... ... өсімдіктерден тұратын
көк балауса қамыс, құрғақ және дәнді дақылдардың ... ... ... ... қолданылады. Олар негізінен өсімдіктердегі
клетчатканы ыдыратып, сүрлемді оңай ашытып, мұндағы қант ... ... ... ... ... ... ... сүрлемде сүт
қышқылы мен ... ... ... қана ... ... ... олар
сүрлемнің дәмін де жақсартады. Ал бұл қышқылдар мал организмінде қуат ... де ... ... қышқылы және целлюлоза ыдыратушы
бактерияларының қоспасынан тұрады, ол ... және ... ... ... ... үлкен қарындағы целлюлоза
ыдыратушы бактериялар әрекетін жақсартып, ондағы клетчатканың ... ... ... ... мәні ... ... сүт ... бактерияларының мөлшері жағынан басым болуын, сөйтіп
азық сапасын төмендететін зиянды микроорганизмдер, соның ... ... май ... ... ... тежеп, ол тіпті кейде тоқтатып,
басып тастай алады. Мүндай да ... ... ... ... ... ... ... бактериялардың әсерінен
түзелетін сүт ... ... ... ... ... ... ... алады.
1.2.Сүрлем даярлауда орын алатын микробиологиялық және
биохимиялық үдерістер
Мал азығын даярлау мен сақтаудың толып жатқан тәсілдері бар. ... ... бірі – ... және ... ... Ол ... ... кең етек алып тараған барлық технологиялары толық сақталғанда
жас балауса астық тұқымдас шөптерден даярланатын сүрлем мен ... ... әрі ... нәруыз бен дәрумендерге бай азық алуға мүмкіндіктер
бар. Мұндай азық мал ... ... ... ... ... ... түсірмей, өнімділігін төмендетпеуге зор көмегін тигізеді. Оның
үстіне олар бірнеше жылдар бойы салынған орда сапалы күйінде сақталады. ... ... жиі ... ... жағдайлар (қуаңшылық, түрлі
табиғат кеселдері т.б.) кезінде ... ... аман ... ... қамтамасыз ететін азық қоры ретінде пайдасы мол.
Ауыл шаруашылық малдарының ... ... ... мөлшеріне
шаққанда 40-45 пайыздайы сүрлем-пішендеменің үлесіне тиеді. Дайындалған
сапалы пішендемеде протеин, май, клетчатка, ... және ... ... ... және ... ... сақталады.
Мал азығы ретінде қолданылатын өсімдіктерден пішен даярлау өте бір ... ... Ал ... ... ... ... өзіндік технологиясы
болады. Бұнда ең бастысы шауып алынған шөпті ... ... ... ... Бұлай болатын себебі - шабылып алынған өсімдіктерде біраз уақыт
бойына тыныс алу ... ... ... ... заттар шығынға
ұшырайды. Балауса өсімдіктерді өсіру кезінде орын алатын бұндай ... ... ... деп атайды. Осы кезде ферменттер әсерінен крахмал
және нәруыздың біраз мөлшері оңай еритін жәй ... - ... ... және ... ... ... ... Бұл кезде азықтағы
құрғақ заттың шығыны 10-12%-ға жетеді. Ауа-райы қолайсыз, жауын-шашынды
болатын ... ... ... ... ... қоректік заттар
шығыны едәуір (20-25%) артатыны белгілі болды.(Шоқанов) Ал ... көп ... жас ... ... ... өніп-өсіп, шығын мөлшерін күрт
арттырып жібереді. Мұндайда жем-шөпті ысыраптан сақтап қалудың тәсілдерінде
қолдану қажет болады. Солардың бірі – ... ...... ... және ферментативтік үдерістердің
барысында даяр болатын шырынды, дәруменді азық. Пішендемеге ... ... ... шығуына көптеген факторлар әсер етеді. Бұлардың
ішінде шешуші рольді ашу үдерісін жүргізетін сүт қышқылы бактериялары болып
саналады. Олар азықтағы ... ... ... ... бұзылудан
сақтап тұратын, яғни оны консервілейтін органикалық ... ... ең ... сүт ... қажетті мөлшерде түзеді. Міне, осының
арқасында пішендеме ұзақ ... ... ... ... ... ... тағы да бір ... бар. Ол пішендеме дайндайтын өсімдіктердегі
оңай ашитын көмірсуларының жеткілікті болуы. Олар ... ... ... кету ... ... ... мәселесі саласына шетел және отандық ... ... үлес ... Оның ... ... зерттеулерді
нәтижесінде азықты сүрлеуде орын алатын ... ... ... ... сыры ... ... ... оларды
практикада қолданудың толып жатқан тәсілдері ұсынылды. Бұл салада көптеген
ғалымдар пішендеменің ... және ... ... ... ... жетістіктерді практикада пайдалануда зор көмек көрсетті
[1,2,3,4,5,6,].
Осындай ... ... ... сүрлеудегі ең басты
мәселенің бірі – сүрленетін азықтағы көмірсуларының маңызын ... ... ... ... азықтар сүрленгіштігінің ғылыми теориясын
жасады [7]. Ғалымның ... ... ... сүрлеудің
технологиясын болжаудың құралы "қант минимумы" теориясы ... ... ... ... ... рН ... 4,2-ге жетуін
қамтамасыз ететін сүт қышқылының жиналуына керекті ... ... ... ... деп ... Қант ... ... болғанда ғана
сүрлемде шіріткіш, газ түзуші және май ... ... ... ... ете ... теорияға сүйене отырып, сүрлемге қолданылатын барлық өсімдіктерді
үлкен үш топқа ажыратады. Олар: оңай ... ... қиын ... ... Қиын ... және ... өсімдіктер
негізінен оңай ашитын көмірсуларына кедей келеді. Сондықтан өсімдіктерді
сүрлеместен бұрын осы ... ... ала ... ... ... алдын-ала анықтап алуға мүмкіндік туады.
Әртүрлі өсімдіктерді сүрлегенде азықтың қышқылдану дәрежесі органикалық
қышқылдардың әртүрлі мөлшерде жиналуына, яғни ... ... ... байланысты. Ал, бұл сүрленетін ... ... ... ... ... ... ... буферлік қасиеті "қант
минимумы" шамасының көрсеткішінің белгісі деп санауға ... ... ... ... ... мен ... және олардың
ыдырау өнімдері жатады. Олар әр ... ... ... ... ... байланысты "қант минимумы" ... ... ... сүт ... ... ... ... ондағы буферлік заттармен
қосылып бейтараптанады да, қалғаны азықты ... ... С.Дж. және Нэш М.Дж ... ... ... айта ... ... аздығынан буферлік заттардың басым болып ... ... [11]. ... ... ... — сүт ... ... азын-аулақ органикалық қышқылдарды, соның ішінде сүт қышқылын,
буферлік заттар (алма, ... ... және ... ... ... бейтараптап жібереді. Бірақ ашу үдерісінде сүт ... ... ... ... ... айта ... ... сүрлегенде азықтың қажетті деңгейде қышқылдануы,
онда органикалық қышқылдардың тез жиналуына байланысты болады. Ал ... ... ... сүт ... ... ... деп ... Мұндайда өсімдіктердегі буферлік заттардың басым болуы да ... ... ... ... өсімдіктер шырынында мұндай ... ... ... кездесетін сілтілі тұздар да осындай қасиет көрсететіні де
белгілі. Олар ... рН ... ... ... ұстап тұра
алатын органикалық қышқылдарды ... ... ... Осының
салдарынан азықтағы қышқылдану үдерісі бәсеңдеп, ... ... ... тіршілігі жанданады. Мұндайда сүрлемнен бөлініп шығатын
аммиак ... ... ... ... ... ... аммиак тұздарын түзеді. Осыдан барып азықтың қосымша буферлік
шамасы артады. Ал оны жою үшін сүт қышқылының 7,95 ... ... ... ол ... 13,6 бөлігіне тең деген сөз. Нәруызды өсімдіктерде мұндай
қанттар мөлшері тым аз болатыны ... ... ... тұқымдас
өсімдіктерді сүрлеуде оңайға түспейтіні анық. Мұндай ... ... тек ... қант мөлшеріне ғана емес, сонымен бірге ... ... де ... тәуелді болады. Осыдан өсімдіктерді сүрлеу
алдынан олардың химиялық құрамын тексеру мәселесі туындайды.
Сапалы сүрлемде азықтың қышқылдану мерзімі мен оның дәрежесінің ... ... Ол ... ... бола бермейді. Кейде ортадағы сүт қышқылы
0,5% болса, азықтағы рН көрсеткіші 4,2-ге жетеді, яғни бұл ... ... сай ... Ал ... бір жағдайда бұл үшін 2 пайыздай ... ... ... ... мөлшерінің бұлай өзгеріп тұруы ... ... ... күшіне байланысты. Олар бар жерде сутегі
иондарының біраз бөлігі бейтараптанып кетеді. Сондықтан орта ... ... ... ... сүт ... ... қарамастан азықтың рН
көрсеткіші төмендемейді. Сөйтіп, ... ... ... ... ... Сондықтан буфері көбірек өсімдіктерден сапалы сүрлем даярлау үшін
оларда қант мөлшері көбірек болуы тиіс.
Жоғарыда біз ... ... ... пайдалана отырып барлық
сүрлемдік өсімдіктерді үлкен үш топқа бөлуге болады деп ... ... ... қант ... сүрлемге қажетті қышқылды түзуге
керекті қант мөлшерінен әлде қайда асып түседі. ... ... ... (құрғақ затта) 26,79% болса, "қант минимумы" 4,95%-ке тең, яғни бұл
өте оңай, шапшаң ... ... ... ... Ал ... ... ... 3,72% болса, тиісті "қант ... 9,50%, яғни ... алу үшін кем ... онда қосымша 6 пайыздай қант ... ... қант ... ... ... ... Шынымен ғылыми тұрғыдан алғанда қандай да өсімдіктен болмасын,
тіпті ... деп ... ... ... ... ... ... үш топқа бөлу, біздің ойымызша, шартты нәрсе сияқты. Өйткені
белгілі бір ... ... ... ... өсімдіктерден сапалы
сүрлем алуға болатыны қазіргі кезде ғылыми тұрғыдан дәлелденіп, практикада
сыналды. Қалай дегенменде "қант минимумы" теориясы ... ... ... ... қолда бар нақты құрал екенін жоққа шығаруға болмайды [3,7,14].
Сүрлем негізінен күрделі биологиялық үдеріс нәтижесінде ... ... ... ... азық деп ... Мұнда
шешуші рольді тек қант мөлшері ғана емес, сондай-ақ онда ... ... ... ... сүт ... ... ... де ерекше атап өткен
жөн сияқты [15,16,17,18].
Енді "қант минимумы" теориясына қарама-қарсы "қант максимумы" ... ... бар. Бұл ... ... ... ... өте
көп болуына байланысты. Бір жағынан сүрлеуге аса пайдалы болғанымен, екінші
жағынан оның зиянды ... де ... ... ... ... орға ... одан көп ... шырыннан шамадан тыс мөлшерде қышқылдар
түзіледі. Бұндай сүрлемдегі рН көрсеткіші 3,6-3,7-ге дейін төмендеп ... ... ... ... ... түрлі ауруларға (ацидоз, кетоз)
шалдығатыны практикадан мәлім болды. ... ... тыс ... ... бірқатар шаралар ұсынылған. Бірақ бұлардың ішінде
микробиологиялық тәсіл тым ... ... ... ... ... ... ... микроорганизмдер өніп-өсуі барысында,
азықтың малға беруге даяр болуына дейін белгілі бір ... ... Оны ... ... үшке ... Аралас микроорганизмдер тіршілік ету фазасы. Сүрлемге салынған
өсімдіктер нығыздалады, өсімдік ... ... ... ... ... ... Ол ... микроорганизмдер үшін өте қолайлы қоректік
зат. Дәл осы кезде азықтағы барлық микроорганизмдер (шіріту, сүт ... ... т.б.) ... ... ... ... ... сүт қышқылы
бактерияларының өніп-өсуі тездейді. Бұл фазаның мерзімі өте қысқа. Егер де
азық ... ... ... ашу ... ұзаққа созылып, сүрлем сапасы
төмендеп кетуі мүмкін.
2. Негізгі ашу фазасы. Мұнда ... ... сүт ... ... Олар ... тез арада ашытып, басқа микроорганизмдер тіршілігін
басып тастайды. Бұл ... ... оңай ... ... ... ... Егер де қант аз ... ашу үдерісі баяулап, азықтың қышқылдану
мерзімі ... ... ... ... ... май қышқылы бактериялары өніп-
өсуі мүмкін. Бұл фазада ашытқылар да ... ... ... ... ... ... соңғы фазасы. Сүт қышқылы ашу үдерісін қоздырушылар бірте-
бірте тіршілігін жоя ... Сүт ... ... бір ... қышқылы бактерияларының өздеріне жойқын әсер етеді. Мұнда сүрлемнің рН
көрсеткіші 4,2-ге жетеді. Осы келтірілген ... ... ... ... ... ... мұқият ескеру қажет болады.
Сүрлем салу барысында ... бір ... ... ... азық ... ... ашу үдерісінің бірқалыпты жүруін
қамтамасыз ету мүмкін емес. ... сүт ... ... ... етуі үшін тек қана қант ... сонымен қатар азықта анаэробты
(ауасыз) жағдайды жасау, ашуға қажетті ... ... ... ... ... ... болуы, сүрлемге сырттан ауа енбеуін мұқият
қадағалау, азықтың жақсы нығыздалуына бақылау шаралары іске асырылуы тиіс
[21,22].
Сүрлем салуда ... жай - ... орға ... ... ... ... Ұсақталмаған өсімдіктерден сүрлем алуға болмайды. Бұл
сүрленетін ... ... үшін ... ... ... ... басқа
да шарттармен (көмірсуларымен қамтамасыз ету, нығыздау, ауа енбеуін
қадағалау т.б.) ұштастырғанда ғана ... ... ... ... ... ... жақсылап ұсақталғанда ортада шырын бөлініп, сүт ... ... ... ... туады. Сонымен бірге ол бір өлшемдегі ... ... ... ... және ... азық малға беруге
қолайлы. Мұндай сүрлемде қоректік заттар ... да аз ... ... ... ... бір ... факторы, ондағы сүт ... ... Азық орға ... кейін тез арада
қышқылданбаса, оның нәруызы шіріп, ... ... ... ... Мұндай
сүрлемнің тек қорытылғыштығы ғана емес, биологиялық бағалылығы да өте төмен
болатыны табиғи ... ... ... массаны неғұрлым қышқылдандырса
(рН 4,2), соғұрлым азық сапалы, дәруменді болады. Жалпы бастапқы мөлшеріне
қарағанда нәруыз мөлшері ... ... 10-15 ... ... ... ... ... әдетте орын алатын нәрсе.
Сүрлемде нәруыз гидролизі (суда ыдырауы) бактериялар және өсімдіктер
ферменттерінің қатысуымен ... Ал ... ... ... ... полипептидтер мен амин қышқылдарына дейін ғана жүреді. Шикі
протеиннің биологиялық бағалылығы бұл жағдайда ешбір төмендемейді. Сапалы
сүрлемде ... ... ... ... 8-10% ... ... тиеді
[21,23,24].
Сүт қышқылы бактерияларының даму қуаты көптеген факторларға байланысты.
Соның ішінде ең маңыздысының ... ... ... мол ... жатады.
Өсімдіктерден бөлініп шығатын заттардың босап шығуы негізінен ... ... ... кезден басталады. Сонда ғана плазматикалық
мембрана өзінің ... ... ... да, торша шырынындағы еріген
заттар сыртқы ортаға босап шыға алады. Ал ... ... ... ... ... ... ... мол шырынның жиналуына
қолайлы жағдай туғызады. Мұнда ... ... ... ... ... осы ... ... ортада сүт қышқылы бактерияларының
тіршілігіне ... ... ... ... ... азық өте ... ... одан ауа тезірек ығыстырылып шығып, ... ... ... ... ... ... азаюына
мүмкіндік туады [25].
Әрине сүрлеу ... ... ... деңгейін де ескермеуге
болмайды. Ылғал тым жоғары болса (80%) ... ... ... ... ... тыс ылғалдық та, анаэробты микроорганизмдердің тіршілігіне
қолайлы жағдай туғызатыны ... Ал ... ... ... түзуші
топтарының жандануы әбден мүмкін. Олар азыққа зиянын тигізетіні белгілі
[26,27,28].
Жалпы тіршілік белсенді ... үшін ... ... ... ... ... ... химиялық және физикалық жағынан заттар молекуласымен
байланыспаған ... ... ... Бос су ... ... ... ... үшін қажетті материал болып саналады. Оның үстіне ылғалды
ортада қышқылдардың, сілтілердің және ... ... да ... Мұндайда бос және байланысқан су арасында пайда болатын қозғалыс
тепе-теңдігі, торшалар тіршілігін ... ... Орта ... ... ... ... ... болып саналады. Ал
құрғақ субстратта микроорганизмдер өспейтіні ... ... ... ортада ылғалдық болуы немесе болмауымен анықталады. Ал ... ... ... белсенділігін тежейтіні де анық. Өсімдіктерден
ылғал булану барысында, торшадағы коллоидтардың суды ... қалу ... ... Ал ... одан әрі жүре берсе, микробтар суға мүлде тапшы
болып қалады. Мұндайда ... ... ... ... ... ... шіріп кетуден сақтаудың бір тәсілі болып
есептеледі. Қазіргі ... ... ... ... өсімдіктерден
пішендеме даярлау осы тәсілге негізделген. Егерде ... ... ... ... 55-60 ... ... дегдітіп сүрлесе, ашу үдерісі баяулап
қалады. Демек, мұндай азықта сүт ... ... ... ... ... тежеледі [29,30,31,32].
Осының әсерінен азықта ... ... ... құрғақшылық" пайда болады, яғни мұны басқаша сөзбен айтқанда
"пішендемелік" ылғал (50-60%) деп те атайды. Пішендеме дайындау ... ... ... ... ... ... ... практикаға ұсынылғанымен,
біздің елімізде бұл тәсіл өткен ғасырдың 60-70 ... яғни ... бой ... ... бастап кең тарала бастады. Әрине, бұл
тәсілдің ... ... де жоқ ... ... ... ... ... жүргізілгенде анықталған. Мұндағы үлкен
кемшілік - азықты қойма-шұңқырларға салар алдынан, ... ... ... сай етіп қажетті деңгейде кептірмеу. Соның нәтижесінде
бір жерде азық температурасы жоғары ... ... қызу ... ... бір ... ... қажетті мөлшерден асып кетіп, азық шіри
бастаған. Мұндай жағдайлардың бәрі ... ... ... сай ... ... ... Оның ... ережелер ойдағыдай орындалмаған. Бұған пішендемені орға салу
мерзімі ұзаққа созылғандықтан азық сапасы төмендеп кеткен. Мұндай келеңсіз
жағдайларды болдырмау ... ... ... сай ... ... сүт қышқылы бактерияларының тіршілігі жүре беретіні анықталды. Бірақ
мұнда ашу үдерісінің қарқыны сүрлемге қарағанда бәсең ... ... ... ... ... бір ... келтіре
дайындауды алғаш болып А.М.Михин ұсынған болатын. Автордың ... ... ... ... ... ... ... береді.
Ақыры аяғында ылғал деңгейі белгілі бір мөлшерге ... ... ... ... да, азық ... күйінде орда сақталып тұрады.
Өткен ғасырдың 60-70 жылдарында осы принципті ... ... Одақ ... ... ... даярлауға бет бұрды. Тек ... ... ... ... ... ... тоннадайы
салынды. Пішендеме, әсіресе тау бөктерінде орналасқан, ылғал көп түсетін
аймақтарда бұршақ тұқымдас өсімдіктерден салынды ... ... жай - ... ... ауа ене ... онда өздігінен қызу
пайда болады. Мұндай азықтардың мал организмінде ... өте ... ... ... қорытылғыштығы 30 пайызға дейін төмендеп кетеді екен.
Сонда азықтағы қанттар мен нәруыз ыдырауының ... амин ... ... ... ... ... өте төмен меланоидин деп аталатын
қосылыс түзіледі. Мұндай ... ... ... ... ... ... оған ашу ... пайдалы жаққа бағыттайтын
сүт қышқылы бактерияларынан даярланған ашытқыларды қолдануды, алғашқылардың
бірі болып Қазақстан ... ... және ... ... және ... ... ұсынды. Мұндай сүрлемнің сапалы
болып даярлануына, ондағы орын алатын ... ... мәні ... ... екі ... ... Біріншісі "салқын" тәсіл, екіншісі
"ыстық" тәсіл. "Ыстық" тәсілді өз уақытында ағылшын ғалымы Дж.Фрей ... ... Бұл ... бойынша өсімдіктер орға салынғанда ... да, ... қыза ... ... соң әр қабатқа шөп салынып,
тағы да шала нығыздалады. Сөйтіп осындай жұмыс ор ... ... ... ... ... аз ... Оны ... "тәтті" сүрлем деп те
атайды. Өйткені оның иісі ұнамды, дәмі тәтті болып келеді. Ғалым өз ... ... ... ... ... сүрлеуге болады деп насихаттады.
Дегенмен өсімдіктерді "салқын" тәсілмен ... ... ... ... ... ... бұл ... осы күнге дейін ... ... ... ... ... тәсілмен сүрлем салу үшін өсімдіктер
алдымен ұқыпты түрде ұсақталады, орға салынып жақсылап ... ... ... Осындай ауа бармайтын етіп салынған азықта сүт қышқылы
ашу үдерісі аса қарқынмен жүріп, азық ... ... ... Мұндай азық
температурасы 25-30 градус жылыдан аспайды, қоректік заттар, дәрумендер
онда жақсы ... ... ұзақ ... консервілеп тұратын сүт қышқылының
мөлшері 1,5-2 пайыздай болады. Бұл тәсілді уақытында ... ... кең ... ... ... ... жақсартуда жүргізілген
зерттеулер, бұл тәсілдің өте тиімді болатынын ... ... ... ... отырып, сүт қышқылы бактерияларының әртүрлі
расаларының өніп-өсуіне жағдай жасауға болады. Мұнда үдеріс негізенен
мезофиль температурада ... ... ... ... ... шығыны
азаяды [37,38].
Өсімдіктерді турап, орға салғаннан бастап, оның тыныс алуы тоқтамайды,
микроорганизмдердің аралас өсу фазасы жалғаса береді де, ... ... (30-40%) арта ... ... азық тез ... кетуі мүмкін. Егер
де салынған жем-шөп дұрыс нығыздалмай, борпылдақ болса, бір тәулік ... ... 50 ... ... ... ... ... Мұндайда
аэробты микроорганизмдер қаулап өніп-өсуіне ... ... ... ... мұндай жағдайда тек қана биохимиялық ... ... ... ... [39]. Ал мұнда ферменттер әсері болмауы
да мүмкін. Сондықтан азықты ұқыпты ... оның ... ... кепілі
болып саналады [17,19].
Айта кететін жағдай сүрлем салу, даярлау технологиясын жүзеге асыруда,
әр өсімдіктің ... ... ... ... Әр ... сүрлем
салуда, ондағы микробиологиялық үдерістерді зерттеу назардан тыс ... ... ... ... технологиясы ору, орылған шөптерді шабылған жерінде
немесе дестеде кептіру, ... ... ... ... ... алу,
тасымалдау, сақталатын орынға толтыра салу және нығыздап, ауа кірместей
етіп жабу ... ... ... сапасына негізгі шикізат құрамындағы құрғақ зат, азықтық
дақылдарды жинап алу кезіндегі өсу кезеңі, ... ... ... жинауға және тасымалдауга қажетті механикалық құрал-жабдыктар,
сақтау орнының түрі, ... ... және ... ... ... шикізатты жабудың түрлі тәсілдері, оны ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Пішендеме - ылғалдылығы 45-55 пайыздай, кептірілген шөптен ... ... Оны, іс ... ... мен ... ... шөптер
мен қоспалардың барлық түрлерінен дайындауға болады.
Алайда, оған Қазақстанның оңтүстігі мен ... ... ... ... мен бұршақ-астықтұкымдас аралас ... ... ... ... ... бұл ... ... сүрлем алу
қиын, ал пішен дайындаған жағдайда көптеген жапырақтары, ... ... ... ... ... ... ... шикізаттың
қолайлы ылғалдылығының 45-55% дан аспауы ... ... ... ... ... үшін ... 45-55%, ал астықтұқымдастар үшін 40-
55% болып есептеледі.
Пішендеменің ... мен ... ... үшін, тек қолайлы
ылғалдылықты ғана сақтап қою жеткіліксіз. Соған орай шөптерді ... ... ... алу да ... Жас ... ... затында қорытылатын
протеин, каротин, минералды заттар ... көп, ал ... аз ... ең ... ... ... ... талшықтар саны едәуір
көп болады, пішендеменің ... мен ... ... ... ... жоңышқаның шанақтану кезеңімен салыстырғанда, гүлдей бастаған
кезендегі жапырақтарының саны 6%-ға, ... ... ... 10%-ға ... ... мен ... гүлдеген кезеңі ... ... ... ... мөлшері 223 мг-нан 130 мг-ға дейін, протеин
тиісінше: 22-ден 20 пайызға дейін азаяды.
Жоғары ... ... алу ... ... ... тек шөптердің
белгіленген өсу кезеңінде ғана жинау қажет екенін ... ... ... ... көп жылдық бұршақтұқымдас ... ... ... ... ... ... ... кешіктірмей; бір жылдық
бұршақтұқымдастарды төменгі 2-3-ші ... ... ... ... ... ... ... түтікшелену кезеңінің
аяғында, бірақ масақтана бастау кезеңнен кешіктірмей жүргізу ... ... мен ... ... ... үшін ...... астықтұқымдас және астық-бұршақтұқымдас аралас шөптер
үшін масақтана бастаған кезі.
Пішендеме дайындауда есімдік ... ... ... ... ... ... табылады.
Туралған азыкты тиеу, түсіру және малға тарату жеңіл болады. Егер дұрыс
тұралмаса, онда таптап ... ... ... де, ... дамуына артык, жағдай туады. Мәселен, негізгі шикізатты
1,5 см-ге дейінгі ұзындықта тураса, пішендеменің тығыздығы 1 м3-ге 560-675
кг ... ... келу ... ... температура 36-38ӘС
болғанда), ал 3 см-ге ... ... ... тығыздығы 1 м3-ге 430
кг-ға дейін (пішендеменің бабына келу процесі кезіндегі температура ... ... ... бола ... да, өте үсак (15 мм-ден де қысқа)
туралса, онда қаржы шығындары күрт ... ... ... ... ... ... ... қорытылу деңгейі төмеңдейді, құрамындағы азық
өлшемдері азаяды.
Көптеген зерттеулер нәтижесінде, пішендеме дайындауға кджетті негізгі
шикізаттың туралу дәрежесі 2-3 см болу ... ... ... мен ... кебу дәрежесі бірдей емес екендігі
белгілі. Шөптердің жапырактары дестеде кептірілгендегіге қарағанда,
аңыздарында ... ... және ... дестеге салғанда, өздерінің
салмағы мен келемін ... ... ... ... ... ... орылған аңызында қалдырылған шикізатқа топырақ
араласады, пішендеменің сапасы нашарлайды. Сондықтан да, ауа райының ... ... ... қатты құрғап кету қаупіне ұрындырмай,
дестеде кептіру орынды.
Кепкен шөптерде құрғақ зат ... ... ... ... ала ... керек. Бүл шикізатты турау, тиеу және сақтайтын орынға
тасымалдау кезінде оның ... ... ... ... салу үшін ұзынша орлардың ... ... және жер ... ... ... ... түрлерін де
пайдалануға болады.
Алайда, бірінші кезекте, пішендеме салатьн орын сыйымдылығының 500-1000
тоннадан аспауы тиіс екенін есте ... ... ... ... ... пішендеме алу үшін, оны толтыру мерзімін
барынша қысқартып, ... ... ... ... оны ... жабу
жұмыстарын тез ұйымдастыру қажет.
Пішендеме шикізатын тегістеп жайғанда және таптап нығыздағанда К-700
сияқты ... не С-100, Т-130, Т-150 т.б. ... ... ... ... ... ... нығыздау мерзімінін ұзақтығы тәулігіне 16-18
сағаттан кем болмауы тиіс.
Ұзынша орларды 3-4 күн аралығында толтырып болу керек. 3-4 күн ... ... ... ... ... температурасы 22-ден 30-
ЗЗӘС-ға дейін, ал пленкамен жапқаннан кейін 37-39ӘС-ға дейін көтеріледі.
Егер ... орды ... 6 ... ... ... жаба бастаған
шикізат температурасы 40-42°С-ға дейін көтеріледі. Екіншісіне карағанда,
бірінші жағдайда каротин ... ал ... ... көп ... ... әрбір 5°С-ға көтерілуі протеиннің қорытылу деңгейін ... ... бір күн ... салынған пішендеме шикізаты қабатының
қалындығы 0,8; мұнараларда 5-6 ... кем ... ... Бұл ... ... ... температурасының көтерілуін тежеуге мүмкіндік
береді.
Пішендеме шикізатының қабаты 0,8-1,0 м ... ... ... ... ... ал ... қалыңдығы 0,4 м болса, 46-50ӘС-
ға дейін көтеріледі.
Температурасы 32-ден 51°С-ға дейін көтерілсе, пішендеме ... 30%-ға ... ... ... ... ... барлык қоректік
заттардың қорытылу деңгейі күрт темендей береді. Басқа заттарға ... мен ... жылу ... ... ұшырайды. Бұл құбылыс ешқандай
қызмет атқармайтын ... амин ... мен ... ... ... ... байланысты және де "қызылқоңыр" деген атаққа
ие ... ... ... ... ... ... болған кездері
өте-мөте белсенді жүреді. Соның нәтижесінде, азықта ешқандай мал ... ... ... (пішендеме мен сүрлемге қаракүрең әр ... ... зат) ... ... ... ... ... кейін, пішендеме шикізатьш аздап
кептіріп (1,5-2 сағ.), ұсақтап туралған ... 30-50 см ... ... ... және ... ... соң, ... синтетикалық пленкамен
жабу керек.
Жабуды кешіктіру шикізаттың шіруі және ... ... ... ... ... ... мал ... қоректік заттар шығынының
көбеюіне әкеп соғады.
Кеміргіштерден қорғау үшін, ... ... ... әк ... ... ... соң, пленканың үстін құрғақ топырақпен немесе қарашірікпен
5-10 см қалыңдықта бастырады. ... ... ... сабанмен,
қамыс қалқандармен немесе 20-25 см қалындықта ағаш үгіндісімен де жабуға
болады.
Егер пленкамен және бір ... (10 см) ... ... ... ешқандай бұзылмайтын болса, тек туралған ... ... (30-40 см) ... пішендеменің жарамсыз қабаты 30 см-
ге ... ... ... ... ... сапасын сақтап қалудың
маңызды тәсілі - оны ... ... ... алу. ... ... шарттар орындалуы тиіс.
Орларды жапқан пленканы біржолғы ... ... ... ... ғана ашу ... Оны ... бүкіл ені мен биіктігі бойына,
шетінен ғана 0,5-1 м ... ... ... ... ... мен ... ... етіп өте ұқыптылықпен алу қажет.
Пішендемені шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... зат ... 1,3 есе және каротинді 3-4 есе ... ... ... ... пішен дайындаумен салыстырғанда 2-2,5 есе азайтуға
мүмкіндік береді.
Пішендеме ... ... ... ... ... кезеңмен тұспа-тұс
келетіндіктен және ол аз кептірілген, ... ... ... ... ... кептіргенде де, сақтау процесі кезінде
де қоректік заттар шығыны көп болады. Кептірілгеннен ... ... ... ... ... қалған өсімдіктерден пішендеме дайындауды
оған бактериялық ашытқылар қолдану немесе химиялық сақтауыштармен өндеу
жолымен ... ... ... ... ... және ... ... тежейді, пішендеменің дәмдік сапасын жақсартады,
коректік заттардың сақталуына көмектеседі, желіну және қорытылу деңгейін
арттырады. Құрғақ ... ... да, ... да ... ... ... ашытқылау технологиясы өте қарапайым
және арзан. Ол үшін пішендемені таптайтын трактордың немесе ... бар ... ... ... бөшке орнатылып, оған ұзындығы
трактор енінен аспайтындай етіп көлденең бекітілген, ... бір ... ... мм) ... ... бар ... түтікше арқылы жалғанады. Сұйық ашытқыны
тамшылатып шашу үшін, кұбырдың ұзын ... жиі етіп ... ... ... шикізаттың 100 тоннасына 100 л суға ерітілген 1,5 кг
ашытқы керек.
1.4.Біртекті мал ... ... ... ... ... ... ... бастырылмай жинап алынған
малазығындық дәнді дақылдардан пішендеме салу ... ... ... ... да ... ... ... іс. Суық ерте басталатындықтан,
республиканың малазығындық дақылдарды дәнге жинау ... ... ... ... және тау ... аймақтарында бұл ерекше маңызға ие
болуда.
Оны айтпағанда, пішендемені алдын ала кептірілген бұршақ-тұқымдас және
бұршақ-астықтұқымдас ... ... ... ... ... ... Оның үстіне, көк балаусаны кептіру - пішендеме дайындау процесінің
тасқындылығын бұзумен қатар, сол жұмыстарды ... үшін ... ... ... ... және ... көп ... іс. Ал біртекті
азық, аддын ала көшірмей-ақ, тікелей комбайнның өзімен дайьщдалады.
Дәні ... және ... ... ... бастырмай, бүтін түрінде жинап алу - ... азық ... ... ... ... жемшөп қорын дайындап алудың болашағы бар
тәсілдерінің бірі.
Әдетте, өсімдіктерді құрамындағы қоректік заттары жеңіл сіңетін ... және ... көп ... ... ... ... Егер ... дақылдарды бұдан ертерек жинап алса, онда 1 гектардан
алынатын өнім мен ... ... ... өте төмен болады.
Орақ салуды да кешіктіре ... ... ... ... азық
қатқылданады да, мал онша жемейді және жегенін нашар сіңіреді, ... ... ... ... азықты сақтаудың өзі қиынға түседі.
Мәселен, біз жүргізген бақылаулар бойынша, сүттеніп піскен кезеңінде
жинаған сұлы ... ... ... шығымы гектарына 35,1 ц; ... ... ... — 43,6 ц; ... ... ... — 41,5 ц; ал
протеин, тиісінше: 3,8; 4,4 және 3 ц ... ... ... ... ... ... кезеңіне
дейінгі аралықта құрғақ зат жинау гектарына 4%, ал протеин 30,6% азайды.
Сонымен бірге, малдың қоректік ... ... де ... піскен кезенде жинаған арпа өніміндегі құрғақ заттың шығымы
гектарына 39,3 ц; сүттеніп-балауызданып піскен кезенде -46 ц; толық ... - 43 ц; ал ... ... 3,9; 4,49 және 3,31 ц ... жинап алуды кешіктірген кезде бір гектардан жиналған қүрғақ ... 6,5%, ал ... 26,1% ... мен ... ... ... алумен салыстырғанда, дәнді дақылдарды
мал азығы үшін жаппай (бастырмай) орып ... ... ... азық ... оны сақтау процесінде қоректік заттар шығымының артып, шығынының
темендеуі; бастырылатын дақылдар үшін ... ... ... ... мен ... ірі ... өзіне тән жеке ... ... ... беру ісін ... ... мен автомаггандыруға мүмкіндік
беретін азықтандыру технологиясының жақсартылуы; қоректілігі жоғары, ... ... азық ... ... мен ... ... ... мүмкіндігінің пайда болуы сияқты артықшылықтары бар.
Астықты дәнге ... ... ... ... мен ... ... шығыны дәнді жинауға кететін шығыннан 2-2,5 есе артык, болады, ... ... ... ... ... ... салыстырғанда, малазығындық дақылдарды
бастырмай жинау кезінде еңбек шығыны 1,2-1,8 есе; жұмсалатын қаржының ... 1,5-2; ал ... мен ... да ... пайдалану шығьшдары 1,5
есе қысқарады. Пайдаланатын машиналарға ... ... ... ... азаяды.
Мал азығын дайындау үшін жаппай орылып алынатын ... ... және дәні мен ... ... ... дақылдарды өсіру
агротехникасында ешқандай берік негізді айырмашылық жоқ.
Мал азығын сол үшін егілген ... ... ... тікелей жинау
жолымен дайындау технологиясы екі тәсілден ... ...... ... етіп ... екіншісі — шикізатты шөп ... одан ... ... ... ... жем (брикет) жасау.
Пішендеме түріндегі біртекті мал азығын дайындағанда, ... ... өте көп ... (40-45%) ... ... қосымша кептіруді қажет
еттірмейді. Сондықтан да, шикізат тікелей комбайнмен ... ... ... ... ... ... азайтады.
Шикізатты ору, турау және ... ... тиеу ... ... комбайндар пайдаланылады. Туралған ... ... ... өзі аударатын трактор тіркемелерімен,
азықтаратқыштармен, өзі түсіретін автомобильдермен, тағы басқалармен ... ... ... шикізат ұзынша орға ... ... ... ... ... тапталған соң, қалыңдығы 0,15-
0,20 мм полиэтилен пленкамен және оның үстінен 30-50 см ... ... ... ордың сыйымдылығы шамамен 400-600 тоннадан аспауы керек.
Пішендемелік біртекті азық жоғары қоректік ... ... ... ... 1 гектарынан алынатын қоректік заттар шығымын
арттырута қол жеткізіледі.
Мәселен, пішендемелік біртекті ... ... ... ... кезіндегі бүршақ пен арпа аралас егістігінің 1 ... ц азық ... және 548 кг ... ... ал ... ... ... сабанға айырып, бөлектеп жинағанда - 34,2 ц азық өлшемі және 397 кг
қорытылатын протеин алынды.
Малазығындық ... ... ... ... ... олардьң құрамындағы құрғақ заттың жоғары мөлшерде (38-45%)
болатыны ... ... ... ... ... ... 1
килограмында 35-40 г), қанттың тежегіш заттарға ... және ... ... ... ... ... сақтау кезінде қоректік
заттар шығыны өте аз ... етіп ... ... ... жасайды.
Мәселен, астықтұқымдастарды пішендемеге салғанда, жалпы биохимиялық
шығын 10,6 пайызды құраса, 240 күн сақтағаннан ... ... ... ... 95,8%; ... - 48,5; каротин — 67,1% болды.
Сұлы мен арпадан ... ... ... ... ... орта ... 9-11% шикі протеин, 3-4% шикі май, 22-24% шикі
талшык, 55-59% ... ... ... 1-2% ... 0,43% ... ... азықтың 1 кг-ның жұғымдылығы 0,35-0,40 азық өлшемі, ал азықтың 1 кг-
нда 40-60 мг каротин болады.
Бұл ... ... ... ... дақылдардан дайындалған
пішендеменің азықтық құндылығының жоғары болатынын дәлелдеп тұрғандай.
Біртекті азық ... ... ... ... — оның ... ... ... құрғатуға және оны өңдеп түйіршік жем жасауға
негізделген түрі.
Мұны ... ... ... шөп ұнын ... ... ... Орылған есімдіктерді ұсақтап турап, тасымалдау көліктеріне
тиеп, азық дайындайтын цехқа жеткізеді де, сол ... ... ... және ... дәнге бастырғанда құрамында 60,4% азық ... ... ... жөне 0,8% ... ... тиісінше: 63,7; 71,0 және
30,0%, ал түйіршік жемдерде 95,8% азық өлшемі, 89,4% қорытылатын ... 45,4% ... ... ... дақылдардан дайындалған біртекті түйіршік ... ... ... Мұндай азықтың мейлінше құрғақ затында:
қанттар - 2,2; крахмал - 21,0; протеин -9,2; ... - 17,5; ... - ... - 0,30% ... 1 ... ... — 0,78 азық ... өндіру технологиясына түбегейлі және мейлінше әділ баға беру тек
олардың малдың енімділік деңгейіне, өнім ... мен ... ... оң не ... әсер ... ... ... кейін ғана мүмкін
болады.
Біртекті азықтардың мал өнімділігі мен өнім сапасына ... ... ... байланысты сансыз зерттеулер жүргізілді.
Кезінде Бүкілодақтық мал шаруашылығы ... ... ... ... ... пішендеме мен құнарлы жемдерден тұратын мерзімдік
азық ... ... ... ... 19,1 кг, ал ... ... қызылша сығындысы және құрама жеммен азықтандырылып, арнайы
бақылауға алынған топтағы әр сиырдан ... 18,8 кт сүт ... Бұл ... ... ... ... ... азық үлесінің айтарлықтай бөлігін осы пішендемемен алмастыру
мүмкіндігінің бар ... ... ... ... біртекті азықтарды өзінің тірілей
салмағының 100 ... ... 1,85-2,0 кг ... зат ... ... ... анықталды.
Сиырлардың қажетін қамтамасыз ету үшін, сүт өнімділігі мейлінше жоғары
болатын алғашқы сүттену кезеңінде олардың ... азық ... ... дәнді дақылдардан дайындалған пішендемені жалпы жұғымдылығының
55%-дан аспайтындай, ал сүтенуінің ең соңғы кезеңдерінде 70%-ы ... ... ... ... ... әдіспен жинап
альнған малазығындық дәнді дақылдардан дайындалған азықтар ірі қараның ет
бағытында өсіріліп жатқан төлдерін ... үшін де ... ... арпадан жасалған біртекті азықпен қорек-тендіріп
тәжірибе жасағанда, олардың тәуліктік қосымша салмағы 945-948 г, ... ... ... ... 471 кг ... ... 1 кг ... салмаққа жұмсалған азық
шығыны 10,2%, ал 1 ц ... ... ... құны ... азайды.
Солтүстік МШжВҒЗИ-нің мәліметтері бойынша, тұмса қашарлардың мерзімдік
азық үлесіне сүттеніп-балауызданып піскен кезеңінде жинап алынған ... ... шөп ... ... ... ... ... енгізу олардың сүт өнімділігін 8,1%-ға арттыруға мүмкіндік берген.
Оның сыртында, тәжірибелік топтағы мал сүтінде белок көп ... ... ... ... ... ... әр ... азық өлшемі
16%, қорытылатын протеин 5%-ға аз шығындалған. Тәжірибе ... ... ... төлшілдігіне жасалған бақылау нәтижесі ... ... көк азық ... ... күйлеу мерзімінің қысқаруына
және бұзаулағаннан кейін нәтижелі ұрықтануына оң ... ... 6 ... 18 айлығына дейін сұлыдан дайындалған біртекті
азықпен қоректендіріп өсіру және бордақылау ... 1 кг ... ... азық ... мен 461 г ... протеин жұмсағанда, тәуліктік қосымша
салмағы 1009 г болған. ... азық ... ... ... ... жем және көк азық бар бақылау тобындағылардың әрқайсысынын 1 ... ... 8,8 азық ... мен 706 г ... протеин жұмсағанда,
тәулікгік қосымша салмағы 888 г ғана болған.
Арпадан түйіршіктеліп дайындалған біртекті азықпен бордақылау кезінде,
әрқайсысының 1 кг ... ... 6,1 ... ... ... ... мен 655 г ... протеин (бақылаудағыдан 6,7% кем) ... ... ... 1133 ... (бақылаудағыдан 23,4% артық)
жеткен.
Осылайша, малазығындық дәнді дақылдардың сүттеніп-балауызданып піскен
кезеңінде жер бетіндегі барлық ... ... алу ауыл ... ... оң ... тигізетін жоғары сапалы азық дайындап
алуға мүмкіндік береді екен.
Оның сыртында, біртекті азықтарды пайдалану мал ... ... ... ... ... азық үлесіндегі құнарлы азықтарды азайтуға, не
оның құрамынан мүлдем шығарып тастауға жағдай туғызады.
II.Зерттеу нысаны мен ... ... ... шешу ... мал ... ... ... сапасын арттыру мақсатында, шаруашылықтың жас ... ... ... ... ... Сайрам ауданы «Манкент» ӨК кеңшарының
жағдайында арнайы өсіріп және сүт сауу ... ... ... ... жүргізіліп жатқандығына көзіміз жетті.
Өспелі еркек бұзауларға жоңышқа пішендемесі мен азықтандыру деңгейін
анықтап бұзаудың өсіп ... ... ... білу үшін ... ӨК
шаруашылығында зерттеу тәжірибесін жүргіздік.
Тәжірибе үшін фермадағы әулиеата тұқымының бұзауларынан ұқсас 2- топ
құрдық. Әр топ он бас ... ... ... ... ... ... ... жүрді. Әр топтағы бұзаулардың жасы 16 айлық, орташа
салмағы 1 басқа шаққанда 350-370 кг болды. ... ... ... ... ... ашытқысымен дайындалған жоңышқа пішендемесін өспелі
бұзауларға азықтандырып оларға қандай әсері боларын анықтау.
Жоңышқа пішендемесі «Манкент» ӨК – дегі ... 2006 ж ... ... ... ал ... 2 орымнан орылып жай алқапта
кептіріп дегділенген .
Бұзаулардың азық ... ... ... ... ... (60%) жүгері
сүрлемінен (20%) және дәнді азықтардан (20%), ал ... тобы ... ... І- ... ... тек ... пішені, жоңышқа
сүрлемі мен ауыстырылды. Жоңышқа пішендемесі бактериялы ... ... ... ... ... бұзаулар екі топтағы теңестіру
уақытысында 12 күн ... ... ... жеді және ... күн ... жоқ ... ... 130 күнге созылды. Осы күндері тәжірибедегі
бұзаулар әр-бір басына ... бір ... ... ... жем шөп жеді ... 14
Тәжірибеде тұрған бұзаушықтардың тәуліктік роционы
|Көрсеткіштер ... |
| |І – ... |ІІ- ... |
|1. Жоңышқа пішені, кг |6,0 |- ... ... , кг |10,5 |10,5 ... Жоңышқа пішндемесі , кг |- |15,0 ... арпа ... кг |1,6 |1,6 ... Ас тұзы г |45,0 |45,0 ... Мононатрийфосфат г. |40,0 |40,0 ... ... ... мыс мг |236,0 |236,0 ... ... ... мг |41,0 |41,0 ... ... ... мг. |3,3 |3,3 ... бары ... ... ... кг |6,8 |7,04 ... ... зат , кг |7,6 |8,1 ... ... ... МДж |67,2 |72,4 ... Органмкалық қышқылдар |7,09 |7,48 ... Шикі ... г |871,0 |932,0 ... Шикі май |670,0 |684,0 ... ... протейн |243,0 |254,0 ... Шикі ... ,кг |1,72 |1,84 ... ... кг |4,26 |4,45 ... ... ... кг |404,1 |414,4 ... кг. |603,0 |620,0 ... Таза күл г |510,0 |620,0 ... ... г |41,7 |42,2 ... ... г |28,2 |28,6 ... Мыс мг |206,2 |258,4 ... ... мг |8,20 |9,11 ... Иод мг |119,2 |127,8 ... ... мг | | ... 15
. ... ... ... рационындағы азықтарыды нақты
қабылдап таза жегені (орта есеппен бір басқа келетіні )
|Рационды азық қоректілері ... ... ... ... ... |988,0 |1092,0 |10,53 ... Азық ... кг . |884,4 |911,0 |3,5 ... ... ... , КДж |8,74 |9,63 |10,18 ... Таза күл ,кг |66,3 |79,2 |19,45 ... ... ... ,кг |921,7 |1012,1 |9,80 ... ... ... кг . |87,1 |89,57 |2,184 ... Шикі протейн кг |113,2 |127,1 |12,28 ... Шикі май |31,6 |34,8 |9,43 ... Шикі жас ұрық ,кг |223,6 |254,5 |3,82 ... АЭЗ кг |553,3 |596,4 |7,79 ... Оның ... қант кг |78,4 |82,0 |4,59 ... ... кг |52,53 |54,875 |4,42 ... ... кг |5,42 |5,49 |1,28 ... фосфор кг |3,67 |3,74 |1,09 ... кг |15,151 |16,63 |7,22 ... ... ... ... ... жем шөптері қалған
қалдықтарын есептегенімізде көк ... әр ... ... ... ... әр ... желінді (15 ксте).
Тәжірибеде көрсеткендей 2-топтағы барлық малдар жоңышқадан дайындалған
пішендемені өте ... ... ... ал пішен ... ... көп ... ... ... Яғни ... тобындағы пішен
қабылдаған топтың жегені 6,87 кг ... 76,33 ... ... ... ... ... ... жегені 14,83 кг немесе 89
пайыз болды. Ал жүгері ... ... ... ... бір басқа
шаққанда 0,83 кг немесе 11,1 пайыз, ал арпа ... екі ... ... ... ... ... қарай жеген ... ... ... ... біреуі аз, ал ... ... ... ... ... ... Бұл әрине азықтың қуатына
да ... ... ғой деп ... ... бақылаудағы
бұқашықтар азық қуатын (азықтық өлшем) берілген азықтан 70,29 пайыз
пайдаланды, ал ... ... оны 88,31 ... ... ... ... ... заттарды да (6,1 пайыз), қорытылған
протеиндіде (7,2 пайыз), органикалық ... да (8,2 ... ... ... ... сіңірді, ал жасұнықты олар ... ... 2,9 ... кем сіңірді. Себебі бақылаудағы топ ... ... ... топ ... ... ... ... қабылдап, азықтағы жасұнық мал ... ... өте ... болды (15 кесте).
Сонымен қорыта келгенде, ... ... ... ... ... ... тек қана ... сапасына
байланысты болды. Жүгері сүрлеміне қарағанда жоңышқа ... де ... ... ... бұл ... асбұршақты шөбімен
жасалған пішендеме, мұнда протеиннің көлемі көп және ... ... ... ... ... жоқ, оның үстіне «Силоплант ... ... көк ... ... А.Н. ... ж) айтуы бойынша бұл ашытқының сүрлемдегі азот ... ... ... ... ... ... бар деген еді.
Бактериалы ашытқының сол ... ... ... ... де ... берген болуы керек, немесе пішендеме шырыны ... ... жоқ, бұл бір ... ... жағы ... ... жоңышқа сүрлемінің орнына ... ... ... құрамында протен көп болады.
Осындай жоңышқа пішендемесін жеген ІІ ... ... ... 130 ... ... ... әрбір бұқашық 98,70 кг болды.
Немесе тәуліктік қосу салмағы әрбір бұзауға ... 761 г. ... ... ... жеген бақылаудағы бұзаулар тиісінше 87,1 ... 670гр ... ... 16), ... тәжірибедегі тұрған бұзаулардан
қосымша салмағы 12 ... кем ... ... ... ... тобында әрбір 1 кг
қосымша салмаққа шығарған азық ... 8,9 ... ... ... 17,15 пайыз жоңышқа ... ... ... қарағанда аз
шығын ... 16 ... ... ... ... ... ... тигізетін әсері мен ... ... ... ... бір ... ... салмағы|Қосымша |Кеткен |1кг ... |
| | ... ... к) ... |
| ... |
| |кг |
| |І |ІІ |ІІІ |IV |
| ... |18771 |100 |18771 |100 ... Ауылшаруашылық |18217 |93 |18395,0 |98 |
| а) ... |7105 |39 |7078 |38,48 |
| б) ... |11091 |60,88 |11303 |61,44 |
| в) ... |19 |0,12 |14 | 0,08 ... жер |3020 |27 |3727 |20 ... жер ... 18771 га (2007ж) ... ішінде ауылшаруашылық есебі –
18395 га осыдан жыртылатыны: -7078 га ... 3727га ... ... 11303га, пішен алу -14 га соның ішінде көпжылдық бекіре шөп – 13 га ... ... ... ... егістермен айналысады: күздік бидай –
2340 га, арпа – 1549 га, сұлы 150 га, жүгері дәні 570 га, қызылша (азық) ... ... ... – 410 га, көп ... шөп – 1015 га, ... ... ... 395 га, басқа азықтар - 26 га .
Шаруашылықтағы далалық азық ... ... ... ... ... ... Тек қана ... қана сырттай құнарлы
азықтар түрі, оның ішінде минералды заттар мен ... ... ... ... ауылшаруашылық (егіс) өнімдерін жылдан-жылға
төмендеу тенденциясын ... Бұл кей ... ... құрғақтылық
және агротехникалық жүйелердің бұзылуынан болады. (су ... ... және ... шығымдылығы келесі кестеде келтірілген.
Кесте 3 Егістердің шығымдылығы
|Егістік ... ... ц ... | |
| |2005 ж |2006 ж |2007 ж ... бидай |42 |39 |45 ... дәні |32 |37,7 |40,5 ... ... |237 |210 |254 ... |38 |41 |42 ... |38 |35 |39 ... шөп |310 |340 |360 ... ... |- |17 |20 ... |19 |16 |21 ... ... ... көргеніміздей соңғы үш ... ... ... ... ... емес. Себебі
суғарылмалы ... ... азық ... ... ... жоғары
болуға тиісті. Сондықтан ... ... ... азық өндірісін
арттырып, оны жеуге дайындағанда шаруашылықта өнім ... ... ... өнім ... үдету керек. Оның ... ... ... ... ... ... ... теңестіріп отыру керек.
Келген 2008 ж. ... ... ... шығымдылығын
арттыру үшін және осы зооөнеркәсіптік ... бар мал ... ... ... ... ... (сүт) ... үшін, ірі қара
малының ... ... ... қанағаттандыру ... ... ... ... ... ұсынылады.
«Манкент» ӨК кеңшарындағы асылтұқымды
ірі қара малын азықпен қамтамасыз ету
Кесте ... ... ... ... |% ... |
| ... | | | ... Ірі азық | | | | ... |Ц |27200 |27200 |100% ... |Ц |24620 |24620 |100% ... |Ц |5640 |5640 |100% ... ... | | | | ... |Ц |7050 |7050 |100% ... ... |Ц |3525 |3525 |100% ... ... |Т |21150 |21150 |100% ... дақыл |Т |21150 |1105,3 |75,8% ... А.Ө. |Ц |6370 |5570 |87,44 ... ... ... шаруашылық бойынша мал ... ... 87,44% ... тұр. Оның ... ... ... бір ... ... 75,8% пайыз болғандықтан, ал
қалған ірі азықтар және ... ... ... 100% ... тұр. ... құнарлы дәнді дақылдар сатып алынды.
Мал шаруашылығында және ... ... ... жұмыс көбінесе
қолмен атқарылады. Бұл: сиырды сауу кезінде, бұзауды ... ... қиды ... т.с. ... ... ... әсіресе сүтті мал шаруашылығы жақсы дамыған (5,6 кестелер).
Кесте 5
«Манкент» ӨК мал шаруашылығындағы еңбек өнімділігінің деңгейі
|Өнім аттары |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. |
| ... ... ... |Орт.1ад. |1адам/ |Орт.1ад. 1|
| |сағ |1 жыл. |сағ |1 жыл. |сағ |жыл. ... |0,6 |1246 |0,6 |1246 |0,6 |1038 ... ... |0,6 |1246 |0,6 |1246 |0,5 |1036 ... сүрлемі |2,7 |5607 |2,2 |4569 |2,3 |4777 ... |0,13 |270 |0,02 |42 |0,02 |42 ... ... (ірі қара) |0,01 |21 |0,02 |42 |0,02 |42 ... |2006 ж. |2007ж. ... | | |
| ... ған ... 1ц өз құн. ... |
| ... ... ... | |
| |Су ... |Май |
| |Су ... |Май |Клетч|БЭВ |Күлдер |
| | | | ... | | ... ... |5,4 |540 |45 |25 |160 |45 ... және ... ... үшін: ... ... |6,5 |780 |70 |40 |260 |45 ... кг | | | | | | ... сүт | | | | | | ... 3000 кг | | | | | | ... ... үшін: ... ... |8 |840 |50 |35 |320 |50 ... кг, ... | | | | | ... сүті 8 кг,| | | | | | ... 3,8-4% | | | | | | ... көрсетілгендей рационмен барлық малдар қоректенеді. Бірақ,
пішен барлық уақытта бола бермейді. Оның жетімсіз ... ... ... рационды талдай келе мынадай тұжырым жасауға болады. ... ... ... ... ... мен ... да ... түрде
азықтануының маңызы зор екендігіне көз жеткізуге болады. Сиырлардан сүттің
мол алынуы, сиырды ... ... ... ... ... ... үлкен сиырлар немесе жас сиырлар болса да қоңды болуы керек, малдың
ағзасы ... ... ... ... микроэлементтері мен
дәрумендері жеткілікті болуы қажет. ... ... ... ... ... ... жүрген кезіндегі кемшілікті толтыруға
ұмтылады (кесте 12).
Сиырларға бұзаулайтын уақыт жеткен уақытта 5-7 ... сулы ... ... ... қысқартады, ал соңғы екі-үш күн қалғанда тек
жақсы пішен ғана ... Ал ... ... ... тәулігіне 1-2 азық
бірліктегі жем беріледі, бұл жағдай бұзаулаған ... ... ... үшін ... ... ... сүт ... маусымында ерекше көңіл
бөлінеді. Шаруашылықта сүтті жоғарғы мөлшерде, сапалы алу үшін ... ... ... ... ... ... сауылатын сиырдың рационы толық жасалынған.
Дегенмен, ауа райының жағымсыз болуы барлық уақытта рациондағы көрсетілген
азықты беруге мүмкіншілік ... ... ... мен ... ... қарамастан, қолдан келген шаралардың барлығын жасап,
малдарды жоғары сапалы азықпен қоректендіру үшін ... ... ... ... ... азық ... дайындалуы
көрсетілген.
Кесте 10
Азықты дайындау (центрнер есебімен)
|Азық түрлері |2006ж |2007ж |
| ... |Шын ... |Шын ... | ... | | ... (шөп) |70000 |27170 |64260 |80660 ... |16170 |11000 |16220 |26400 ... |4000 |13000 |6100 |20786 ... азық |19540 |8050 |17800 |11070 ... |41640 |8861 |35460 |20377 ... ... 2006 жылы кейбір азық ... 50% ... 2007 жылы ... ... ... ... ... берілген
рацион өзінің нәтижесін берді. Энергиясы төмен азықтар өнеркәсіп айналымға
төмен нәтиже ... Біз ... ... ... 100 ... 92 бұзау алынды
(2007ж.). Сүт өнімі көбейді, әрбір сауын ... 2301 кг ... сүт ... 11
Сиырдың тірідей салмағын 400-450 кг жеткізу үшін қысыр сиырларға
арналған рациона (жасы 19-22 айлық)
|Азықтың аталуы ... ... ... |
| ... кг | |
| | ... бірлік, |Сіңірілетін |Са, гр |Р, гр |Каротин, мг |
| | |кг ... гр | | | ... ... ... |3 |1,17 |159 |21,3 |5,4 |60 ... ... |6 |1,25 |66 |34,2 |1,8 |- ... пен жоңышқаның |17 |2,38 |272 |23,8 |1,19 |255 ... | | | | | | ... |0,4 |0,52 |34,8 |1,16 |1,08 |- ... | |5,32 |531,8 | | | ... ... ... ... ... рационы
|Азықтың аталуы ... ... ... |
| ... кг | |
| | ... ... ... |Са, гр |Р, гр ... мг |
| | |кг ... гр | | | ... ... ... |3 |117 |159 |21,3 |5,4 |60 ... ... |2 |0,68 |180 |18,4 |2,4 |120 ... пішені |2 |0,5 |33 |17,1 |0,9 |- ... пен ... |25 |3,5 |400 |35,0 |1,75 |375 ... | | | | | | ... ... |0,9 |1,15 |78,3 |2,61 |2,43 |- ... |0,130 |- |- |- |29,9 |- ... | |6,55 |850 |84,4 |42,7 |555 ... ... ... ... 8-10 кг сүт береді) тірідей салмағы 400
кг болатын сиырдың тәуліктік рационы
|Азықтың аталуы ... ... ... |
| ... кг | |
| | ... бірлік, |Сіңірілетін |Са, гр |Р, гр ... мг |
| | |кг ... гр | | | ... шөпті пішен |3 |1,17 |159 |21,3 |5,4 |60 ... ... |2 |0,68 |190 |18,4 |2,4 |120 ... ... |12 |3,84 |428 |6,0 |048 |504 ... ... |1,1 |1,40 |95,7 |3,1 |3,0 |- ... |0,1 |- |- |- |23 |- ... | |8,09 |872,7 |48,8 |34,3 |680 ... ... ... еңбекті және табиғатты қорғау
Еңбекті қорғау жағдайы жақсы болуы үшін мыналарды сақтау керек:
-инструктаж жүргізуді ұйымдастыруды жақсарту ке, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, ол жоспардың
орындалуын жіті қадағалап отыру;
-қайғылы бақытсыздық ... ... ... өз ... ... ... ... оқиғаларға алып келеді-ау деген себептерді өз
уақытында жойып отыру;
-жүмысшылар мен ... ... ... ... және ... ... ... арналған іс-шараларына көңілін
аударып, оқытып отыру;
-жақын уақыт аралығында фермалардағы ... 2 ... ... ... тогы жүретін сымдарды электр қондырғылардан жақсы оқшауландырып
қою, ... ... ... ... ... ... барлық жерде алғашқы медициналық жәрдем көрсете
алатындай етіп ... ... ... ... ... жөндейтін жерлердегі ... ... ... ... ... бөлінген орында ғана ұйымдастыру
керек;
-өртке қарсы ыдыс-аяқтар мен құрал-жабдықтарды (инвентарь) тек ... ғана ... ... территориясында климаты континенталь.Температура мен ауа
ылғалдылығы жыл бойы ... ғана ... ... бір ... өзінде
айтарлықтай ауытқып отырады. Мұндай құбылыс әсіресе тау аймақтарына,
беткейлер мен ... тән, ол ... жел ... мен инсоляция жиі
өзгеріп түрады.
Шаруашылық аймағында жер асты суы бар жерлеріне ... ... ... тереңдігі 5-20 метр тереңдікте, тұщы, минералдануы 0,5-1
г/литр. Жиі жерасты сулары 20-30 метр ... ... ... ... ... ... келетін болсақ минералдануы аз,
тығыз қалдық тұнбалары 2,5 г/л тұздылығы немесе ... 2,7 ... Су ... микробтармен зақымдануы өлген жануарлар қалдықтары, қоқыс тастаудан
кейде ГСМ төгуден болады. Шаруашылықта тұщы суды ... ... ... ... ... ... су ... күн-түн ашық, су ағып
жатады. Тоқтататын тетіктері істемейді.
Арық суының ... ... ... ... ... суларын пайдаланады.
Көңхана және зәржинағыштары талапқа сай жасалған. Олар типтік жобаларға
сай. Жер суарғанда көп су текке ағып жатады, себебі суарудың арықтық ... ... ... суармалы алқаптары нешетүрлі маркадағы жауындатқыш
қондырғылармен суарылады. Шаруашылық ... ... ... ... ... жұмыстарына жақсы көңіл бөлінген. Отырықшы пункт өте ... ... оны ... ... мектеп, балабақша,
медициналық мекеме маңынан байқауға болады.
Ферма мен комплекстер құрылысын ... ... ... ... ... Оны малшаруашылық қоралар аралықтарынан,
оның көңханасы мен ауыл ... жол ... ... ... ... тұрақты жел бағыты ескерілгенінен көруге болады.
Фермалар ауылдың ық жағына орналасқан. Өсімдіктерді ... ... мен ... ... ... ... жеңіл-желпі
және түбегейлі жақсарту жоспарлары жасалған. Оларда ... ... ... арам ... ... жоспарлары жасалған. Ол үшін ... ... ... ... ... күресуге жиі химиялық амалдар - гербицидтер, пестицидтер
сияқтылар қолданылады. ... ... ... ... өнімі артып
келеді. Препараттарды қолдану тәртібі қатаң сақталады. Оны пайдалану
ережелерін бақылау ... ... ... ... ... ... ... жүмыстары кеңінен қолға алынған.
Браконьерлерді жауапкершілікке шақыру жұмыстар да жақсы жолға ... ... ... шөп ... ... ... зверобой,
мыңжапырақ (тысячелетник) және басқа дәрілік шөптер кеңінен ... ... ... ... қант ... ... әртүрлі
ауруларға қарсы тұра алу қасиеттерін зерттеу жұмыстарының әдістемесін жасау
жұмыстары қолға алынуда.
Жануарларды қорғау мақсатында ... мен ... шөп ... жүргізілетін іс-шаралар жүргізіліп, түсіндірілуді.
Мысалы астық тұқымдастарды жинағанда оларды шабу ... ол ... ... жануарлардың қашып, бас ... ... ... олардың техника астында ... ... ... механизаторлар арасында, оған қатысты мамандар
арсында насихатталып, оларға қатаң талаптар ... ... ... тозаңдануда басты роль атқаратын ... ... ... құрттары сияқты насекомдар мен жәндіктер жетерлік. Оларды қорғау
әрине жердің өнімділігі мен құнарлылығын ... аз роль ... ... ... жақсартуда, оған ылғал, жылу, ауа енуінде ... ... ... бірақта өте пайдалы қорғау үшін жастармен, мектеп
оқушыларымен көбірек жұмыс жасау керек. Олар ... ... ... ... ... ... ... етеді. Ол насеком,жануарлар
тіршілігінің, организмінің ... ... ... қорғау жолдары
жөнінде насихат жұмыстарын қолға ... ... ... мен ... ... ... сиырлар тұқымының тайыншаларын өсіру сүтті
бағыттағы жануарлар табынын құруға ... ... ... ... негізінде бұзауларды туылғаннан 10 күнге дейін ... ... ... ... ... жоғары сапалы (пішен, сүрлем,
сенаж) ... ерте ... ... тиіс. Ол бұзаулардың
туылғаннан 6 айға ... ... ... күндік салмақ қосуын 650-700 ... ... ... ... ашық ауа астында жеке үйшіктерде ұстау әдісін енгізу
нәтижесінде бұзаулардың аман қалуы артып, өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... экономикалық шығын азайған.
3.Сүт кезеңінде пайдаланылған азықтандыру схемасы бойынша 250 кг майы
алынбаған сүт пен 450 кг майы алынған сүт ... ... қоса ... ... ... күндік тірілей салмақ қосуы 630 ... 6 ... 12 айға ... ... ... ... ... бойынша 4,96 азықтық өлшем көлемінде азық жұмсалған. Бұл
кездегі бұзау ... бір ... ... азық ... 100 г
қорытылатын протеин келген. Ол ... ... ... протеин
мөлшерінен 20 г-ға кем, ол әрине бұзаулар өсуіне әсер етпей қоймаған.
5.Тайыншалар 12 ... ... ... ... сабаннан тұратын,
қоректілігі 5,3 азықтық өлшемдегі рацион қолданылып, күндік ... ... 450 г етіп ... еткен. Ол тайыншалардың 18 айлық ... ... әсер ... ол 291 кг-ды құраған. Онысы стандарттан 30-40
кг-ға кем.
Тайыншалардың тірілей салмағы аз болуына байланысты ... ... ... ... ... ұрықтандырылуға 20 айлығында ғана,
тірілей массасы 320-340 кг болғанда барған.
6.Осы шаруашылықтағы тайыншалар өсіру ... ... ... ... 450-480 кг, беретін сүті 3000-3500 болға тиіс. Осыған
байланысты ... ... ... ... өсіруде мал
азыктандыруды жақсартуға, өсіру қарқынын ... ... ... бағыттап, тайыншалар тірілей салмағын 18 айлық болғанда
360-400 кг-ға жеткізулері тиіс. ... ... ... ... ... 530-600 кг болары хақ. Ол үшін жоспарлы меже әр сиырдан сауылатын
сүттің 4000 кг-нан кем болмауы екендігін ұмытпау ... ... ... ... Е.А. Скотоводство. Москва, «Колос», 1984 жылы
2.Андреев Е.А. Нормы кормления молочных пород. Москва, 1979 жылы
3.Аюшев А., Дурдусов С. Влияние ... ... на ... и ... мяса. Ж. Молочное и мясное скотоводство, 2002г с.13-14
4.Абдраймов М.Т. Чиндалиев Е.А., ... Л.Н. ... ... ... ... ... ... Вестник
сельскохозяйственной науки Казахстана", 2001 жылы
5.Барышев А.А., Смирнов В.А. Изменение состава ... с ... ... Ж. ... 1991, с. ... Скотоводство. М. Колос. 1985, 56 стр.
7.Даленов Ш.Д. Селекционно-генетические ... и ... ... молочной продуктивности молочных коров в ... ... Ш.Д. ... ... по ... ... - важный способ
генетического улучшения молочных коров.1995 с. 101-106. •
9.Даленов Ш.Д. ... и ... и ... ... на ... ... ... пород. ж.Вестник сельскохозяйственной науки
Казахстана. 1997, с. 75-78.
10.Даленов Ш.Д., Чернов ... ... ... ... алатауской породы. Труды АЗВИ, ... ... М.В., ... Ю.М., ... В.П. ... ... помесных голштинских коров. Киев, 1988. С. 16.
12.Ижболдина С, Пушкарева М. Технология выращивания ... ... Ж. ... и ... ... 2002. С. 36-38.
13.Клейменов Н.Н. Системы выращивания крупного рогатого скота. Москва,
1989.
14.Клейменов Н.Н. Кормление молодняка крупного рогатого ... ... А.П. ... ... ... ... Д. ... молочного скота в США. Молочное и мясное
скотоводство. 1998 №4 29-32 стр.
17.Лебедев М.М., Бич А.И., ... Н.З., ... Л.С. ... скот и методы его улучшения. -Л.: Колос, 1984 -380 стр.
18.Мелдебеков A.M., Кулиев Т.М. Влияние уровня концентрированных ... ... при ... и откорма бычков алатауской породы. Сборник,
КазНИТИЖ, Алматы, 2002.
19.Мелдебеков A.M., ... Н.А., ... Т.М. ... ... производства продуктов ... в ... и ... ... ... и технология, 2000,с.46-50.
20.Пилипенко В.П. Изменения молочной продуктивности и состава молока
коров разного возраста в ... ... ... Пути ... ... ... ... рогатого скота, Москва, 1990, с.26-33.
21. Пак Д.Н. Новые методы подбора, гетерозис молочного скотоводства.
Алматы, 1990,с.37-39.
22.Пак Д.Н. ... В.П. ... ... в зависимости от
развития признаков у предков. Ж. Зоотехния, 1991.
23. А.И.Овсянников Основы опытного дела в ... ... ... ... ... ... дис
25.Тимченко Л.Д., Кагерманов И.Б. Дифференцированной отбор телят для
направленного ... ... Ж. ... 2003. С. ... ... Л.К. ... молока на фермах ... ... ... ... Л.К., ... Ю.Н. ... в ... в крупных регионах. Москва, Агропромиздат, 1987.
28.Қожалиев .Б Мал ... ... ... ... ... ... //Жаршы.-1996.-N 17-Б.51-54.
29.Қожалы .Б Жазылбеков Н.А Влияние зхаквасок ... ... в ... ... и ... из ... .Материалы
Меж.народ.науч.конф.«Животноводство и ... вХХІ ... ... .Б, ... К. ... закваска- залог получения
чистого экологического качественного корма для с/х животных // Межд.
нар.науч.конф.по агроэколог. – Көкшетау,2002.
Экономикалық тиімділігі
Бактериялы ашытқымен пішендеме ... ... ... ... ... мал шаруашылығымен айналысатын
кооперативтер,фермерлер мен жеке қожалықтар тағы да сол ... ... ... ... қай ... ... брінші кезекте
шаруашылықтың экономикалық жағдайына басты назар аударып,оның экономикалық
жағдайын алдыңғы сатыға қойып, халықтың ... мен ел ... ... ... да ауыл шаруашылығы қарқынды дамып келе жатқан біздің еліміз
үшін,бүкіл әлемдік ауыл шаруашылығы жоғары сатыда дамыған мемлекеттерің
қатарынан көрінуіміз керек.Ал мұндай жоғарғы ... қол ... ... мал шаруашылығы мен айналысатын шаруа қожалықтарымен
кооперативтер бірінші кезекте құнарлы азық қорын жасауы тиіс.
Осы мақсатта біз дипломдық тәжірибемізді өткізген «Манкент» ... ... ... ... лайықты азық қорын
Силоплант-34 бактериялы ашытқысымен пішендеме дайындадық мұндай азық
мөлшері мен тек қана мал басын азықтандырып қана қоймай сонымен қатар
артылған ... ... ... ... ... табыс табуына бірден бір
жол ашады. Уақыт бірлігі бойынша өндірілген өнім мөлшері еңбек өнімділігі
болып табылады Еңбек өнімділігін ... ... ... атқару
әдістерін меңгерген тәжірибелі мамандар керек. Олар шаруашылықтың
материалды-техникалық базасын оптимал пайдалана алады, өндіріс процессін
және адамдар еңбегін дұрыс ұйымдастыра біледі.
Сүт өндірісінің ... ... ... үшін азық дайындауға шығынды
азайту керек. Оған комплексті шөп егуді енгізу, көк шөп пен пішен дайындау
мен ... ... ... арқылы, көк балусаны қолдан кептіру
әдістерін ... ... қол ... ... Азық ... шығынын
азайтуға шаруашылық ішіндегі азық дайындауды мамандандыру, ол үшін ... ... ... қарамағына керекті техника беріп, оларға белгілі
бір ауылшаруашылық жерлерін бекітіп қою ... ... ... ең бір ... ... тұрған жері - ол ақырғы ... ... көп ... табу үшін ... ... ... айтарлықтай
жоғары болуға тиіс. Себебі ол өндіріске, өнімді алып ... ... ... шығынды жабуға тиіс.
Өнімнің қосымша құн бағасын ВАСХНИЛ (1989г) Москва ұсынған формула
бойынша анықтадық. Ол формула мынау:
ондағы
Э- ... ... өнім ... (тенге);
Ц- сату бағасы;
С- стандарт бойынша сиырдың орташа өнімділігі;
П- Сиырдың орташа қосымша өнімділігі;
Л- азайту коэффициенту
К - ... ... ... 2007 жылы ... сүт ... 864 мың ... ... жас төл сатудан 53 бас 3560 мың теңге таза ... ... ... ... 1780 мың теңге пайда алынды.
«Манкент» ӨК-дегі сауылған ... ... ... ... ... ... |
| ... |2005 |2006 |2007 | ... ... ... |438011 |450978 |440056 |-17955 ... шығыны ... |1380385 |1543333 |1472664 |+92279 ... ... ... |к.ед |3067 |2824 |2005,13 |-061,87 ... ... ... |- |- |1332 |+1332 ... ... |16484 |23520 |243620 |+227136 ... ... |111547 |188611 |249181 |+137634 ... қуат ... |47980 |62842 |21039 |-26941 ... ... |тенге |42642 |26996 |46380 |+3738 ... ... ... |82656 |12715 |26753 |-55903 ... ... ... |4900 |35874 |67680 |+62780 ... ... ... |- |- |- |- ... жөндеу |тенге |20851 |3576 |30136 |+9285 ... ... |20892 |12900 |830 |-20062 ... ... ... |тенге |- |- |7660 |+7660 ... ... ... |15842 |09061 |- |-15842 ... ... |2202190 |2420406 |2605671 |+403481 ... ... ... ... ... сақталу мерзімі ұзарып,сүрлем азықтарында микробиологиялық
қозғалыстар өте жоғарғы деңгейде жүріп, ондағы азоттық заттардың
ыдырамауына үлкен септігін тигізеді және ... ... ... ... ... мен өсу қарқынын жоғарылатады.
Бизнес – жоспар
«Шаруашылықтарда тиімді жоңышқа пішендемесін бактериялық әдіспен ... ... ... ... ... ... тиімді жоңышқа пішендемесін
бактериялық әдіспен ашытудың бизнес жоспары.
Кәсіпорын аты: «Манкент» өндірістік кооперативі.
Мекен жайы: Сайрам ауданы Манкент елді мекені
Кіммен жасалған: студент ... ... ... ... сферасы: Ауыл шаруашылығы (мал шаруашылығы)
Қызметтің негізгі түрі: Өндіріс
Басталу мерзімі:
2.Түйін.
Бизнес жоспарда Манкент Ө.К-дегі мал шаруашылығын «Силоплант» ... ... ... ... ... етіп жұмсалатын
қаржы есебін орта есеппен 1.5-2 есе ал техника мен ... да ... ... шығынын 1,5есе қысқартады .
Облысымыздың басқа да аудандарында орналасқан ... ауа ... ... жылдар болып ауыл шаруашылығына көптеген зиянын
тигізіп жатады «Манкент»Ө.К Ақсу ... ... ... ... ... дайындау, Ақсукент алынатын су ... ... ... көптеген сүрлем түрлерін дайындауға көп мүмкіндік бар.
Мұндағы бизнес сферасы негізінен Силоплант-34» ашытқысы ... ... ... әрі ... мал азығын дайындау болып ... ... ... қол ... үшін бұл жоспарға орта есеппен алғанда
2 605 671 көлемінде қаражат ... ... ... ... э.энергия т.с.с ... ... ... біз ... ... ... ... белгілі бір уақытқа несиеге алуымызға болады.
Өндіріліп отырған сипаттамасын келер ... ... ... дайындалған пішендеме аса құнарлы ,сіңімділігі жағынан өте
жоғары сақталу мерзімі орта ... ... ... ... және одан ... ... дейін өз қүұндылығын жоғалтпайды .Бұл ... ... ... технологиясы мен өнімді өндіругуе ... ... ... ... біз тек қана ... ... қана ... қатар басұа да ірі шаруа қожалықтарына . Ірі кооперетивтермен
сауда келісімін жасап онімді ... ... және ... тек ... емес агенттер мен жарнама арқылы өткізуімізде тиімді жолдардың бірі
болып табылады.
Бұл жоспарды ... ... ... құрал жабдықтар мен ғимараттар
«Манкент» Ө.К-де толығымен қамтамасыз етілген атап ... ... ... жер төлелер,қажетті тасымалдаушы көлік құралдары т.с.с
Жоғарыда аталып ... бұл ... ... жұмыстр енді ғана жүзеге
асырылып отырғандықтан, біз қазірге еш ... ... ... ... ... жолдауын көрсетілгендей міндетті түрде
инвесторлар мен жұмыс жасау алдағы жоспарлауда бар. ... ... ... өте ... ... ... ауыл ... дамыған
мемлекеттермен тікелей қарым қатынаста болып,өз ... ... ... бір жол ... бір ... ... жағынан және дамыған
мемлекеттердегідей озық технологиялармен жұмыс жасауға зор мүмкіндік ... ... ... 1995 жылы ... ... ... құралған, ОҚО
Шымкент қаласынн 45км терістік жағында ... ... ... ауданы Ақсукент ауылынан 10-шақырым жерде орналасқан.
Шаруашылықтағы негізгі өндіріс саласы негізінен мал және егін саласы болып
табылады .Силоплант-34 ... ... ... нақ ... ... ... ... жеріне қарай
табйғаты өте қолайлы.Себебі облысымыздың ... ... ... ... су ... ... ... кдергі келтіруі мүмкін,ал
Манкент Ө.К Ақсу өзенінің бойында орналасқандықтан осы өзен арқылы ... еш ... ... ... пішендеме және көптеген сүрлем
түрлерін дайындауға мүмкіндік бар.
Жоғарыда аталып отырған пішендеме түрін ... ... ... ... ... енбегендіктен біз сіздерге Силоплант-34 ашытқысымен
дайындалған пішендемемен азықтандырылған мал өнімдерінің соңғы үш ... ... ... ... ... ... ... Силоплант-34 ашытқысымен әзірленген
пішендемемен азықтандырғандағы ... -3 ... мал ... өсу ... | Өнім ... |Өлш. | ... ... | ... | |
| | | |2005 |2006 |2007 |
|1 |Сүт ... | Тонна |272,6 |308,4 |387,3 |
|2 |Ірі қара мал еті| КГ |1500 |1989 |2996 |
|3 ... еті | КГ |235 |500 |586 ... ... ... қожалықта сатлған сүт мөлшері 2005жылы
-227,6 тоннаны құрап 1 кг сүт құнымен есептегенде әр сиырдан шамамен 8200
тг пайда ... , ал ... -34 ... ... ... ... сатылған сүт мөлшері 308,4,2007жылы 387,3 тонна сүттен 1кг
сүт құнымен есептегенде 23 238 теңге көлемінде пайда түскен .Демек пайда
көлемі болашақта ... да ... ... ... болады.
4.Өнімнің сипаттамасы.
Негізгі өндірілетін өнім –бактериялық ашытқымен дайындалған
пішендеме.Өндіріліп ... өнім ... ... ... ... 34
ашытқысы арқылы мал азығы ретінде дайындалады. Дайындалғанг пішендеме аса
құнарлы ,сіңімділігі жағынан өте жоғары.Өнімнің сақталу мерзіміне келер
болсақ Силоплант ашытқысының ... ... ... ... орта ... 180-220 ... ... өз құндылығын
жоғалтпайдыБұл өнімнің негізгі ерекшелігі оның дайындау технололгиясының
жеңілдігі мен өнімді өндіруге кететін шығынның ... ... ... іс - ... ... ... ... мен қызмет көрсетулердің сапасын көтеру.
2. Баға қалыптасуының ... ... ... және қызмет көрсету түрін кеңейту.
Облыс аумағында дәл қазіргі сәтте бірнеше мал шаруашылығымен ... ... бар атап ... ... Ө.К , ... & k ... бұл кәсіпорындар тұрақты сұранысты құрайды
.Сондай ақ қазіргі кезде бұл нарықта бұл өнім түрін ... саны ... ... бұл ... ... бәсекелестік бар яғни ендігі жерде өнім
сапасы мен бағасының төмендігне және құндылығына қарай сатылады .Ал мұндай
құнарлы және сапалы ... сату үшін біз ... және ... ... ... ... жоспар
«Манкент»Ө.К-де бұл жұмысты жүзеге асыру үшін барлық жағдайлар толығымен
жасалған.Онда бұл пішендеме түрін дайындауға ... ... атап ... ... ... бос ... мен жер төлелер,сондай ақ
дайындалған өнімді таптапуға арналған техника түрлері
мен тасымалдау құралдарымен толық дерлік қамтамасыз етілген.
Бұл жобаға ... ... ... ... ... ... бастамасында екі жұүмысшы қажет:
1.А.ш.саласында білімі бар жоғары білімді технолог.
2.Технолог лаборант (көмекші)
Егер жыл өте өнім көлемін ... ... ... ... онда ... ... болады .(2кесте)
|персонал |1 жыл |2 жыл |3 жыл |4 жыл |5 жыл ... |2 |2 |2 |2 |2 |

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cоғыс уақытындағы қауіптер5 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
Гендік инженерия жайлы28 бет
Қоңырат кен орнының рудасын бактериялық сiлтiсiздендiру28 бет
Ауылшаруашылық малды азықта және мал азығына қойылаты санитариялық – гигиеналық талаптар10 бет
Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу55 бет
Мал азығын байыту мақсатында ашытқы биомассасы негізінде жаңа жемдік қоспа алу туралы80 бет
Мал азығын механикаландыру6 бет
Мал азығын өндіру18 бет
Микроорганизмдерді мал азығын дайындауда қолдану4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь