Мәдениеттану пәнінен семинар сабақтарына арналған әдістемелік нұсқаулар


Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

1. Семинар сабағының маныздылығы мен көкейтестілігі ... ... ... ... ... ... ... ... 7
2. Семинар сабақтарына дайындықтың негізгі талаптары ... ... ... ... ... ... ... ...9
3. Семинар сабақтарын өткізу формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
4. Семинар сабақтарының мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1 тақырып: Мәдениет жайлы түсінік пен оның мәні, құрылымы
Мәдениет және өркениет. Мәдени.тарихи типология ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
2 тақырып: Алғашқы қауымдық мәдениет. Ежелгі Мысыр және Қосөзен мәдениеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
3 тақырып: Ежелгі Үндістан және Қытай мәдениеттері ... ... ... ... ... ... ... ... .23
4 тақырып Ежелгі Греция және Рим мәдениеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
5 тақырып. Исламдық мәдениет әлемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
6 тақырып. Ортағасырлық Европа мәдениеті. Қайта өркендеу мәдениеті
және Реформация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
7 тақырып. ХVІІІ.ХІХ ғ.ғ. Батыс Европа мәдениеті. Бүгінгі күнгі
мәдениеттің дамуындағы ағымдар мен өзекті мәселелер.
Мәдениеттің келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
8 тақырып. Қазақ мәдениетінің бастаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
9 тақырып. Қазақтардың дәстүрлі мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
10 тақырып. ХVIII. ХХІ ғ.ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті ... ... ... ... ... ... .46
4. Семинар сабақтарына арналған жеке тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
Кіріспе

«Мәдениеттану» курсы – жоғары оқу орындарындағы гуманитарлық білім беру жүйесінің құрамды бөлігі. Ол әлемдік және отандық мәдениеттің тарихы мен теорисының негізгі сұрақтарын қамтиды.
Курстың басты мақсаты – студенттердің бүкіл адамзатқа тән құндылықтар жайындағы түсініктерін тереңдетіп, дамытып отыру, барлық замандарда «мәңгілік» деп саналатын идеяларды айқындап кейін рефереттар арқылы талдауға усыну.
Пәннің мақсаттары
- мәдениет теориясының фундаменталды ұғымдарына сипаттама беру (мәдениет мазмұны, қызметтері, құрылымы, мәдениет үдірісінің, дамуы, мәдениет деиерминаттары және дамуының ішкі заңдылықтары);
- әртүрлі мәдениеттердің құндылыктары, түрлері мен типтері жойында түсініктерді қалыптастыру;
- Қазақстан мәдениетінің тарихын зерттеп, оның әлемдік мәдение жүйедегі орны мен ролін айқындап оқыту;
- Нақты ұлтың, халықтың мәдени жетістіктерін зерттей отырып, оның қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктеріне баға беруге үйрету.
Курста мағлұматтар мен мәліметтерді еңгізілуі принципы әлемдік шығармашылық ойдың даму тарихындағы мәнділігімен ғана емес, олардың оригиналдылығымен, көзкарастарының, ұйғарымдарының жаңашылдығымен және кәзіргі заманғы әлеуметтік-мәдени талаптардан туындаған.
«Мәдениеттану» курсын оқып тәмамдаған студент
- «Мәдениеттану» пәнінің гуманитарлық пәндер жүйесіндегі орнын ажыра білуі;
- кәзіргі замандағы негізгі мәдениет танушы бағыттар, мектептер және теориялар жолтында түсінігі;
- «Мәдениет» және «өркениет» феномендерін түсініп қана қоймай түсіндіре білуі керек;
- Мәдениет және өркениет формаларын, әлемнін негізгі тарихи-мәдени орталықтары мен аумақтарын, олардың тарихи дамуы мен қызмет ету заңдылықтарын;
- Қазақстан мәдениетінің тарихын, оның әлемдік мәдени жүйедегі орнын түсініп және түсіндіріп бере алуы
Әдебиеттер тізімі:

1. Негізгі әдебиеттер:

1. Ғабитов. Т. Мәдениеттануға кіріспе. А., 1996.
2. Ғабитов Т., Мүтәліпов Ж., Құлсариева Т. Мәдениеттану. Оқулық А., 2001.
3. Ғабитов Т., Мүтәліпов Ж., Құлсариева Т. Мәдениеттану. Оқулық А., 2002.
4. Ғабитов Т.Х. және т.б. Мәдениеттану сөздігі. А., 2001.
5. Ғабитов Т. Қазақ мәдениетінің типологиясы. А., 1998.
6. Кокумбаева Б. және т.б. Мәдениеттану негіздері. Павлодар, 2002
7. Культурология. Под ред. А.Д.Попова. М., 1994.
8. Культурология. Под ред. А.Н.Марковой. М., 2000.
9. Культурология. Под ред. В.Г.Драча. Ростов-на-Дону, 1996.
10. Культурология. Под ред. В.А.Радугина. М., 1996.
11. Культурология. Под ред. Н.Г.Багдасарьяна. М., 1996.
12. Мамытов М.М. Мәдениет таным шығармашылық Шымкент 2000
13. Маданов Х.М. Қазақ мәдениетінің тарихы. А., 1998.
14. Маданов Х.М. Қазақ мәдениетінің қалыптасуы кезеңдері. А., 1995
15. Можейко И. Әлемні жеті және отыз жеті кереметі. А., 1988.
16. Мүтәліпов Ж. Мәдени диалог және өркениеттер тоғысы. А., 2002.
17. Риквин Б. Өнердің ықшам тарихы. А., 1988
18. Серікалұлы Дүниетану даналығы А., 1994
19. Төлебиев Э. Өнер өрісі А. 1996
20. Төкенов Ө.С. Мәдениеттану негіздері А., 2000
21. Тимошинов В. Культурология. А., 2001
22. Философия және мәдениеттану. А., 1998.

2. Қосымша әдебиеттер

а) Мәдениет теориясы.
1. Актуальные проблемы культуры ХХ века. М., 1993
2. Аверинцев С.С. и др. Древние цивилизации. М., 1989
3. Амосов Н.А. Человек и культура будущего. М., 1995
4. Библер В. Цивилизация и культура. М.1993.
5. Бердяев Н.А. Философия свободы. Смысл творчества. М., 1989.
6. Ван Дейк. Язык. Познание. Коммуникация. М., 1989.
7. Взаимосвязь культур Востока и Запада. М., 1989.
8. Вернадский В.И. Научная мысль как планетарное явление. М., 1991.
9. Ильенков Э.В. Философия и культура. М., 1991.
10. Кассирер Э. Опыт о человеке // Человек. 1990. №3.
11. Климович Л.И. Книга о Коране. М., 1986.
12. Крывелев И.А. Библия: историко-критический анализ. М.,1982
13. Кребер А., Клакхон С. Культура. Критический анализ концепций и дефиниций. М., 1992.
14. Кьеркегор С. Страх и трепет. Л., 1991.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Мәдениеттану пәнінен семинар сабақтарына арналған әдістемелік нұсқаулар

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1. Семинар сабағының маныздылығы мен
көкейтестілігі ... ... ... ... ... . ... ... ...7
2. Семинар сабақтарына дайындықтың негізгі
талаптары ... ... ... ... ... ... .. ... .9
3. Семинар сабақтарын өткізу
формалары ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ..11
4. Семинар сабақтарының
мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

1 тақырып: Мәдениет жайлы түсінік пен оның мәні, құрылымы
Мәдениет және өркениет. Мәдени-тарихи
типология ... ... ... ... ... ... .. ... ... ...15
2 тақырып: Алғашқы қауымдық мәдениет. Ежелгі Мысыр және Қосөзен
мәдениеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
3 тақырып: Ежелгі Үндістан және Қытай
мәдениеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
4 тақырып Ежелгі Греция және Рим
мәдениеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
5 тақырып. Исламдық мәдениет
әлемі ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... .30
6 тақырып. Ортағасырлық Европа мәдениеті. Қайта өркендеу мәдениеті
және
Реформация ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
7 тақырып. ХVІІІ-ХІХ ғ.ғ. Батыс Европа мәдениеті. Бүгінгі күнгі
мәдениеттің дамуындағы ағымдар мен өзекті мәселелер.
Мәдениеттің
келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ..36
8 тақырып. Қазақ мәдениетінің
бастаулары ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ..40
9 тақырып. Қазақтардың дәстүрлі
мәдениеті ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ...43
10 тақырып. ХVIII- ХХІ ғ.ғ. басындағы Қазақстан
мәдениеті ... ... ... ... ... ... .4 6
4. Семинар сабақтарына арналған жеке
тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51
Әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... .52

Кіріспе

Мәдениеттану курсы – жоғары оқу орындарындағы гуманитарлық білім беру
жүйесінің құрамды бөлігі. Ол әлемдік және отандық мәдениеттің тарихы мен
теорисының негізгі сұрақтарын қамтиды.
Курстың басты мақсаты – студенттердің бүкіл адамзатқа тән құндылықтар
жайындағы түсініктерін тереңдетіп, дамытып отыру, барлық замандарда
мәңгілік деп саналатын идеяларды айқындап кейін рефереттар арқылы
талдауға усыну.
Пәннің мақсаттары
- мәдениет теориясының фундаменталды ұғымдарына сипаттама беру
(мәдениет мазмұны, қызметтері, құрылымы, мәдениет үдірісінің,
дамуы, мәдениет деиерминаттары және дамуының ішкі заңдылықтары);
- әртүрлі мәдениеттердің құндылыктары, түрлері мен типтері жойында
түсініктерді қалыптастыру;
- Қазақстан мәдениетінің тарихын зерттеп, оның әлемдік мәдение
жүйедегі орны мен ролін айқындап оқыту;
- Нақты ұлтың, халықтың мәдени жетістіктерін зерттей отырып, оның
қалыптасуы мен дамуының ерекшеліктеріне баға беруге үйрету.
Курста мағлұматтар мен мәліметтерді еңгізілуі принципы әлемдік
шығармашылық ойдың даму тарихындағы мәнділігімен ғана емес, олардың
оригиналдылығымен, көзкарастарының, ұйғарымдарының жаңашылдығымен және
кәзіргі заманғы әлеуметтік-мәдени талаптардан туындаған.
Мәдениеттану курсын оқып тәмамдаған студент
- Мәдениеттану пәнінің гуманитарлық пәндер жүйесіндегі орнын
ажыра білуі;
- кәзіргі замандағы негізгі мәдениет танушы бағыттар, мектептер
және теориялар жолтында түсінігі;
- Мәдениет және өркениет феномендерін түсініп қана қоймай
түсіндіре білуі керек;
- Мәдениет және өркениет формаларын, әлемнін негізгі тарихи-мәдени
орталықтары мен аумақтарын, олардың тарихи дамуы мен қызмет ету
заңдылықтарын;
- Қазақстан мәдениетінің тарихын, оның әлемдік мәдени жүйедегі
орнын түсініп және түсіндіріп бере алуы

1. Семинар сабағының маныздылығы мен көкейтестілігі.

Біз өмір сүріп отырған адамзат әлемінде қазіргі таңдағы өтіп жатқан
демократиялық өзгерістер, оның сапалы жаңа кезеңге ауысу процесі өте
күрделі әрі кең бағдарламалы. Бұл процестердің мәнін тереңірек түсіну үшін
жоғары мектеп дайындап шығаратын жаңа мамандар аса кажет. Осы тұста
Қазақстан Республикасының Білім туралы жаңа заңы тұлғаның калыптасуында,
тәрбиесі мен дамуына құқықгық негіз болатыны айқын. Тұлғаның шығармашылық
қабілетін, терең ойлау касиетін ашу, оқытылып жатқан пәнге қызығушылығын
арттыру мәселесі қазіргі таңдағы ең өзекті мәселелердің бірі, яғни жоғарғы
оқу орнының түлегінің жан жақты кәсіби дайындығы мен интеллектуалдық еңбек
саласында орын ала білу кабілеті айқындалады. Жоғары оқу орнына қабылданған
студент өзіне әлі таныс емес, қыры мен сыры беймәлім ортаға бейімделіп,
жаңа ортаның ерекшеліктеріне дағдылана бастайды. Сондықган да оқу
мерзімінің алғашқы сәттерінен бастап-ақ студенттің бойында оның жеке
қабілеттерін дамыту арқылы құштарлығын, ерік - жігерін ояту өте маңызды.
Мұнда студентті жалпы білім беру процестеріне тарту ісі үлкен ролге ие.
Мазмұны мен әдістемелік жағынан терең, құнды лекциялардың өзінде-ақ
студент қисынды, жүйелі ойлануды үйрене бастайды. Сонда да семинар
сабақтары студенттердің жеке өзіндік қасиеттері мен қабілеттілігін
көрсетуге көбірек мүмкіндік береді. Яғни оған дайыңдық, ғылыми және
дүниетанымдық мәселелерді талқылауға қатысу, ақикатты іздестіру мен пікір
таластар семинар барысында жүзеге асады.
Бүгінгі танда семинар сабақтары білімді пысықтау формасы ғана емес, ол
сондай-ақ студенттің өз еркімен шығармашылықпен айналысу, талдаудың ең
алғашқы дағдылары, ғылыми ізденістің әдістерінің қалыптасуы мен меңгерілуі,
мазмұнды ойлауды шыңдай түсу мен мәселені тұтас түсіну болып табылады. Дәл
казіргі шақта семинардың теориялық және әдістемелік деңгейін көтеру, оның
жастарды, болашақ мамандарды тәрбиелеу мен оқыту мүмкіндіктерін толыққанды
жүзеге асыруға мүмкіндік беретін педагогикалық әдістерді, оның бағыттарын
жақсарту қажет.
Сапалы семинар сабағын дайындау мен өткізу күрделі іс, ол жан-жақты
талдау мен оқытушының өзінің терең білімін талап етеді.
Қарапайым және мазмұны шамалы семинар өткізу көп жұмысты талап етпейді:
бірнеше сұрақ, студенттердің қысқаша жауабы, оқытушының ұзыннан-ұзақ қайта
түсіндірмесі, студенттерді семинар сабағына дайындалып келуге үндеу. Мұндай
семинардың ұтымдылығы мен тиімділігі де аз.
Бұған қарама карсы сипаттағы семинарда оның әрбір қатысушысы
самарқаулық таныта алмайды, студенттердің әрқайсысы сөйлеуге, білуге, өз
білімін тексеруге және оны көбейтіп, терендетуге ұмтылады. Мұндай семинарды
өткізу, жақсы жазылған лекцияларды оқып шығудан да қиын, күрделірек болады.
Семинарды өз деңгейінде өткізу жас оқытушыдан терең білім, үлкен
ұйымдастырушылық қабілет пен жеке кәсіптік шеберлікті талап етеді.

Семинар сабағы өз атауын латынның "seminarium" деген сөзінен алған, ол
қазақ тіліне "орда" немесе "білім ұясы" деп аударылады.
Тіпті антикалық дәуірдің өзінде білім берудің көбірек таралған түрі
оқытушының оқушымен өзіндік бір ерекшелігі бар өзара әңгіме жүргізуі еді.
Ежелгі авторлар Сократтың әдістемелік өнері туралы көп айтатын: гректің ұлы
философы Сократ өзінің әңгімелесіп отырған адамына сұрақ кою арқылы оны
пікірталас тудыруға итермелейді және осы бастапқы жағдайдың негізсіз,
сандырақ екендігіне көзін жеткізіп, оған дұрыс бағыт көрсетіп, белгілі бір
нәтижеге жеткізеді. Осы жерден-ақ оқу процесінің казір "семинар" деп
аталатын формасының элементтерін байқауға болады. Ал Платон мектебінде оның
шәкірттері өз бетінше ойлау арқылы мәселені шешуге, пікір сайысына, басқа
да философиялық көзқарастарын талдауға машықтанды. Өзара сұхбаттасу,
диалогтың қатысушыларының ой бәсекесіне түсуі Платонға шынайы және көркем
түрде философиялык. проблемаларды талқылауға мүмкіндік берді.
Семинар сабағының одан әрі жетілген формасы Ежелгі Римде калыптасады.
Марк Фабия Квинтилианның айтуынша, оқытушылар қатысушыларды разрядтарға
бөліп, оларды әркайсысының қабілеттеріне қарай кезегімен сөйлеу мәнеріне
үйреткен. Олардың ортада тұрып сөйлегендеріне өзіндік пікірлер айтылды.
Оқушылардың арасында бәсеке, жарыс өрбіп, олар бірінші разрядқа ұмтылды.
Разряд алу үлкен мәртебе болып саналды. Мұнда айта кететін мәселе, ежелгі
антикалық Греция мен Римде білім беруде біз қазір "лекция" деп атайтын оқу
формасы болмады. Ежелгі Римде, мысалы, оқытушы өз шәкірттерінің тікелей
алдына шығып әңгіме айтып тұрмайтын. Шәкірттер оқытушыларының тек сотта,
форумда халық алдында сөйлеген сөздерін тыңдауға катысуға ғана
мүмкіншіліктері болды. Осы арқылы ұстаздар накыштап сөйлеуді үйретіп,
болашақ қоғамдық кайраткерлер үшін кажет білім бере алды.
Ортағасырлық Европада университеттік білім беру шіркеудің бақылауына
тәуелді бола отырып, білім берудің жаңа бір формасы-лекцияны шығарды.
Антикалық дәуірдегі сұхбаттасу арқылы оқыту тәсілі біртіндеп өз маңызын жоя
бастады. Ол кезде студенттердің практикалық сабағының басты мақсаты мен
негізгі міндеті ақиқатты іздеу емес, діни догмалардың корғалуы мен олардың
негізін қалыптастыру еді. XIX ғ. екінші жартысында білім берудің тек
лекциялық формасы жеткіліксіз екендігі айқын бола бастады. XIX ғ. 70
жылдары Москва Университетінің тарих-филология факультетінде практикалық
сабақтар, яғни атап айткаңда тарихи деректерді зерттеуге негізделген
семинар сабақтары өткізіле бастады. Практикалык сабақгар біртіндеп заң
факультетінде де жүргізіле бастады. Сабақтың мұндай жаңа формаларын сол
кездегі көптеген алдыңғы қатарлы професорлар іздестіре бастады. Дегенмен
семинар сабағы оқу процесінің заңды формасы ретінде қарастырылмады және
профессорлардың көпшілігі мен студенттердің өздері де семинар сабағын
жеткілікті бағаламаған болатын.
Қазан төңкерісінен кейін 1917 ж. кеңестік жоғары мектепте практикалық
сабақтар (гуманитарлық ғылымдарда семинар деп аталады) алғаш рет, лекциямен
бірге ресми түрде танылды.
Ал Қазақстан Республикасының университеттерінде оқу процесінде
жүргізілетін сабактарының негізгі формасы лекциялық және практикалык
(семинар ) сабақтар болып табылады.

2. Семинар сабақтарына дайындықтың негізгі талаптары.

Мәдениеттану оқу курсы гуманитарлық пәндер жүйесінің бірі. Лекция
сағаттары оқу бағдарламасымен шектелгендіктен уақыттың негізі көлемі
семинарларға берілген. Семинарлар – студенттердің белсенді өзіндік
жұмыстарының түрінің бірі. Сонымен қатар студенттің семинар кезінде жүйелі
және тиянақты жұмыс істеуі оның білімін семестр соңындағы емтихан кезінде
оқытушының дер кезінде және неғұрлым объективті бағалауына көмектеседі. Осы
мақсатқа жету үшін студентке алғашында оқу бағдарламасымен, оқу және
анықтамалық әдебиеттер тізімімен танысып шығуды ұсынып отырмыз. Бұл төменде
көрсетілген семинарлар тақырыптарының әрқайсысына дайындалуға көмектеседі.
Мәдениеттанудан оқу кұралдарының көп екеніне назар аударыңыздар.
Мазмұны мен құрылымында айтарлықтай айырмашылықтар жоқ болғандықтан сіздер
олардың әрқайсысын қолдануларыңызға болады.
Сөздіктер мен анықтамалар Сіздерге мәдениеттану мәселелерін жүйеге
келтіріп, толықтырып, білмегеніңізді айықындап беруге арналған әдебиет
түрі. Сонымен қатар, анықтамалық әдебиетпен жұмыс істей білу жоғарғы
білімді маманның кәсіптілік ептілігінің көрсеткішінің бірі болып табылады.
Семинар тақырыбы жарияланғаннан кейін оның жоспарымен мұқият танысып
қажетті әдебиетті дайындап алыңыз. Оқу әдебиеттерімен танысуға
мүмкіндігіңіздің болмағаны семинарға дайындалмай келуіңізге себеп
болмайтынын еске сақтаңыз. Сіз бұл жағдайда ақпарат алудың басқа көзін
іздестіруініз қажет, себебі Сіздің білімділігіңіз бен, немесе белгілі
ақпаратты сараптау және жинақтаудағы іскерлігіңіз мәдениеттану пәнінен
жұмысыңыздың нәтижесін қорытындылауда соңғы рольді атқармайтыны анық. Бұл
осы пәннің ерекшілігі. Ол жайында мәдениеттану пәнінің бірінші лекциясынан
білесіз. Бұған тек назар аударып қана қоймай, сіздің белсенділігіңізді
қажет етілетінін есте сақтаңыз. Сіздің шығармашылық ниетіңіз оқытушының
лекциясында қысқа тереңдетіп сипаттаған мәдениеттану ұғымдары, жеке
құбылыстар мен үдірістердің мысалдарын қоғамның күнделікті мәдени өмірінен
іздестіре отырып тұжырымдау. Осы жұмыстың арқасында, Сіз лекцияны жақсы
игеріп, есте сақтап қана қоймай, семинарға дайындық жасау әрекетін жасаған
боласыз.
Әдебиетпен жұмыс істеу оны дұрыс және дер кезінде жинақтау, онымен
танысумен ғана шектелмейді. Бұл жерде Сіздің текстердің дұрыс конспектілеу,
оқығаныңызды талдау, негізгі түйінді ойды таңдап алу дағдыңыз қажет.
Сізді ерекше қызықтырған мәселе бойынша доклад немесе мәлімдеме
жасауыңызға болады. Осы жұмыс барысында қандай қиындықтармен кездесуіңіз
мүмкін? Мәлімдемеңіздің конспектісінің көлемі, материалдар жинағы көп болып
шықса, оны қысқарту жолын білмесеңіз, алдын-ала оны ауызша айтып алуға
тырысыңыз. Алғашында өзіңізге айтып беріңіз. Кейбір мәліметтерді ұмытып
кетсеңіз одан қымсынбаңыз. Есімдерді, даталарды, қалалар атауларын бөлек
қағазға жазып алып семинардағы жауабыңыз кезінде қолдануға болады.
Мәлімдемеңіздің қысқаша жоспарын жасап алуыңыз тіптен қажет. Студенттің
семинар барысында докладты қағаздан көзін алмай, кейде тіптен өз жазғанын
ажырата алмай оқуына жол берілмейді.
Көп жағдайлар студенттер ауызша сөйлей алмайтынын көрсетеді. Бұл
олардың кінәсі емес. Дайындалу тиянақты және семинар барысында жұмыс істеу
бұл олқылықты жоюға көмектеседі. өзіңіздің тіліңіздің шешенді сөзіңіздің
сапалық жағын жетілдіргіңіз келсе оқытушымен керекті әдебиетті таңдау,
жауабыңыздың жоспарын жасау бойынша ақылдасуыңыз қажет. Алдын-ала әнгімеде
өз мәлімдемеңіздің мазмұнын студенттерге қағазсыз жеткізуге тырысыңыз. Осы
әрекет барысында Сіздің пікірлесіңіз мәлімдемеңіздің логикасын түсіне
алмай, сөзіңізді бөліп немесе түзетуге тырысса, немғұрайлық көрсетсе
жұмысыңызды жетілдіру және олқылықтарын жою керектігін түсінесіз.
Семинар барысындағы қиындықтардың бірі студенттің өз сөзін қысқаша
қорытындылай алмауы. Осы жайында алдын-ала ойланыңыз. Сонымен қатар, сіздің
баяндамаңыз бойынша оқытушының және топтастарыңыздың қандай сұрақтары
болатынын ескергеніңіз де жөн.
Көп жағдайда, студенттердің өз баяндамасын жасап болғаннан кейін,
семинар жұмысына ынтасы және қатысуы бәсеңдейтіні байқалады. Бұл дұрыс
емес. Семинарды қорытындылауда назарыңыздың және қызығушылығыңыздың
ауытқуына байланысты оқытушы Сіздің бағаңызды төмендетуі мүмкін. Сіз
өзіңіздің белсенділігіңізді және назарыңызды семинардың соңына дейін
сақтуының қажет. Сіздің белсенділігіңіз басқа баяндаушыларға сұрақ койып,
толықтырып немесе жауаптарын, көрсеткен иллюстрацияларын бағалауыңыздан
көрінеді.
Семинар сабағының ең алдымен студентке қажет екенін ұмытпаңыз. Сіздің
белсенділігіңіз және қызығушылығыңыз біліміңізді дер кезінде және жоғары
бағалауға негіз болып табылады.
Семинарға дайындалу барысында студент барлық тақырыптар бойынша оқылған
материалдарының конспектісін және мәдениеттану сөздігін жасап отыруы қажет.
Материалды өзіндік игеру және бақылау дәрежеңізге ерекше назар аударыңыз.
Осы мақсатта студенттер тақырып бойынша барлық бақылау сұрақтарға жауап
беруі тиіс. Әрбір тақырып бойынша бір сұраққа жазбаша (қол жазба көлемі 2
парақтан кем емес) және тест сұрақтарына жауап беруге міндеттісіз. Сонымен
қатар әрбір тақырып соңында берілген ұғымдардың сөздігін жасауыңыз керек,
дүниежүзілік және отандық мәдени ескерткіштердің қандай пішінде болатынын
білуіңіз қажет. Олардың тізімі нұсқаудың соңында берілген.
3. Семинар сабақтарын өткізу формалары.
Семинарды өткізудің формаларын таңдау түрлі факторларға, жағдайларға
байланысты: тақырыптың мазмұнына сәйкестендіріліп көрсетілген және оқу
құралдары мен деректердің сипатына қарай, сондай-ақ оның көлеміне,
дайындыктың деңгейіне, ұйымдастырылуына, семинар өткізілгелі отырған
оқу тобының белсенділігіне, оның мамандығы мен кәсіптік бағдарына, ең
соңында келіп, өткен сабақтарда қолданылған әртүрлі семинар формаларының
тәжірибесіне байланысты болады. Тандалған семинар формасы оның барлық
қызметін түгел жүзеге асыруға мүмкіндік беруі қажет.
Жоғарғы оқу орындарында Мәдениеттану пәнінен жүргізілетін практикалық
сабақтардың көптеген формаларын қарастыруға болады: кең ауқымдағы терең,
мазмұнды әңгіме, баяндама мен рефераттардың талкылануы, семинар-пікірталас,
түсіндірмелі оқу, өз бетінше ойлауға негізделген жаттығу, тәлімгердің
жетекшілігімен жүргізілген зерттеулердің мәліметтері бойынша семинар,
жазбаша бақылау жұмысы, семинар-коллоквиум және т. б.
Осы семинар формаларының әрқайсысына қысқаша тоқталайық.
Кеңейтілген әңгіме - семинар сабағының ең кең тараған формаларының бірі.
Ол бәріне бірдей көрсетілген міндетті түрдегі және қосымша әдебиеттер
арқылы студенттердің сабақ жоспарының әрбір сұрағына дайындығын талап
етеді; студенттің өзінің оқу тобы алдыңда сабақ айтуы және олардың мәселені
талқылауға салуы, оқытушының жоспарындағы сұрақтар бойынша айтқаны мен
қорытындылауы. Кеңейтілген әңгіме жүргізу мәселені талқылауда студенттердің
көпшілігін әңгімеге қатыстыруға мүмкіншілік береді, әрине, олардың
белсенділігін көтеруде басқа да барлық мүмкіншіліктерді қолдану кажет.
Семинар сабағында сөйлеген студентке және бүкіл топқа алдын-ала ойланып,
жүйеленген сұрақтар қою, сабақ айтып тақтаға шыққан әріптестерінің күшті
және әлсіз жақтарына студенттердің назарын аударту, оқу процесі барысында
әрбір жаңа мәліметтерге студенттердің ерекше көңіл аударуы және т.б.
жатады.
Сонымен қатар, кеңейтілген-әңгіме кезінде, студент өз деңгейінде
дайындалмаған болса, егер оқытушы сабақ айтатындарды,яғни кейбір
сұрақтардың жауаптарын өзі толықтырып және туралап отыруына тура келген
жағдайларда, студенттердің енжарлық таныткан сәттерінде сабақ мектептегідей
"сұрақ жауап" тәсіліне айналып кетуі ықтимал.
Кеңейтілген әңгіме кейде жеке студенттердің кейбір қосымша сұрақтарға
байланысты алдын ала дайындалып, сабақ айтуын жоққа шығармайды. Мұндай
жағдайларда ол республикада казіргі кездегі қажеттілік ретінде жүріп жаткан
езгерістер туралы хабарлама болуы мүмкін, ауданның, университеттің, өздері
машықтанып жүрген ғылым саласындағы жаңалықтар, жаңа ғана басылып шыкқан
кітап, мақала туралы айтылуы мүмкін. Бірақ мұндай хабарламалар оны талқылау
үшін емес, талқыланған мәселеге қосымша ретінде қарастырылады.
Семинар баяндамаларының жүйесі — студенттердің алдын ала ұсынылган
тақырып бойынша дайындалу жүйесі; бұл оқу процесінің жалпы мақсатынан
бөлек, студенттің ғылым дағдыларын, шығармашылық жұмысты меңгеріп, олардың
бойында дербес ой жүгірте алу кабілетін ашып, жаңа идеяларды, фактілер
мен мысалдарды іздестіруге талғамы мен дағдысын қалыптастыру болып
табылады.
Талқылауға екі-үштен артық баяндама берілмейді. Оның оқылуы да 5-7
минуттан аспауы қажет. Кейде оқытушының немесе студенттердің ұсынысымен
баяндамаға оппоненттер де белгіленеді. Мұнда оппоненттер алдын ала
баяндаманың мазмұнымен танысып шығады. Мүндай семинардың да әдістемесінің
әлсіз жағы бар. Баяндамашы, оппоненттен баска студенттер семинарға
дайындықсыз келуі мүмкін. Баяндамашының өзі бір ғана мәселені карастырып
келетіндігін де ұмытпаған жөн. Сондықтан әрбір студенттің баяндамаға
қосымша ретінде сөйлеуге, оппонент ретінде пікір айтуға дайын болуын
кадағалау керек. Оның үстіне кейде мұндай сабақ, студенттерге әдеттегі
семинарда жасалған баяндама, аталмыш тақырыптан тыс мәселелерге арналған
және тақырыптан өзге мәселелерді камтитын сияқты болып та көрінеді.
Кеңейтілген әңгімелесу мен баяндамашылар жүйесін шартты түрде дербес
форма ретінде қарастыра отырып, олардың арасындағы ұқсастықтарды да
ажыратуға болады. Кеңейтілген түрдегі әңгімелесуде оқу тобы алдында сөйлеу,
өте кең ауқымды материалдардың болуы және өз бетінше іздену жағдайларында,
іс жүзінде баяндамаға айналады. Семинар сабағының деңгейін көтеруге әрдайым
назар аударылуы кажет. Ал баяндама тақырыбы барынша алуан түрлі болады. Ол
семинар сабағының жоспары сұрақтарының жүйесіне сай келуі мүмкін. Әсіресе
семинар тақырыбы мазмұны жағынан кандай да бір ғылыми мақала немесе
монография туралы хабарлама-баяндама студенттердің көбірек назарын
аудартады. Кеңейтілген әңгімелесуде оқу тобының барлығына консультация
берген тәрізді етіп баяндамашымен де жұмыс жасау керек.
Реферат талқылау – бұл студенттің қандайда бір философиялық мәселеге,
сондай-ақ күнделікті болып жатқан оқиғалардың философиялық тұрғыдан
түсіндірілуі, оқытушының жетекшілігімен жүргізілген зерттеулерді талдауға
арналған жазба жұмысы. Ережеге сай оның мазмұны баяндамаға карағанда терең
зерттелуі керек, жеке ізденістерді өз бетінше ойлау және одан қорытынды
шығарылуы кажет. Рефератты семинарда оны дайындаған автордың өзі оқиды,
кейде оны аддын ала студенттер қарап шығады. Бұл варианттардың екеуін де
қолдануға болады, өйткені олардың әрқайсысының өзіндік артықшылықтары бар.
Рефератты дайындауға ұзақ уақыт кажет екі-төрт немесе одан да көп апта.
Рефераттың әзірленуі-студенттің ғылыми зерттеу жұмысына араласуының негізгі
бір түрі деуге болады. Оқытушы студенттің кұрған жоспарымен танысады, жалпы
тақырыпка сәйкес берілген әдебиеттерден бөлек тікелей катысты басқа да
жаңа әдебиеттер береді, реферат авторына кеңес береді және ең соңынан
дайын тексті, яғни дайындалып біткен баяндамаға қарап шығады және рефератты
автордың айтуы бойынша таңдайды. Мұның соңғысы студенттің мәнерлі оқи
алуын, мазмұнды айтып шығуын, рефератты калай қорғап шығудың дұрыстығын
меңгеруіне негізделеді. Егер студенттер бірнеше рефераттар жазып келген
болса, онда оның әрқайсысына жеке жеке талкылау кажет емес, өйткені әрбір
студент бар уақытын бір реферат дайындауға арнап, семинар сабағының
сұрақтарын қарастырмаған болуы мүмкін, осы кезде семинар сұрақтары
талқыланбай, тек рефератка ғана көңіл бөлініп кетуі мүмкін. Сондықтан тек
өте маңызды реферат қана топтың талқылануына ұсынылады. Белгілі жағдайларда
бұл туралы мәселені семинар өткізілетін топтың белсенділері шешеді. Ал
көпшілік қолдаған реферат, баяндамалар көпшілік қатысқан аудиторияда және
басқа да студенттік топтар алдында оқылады.
Семинар-диспут - оқу тобында немесе бірнеше топтардың жиналған ортасында
ғылыми айтыс ретінде өткізіледі. Әдетте семинарда жүзеге асырылатын
міндеттерден баска семинардың бұл түрі суденттердің пікір таласу, ой
бөлісу, шешендік дағдыларды қалыптастыруға, бірқатар көзқарастар мен
идеяларды шұғыл және дәлелдемелермен ашуға кеңірек жол береді.
Диспут өз алдына семинар формасы ретінде және басқа да семинар
сабақтарының бір элементі ретінде де бола алады. Мұның бірінші жағдайында
екі немесе одан да көп оқу топтарының қосылған кезінде, бір топтар
баяндамамен шығып, екіншілерін оппоненттері ретінде қатыстырылып сабақ
жүргізу өте қызыкты болып келеді. Мұндай семинарға ұсынылған сұрақтар
теориялық және тәжірибелік жағынан мәнді болуы қажет.
Ал диспут әдеттегі семинардың бір элементі ретінде оқытушының алдын ала
жоспарлауы арқылы немесе сабақ барысында кенеттен пайда болады. Ой
таластыру кейде шашыранды, ұйымдаспаған күйде басталып, пайда болады. Егер
талкылаушылар дайын болса, онда пікірталастар тереңірек және мазмұнды
болады.
Семинар-пресс-конференция -бұл баяндама жасау жүйесінің бір түрі болып
келеді. Семинар жоспарының әрбір бөлігін окытушы бір-біреуден баяндама
ретінде жасап келуді студенттерге тапсырады. Келесі сабақта қысқаша кіріспе
сөзден кейін, оқытушы бірінші сұрақ бойынша кезекті баяндамашыға береді.
Содан кейін әрбір студент сол тақырыпқа байланысты бір бір сұрақтан қояды.
Мүнда сұрақ жауап жүйесі семинардың басты бөлігін құрайды. Сұрак қоюға
қабілеттілік, соған сәйкес тақырыпқа студенттің дайындығын көрсетеді.
Дайындық өте жақсы болса, онда сұрақтың да мәні терең әрі мазмұнды болады.
Әуелі сұрақка баяндамашы жауап береді, одан кейін сол сұрақ бойынша өзінің
білгенімен бөліскісі келген кез келген студент жауап береді. Әсіресе бұл
жағдайдағы белсенділер баяндамашының дублері, яғни көмекшісі болып
табылады, егер ол алдын ала осылай келісілген болса. Ережеге сай,
талданыпып отырған мәселе бойынша қызу пікірталас туындайды. Бұл мәселе
талқыланып біткен соң оқытушы 2-ші мәселе бойынша келесі баяндамашыға кезек
береді. Өзінің корытынды сөзін оқытушы әрбір мәселеден кейін немесе семинар
сабағының соңында айтады.
Теориялық конференция семинардың бір түрі ретінде бірнеше топтардың
біріктірілген кезінде (потокта) жүргізіледі. Әдетте әртүрлі топтардың
студенттерінің баяндамалары мен рефераттары таңдалады. Қандайда бір үлкен
тақырыпқа немесе семинар сабағының бір бөліміне негізделген баяндама
тақырыбы сол мәселені қорытындылау сипатында жазылады. Мұңдай семинардың
өзгешелігі сонда, яғни студент едәуір кең аудитория алдында өзінің білім
деңгейін көрсететін болған соң, студенттің жауапкершілігі арта түседі, әрі
бұл топ аралық бәсекелестің өзіндік бір түрі болғандықтан, өз тобының
намысын колдан беріп қоймауға тырысушылық байкалады.
Мәліметті семинарда түсіндірмелі түрде оқып шығу берілген әдебиеттермен
студенттің мұкият жүмыс жасап, олардың мазмұнын меңгеруіне ықпал етеді. Бүл
кеңейтілген әңгімелесу түріндегі әдеттегі семинардың бір элементін ғана
қүрайды және 15-20 минуттан аспайды. Түсіндірмелі оқу студенттердің
деректерді дұрыс қарастыруына жол ашады.
Өз бетінше ойлауға арналған жаттығу тәсілі. Әдетте ол кеңейтілген немесе
баяндаманы талқылаудың бір эелменті ретінде қолданылады Семинардың
жетекшісі сол сабаққа немесе жағдайға қатысы бар, танымалы ойшылдардың
айтып кеткен пікірлерінің бірнешеуін таңдап, осы айтылған ойлардың
авторларын айтпай тұрып, осы ойларға анализ жасауды ұсынады. Көрнекілік
ретінде сол үлағатты сөздер жазылған плакаттар пайдаланылады.
Студенттердің жазбаша бақылау жұмысы үшін семинарда 10-15 минутқа дейінгі
аралықтағы уақыт беріледі. Сабақтың тақырыбы студенттерге алдын ала
ескертіледі, кейде ескертусіз, семинардың жоспарының бір бөліміне
байланысты жүгізіледі. Мұндай жұмыс барлық студенттердің семинар сабағының
белгілі бір бөлімі бойынша білімін тікелей тексеру болып табылады.
Жұмыстарының мазмұны кезектегі сабақта оқытушы аркылы таңданылады,
бағаланады. Бұл студенттердің назарын аудартып, келесі сабаққа мұқият
дайындалып жүруге итермелейді. Егер бақылау жүмысына 10-15 минут берілген
болса онда жұмыс жазылып болғаннан кейін, семинар әдеттегі тәртіп бойынша
одан әрі жалғасады. Семинар сабағының барысында әртүрлі типтегі бір-екі
бақылау жұмысын жүргізіледі.
Коллоквиум - әңгімелесу тәсілі оқытушы мен студенттер арасында курстың
сол немесе баска тақырыбына байланысты білімді тексеру немесе тереңдету
мақсатында жүргізіледі. Әдетте ол семинарда белсенділік таныта алмай жүрген
студенттерге арналып қосымша сабақ ретінде ұйымдастырылады.
Жоғарыда қарастырылған семинар сабақтарының әрбір формасының өзіндік
артықшылықтары мен қоса кемшіліктері де бар екендігін айта кеткен жөн.
Сондықтан қандай да бір мәселені талкылағанда оқытушы қандай максатты
көздеп отырғанына байланысты турлендіріп өткізіледі. Әсіресе "аралас"
семинар сабақтары кең қолданылады. Сабақтың мұндай аралас түрі сабақ
барысында әңгімелесудің әртүрлі формасының элементтерін, рефераттың немесе
баяндаманың талқылануы, деректердің үзінділерін түсіндірмелі түрде оқу,
кейбір мәселелерді студенттердін өз бетінше ойлау арқылы шешу сияқты
формаларын қамтиды.
Оку процесі барысында семинар формаларын күрделендіру қажеттіліктері де
туындап отырады. Әдетте алғашқы семинар сабақтары негізінен кеңейтілген
әңгімелесу түрінде өтіледі, оның өзінде көптеген көрсетілген деректерден
үзінділерді де келтіріп, түсіндірмелі түрде оқып шығу да қамтылады. Кейін
баяндама, рефераттар беріліп, өз бетінше ойлауға жаттығулар ұсынылады.

4. Семинар сабақтарының мазмұны

1 тақырып: Мәдениет жайлы түсінік пен оның мәні, құрылымы. Мәдениет және
өркениет. Мәдени-тарихи типология.

Тақырып мазмұны
Мәдениеттану пәні мен оның әдістері. Мәдениет мәдениеттанудың нысаны мен
зерттеу заты ретінде. Мәдениет жүйе ретінде. Мәдениеттану әлуметтік-мәдени
білім жүйесінде. Мәдениеттанудың әлеуметтік және гуманитарлық аралас
ғылымдармен байланысы. Мәдениеттің құрылымы: материалдық және рухани
мәдениеттер. Мәдениеттің функциялары. Мәдениеттің құндылықтық табиғаты.
Мәдениет морфологиясы: мәдениет түрлерінің сан қилылығы және құрылымының
күрделілігі. Мәдениеттің кеңістігі мен уақыты. Мәдени тәжірибелердің
тасымалдануы мен сабақтастық механизмдері, дәстүрлер мен инновациялар
динамикасы.
Адам дүниесі мәдениет ретінде. Мәдениеттің тілі және онық этникалық
ерешеліктері. Адамдардың дүниеге қарым-қатынасының сан-қилылығы. Мәдениет
адамдар арасындағы тұрақты байланыс пен оны реттеуші жүйе ретінде. Адамның
мәдени-шығармашылық қызметі. Мәдениет және Білімділік. Мәдениет және қарым-
қатынас. Мәдениет таңбалар мен мәндер әлемі ретінде. Тіл мәдениеттегі қарым-
қатынас пен тасымалдаудың тәсәілі ретінде Рәміз жайлы түсінік таңба- рәміз-
бейне архетипті. Мәдениет мәтін ретінде.
Мәдениеттің түрлері: өнер, дін, мораль, саясат, ғылым.
Өнердің генезисі. Өнер және көркем мәдениет. Өнердің түрлері мен
жүйелері. Дін мәдениеттің сакральді түрі ретінде.. Адамгершілік мәдениетті
айқындаушы негіз ретінде. Құқық және мораль. Саясаттың мәдениеттегі орны.
Саяси мәдениет түсінігі. Қазақстандағы саяси мәдениеттің ерекшеліктері.
Мәдениет жүйесіндегі ғылымның орны. Ғылым әлеуметтік институт ретінде.
Ғылымның гнесеологиялық және құндылықтық аспектілері. Дүниенің танымдық
моделдері. Ғылымның этикалық императиві.
,,Мәдениет`` және ,,өркениет`` ұғымдары, олардың өзара қатыстылықтары.
Өркениет мәдениеттің даму деңгейі мен сатысы, ретінде. Өркениет адамның
сыртқы, ал мәдениет ішкі дүниесі ретінде. Мәдени-тарихи даму процессінің
формациялық және өркениеттік тәсілдері. Өркениеттің тарихи-мәдени типтері.
О,Шпенглер, Н.Я. Данилевский, Н.А. Бердяев, А. Тоинби, П.А. Сорокиндердің
еңбектеріндегі өркениет құбылысының тұжырымдалуы. Өркениеттер қақтығысы:
дүниені түсіну мен өмір салтының шығыстық және батыстық типтері ,,Шығыс-
Батыс,, дилеммасындағы Қазақстан. Қазақстанның модернистік стратегиясындағы
мәдениеттанымдық өлшемдер.
Типология мәдениетті ойластыру мен зерттеудің тәсілдері ретінде. Мәдени-
тарихи типологиялардың құрылу қағидалары. Мәдениеттің бүгінгі күнгі
типологиялық классификациясы.
Тарихи процесс мәдени типтердің алмасуы ретінде. Мәдениет процесс
ретінде. Мәдени дамудағы айнымалылық пен тұрақтылық, прогресс және регресс.
Мәдениеттанымдық теориялар мен тұжырымдамалар. Әлеуметтік-мәдени динамика
модельдері. Мәдениет синергетикалық жүйе ретінде.

Семинар жоспары:

1. Мәдениеттану пәні мен зерттеу әдістері. Мәдениет мәдениеттану пәнінің
объектісі ретінде.
2. Мәдениет ұғымы мен оның мәні. Мәдениет құндылықтары.
3. Мәдениеттің құрылымы: материалдық және рухани мәдениеттер.
4. Мәдениеттің функциялары.
5. Мәдениеттану және инегративтік білім. Мәдениеттанудың әлеуметтік және
гуманитарлық аралас ғылымдармен байланысы (философия, антропология,
этнология, әлеуметтану, психология және т.б.).
6. Мәдениет және өркениет ұғымдары, олардың өзара қатыстықтылықтары.
7. Мәдени- тарихи даму процесінің формациялық және өркениеттік тәсілдері.
8. Өркениеттің мәдени – тарихи типтері. О.Шпенглер, Н.Я.Данилевский,
Н.А.Бердяев, А.Тойнби, П.А.Сорокиндердің еңбектеріндегі өркениет
құбылысының тұжырымдалуы.
9. Дін мәдениеттің сакралді түрі ретінде және оның қоғамның мәдени
өміріне ықпалы..
10. Имандылық, мораль, этика ұғымдары. Имандылық мәдениеттің
анықтаушы негізі ретінде.
11. Саясаттың мәдениеттегі орны. Құқық және мораль. Саяси мәдениет
түсінігі.
Семинар сұрақтары:

1. Мәдениет дегеніміз не?
2. Неліктен зерттеушілер мәдениет ұғымына әр түрлі анықтамалар береді?
3. Мәдениеттану дегеніміз не? Мәдениеттанудың ғылым ретіндегі пәні мен
объектісін атаңыздар.
4. Материалдық және рухани мәдениет дегеніміз не?
5. Мәдениеттің қандай негізгі қызметтерін білесіздер?
6. Раскройте основные функции культуры.
7. Экономикалық мәдениет дегеніміз не?
8. Саяси мәдениетке анықтама беріп, оның негізгі құрылымдық элементтерін
атаңыздар.
9. Бұқаралық мәдениетке анықтама беріңіздер. Бұқаралық мәдениетті қандай
шарттар сипаттайды.
10. Экологиялық мәдениеттің негізгі принциптері қандай?
11. Мәдениет мен дін арақатынасын сипаттаңыздар.
12. Мәдениет және өркениет түсініктерінің ұқсастықтары мен
айырмашылықтары қандай?
13. Мәдениет типологияларын жасаудың негізгі принциптерін атаңыздар.
14. Мәдение-тарихи үрдісті О. Шпенглер қалай түсінді?
15. Мәдениеттің дамуының себептерін А. Тойнби немен байланыстырды?
16. К. Ясперс тарих пен мәдениеттің дамуын қандай кезеңдерге бөлді?
17. З. Фрейдтің мәдениет концепциясындағы сублимация түсінігі нені
білдірді?
18. К.-Г.Юнг концепциясы бойынша архетип өзін қандай формаларда көрсетеді?

19. Мәдениеттің ойындық концепциясына сипаттама беріңдер.
20. Э. Кассирердің мәдениеттің рәміздік концепциясының мәні неде?
21. Қай мәдениеттанушының концепциясы Сізге ұнады және неліктен?

Негізгі терминдер мен түсініктер:

Мәдениеттану. Мәдениет. Менталитет. Өркениет. Этноцентризм Мәдени
статика. Мәдени динамика. Мәдени ареал. Гуманизм. Материалдық мәдениет.
Рухани мәдениет. Әлемдік мәдениет. Ұлттық мәдениет. Басым мәдениет.
Субкультура. Контркультура. Элитарлық мәдениет. Халық мәдениеті. Бұқаралық
мәдениет. Инкультурация. Культурогенез. Дәстүр. Мәдени мұра. Менталитет.
Аккультурация. Архетип. Сублимация. Белдеулік уақыт. Әлеуметтену. Мәдени
антропология. Аполондық және дионисийлік мәдениет типтері ретінде.
Герменевтика. Диффузионизм. Ойын теориясы. Семиотика. Рәміз.

Қосымша мәлімдемелер:
1. Әлемдік мәдениеттегі ізгілік пен зұлымдық мәселелері.
2. Жастар мәдениеті және оның ерекшеліктері.
3. Өркениет мәдениеттің синонимі және қарама-қарсылығы ретінде.
4. Культурогенез мәдени динамиканың түрі ретінде

Тест сұрақтары:

1. “Культура” термині алғаш кімнің
еңбегінде белгілі болды?
a) Д. Дидроның “Энциклопедиясында”
b) Н.Кириллов “Карманный словарь”
c) Цицеронның “Тускулан әңгімелері”
d) Гегель “Наука логики”
e) Вольтер “Философиялық хаттар”
2. ,,Мәдениет - екінші табиғат,, ұғымын
кім енгізді?
a) Цицерон
b) Аристотель
c) Кант
d) Гегель
e) Әл-Фараби
5. Қандай ғылым саласы мәдениетті
тұтастай қарастырады?
a) Тарих
b) Философия
c) Өнер теориясы
d) Дінтану
e) Мәдениеттану
4. Cultura (культура) термині қандай ұғымыды білдіреді?
a) “топырақ өңдеу”
b) “тәрбиеші, ұстаз”
c) “қалалықтар, қалалықтардың өмірі”
d) “қалалардың салыну үлгісі”
e) “табиғат, жаратылыс”
5. Культура (мәдениет) сөзі бүгінгі мәнінде ең алғаш рет қай елде
қолданыла бастады?
a) Германияда
b) Англияда
c) Италияда
d) Францияда
e) Америкада
6. Мәдениетті ,,антропологиялық,, тұрғыда зерттеген оқымысты –
мәдениеттанушы ?
a) Ю.Лотман
b) М..Мид
c) К.Клакхон
d) Ф.Шеллинг
e) А.Тойнби
7. ,,Мәдениет және этика,, еңбегінің авторы
a) Л.Толстой
b) А. Сахаров
c) Л.Кинг
d) А.Швейцер
e) Кант
8. Мәдениет қандай құрылымдық бөліктерден тұрады?
a) Материалдық және рухани.
b) Дін, білім, өнер, дүниетаным
c) Әдептілік, тәртіп, сұлулық
d) Жазу-сызу, сәулет өнері, салт-дәстүр
e) Қалалар, мемлекеттер, халықтар.
9. ,,Өркениет,, ұғымының бастапқы этимологиялық мағынасы
a) Ақыл-ой негізінде құрылған қоғам
b) Мемлекеттік мүдде
c) Қалалық
d) Азаматтық қоғам
e) Мәдениеттік
10. ,,Ақпараттық қоғам,, терминін кім енгізді?
a) М.Макалюэн
b) А.Тоффлер
c) Дж Масуда
d) Дж Бенигер
e) Д.Белл
11. Мәдениеттер типологиясының тұйық шеңберлік циклдік теориясын ұсынған
мәдениеттанушылар
a) О.Шпенглер, А.Тойнби
b) Н.Данилевский, Н.Бердяев,
c) А.Тойнби, К.Ясперс
d) Д.Вико, Гегель
e) Ф.Ницше, А.Шопенгауэр
12. ,,Белдеулік уақыт,, ілімін кім дамытты?
a) А.Тойнби
b) Д.Вико
c) Н.Бердяев
d) К.Ясперс
e) О.Шпенглер
13. Алғашқы өркениеттер К.Ясперстің пікірі бойынша қай жерлерде пайда
болды?
a) Ніл, Қосөзен, Инд, Хуанхе
b) Ежелгі Греция, Рим
c) Орта және Орталық Азия
d) Египет пен Шумерде
e) Үнді мен Қытай
13. ,,Тотем және табу,, еңбегінің авторы кім?
a) К.Юнг
b) К.Ясперс
c) Э.Тайлор
d) М.Мид
e) З.Фрейд
14. ,,Тарихтың мағынасы мен міндеттері,, еңбегінің авторы кім?
a) Л.Гумилев
b) А.Тойнби
c) М.Бахтин
d) К.Ясперс
e) И.Гердер
15. ,,Еуропаның ақыры,, еңбегінің авторы:
a) К.Ясперс
b) О.Шпенглер
c) А.Тойнби
d) Н.Данилевский
e) К.Маркс
16. ,,Тарихты игеру,, ізденісінің авторы:
a) А.Тойнби
b) Э.Тойлор
c) Н.Данилесвкий
d) П.Сорокин
e) К.Ясперс
17. Мәдениеттің функциональдық теориясының авторы:
a) К.Маркс
b) Н.Данилевский
c) А.Тойнби
d) З.Фрейд
e) Б.Малиновский
18. Заратустра осылай деген...,, атты шығармалардың авторы:
a) А.Шопенгауэр
b) К.Ясперс
c) М.Баубер
d) Ф.Ницше
e) С.Кьеркегор
19. Аксиология нені білдіретін ұғым?
a) Өмір философиясын
b) Мораль теориясын
c) Тарихи-мәдени типтер теориясын
d) Құндылықтар теориясын
e) Этногенез теориясын
20. ,,Аккультурация,, ұғымы нені білдірмейді?
a) Мәдени сұхбат
b) Мәдениеттердің өзара ықпал етуі
c) Мәдени қарым-қатынас
d) Мәдени изоляция, оқшаулықты
e) Мәдени диффузия, бір-бірінің сіңісуі

2 тақырып: Алғашқы қауымдық мәдениет. Ежелгі Мысыр және Қосөзен
мәдениеттері.

Тақырып мазмұны:
Алғашқы қауымдық мәдениетті дәуірлерге бөлу мәселесі.. Алғашқы
қауымдық мәдениеттің кезеңдері, материалдық және рухани негіздері. Алғашқы
қауымдық мәдениеттегі әлеметтену формалары.Алғашқы қауым адамдарының
дүниені түйсінуі мен дүниеге көзқарасы. Алғашқы қауымдық мәдениеттің
синкреттілік сипаты. Алғашқы қауым адамдарының өміріндегі миф пен оның
ролі. Жоғары палеолит мәдениетіндегі бейненің изографиялық формасы және
рәміздік қиюласуы.
Өнердің пайда болуы оны қабылдау мен бағалау. Қауым-алғашқы қауымдық
қоғамның өмірінің негізі. Алғашқы қауымдық жанұя. Архаикалық адамдар
өміріндегі әйелдің ролі. Ата-бабалар әруағына табыну. Мистика мен
ритуалдардың пайда болуы. Алғашқы қауымдық діндер (анимизм, магия,
фетишизм, тотемизм, шаманизм). Қазіргі өркениет жағдайындағы алғашқы
қауымды мәдениет типінің мәселесі.
Ежелгі шығыстық өркениет ерекше құбылыс ретінде. Шығыстық деспот. Ежелгі
Шығыс өркениетіндегі мәдени парадигмасындағы жеке тұлға мен қоғам. Ежелгі
мәдениетегі мифтер. Ежелгі Шығыс дүниесіндегі діндер. Мысыр, Вавилон, Иран
ежелгі мәдениеттердегі абыздар мен құдайлар иерархиясы. Ежелгі Шығыстық
мәдениет менталитетіндегі қарым-қатынастық салт-рәсімдік нормалар. Ежелгі
Шығыстағы білім мен тәрбие берудің формалары мен әдістері. Жазу-сызу
Ежелгі шығыстық өркениеттің тарихи-мәдени феномені ретінде.
Семинар жоспары:

1. Архаикалық миф. Діни сананың алғашқы формалары.
2. Алғашқы қауымдық мәдениеттің синкретикалығы. Өнердің пайда болуы.
3. Алғашқы қауымдық құрылыстағы магия. Рационалды білімнің қалыптасуы.
4. Алғашқы қауымдық мәдениеттегі әлеуметтену.Алғашқы қауым адамдарының
дүниені түйсінуі мен дүниеге көзқарасы.
5. Ежелгі шығыстық өркениеттің феномені. Ежелгі мәдениеттер мен
өркениеттердің дамуының әлеуметтік- тарихи материалды- технологялық
негіздері.
6. Ежелгі Мысырдағы өлілер культы.
7. Ежелгі Мысыр жазба мәдениеті. Ертегілер мен повестер. Ғылымның дамуы.
8. Ежелгі Мысыр архитектурасы. Сурет өнері.
9. Қосөзен халықтарының мәдениеті мен діні. Вавилон.
10. Иран тайпаларының мәдениеті.

Семинар сұрақтары:

1. Неліктен алғашқы қауымдық мәдениетті дәстүрлі деп атайды?
2. Адамның пайда болуы туралы қай көзқарасты қолдайсыз және неге?
а) креациинизм
ә) эволюционизм
3. Алғашқы қауымдық мәдениеттің кезеңдерін сипаттап, олардың
ерекшеліктерін атаңыздар.
4. Неолит революциясы дегеніміз не?
5. Адам санасы қалай пайда болды және дамыды (мифология, ғылыми
білімдер)?
6. Алғашқы қауымдық қоғамда діннің қандай алғашқы формалары болды? 7.
Алғашқы қауымдық қоғамда өнердің пайда болу себептері мен ерекшеліктері
қандай болды?
8. Ежелгі адамдардың материалды мәдениетінің қандай ескерткіштері Сізге
белгілі?
9. Сіздің пікіріңіз бойынша, қазіргі заманда алғашқы қауымдық мәдениетке
қызығушылықтың пайда болу себептері қандай?
10. Ежелгі Мысыр мәдениетінің тұрақтылығын қандай себептермен түсіндіруге
болады?
11. Эхнатон діни жүйесі қандай түрге (политеизм немесе монотеизм) ие
болды? Оның реформасы неге іске аспады?
12. Ежелгі Мысырда білімнің қай салалары және неліктен жылдам дамыды?
13. Ежелгі Мысыр өнерінің ерекшеліктері қандай?
14. Ассирия қоғамының қатігездігін немен түсіндіруге болады?
15. Ежелгі Мысыр мен Вавилон сәулет және сурет өнерлерінің
айырмашылықтары неде?
16. Қосөзен ғылымының жаңалықтыры мен жетістіктері қандай?

Негізгі терминдер мен түсініктер:
Архетип. Антропогенез, Креациинизм. Эволюционизм. Антропосоциогенез,
Инициация, Кроманьондық. Палеолит. Мезолит. Неолит. Тайпа. Ру. Рәміз.
Табу. Жанұя. Синкретизм. Матриархат. Патриархат. Мифология. Анимизм.
Фетишизм. Тотемизм. Магия. Петроглиф. Политеизм. Пирамида. Папирус.
Перғауын. Иероглиф. Ка. Канон. Мумия. Саркофаг. Сфинкс. Зиккурат.
Зороастризм. Сыналық жазу.

Қосымша мәлімдемелер:
1. Инициация дәстүрі.
2. Қазіргі заманғы мифология
3. Эхнатонның діни реформасы.
4. Ежелгі мысырлықтардың тұрмысы.
5. Мессопатамия зиккураттары.

Тест сұрақтары:

1. Заростризм дінінің қасиетті
кітабы қалай аталады?
a) Авеста
b) Мириобиблон
c) Пураны
d) Самхит
e) Трипитака
2. Хеопс пирамидасының биіктігі
қандай болған?
a) 146 м
b) 126 м
c) 133 м
d) 156 м
e) 166 м
3. “Семирамида аспалы баулары” деп
аталған әлемнің жеті ғажабының бірі
ежелгі заманның қай қаласында
орналасқан?
a) Вавилонда
b) Римде
c) Афинада
d) Александрияда
e) Эфесте
4. Сфинкс- қандай құбылыс?
a) Басы адам, денесі жолбарыс
b) қанатты жылан
c) басы сиыр, денесі Өйел
d) басы адам, денесі ат
e) ит-құс
5. Ежелгі Египет мәдениетінің дамуына қандай идея себеп болды?
a) өлімге деген наразылық
b) фатализм
c) космизм
d) фетишизм
e) үлкенді құрметтеу
6. Көне Египет мәдениетіндегі басты құдайға кім жатады?
a) Ра, Атон
b) Осирис
c) Митра
d) Заратуштра
e) Дингир
7. Жазбаша мәдениет тұңғыш рет қай өркениетте пайда болды?
a) Шумер және Египетте
b) Египет
c) үнді мен қытайда
d) Аналитикалық мәдениетте.
e) Римде
8. Шумерлік жазу қалай аталады?
a) Сыналық
b) Алфавиттік
c) Иероглифтік
d) Пиктограммалық
e) Петроглифтік
9. Иран өркениетінің басты белгілерін атап өтіңіз
a) Зороастрлік дін, арийлердің қоныс аударуы, сыналық сәулет өнері
b) Тайпалар қозғалысы, арийлердің қоныс аударуы
c) Буддалық дін, ирригаціиялық құбылыстар
d) Шумер, ЕГипет, Грек мәдениеттерінен қор жинау
e) Көшпелілік өмір салты
10.Сиқыр сөзінің баламасы болып табылатын ежелгі наным сенім түрі
a) Магия
b) Анимизм
c) Фетишимз
d) Тотемизм
e) Генотеизм
11. Ілкі текті қастерлейтін ежелгі наным
a) Генотеизм
b) Магия
c) Анимизм
d) Фетишимз
e) Тотемизм
12. ,,Петроглиф,, - дегеніміз, бұл-
a) тасқа салынған суреттер
b) ағаштардан жасалынған мүсіндер
c) тұрмыстық заттар
d) адамдар киімдерінің түрі
e) тағамдардық түрі
13. Мысырдағы Абу-Симбел ескерткіші неге жаңа жерге көшірілген?
a) Су басу қаупі төнгендіктен
b) Туристердің қалауы бойынша
c) Ескертшікті қайта өңдеу қажеттілігімен
d) Күннің нұры жақсы түспейтіндіктен
e) Ескерткіштің тастары мүжілгендіктен
14. Алғашқы қауым адамдарына тән көзқарас қалай аталады?
a) Миф
b) Дін
c) Философия
d) Утилитаризм
e) Гедонизм
15. Алғашқы қауымдық мәдениет еңбегінің авторы кім?
a) Д. Фрейзер;
b) Э. Тайлор;
c) Л. Морган;
d) А. Тойнби;
e) К. Леви-Строс
16. Аңдық стиль қай дәуірде пайда болды?
a) мезолите
b) неолит;
c) энеолит;
d) қола ғасыры
e) палеолит
17. Ежелгі Мысырдағы өліп қайта тірілетін құдай кім?
a) Серапис;
b) Анубис;
c) Птах
d) Осирис;
e) Тот
18. Адамның даму процесін көрсететін терминді ата.
a) антропоморфизм;
b) антропогенез;
c) антропонимика;
d) антропософия
e) антропология
19. Ежелгі Мысырдағы уақыт, ай, ақылдылық, жазу және санау құдайы болып
есептелді?
a) Ра;
b) Гор;
c) Тот;
d) Птах
e) Маат
20. Хаммурапи заңдары қай мемлекеттің заң кодекстері?
a) Ассирия;
b) Шумер;
c) Вавилон;
d) Аккад;
e) Парсы

3 тақырып: Ежелгі Үндістан және Қытай мәдениеттері

Тақырып мазмұны:
Ежелгі Үнді мәдениетінің кезеңдері мен жалпы сипаттамасы. Ежелг Үнді
өркениетінің генезисі. Хараппа мәдениеті Ежелгі Үндістанның мәдени және
қоғамдық эволюциясының негізі ретінде. Касталар және олардың Үнді
мәдениетіндегі ролі.
Ежелгі Үнді мәдениетінің пайда болуындағы рухани- материалдық
негіздер. Ұлттық діндердің пайда болу ерекшеліктері. Негізгі діндер:
ведизм, брахманизм, буддизм, индуизм.
Үнді жазуының ерекшеліктері. Ежелгі Үнді ғылымының жетістіктері. Ежелг
Үнді әдебиеті, сурет өнері, сәулет өнері, мүсін өнері. ,,Ведалар``,
Махабхарата``, ,,Рамаяна``, Ежелгі Үнді мәдени дәстүрлерінің маңызы.
Ежелгі Қытай мәдениетінің ерекшеліктері. Қытай өркениетінің
қалыптасуындағы табиғат пен климаттың ролі.
Ежелгі архаикалық қытай мәдениеті, философиялық мектептердің пайда
болуы. Әдебиет және өнер.,,Өзгерістер кітабы`` және т.б. Қытай мәдениеттері
мен өркениеттерінің дамуындағы әлеуметтік-тарихи және материалдық-
технологиялық негіздер.
Қытай каллиграфиясы. Ғылыми жетістіктер. Даосизм. Конфуцияшылдық.
Ежелгі Қытай мәдениетінің шығыс халықтарының мәдениетіне тигізген
әсері. Қытай мәдениетінің дүние жүзілік маңызы

Семинар жоспары:

1. Ежелгі Үндістан мәдениетінің ерекшеліктері мен негізгі бағыттары.
2. Хараппа мәдениеті. Ведалар. Касталар.
3. Дін: индуизм, джайнизм, буддизм и ислам.
4. Үнді мәдениетінің философиялық концепциялары мен ғылымы.
5. Үнді өнерінің бастаулары мен спецификасы.
6. Үнділердің әлем мәдениетіндегі алатын орны.
7. Қытай мәдениетінің бірегейлігі: дәстүрлі Қытайдағы рәміз бен этика.
8. Діни-философиялық ілімдер: конфуцийлік, даосизм және буддизм..
9. Буддизмнің Қытай мәдениетінде алатын орны.
10. Конфуцийлік пен легизм Қытайдың саяси мәдениетінде.
11. Қытай өнерінің ерекшелігі: каллиграфия, поэзия мен сурет өнерінің
бірлігі.
12. Ежелгі Қытай ғылымының жетістіктері.
13. Ұлы жібек жолы, қытай мәдениеті және Батыс.

Семинар сұрақтары:

1. Үнді мәдениетіне тән негізгі философиялық-діни ілімдердің
түсіндіріңіздер.
2. Буддизм ілімінің қай элеменнтері оның әлемдік мәдениетке айналуына
себеп болды?
3. Ежелгі Үнді материалды, рухани, көркем мәдениеттерінің ерекшеліктеріне
сипаттама беріңіздер.
4. Ежелгі Үндістанның қандай ғылыми жетістіктері Сіздерге белгілі?
5. Қытай рухани мәдениетінің негізгі ерекшеліктерін атаңыздар.
6. Конфуцийлік пен легизмнің негізгі принциптерін салыстырыңыздар.
7. Даосизмге қандай мәселелерге қызығушылық тән?
8. Қытай өркениетінің мәдениет, өнер, ғылым мен техника салаларындағы
негізгі жетістіктерін атаңыздар.

Негізгі терминдер мен түсініктер:
Хараппа. Ведалар. Санскрит. Варналар. Касталар. Брахмандар.
Кшатриилер. Вайшьилер. Шудралар. Дхарма. Нирвана. Сансара. Карма. Сутралар.
Тримурти. Врахма. Вишну. Шива. Табиғатқа табынушылық. Аруаққа табынушылық.
Дао. Тушь. Қағаз. Каллиграфия. Пагода. Инь. Янь.

Қосымша мәлімдемелер:
1. Дәстүлі қытай мәдениетіндегі өмір, өлім және ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
«Мұнай мен газды өндіру технологиясы» пәнінен машықтану сабақтарына әдістемелік нұсқаулар
«Автомобиль тасымалдары» пәнінен курстық жұмысты орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар
Еңбекті қорғау пәнінен семинар сабағына арналған әдістемелік нұсқау
Аудит негіздері пәнінен әдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулар
«Қазақстанның ежелгі дәуір тарихы» пәні бойынша практикалық (семинар) сабақтарына арналған оқу-әдістемелік нұсқау
Орта ғасырлардағы Азия, Африка елдерінің тарихы пәні бойынша семинар сабақтарына арналған оқу әдістемелік құрал
Саясаттану пәнінен студенттерге арналған оқу-әдістемелік кешен
«Топырақтану» пәнінен зертханалық жұмыстарына арналған әдістемелік нұсқау
Delphi программалау ортасымен зертханалық жұмыстарды жүргізуге арналған әдістемелік нұсқаулар
Этика оқу-әдістемелік нұсқаулар мен дәрістер мәтіні
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь