Азаматтық құқықтың мазмұны, субъектілері және объектілері

Кіріспе:

Негізгі бөлім:
1. Азаматтық құқықтың мазмұны, субъектілері және объектілері
2. Азаматтық құқықтың түрлері
3. Азаматтық құқықтарды қорғау ұғымы

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Азаматтық заңдарда 1994 жылы 27 желтоқсанда он үшінші сайланған Қазақстан Республикасы Жоғары кеңесінің 2 сессиясы қабылдаған жаңа Азаматтық кодекс (жалпы бөлім) ерекше орын алады және сонымен қатар,1 шілдеде 1999 жылы қабылданған Азаматтық кодексті (ерекше бөлімін) атап көрсетуге болады.
Азаматтық кодекстің 3-бабында Қазақстан Республикасы азаматтық заңдарының жүйесі анықталған.Ең алдымен ол жалпы республикалық болып табылады және Азаматтық кодекстен, соған сәйкес қабылданған Қазақстан Республикасының өзгеде заңдарынан, Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлықтарынан, Парламенттің қаулыларынан, Парламенттің сенаты мен Мәжілісінің қаулыларынан(заң актілерінен), сондай-ақ Азаматтық кодекстің 1-бабының 1,2-ші тармақтарында аталған қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарынан,Қазақстан Республикасы үкіметінің қаулыларынан тұрады.
1. Е.Баянов «Мемлекет және құқық негіздері» Алматы 2001 ж.
2. Е.Баянов «Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері» Алматы 2003 ж.
3. Н.Дулатпеков,С.Амандықова,А.Турлаев «мемлекет және құқық негіздері» Астана 2001 ж.
4. Қ.И.Оспанов «Құқық негіздері» Алматы 2006 ж.
5. Қ.Д.Жоламан,А.Қ.Мұхтарова,А.Н.Тәукелев «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы 1998 ж.
6. З.О.Ашитов, Б.З.Ашитов «Қазақстан Республикасының құқық негіздері » Алматы «жеті жарғы» 2003ж
7. Баққұлов «Мемлекет және құқық негіздері» Алматы 2000ж
8. Ғ.С.Сапарғалиев «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы» Алматы 2004ж
9. «Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқықғының негіздері» Алматы 2003ж
        
        Жоспары:
Кіріспе:
Негізгі бөлім:
1. Азаматтық құқықтың мазмұны, субъектілері және объектілері
2. Азаматтық құқықтың түрлері
3. Азаматтық ... ... ... ... ... ... 1994 жылы 27 желтоқсанда он үшінші сайланған
Қазақстан Республикасы Жоғары ... 2 ... ... жаңа
Азаматтық кодекс (жалпы бөлім) ерекше орын алады және сонымен қатар,1
шілдеде 1999 жылы ... ... ... ... ... атап
көрсетуге болады.
Азаматтық кодекстің 3-бабында Қазақстан Республикасы ... ... ... алдымен ол жалпы республикалық ... және ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының өзгеде заңдарынан, Қазақстан Республикасы Президентінің заң
күші бар жарлықтарынан, Парламенттің қаулыларынан,Парламенттің сенаты ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 1-
бабының 1,2-ші тармақтарында аталған ... ... ... ... ... ... ... тұрады.Азаматтық заңдармен реттелетін қатынастар ... ... ... ... де атап көрсетуге
болады.Оларға жеке тұлғалар(Қазақстан ... ... ... ... жжоқ ... ... тұлғалар,мемлекет және
әкімшілік-аумақтық бөлініс.1964 жылшғы азаматтық Кодекспен салысстырғанда
1994 жылы 27-ші ... ... ... ... ... азаматтық-құқықтық қатынастарға осы қатынастарға өзге
қатысушылармен тең негізде ... атап ... ... және ... тұлғалардың, мемлекеттің және оның
әкімшілік-аумақтық бөлшектерінің күнделікті өмірімен, іс-әрекеттерімен
ажырамас ... ... ... ... бір ... қатысушылардың теңдігіне негізделген мүліктік, мүлікпен байланысты
жеке мүліктік емес қатынас тардың ... ... пәні ... ... емес ... ... жатпайтындықтан, әрі
басқа заңнамаларда қаралмағандықтан, ... тыс, жеке ... ... ... заңнамалармен реттеледі.
Азаматтық құқықтарды қорғауды сот,төрелік сот немесе аралық
сот:құқықтарды ... ... ... ... болған жағдайды қалпына
келтіру;құқық бұзатын немесе оның бұзылу ... ... ... ... заттай орындатуға ұйғарым шығару; ... ... ... алу; ... жармсыз деп тану; моральдық зиянның
өтемін төлету; құқық қатынастарын тоқтату немесе өзгерту, ... ... ... ... ... не атқарушы органның заңдарға
сәйукес келмейтін құжатын жарамсыз немесе орындауға жатпайды деп ... ... ... ... ... ие ... немесе оны жүзеге
асыруына ... ... үшін ... ... ... ... ... өндіртіп алу арқылы, сондай-ақ ... ... ... да ... жүзеге асырады. Заңдылықтарда арнайы
қарастырылғанг ... ... ... ... ... ... тікелей іс жүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық құқық қатынастардың субъектілері.
Азаматтық құқықтар мен ... ... ... деп аталатын
құқықтық қатынасқа қатынасцшыларға тән. Азаматтық құқықтық қатынастардың
субъектілеріне азаматтар, заңды ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің азаматтық құқықтық
қатынастарға қатысуының алғышарты олардың азаматтық құқықтық қабілеттілікке
және азаматтық әрекет қабілеттілігіне ие бола ... ... ... субъектілері жеке және заңды тұлғалар
болып табылады. Мемлект пен ... ... де ... субъектілірі болып табылады,бірақ өздерінің азаматтық ... және ... ... ... тұлғалар арқылы жүзеге сырады.
Жеке тұлғалар деп ... ... ... ... ... ... жоқ тұлғалар ұғынылады.
Азаматтық құқыққа ие ... ... ... ... ... барлық азаматтарға бірдей деп танылады.Азаматтық ... ол ... ... ... ... соң ... өз ... азаматтық құқықтарға ие болуға және
оны жүзеге асыруға,өзі үшін ... ... ... ... (азаматтық құқық қабілеттілігі) кәмелетке толғанда,яғни он
сегіз жасқа толғаннан кейін толық көлемде ... ... ... ... ... ... ... Атап айытқанда, 6-бапта Қазақстанда мемлекеттік меншік пен ... және тең ... ... ... Азаматтардың жеке
меншігі мәселелері Конституцияның ... ... ... ... ар-ожданы, қадір-қасиеті және абыройлы есімі, оның
бостандығы мен өміріне ... ... жеке және ... ... ... ... арқылы сөйлесу, почта, телеграф және өзгеде хабарлар сияқты
рухани қазыналар жөнінде туындайтын жеке ... ... ... реттеудің негізгі Қазақстан Республикасы Конституциясының 16-18
баптарында көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 62 ... және ... ... ... ... ... бөлімдерден тұрады: жалпы ережелер,
меншік құқығы және басқа да ... ... ... құқық. Ерекшк
бөлім мынадай бөлімдерден құралған: міндеттемелердің жекелеген ... ... ... ... жеке ... заңдылықтар өздері реттейтін қатынастарда қатысушылардың
теңдігін, мешікке қол ... ... жеке ... ... да ... ... жол беруге болмайтындығын,азаматтық
құқықтарды кедергісіз жүзеге асыру, нұқсан келтірілген құқықтардың қалпына
келтірі ... ... ... ... ету қажеттігін тануға
негізделеді.
Азаматтық ... ... ... және жеке ... емес игіліктер мен құқықтар азаматтық
құқық объектілері бола ... ... мен ... ішінде шетел валютасы,құнды қағаздар, жұмыс,
қызмет, ... ... ... ... ... фирмалық атаулар,тауарлық белгілер және бұйымды дараландырудың
өзге де ... ... ... мен басқа да мүлік жатады. ... емес ... мен ... ... өмірі, денсаулығы,
қадір-қасиеті,абыройы,игі атақ,іскерік бедел,жеке өмірге қол сұқпаушылық,
жеке құпия мен отбасы құпиясы,есім алу ... болу ... ... ... және ... ... емес игіліктер мен құқықтар
жатады.
2. Азаматтық құқық қатынас ... ... ... ... ... және болмауына
бацланысты қалыптасатындықтан азаматтық құқықтық ... ... және ... емес деп ... ... қатынастар
мүліктік,материалды игіліктер сипатында болатындыұтан, олардың эканомикалық
мазмұны бар. Мүліктік емес қатынастарға ... ... ... ... ... қауіпсіздігі, ар-ожданы, намысы, аты-
жөні т.с.с. жеке ... ... емес ... жатады. Мүліктік,
материалды игіліктер бір жеке және ... ... ... ... Ал ... емес ... мен мүдделер екінші
біреуге берілмейді, көшпейді.
Азаматтық құқық қатынастары негізінен:
а) Мүлітік және ... ... ... жңне ... Заттық және міндеттемелік теп ажыратылады.
Азаматтық құқық,қатынастары мүліктік қатынастар мен мүліктік емес
қатынастарға бөлу ... ... ... ... қатынастарының
беогілі бір эканомикалық мазмұнв бар,сонымен ... ... ... ... ... болмайды және жеке адмның кейбір материалдық
емес мүдделерін қамтамасыз етеді.
Құқық қатынастары тағы да абсолютті және салыстырмалы болып ... бөлу ... ... ... ... ... бар ... міндетті тұлғалардың беймәлім тобы ... ... ... ... ... ... деп аталады. Мүлікті және
жеке мүліктік емес құқық қатынастары ... ... ... ... ... бір ... ... немесе өнертабыстың авторы
басқарцға құқықты болып табылады.Қалған тұлғалардың бәрі ... ... ... ... болып табылады және меншік
иесінің өз құқығын ... ... ... ... және т.б. ... құқықты адамға алдын ала белгілі адамдардың ... ... тобы ... ... ... қатынастары салыстармалы деп
саналады.Олар ... ... ... олар ... дәл ... Мысалы, азаматтар немесе зағды тұлғалар жасасқан ... ... ... ... және міндеттемелік құқық қатынастары. ... атап ... Рим ... ... ... ... ... болып бөлу ең алдымен құрлықтағы елдердің заңдарынды
маңызын сақтап қалған.Егер де ... жүйе ... ... ... болц онша ... ... ... кодекстерде оның негізгі маңызы бар.
Мейлінше жалпылама түрінде заттық және міндеттемелік құқық қатынастары
арасындағы айырмашылық мынадан ... ... ... сипатта болады, затпен байланысты болғандықтан,соның ізінен
шықпайды және,ақырында, құқық иесінің белсенділігін және ... ... ... ... енжарлығын керек етеді.Міндеттемелік құқық
қатынастарына олардың мәселесі ... бір ... ... ... ... ... ... қалмайды және құқықты адам-несие
берушіге қарсы тұратын сол борышкердің белсенділігін керек етеді.Мүлікті
беру,ақша төлеу,жұмыс орындау және т.б. ... ... ... мүмкін.
Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру әруақытта да мерзіммен тыңыз
байланысты.Сондықтан азаматтық ... ... ... орыны
ерекшк.Азаматтық заңдар уақыт кезеңі мен азаматтық құқықтардың пайда
болуын,өзгеруін ... ... ... қатар заңда немесе шарттарда
көрсетілген әрекеттердің жүзеге асырылуын да қамтамасыз етеді.Уақыттың
кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан,оқиғалар қатарына жатады.
Мерзімді есептеу. Азаматтық заңдарда мерзімді есептеу ... ... ... ... ... ... ... жылдармен,
айлармен, апталармен, күндермен немесе сағаттармен есептелетін уақыт
кезеңі ретінде ... ... ... ... ... ... тиісті
оқиғаның көлемінде көрсетілуі де ... ... ... ... ... ... көптеген құқықтық салдарға әкеліп
соқтырады,мәселен,мұра ашылады және т.б.
Мерзім,негізінен алғанда,заңда,мәміледе ... ... ... ... ... ... төмендегі ережелерге
сүйенуіміз қажет. Егер мерзім ... ... ... ... ... ... ... тиісті айы мен күнінде бітеді.Айлармен есептелетін
мерзім ... ... ... тиісті күнінде бітеді.Жарты жыл есебімен
есептелетін мерзімге ... ... ... ... ... Егер ... ... айлармен есептелетін мерзімнің аяқталуы
тиісті күн саны жоқ айға тура келсе,онда сол айдың ... ... ... ... күні ... ... күнге тура келсе,онда содан кейінгі
ең таяу жұмыс күні мерзімнің ... күні ... ... ... ... да бір ... ... белгіленген болса,онда бұл
әрекет мерзімнің соңғы күніндегі жиырма төрт сағатқа ... ... ... бұл ... ... немесе ұйымда жасалуға тиіс болса,
онда мерзім ... ... ... түрде аяқталған кезде немесе тиісті
операциялар жасалып болған кезде бітеді.Сонымен қатар,егер ... ... ... төрт сағсақа дейін почтаға немесе телеграфқа тиісті
жазба мәлімдемелер мен ... ... олар ... болып есептелінеді.
Талап қою мерзімі. Талап қою мерзімі дегеніміз-субъективтік ... ... ... ... келтірген субъектілердің оларды қалпына
келтіру туралы талабының қавнағаттандырылу мүмкін болатын заңда көрсетілген
уақыт кезеңі. Анықтамадан көріп ... ... қою ... ... ... мүддесін қорғау үшін белгіленеді.Сондықтан да талап қою
қағидасын екі мағынада түсінгеніміз жөн ... ... ... ... категория ретінде,ал екінші ұғым іс жүргізу құқығының ... ... ... ... тұлғаның сотқа талап қою
құқығы.Заңның ... ... ... қою мерзімінің өтіп
кетуіне қарамастан,сот құқығы бұзылған субъектінің құқығын қорғау ... ... ... (Азаматтық кодекстің 179-бабы).
Талап қою мерзімі ниституты азаматтық ... ... өз ... дер ... ... ... жасйды.
Талап қою иерзімдері және оларды есептеу тәрітібі заңмен көзделеді және
олардың талаптардың келісуімен өзгертуге болмайды.
Тараптар өздерінің ... ... ... қою ... ... ұзартуға мүмкіншіліктері жоқ,өйткені талап қою мерзімінің ережелері
заңда ... бұл ... ... мағынада анықталған.
Заңда анықталған ережелер бойынша ... қою ... ... және ... ... де мүмкін.
Талап қою мерзімінің тоқтатылуы-талап ... ... ... ... ... ... уақыт.Мерзімді тоқтата тұруға
әкеліп соқтырған мән-жайлар жойылған күннен бастап,талап қою мерзімінің
ағымы одан әрі ... ... ... ... ... алты ... егер талап қою ерзімі алты ... ... ... ... қою мерзімі заңмен белгіленген мына төмендегі жағдайлар бойынша
тоқтатылады:
1) егер де ... ... осы ... ... және ... ... (бой ... күш) кедергі жасаған
болса,мысалы,жер сілкіну,топан ... ... ... басқадай
табиғи апаттар;
2) Қазақстан Республикасы Президентінің белгіленуімен міндеттемені
орындау кейінге қалдырылса (мораторий);
3) егер де ... ... ... ... ... ... ... құрамында болса;
4) егер де әрекет қабілеттілігі жоқ адамның заңды өкілі болмаса;
5) егер де ... ... ... ... ... қою ... ... үзілісті тоқтату мерзімінен айыра білу
керек. Талап қою ... өтуі ... ... ... ... адамның борышты ... өзге ... ... ... ... ... үзіледі. Үзілістен кейін ... ... өтуі ... ... ... өткен уақыт жаңа мерзімге
есептелмейді.Басқа сөзбен айтқанда,жаңа мерзім пайда болады.
Талап қою мерзімін ... ... тек ... ... жеке басына байланысты мән-жайлар (мәселен:ауыр ... ... ... және т.б.) ... ... асырылуы
мүмкін.Жоғарыда көрсетілген дәлелді есептер болған ... ... ... қою мерзімін қалпына келтіру мүмкіншілігі ... ... ... ғана ... ... ... кең ... жөн
болар.
3. Азаматтық құқықтарды қорғау ұғымы
Сөздiң кең мағынасында алғанда құқықты қорғау деп құқықтың ... ... ... ... қоғамдық қатынастар тәртiбiн мемлекеттiң
қолдауын айтамыз.
Қорғау құқығы ... ... ... ... ... ету принципi, оларды сот арқылы қорғау азаматтық заңның негiзгi
бастауы ретiнде айтылады (АК-тiң 2-бабы).
Қатысушылардың қарауындағы ... ... ... тек ... ... ... тиiс ... сонымен бiрге олар субьективтiк құқықтың
бұзылуымен пайда ... ... ... ... қалпына келтiрудi
бұзылған құқықтарды түзетуге мүмкiндiктер бередi. Бұл тұрғыдан проф. ... ... ... көңiлге қонады: “Құқық қорғау сипатының
мүмкiндiгi оның құқық өкiлеттiгi ретiнде ... ... ... ... ... кез келген субьективтi азаматтық құқық қорғауға жатады, сонымен
бiрге осы құқықтың жүзеге асырушысы заңда қаралған құралдардың ... ... ... ... ... құқықтарды қорғау тәсiлдерi.
Азаматтық кодекстiң 15-тарауының шеңберiнде азаматтық құқықтағы
қорғануды кең мағынадағы ... ... ... ... ... бiлу
керек. Кең мағынада меншiк иесiнiң мүддесiн қорғау екi негiзгi нысанға
бөлiнедi: юрисдикциялық және ... ... ... түрi субьективтi құқықтар бұзылғанда немесе
дауға түскенде өкiлеттi мемлекеттiк органдардың оны қорғауға араласуы болып
табылады. Құқығы немесе ... ... ... ... ... ... да ... органдарға (сот, аралық сот, жоғары инстанция және т.б.)
шағынады, әлгi ... ... өз ... ... ... ... және ... жою үшiн өкiлеттiгiне сай ... ... ... ... ... ... ... жалпы және
арнайы тәртiбiн белгiлейдi. Жалпы тәртiпке сәйкес заңмен ... ... ... ... сот ... ... аралық сот)
арқылы жүзеге асады.
Азаматтық кодекстiң 9-бабы жалпы тәртiппен қатар әкiмшiлiк тәртiбiн де
қарастырған. Әкiмшiлiк тәртiппен жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... табылады, ол құқық бұзушылық нәтижесiнде зардап
шеккен құқық иесi мүддесiн қорғауға орай тиiстi өкiлеттi ... ... ... ... яғни ... құқығы мен басқа да заттық құқық
қорғаудың әкiмшiлiк сот тәртiбiн қолданады. Мұндай жағдайда мүлiктiң ... мен ... ... ... бұрын мемлекеттiк басқару органына
шағымданады.
Қорғаудың юрисдикциялық емес нысаны заттың меншiк иесi мен ... ... және ... ... ... бармай-ақ өз
бетiмен қорғануын бiлдiредi. Азаматтық кодекстiң тұжырымдарында ... ... ... өзiн-өзi қорғауы” ұғымымен байланысты (АК-
тың 9-бабы) және меншiк құқығы мен басқа да заттық құқықтарды қорғаудың ... ... ... ... өзiн-өзi қорғауы өзiнiң заңдық ... ... әдiсi ... ... ... ... еншiлейдi деген пiкiр де
бар. Мәселен, проф. А.П. Сергеев қорғанудың дербес түрiнде өзiн-өзi ... сот және ... ... ... ... ... едi. Бiздiң де
пiкiрiзше өзiн-өзi ... ... ... ... қамтамасыз
етуге, бұзылған құқықты қалпына келтiрiп, оның салдарын жоюға бағытталған
өкiлеттi ... заң ... шарт ... ... етуге жол берiлген
азаматтық құқықты қорғаудың дебес нысаны ... ... ... ... ... кең ... меншiк құқығың
қорғаудың (және басқа да заттық құқықтың) арнайы құрал жүйесiнен айыра ... ... ... ... ... бұзушылықтың сипатына байланысты келедi.
Меншiктiң абсолюттi құқығы немесе басқа да ... ... ... қою) ретiнде тiкелей құқық бұзушылық кезiнде ... ... ... оны ... кiрiседi. Құқық бұзушы мен өкiлеттi тұлға
арасында мiндеттемелiк қатынас болған ретте ... ... ... ... ... ... ... иесiне қайтаруға тиiс боса) мiндеттемелiк
құқықтың қорғау құралдары қолданылады. Мiндеттемелiк-құқық құралы талап
қоюға тән нәрсе, ол ... ... ... ... ... ... басқа институттарына негiзделедi, яғни ақыр аяғында қорғайды. ... ... ... ... ... сипатталуы және қандай да бiр
нақты мiндеттемемен байланысты ... ҚР ... ... ... ... ... қою ... тандау мүмкiндiгiн (айтылық, шарттық немесе
заттық-құқықтық) бермейдi, бұл орайда шетелдердегi “талап қою бәсекесi” деп
аталатын жағдайлары ... ... ... әр ... ... не ... не ... жатпайтын ерекше қорғау тобы ... ... ... деп танылған немесе өлдi деп жарияланған
адамдардың меншiкке мүлiкке ... ... ... ... кепiл
ұстаушының жауапкершiлiгi туралы және т.б. болып табылады.
1 Азаматтық құқықты қорғаудың жаңа ... ... 9-10 ... Бұл ... ... ... ... жолдары
көрсетiлген. Мысалы, моральдық зиянды өтеу, яғни тұлғалардың өзiндiк
мүлiктiк емес иелiктерi мен құқықтарының бұзылуы, кемсiтiлуi ... ... ... ... ... өзiне қарсы құқық
бұзушылықтың жасалуы салдарынан басынан кешiрген жан азабы немесе тән
азабы. Моральдық зиян ақшалай нысанда ... ... бiр ... ол
мемлекеттiк билiк органының заңдарға сай келмейтiн құжат шығаруы,
сондай-ақ осы ... ... ... ... ... келтiрiлген залалды өтеу механизмi енгiзiлген (9-
баптың 5-тармағы).
1 Азаматтық-құқықтық қорғаудың әдiстерi дегенiмiз:
• Зат иесiнiң ол затты ... ... ... ... зат
күйiнде қайтарылуын талап етуi (ликвидация);
• Иемдену еркiнен айырмай-ақ заңды пайдалануға ... ... ... ... ету ... ... Затты жойып жiберген немесе бүлдiрген ... ... ... толтыру (ақшалай құнын өтеу);
• Басқа бiр адам негiзсiз ие болған немесе ... ... ... ... ... ... ... қайтарып алуға
болмайтын заттың құнын зат иесiне ... ... ... ... ... екi әдiсi ... иесiне затты сол
қалпында иемдену, пайдалану және оған билiк жүргiзу мүмкiндiгiн қамтамасыз
етуге ... ... ету, яғни ... ... ... қалпына келтiру
туралы – затты иесiне қайтару немесе пайдалануға тигiзiп отырған кедергiнi
жою туралы сотқа қойылған талап заттық-құқықтық ... деп ... ... ... екеуi мiндеттемелiк құқығына жатады – мұндай жағдайда
меншiк ... ... ... ... ... ал тиiстi талаптар
мiндеттемелiк талаптар деп аталады.
1 Қорғау құқығы проблемасы бұл тек материалдық ... ғана ... ... ... ... ...... құқығы ғылымында
қорғау құқығы, әдетте, талап қою құқығы туралы мәселеге ... Бұл ... ... ... ... туралы мәселенi шешуде
айтарлықтай алшақтық туындайды.
Авторлардың бiр тобы талап қоюға берiлетiн құқық ... ... ... ... сотпен қарау құралы ғана болып табылады» деген пiкiрге
тоғысады.
Мұндай көзқарастар континенталды құқықтың ... қою ... үшiн ... ... сай келедi. Франция ғалымы Леон Жюлио де ла Морандьер осыған
байланысты былай дейдi: «талап арыз тұлғаның ... ... ... ... ... жағдайды құруы үшiн сотқа сот әдiлдiгiн жүзеге асыруға
жәрдемдесетiн, ерiктi, ... ... ... ... ... қою ... беру ... еншiлейтiн иеленушiнiң өзiне тиесiлi сотқа ... ... ... де ... Розенберг (ФРГ) болса, «талап қою – сот шешiмi ... ... ... ... жүгiну» деп анықтама бередi.
Осы анықтамалардың қай-қайсысы да талап қоюды белгiлi бiр ... ... ... сот ... ... ... ... Рим
құқығының анықтамасына сәйкес келедi.
Авторлардың ендi бiр тобы талап қоюға құқықты материалдық мағынада және
талап ... ...... ... ... ... керектiгiн ұсынады.
Бұл орайда талап қою құқығына қатысты ... ... ... ... ... және iс жүргiзу (процессуалдық) нысандарын
бiрлiкте қарауы көңiлге қонады. Сондықтан да В.П. ... ... ... тек ... қою ... ... ... және талап
қоюдан басқа да қорғау ... бар ... ... ... ... ... ... құралын iздестiруде заңдық рәсiмдердi
жеңiлдетуге деген ынта күшейе түстi. Қазақстанда ... ... ...... ... ... ... болғанын айта кеткен жөн.
Сондықтан да азаматтық сот құқықтық ... ...... әсiресе
бұйрық арқылы iс жүргiзу (Азаматтық iс жүргiзу кодексiнiң 13-тарауы),
ықшамдай түсу ... ... ... ... ... ... ... көптеген елдерде бұйрық арқылы iс жүргiзу ... ... ... ол көне рим, ... герман және швед үлгiлерi
түрiнде кездеседi. Мысалы, рим құқығында сот бұйрығының ... ... ... болады, претор өтiнiш берушiнiң тiлегi бойынша қандай да
бiр әрекеттердi ... бұл ... ол ... ... бұзылған
мүддесiн ескерген. Мұнда үкiм интердиктi деп аталады. Ал герман құқығында
да шарт қойылған және ... сот ... бар. ... оның соңғысы соттың
бұйрығынан немесе тыйым салуынан көрiнедi, онда жауапкершiлiктiң қойылған
мәселе бойынша ... жол ... ... ... беру ... және оның түсiндiрмесiн тыңдамай-ақ, талап қоюшының бiр жақты
өтiнiшiмен жүзеге асырылады.
Бұйрық бойынша iс жүргiзу Қазан революциясына ... ... ... ... ... РСФСР-дiң 1923 жылғы ...... ... сот бұйрығының рәсiмi енгiзiлген едi. ... жылы ... ... КСР ...... ... ... түбегейлi алынып тасталды.
Венгрияда сот бұйрығы 1972 жылы енгiзiлдi, ал Чехияда ол ... ... ... ... ... чек және ... бұйрықтар түрiнде
белгiлi болды.
Сот бұйрығы институтына жасалған талдау қорғаудың сот құрамы тұрғысынан
азаматтық құқықтар мен заңмен қорғалатын қорғаудың ... ... ... ... ... ... 139-бабына сәйкес бұйрығы былайша
айқындалады: «өндiрiп ... ... ... өндiрiп алу немесе
жылжымайтын ... ... ... ... алушыны олардың
түсiндiрмелерiн ыңдау үшiн шақырмай-ақ және сотта iс ... ... ... ... ... ету ... арызы бойынша шығарылған
судьяның актiсi болып табылады».
1 Заң ... ... ... тек қана ... ... ... емес, сонымен бiрге ол заңдармен қорғалатын мүдделердi де
қамтиды. Қорғалатын мүдделер субъективтiк ... ... жоқ ... бола алады. Мысалы, оған адамның ар-намысы мен абыройы жатады.
Қорғауға жататын мүдде ... ... ... ... өзi ... ... да ... мүмкiн. Мысалы, зат жойылып
кеткен кезде оған меншiк құқығын қорғау мүмкiн болма қалады. ... ... ... ... ... қорғалатын мүддесiн қорғау және
мүлiктiк жағдайын қалпына келтiру мәселесi қойылуы мүмкiн. Демек,
заңмен ... ... ... ... ... ретiнде жиi
кездесетiнiн байқаймыз.
Меншiктi иелену мен меншiк құқығын қорғау
1 Заттық құқыққа талдау ... өз ... және ... ... ... ... ... қою екендiгiн көрсетедi.
Бұған теориялық дәлiлдеме ретiнде Римнiң жеке құқығы тарихында: «...
затқа меншiк ... ... ... - ... ұғым ... ондай иелену қайдан шығады деген орынды сұрақ туындайды. ... ... та ... ... ... бола алады.
Сонымен иелену мен иеленудi қорғау меншiктiң ... ... ... ... рөл ... ... ... мақсаты меншiк иесiнiң заңсыз
айырылған нәрсесiн өзiне қайтару ... ... ... ... жою болып табылады. Затын қайтару туралы азаматтық талапты
виндикациялық талап, ал ... ... ... жою ... ... деп ... ... АК-тiң 260-бабында төмендегi түрде айтылған: «меншiк
иесi өзгеден заңсыз иеленген өз мүлкiн талап етуге құқылы», яғни ... өз атын ... ... ... ... қайтаруды талап ете алады.
Затты иемдену оның заңды иесiмен жасалған келiсiмге негiзделмесе, заңсыз
иемдену деп аталады. Ал ... ... ... ... иесiнен виндикация
жолымен қайтарып ала алмайтын ... да бар, ... ... ... ... ... отырғандықтан дәлелдi себеппен қайтара алмайды. Айталық,
бр азамат екiншi беруге бiр жылға ... ... ... ... ал ... кейiн виндикация жолымен оны қайтаруды талап етедi. Мұндай реттерде
теледидарды жалдап алушы ... ... ... бойынша иемденiп
отырғандығын айтып, ... алу ... ... ... ... ... ... бiздiң Азаматтық кодекс «заңды ... ... ... ... алушы», «арам ниеттi алушы» деген терминдердi
қолданады.
Затты адал ниетпен иемдеген адам деп өзiне зат ... ... ол ... ... ... яғни оның өзi сатып отырған заттың иесi ... ... ... ... өкiлi емес екендiгiн бiлмеген және бiлуге
тиiстi емес адамды айтамыз. Зат иесi ... ... ... ... адал ... ... өзiн ... қалады. Айталық, меншiк иесi
шарт бойынша өз затын бiреуге қарызға бердi делiк, ал ... адам ол ... бiр ... ... ... ол үшiншi адам затты сатқан адамды ... деп ... адал ... ... ... ... иесi затты оны сатып
алған адамнан айтарып берудi талап етуге құқысы жоқ, бiрақ ол затты қарызға
алған адамнан шығынын ... ... ... ... ... ете ... мүлiк оны иелiктен айыруға құқығы болмаған адамнан тегiн алынып,
алушы мұны бiлмесе және бiлуге тиiс ... ... ... ... ... ... ... иеленушi берген адам жоғалтқан не мұның екеуiнен де
ұрланған, не олардың ... ... ... тыс өзге жолмен ... ... ғана ... иесi бұл мүлiктi алушыдан талап етуге құқылы.
Егер мүлiк оны иелiктен айыруға құқығы жоқ ... ... ... ... барлық ретте мүлiктi талап етiп, алдыруға ... ... ... мүлiк сот шешiмдерiн атқару үшiн белгiленген тәртiп бойынша сатылған
болса, АК-тiң ... ... ... негiздер бойынша мүлiктi
талап етiп алдыруға жол берiлмейтiн.
Меншiк иесi болмағымен, шарашылық жүргiзу, оралымды басқару, тұрақты ... ... не заң ... ... шартта көзделген өзге ... ... ... де АК-тiң 259-264 баптарында көзделген
құқықтары болады. Бұл адамның өз ... ... ... де қорғауға құқығы
бар (АК-тiң 265-бабы).
Ақшаны немесе бағалы қағаздарды, айталық, мемлекеттiк ұтыс заемының
облигацияларын, ... ... ... адал ... ... ... кең ... қорғалады. Оларды адал ниетпен алған адамнан
меншiк иесi ұрлатқан немесе ол ... ... ... да ... ... ... болмайды. Оның себебi мынада, ұсынушы арқылы мен ... ... ... тез ... кете алады, ал мұның өзi оларды басқа бiр
адамдның меншiгiне берген адамның оған құқылы екендiгiн және ... ... ... ... ... ... ... қатар жүредi. Меншiк
иесi виндикация негiзiнде өз мүлкiн ... ете ... арам ... бүiл ... ... өзi алған немесе алуға тиiс болған
табыстардың бәрiн қайтаруды ... ... ... етуге құқылы. Ол адал
иеленушiден оның заңсыз иеленудi бiлген немесе ... тиiс ... ... ... ... ... талап қоюхабарламасын алған кезiнен ... ... ... тиiс ... ... ... талап етуге де құқылы.
Адал иеленушi өз кезегiнде меншiк ... ... ... ... ... ол мүлiкке жұмсалған қажеттi шығындарды ... ... ... ... құқылы. Арам ниеттi иеленушi мұндай ... деп ... ... ... ... iшiнара алуға құқылы.
Заңсыз иеленушi өзi жасаған жақсартулаоды, егер олар затқа зақым
келтiрмей ... ... ... қалдыруға құқылы. Егер жақсартулпрды бұлайша
бөлу мүмкiн болмаса, адал иеленушi жақсартуға жұмсалған шығындардын өтеудi
талап ... ... ... бұл зат ... ... мөлшерiнен аспауы
керек. Ал арам ниеттi иеленушiнiң мұндай құқығы жоқ.
Виндикацияның объектiсi барлық жағдайда бәз қалпында сақталған тек ... ... бiр зат қана бола ... ... ... ... тек бiр мәрте
болатын белгiлерi бар заттарға(мысалы, бiртектi тауарларды белгiлi бiр
мөлшерде ... ету ... ... бәз ... ... ... ... жай ғана жөндеп қоймай, сонымен қатар түбiрiмен қайта
салуға қатысты)байланысты виндикциялауға болмайды. ... оның ... ... ... ... немесе сондай тектегi әрi сападағы ... ... ... ... ... ... қалпына келтiру туралы
талаптан туындайды.
Егер меншiк иесi өзiнiң затын иелену құқығын бұзышының тiкелей иелiгiнде
екендiгiн ... ол ... ... ... ... ... ... мұндай
жағдайда меншiк иесiнен немесе уәкiлеттi тұлғаның иелiгiнен шығын кеткен
зат тек ... ғана ... ... заңсыз иеленген бұзышының, басқа
тұлғаның қарауында болғанда iс күрделене түседi. Бұл ... ... ... ... ... ... екi жағдай есепке алынады:бiрiншiден,
аталған талап қою ьойынша мүлiктi иелену сипаты, ... ... ... ... ... ... ... меншiк иесiнiң талап қоюын қанағаттандырудағы ... ... ... ... қою бойынша затты талап ... ... ... ... ... ... адал ... немесе адал емес
деп тануға байланысты брлады.
Жоғарыда айтылғандай, адал иеленушiден мүлiк екi жағдайда талап етiледi:
бiрiншiден, ол ... ... ... иеленсе( затты керi алу оған мүлiктiк
залал келтiрмедi), екiншiден, ақысыз затты иелену жайдайында меншiк иесiнен
немесе ... да ... ... ... ... ... бастапқы мүлiк меншiк иесiнен оның еркiмен шықса( мысалы, жалдауға
беру, сосын заңсыз үшiншi тұлғаға ... ... ... ... ол ... оны ... ете алмайды. Өйткенi, соңғысы ... ... ... ... ... салақтық, жауапсыздық танытада. Әрине,
меншiк иесi адал ниеттi емес ... ... ... ... ... ете алады. Егер мүлiк оның меншiк иесiнiң иелiгiнен еркiнен тыс шығып
кетсе(мысалы, ... ... және т.б.), ол адал ... де әрекетi әлгi
айтқан иеленушiнiң әрекетi сияқты сипат алады, бiрақ объективтi иеленушi
адал ... бола ... да ... ... ... есептеледi. Әрине,
мұндай жағдайда, адал иеленушi үшiн ... ... ... оған ... орны ... Негаторлық талап( actiо negatori- терiске шығару талабы). Бұл талап
мүлiктк ... ... ... ... ... пайдалануды
кедергiлердi жою туралы талап. АК- тiң 264- ... ... иесi, ... бұзылуы иелiктен айыруға байланысты ... ... ... болса да жоюды талап етуге құқылы» делiнген.
Негаторлық талап бойынша сот меншiк иесi ... ... ... ... бұзушының әрекетiн тоқтатуғу және ондай әрекеттердi бұдан
былай қайталамауға мiндеттейтiн шешiм шығарады. Айталық, үй иесiнiң көршiсi
гараждың есiгi ... етiп оның ... ... ... ... ... өзiнiң автомашинасын не кiргiзе, не шығара ... ... ... алып тастау туралы талап қоюға құқылы.
Қазақстан құқықтану әдебиетiнде ... ... қою әлi ... ... жоқ. ... ... қою ... егжей- тегжейлi зерттеу әзiрге
әдебиетте кездеспейдi.
Соңғы жылдары тәжiрибеде ... ... ... иесiнiң өз мүлкiн
ойдағыдай пайдаланып, билiк етуiне кедергi жасайтын заңсыз әрекеттерi жиi
кездеседi, ал ... ... ... ... ... кезде жиi қателiк
жiбередi.
Негаторлық талап ... ... ... ... қорғау жүйесiнде
қолданылады: мүдде негаторлық талап қоюдың алғышарты, сондай- ақ азаматтық-
құқықтық қорғаудың ... ... ... ... ... мүдделер заңды түрде маңызды мүдделер ретiнде көрiнедi
немесе»заңмен қорғалатын ... ... ... ... ... ... ... етудегi меншiк иесiнiң ... ... ... ... және оның құқықтары мен еркiндiгiн ... жою ... ... ... ... проблемаларың қарай келiп ... ... ... ... пайдалану»деген ұғыммен бетпе- бет ... ... ... ету ... ... пайдалануға қарсы маңызды құрал деп
есептейдi.
Негаторлық талап қоюдың негiзi, бiрiншiден, нақты шындық фактiсi ... ... арыз ... ... ... iс жүзiндегi негiз), екiншiден,
талап қоюда қарыз берушi құқығы бұзылған деп ... ... тiң 264- бабы ... ... жарияланатын негаторлық талап қоюды
айқындамайды, ол тек меншiк иесiнiң «бұзылған кез ... ... ... ... ... бекiтедi. Негаторлық талап қоюды жарияланған кезде
үшiншi тұлғаның әрекетi ешқандай маңызға ие емес, бұл ... ... ... ... бұзушылықтың бiр фактiсi болса ... ... ... ... қою ... сәтте заң бұзушылық тоқтатылса, талап қою
жүзеге аспайды, өйткенi, заңсыз әрекет ... ал ... иесi ... ... мiндеттемелiк-құқықтық талап қою арқылы талап ете алады.
Негаторлық талап қоюды беру сәтiнде ... ... ... ... ... ... әрi оған зиян ... онда меншiк иесi иелену құқығын алумен
қатар заң бұзушылықты жоюға, келген залалды өтеудi талап етуге ... ... ... ... негаторлық талап қоюдың алғашқы әрi нақты
негiзi болып табылады.
Мұндай талап қоюдың екiншi негiзi меншiк иесiнiң өз ... ... ... және оған билiк етуiне мүмкiндiк бермей немесе қиындата
түсетiн кедергiлер болып табылады. Мұндай ... ... ... ... кез ... ... ... иесi өз талабын жүйелi бере бiлуi керек.
Аталған талап қоюды жариялау үшiн екi талап ету де ... ... ... ... ... себеп болса, екiншi- салдар болады.
Негаторлық талап қою негiзiнен оның пәнiнең ... ... ... тарапынан заң бұзуы меншiк иесiнiң субъективтiк ... ... бұл ... құқықты түзеу немесе қалпына келтiру ... ... ... Бұл талап қоюдың пәнi ақыр соңында келiп құқық
бұзушылықтың сипатына байланысты болады. Егер ... иесi ... ... ... ... ету мен оны ... ... айырылса,
онда оның талабы әлгi бұзушылықпен болған кемшiлiктердi түзеудi алға қояды.
Бұл орада сот ... ... ... ... өзi ... ... мiндеттейдi,яғни құқық бұзылғанға дейiнгi жағдай қалпына ... ... ... зиян өндiрiлiп алынады. Жауапкер сот жүктеген мiндеттi
орындамайтын болса, талап арыз берушi өз есебiнен қалпына ... ... ... ... сот ... ... өндiртуге құқылы.
3. Меншiк иесi болып табылмайтын иеленушiнiң құқығын қорғау. Кенестiк
азаматтық заңы тек титулдық иеленуды ғана ... тiң 265- ... ... әрi АК- тiң 259 264- ... ... ... иесi ... табылмайтын тұлғаға да жатады, бiрақ шаруашылық
жүргiзу, оралымды басқару, жердi тұрақты пайдалану не ... ... ... де ... ... қаралған ретте аталған тұлға мүлiктi иелену
құқығына ие болады.
АК- тiң 265- ... ... ... ... иесi ... ... талап ету немесе ету немесе негаторлық талап қою құқығы берiлгенiн
көремiз, әдетте ондай тұлға бөтеннiң ... заң ... шарт ... ... ... ... ... болып аталады. Бұл көбiне көп
жалға алушы, сақтаушы және т. б. ... ... ... Республикасының
азаматтық заңдары бойынша титулы жоқ иеленуге АК- тiң нормасы жүрмейдi,
яғни ол ... ... ... келе ... ... ... демократиялық мемлекет
ішіндегі атқаратын рөлі мен орыны ерекше. ... ... ... ... азаматы өзінің теңдігін,заңын және ... ... өз ... ... ... алады.
Азаматтық құқық негізінен өзін мемлекет етіп жариялаған ... ... ... ... ... ең ... болып табылады.
Азаматтық заңдылықтар өздері реттейтін қатынастарда қатысушылардың
теңдігін,меншікке қол сұғылмаушылықты,шарт екендігін,жеке істерге ... да ... ... жол ... ... ... жүзеге асыру, нұқсан келтірген құқықтардың қалпына
келтіруін,оларды ... ... ... ету қажеттегін тануға
негізделеді.
Менің ойымша Азаматтық кодекссіз ... ... ... ... ... ... Е.Баянов «Мемлекет және құқық негіздері» Алматы 2001 ж.
2. Е.Баянов ... ... ... ... негіздері» Алматы 2003 ж.
3. Н.Дулатпеков,С.Амандықова,А.Турлаев «мемлекет және құқық негіздері»
Астана 2001 ж.
4. Қ.И.Оспанов «Құқық негіздері» Алматы 2006 ... ... ... және ... ... 1998 ... З.О.Ашитов, Б.З.Ашитов «Қазақстан Республикасының құқық негіздері »
Алматы «жеті жарғы» 2003ж
7. Баққұлов ... және ... ... ... 2000ж
8. Ғ.С.Сапарғалиев «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы»
Алматы 2004ж
9. «Қазақстан Республикасының мемлекеті мен ... ... 2003ж

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық-құқықтық қатынастың түсінігі мазмұны және түрлері72 бет
Азаматтық процесстегі бірігіп қатысушылық және процесстегі тиісті және тиісті емес тараптар түсінігі82 бет
Азаматтық құқық объект жүйесіндегі бағалы қағаздар95 бет
Бұйрық арқылы іс жүргізу: түсінігі, маңызы және негіздері75 бет
Құқықтық мемлекет21 бет
«Мемлекет пен құқықтың пайда болуы»20 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Авторлық құқық жайлы25 бет
Авторлық құқық субъектілері, түрлері46 бет
Авторлық құқық туралы ақпарат78 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь