Қызылорда экологиялық ахуал

1960 жылдан бастап Қазақстан мен Орта Азияда суландыруды қарқынды дамытудан Сырдария мен Амудария өзендерiнiң төменгi жағының су ағысы үнемi азайып отырды. Осының салдарынан Арал теңiзiнiң деңгейi тұрақты төмендедi, бұл өзен жағасының шөлейттенуiне, экожүйе жағдайының нашарлауына әкеп соқты.
Жер асты суларының минералдануының артуы және Аралдың жалаңаштанған Түбiнен эолдық тұзды шаң қалдықтарының көтерiлуi салдарынан топырақтың белсендi тұздану процесi, жер асты сулары деңгейiнiң ирригациялық жүйеден тыс төмендеуi мен көлденең су алмасудың жоқтығы аридизация мен шөлейттену процесiнiң дамуына әкеп соқты.
Гидрологиялық жағдайлардың өзгеруi топырақтың барлық физикалық-химиялық сипатының айтарлықтай өзгеруiне, гумустың және оның әлеуеттi құнарлылығының едәуiр төмендеуiне себеп болды.
        
        Қызылорда Экологиялық ахуал
      1960 жылдан бастап Қазақстан мен Орта Азияда суландыруды қарқынды
дамытудан Сырдария мен Амудария өзендерiнiң төменгi жағының су ... ... ... ... ... Арал теңiзiнiң деңгейi тұрақты төмендедi,
бұл өзен жағасының шөлейттенуiне, экожүйе жағдайының нашарлауына әкеп
соқты.
      Жер асты ... ... ... және ... ... эолдық тұзды шаң қалдықтарының көтерiлуi салдарынан топырақтың
белсендi тұздану процесi, жер асты сулары ... ... ... төмендеуi мен көлденең су алмасудың жоқтығы аридизация мен ... ... әкеп ... ... жағдайлардың өзгеруi топырақтың барлық физикалық-
химиялық сипатының айтарлықтай өзгеруiне, гумустың және оның әлеуеттi
құнарлылығының едәуiр төмендеуiне себеп ... ... 30 жыл ... Арал ... ... органикалық
тыңайтқыштардың тапшылығы және суармалы судың иондық құрамының өзгеруi
салдарынан гуминдық ... ... ... ... ... және дағдарыстық шекке жақындады. Қазiргi уақытта егістiк
алқаптың 60%-ның құрамында гумустың үлесi 1% ... ... ... Жер асты сулары режимiнiң, топырақ қабатының, Арал өңiрi климатының
аридизация және континенталдықтың жоғарылауы жағына өзгеруi өсiмдiктер
тозуының ... ... ... ... Егер 1960 ... ... ... (көлдi-батпақты және қамысты) шамамен 800 мың гектарды алып жатқан
болса, қазiргі уақытта 100 мың гектарға жуық. Шабындықтардың ... ... eceгe ... Жер асты ... ... ... құдықтар мен ұңғымалардың
қатардан шығуына әкеп соқты, бұларсыз жайылымдардың қалыпты жұмыс iстеуi
мүмкiн ... ... көп ... ... 60-300 кг/га гало-ксерофиттік
кешендер алып жатыр, 1961 жылға дейiн бұлардың өнiмдiлiгi 1,0-1,6 т/га
құраған едi. Егер бұрын жайылымдардың флора құрамында ... ... ... ... ... ... ... уақытта оларды бiржылдық
сораң шөптер алмастырады, яғни Түрлердiң саналуандылығы жоғалуының жылдам
процесi жүруде, бұл құрғақшылық процестерiнiң көрсеткiшi және ауыл
шаруашылығының ... үшiн ... ... ... ... кең ... өсiмдiк қабатының тозуы қыздыру әсерiн күшейту
және атмосферада ... ... ... ... ... ... салдарынан климаттың ғаламдық және өңiрлiк өзгеруiне әкелдi. Бұл
Арал өңiрiнiң флорасы мен фаунасының биологиялық саналуандығының тұралауына
әкеп соғады, адамның тiршiлiк ету ... ... ... ... ... ... ... су балансы тұрақтану
үрдiсiне ие болды. Қызылорда облысына судың келу көлемi 1995 жылы - 12,6
текше километрді ... 2002 жылы 19,3 ... ... құрады. Осыған
байланысты Сырдария өзенiнiң сағасына су жiберу едәуір ұлғайып, 2002 жылы
8,6 текше километрдi (1995 жылы - 5,6 текше километр) құраған. ... ... су алу ... ... ... 5,0 ... ... шегiнде
тұрақталды.
      Қызылорда облысы бойынша табиғи жерҮстi көздерден су алу 1993 ... млн. ... ... 2002 жылы 5124,5 млн. ... ... ... Орта Азия ... тәуелсiздiк алғаннан кейiн трансшекаралық өзендер
ағынын, әсiресе Сырдария өзенi бассейнiнде мемлекетаралық су бөлу
мәселелерi күрт шиеленiсті. Ұзақ жылдар бойы қалыптасқан электр қуаты ... ... ... ... ... ... Осыған
байланысты, су электр станциясының Нарын-Сырдария каскадында қысқы маусымда
электр энергиясын өндiру көлемiнiң өсуiнен Сырдария ... ... ... ... ... ... және төменгі ағысына қысқы маусымда
көлемi жағынан көктемгі су ... ... ... ... ... Түсе ... Жыл сайын бұл Қазақстан мен Өзбекстанның
аумақтарында орналасқан су ... ... ... ... тыс ... ... мерзiмде суару суларының тапшылығына әкеледi. Жағдай жыл
сайын шиеленiсе Түсуде. 2004 жылдың басында су шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... болдырмау үшiн Түскен суды Сырдария өзенiнiң төменгi
жағына бұрынғыдан 2 және одан да көп есе ағызып жiберу ... ... ... ... ... өзенi арнасының су өткiзу қабiлетi соңғы 35-40
жылда Түбiнiң лайлануы мен жасанды құрылыстардың (понтондық көпiрлер,
өткелдер және т.т.) салынуынан күрт төмендедi.
      Осы ... ... ... ... осы ... шешу ... қабылдануда. Сырдария өзенiнiң ағынын реттеу және Арал теңiзiнiң
солтүстiк бөлiгiн сақтап қалу жөнiндегі жоба iске асырылуда, бұл 2006 жылы
аяқталады. Жоба ... Арал ... ... ... ... Сырдария
өзенiнде су ағытқыш пен Ақлақ тiреуiш бөгетiн, әйтек су көтеру ... ... ... қайта жөндеудi, Қызылорда және Қазалы су тораптарын
қалпына келтiрудi және басқа да жұмыстарды көздейдi.
      Қызылорда қаласында қоршаған орта мониторингi және ... ... ... орталық жұмыс iстей бастады.
Әлеуметтік-экономикалық жағдай
Су пайдалануды және ауыз суға қол жеткiзудi қамтамасыз ету жағдайы     
Арал өңiрiнде халықтың 70 ... ... ауыз суды ... жабдықтаудың
орталықтандырылмаған көздерiнен пайдаланады.
      Қолданыстағы су құбырларының санитарлық-техникалық жағдайы су
құбырлары құрылыстары мен су ... ... ... ... жүргiзiлмеуiнен, су құбырлары мен құрылыстарының
ауыстырылмауынан нашарлауда.
      Арал өңiрiнiң төңiрегiндегi Ақтөбе облысының өңiрлерiнде халықты
сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мәселелерi шешiлмеген елдi ... ... ... ... ... ... ... халықты
орталықтандырылған сумен қамтамасыз ету 2003 жылдың басында 7,5% құрады.
Соңғы 10 жыл iшiнде осы облыстың Ырғыз ауданында сапалы ауыз ... ету ... 42,7%; ... ауданында - 83,0-ден 69,3%-ға;
Темiр ауданында - 86,6-дан 80,5%-ғa дейiн төмендедi. Байғанин ауданының
Байғанин кентiнде, ... ... ... ... Темiр ауданының
Алтықарасу селосында су құбырлары жұмыс iстемейдi. Ырғыз ауданының
жекелеген селоларында халық iшуге пайдалану мақсатында Торғай өзенiнiң ашық
тоғандарынан ... суды ... ... ... пайдаланады.
      Оңтүстiк Қазақстан облысының Отырар ауданы халқының 41,5%-ы
әкелінетін суды ... ... ... ашық ... суды ... ... ... неғұрлым көп саны Ұлытау ауданында орналасқан. 52 елдi
мекеннiң 14-i қоғамдық құдықтың, 21-i ашық тоғандардың суын, 2-i әкелiнетiн
суды пайдаланады.
      Қызылорда облысын ауыз ... ... ... ... ... да ... ауылдық елдi мекендердегі халық құдықтың
суын, әкелiнетiн суды, сондай-ақ ашық көздердің суын пайдаланады.
      Ауыз сумен жабдықтау саласында Қызылорда облысы бойынша 1992 ... 2002 ... ... ... ... ... 1060,98 млн. ... 15 жоба iске асырылғанын айта кеткен жөн. Бұдан басқа, 2001-2003
жылдар аралығында жергілiктi бюджеттен "Таза су" өңiрлiк бағдарламасы
шеңберiнде ауыз ... ... ... 293,3 млн. ... ... Арал,
Жалағаш, Қазалы, Сырдария аудандарының халқын ауыз сумен қамтамасыз ету,
Жиделі топтық су ... ... салу ... iрi ... iске ... ... Арал өңiрi ... ауруға шалдығу деңгейi 1992 жылдан бастап ұлғайды
және 2002 жылы ... ... ... асып ... 2002 жылы ... ... ... шалдығу 100 мың адамға шаққанда
71538-дi құрады, орташа республикалық мәндегі бұл көрсеткiш 57518-дi
құрайды. 1992 жылмен салыстырғанда ауруға ... 100 мың ... ... ... Арал және Қазалы аудандары бойынша шамамен 2 есеге өсті. Ақтөбе
облысының Шалқар ауданында халықтың ауруға шалдығуы 1992 жылы 100 ... ... ... 2002 жылы 59145-ке дейiн, яғни 3,2 есеге ... ... ... алғанда 1992-2002 жылдар аралығында халықтың
ауруға шалдығу көрсеткiшiнiң өсу ... жоқ. ... ... ауруға шалдығудың өсуi азаматтардың медициналық жәрдемге
жүгiнуiмен және қызмет көрсету сапасының жақсаруымен, оның шынайы өсуiмен
де ... ... ... 2002 жылдың қорытындысы бойынша Ақтөбе
облысының Мұғалжар, Teмip, Байғанин, Ырғыз аудандарында ауруға шалдығу 1992
жылмен салыстырғанда 100 мың ... ... ... ... ... ... бұл ... республикалық көрсеткiштен едәуiр төмен.
      Өңiр бойынша туберкулезбен ауыру жоғары, бұл көрсеткiш 2002 жылы 100
мың ... ... ... ... - 165-тi ... Қызылорда облысы
бойынша - 292-нi, Ақтөбе облысы бойынша - 259-ды құрады. ... ... ... ... ... - 100 мың ... - 373, Қызылорда облысының Арал ауданында - 360, Ақтөбе облысының
Ырғыз ауданында 100 мың адамға ... ... ... қатар Оңтүстiк Қазақстан облысының тиiстi аудандарындағы
туберкулезбен ауратындар саны ... ... ... шегінде немесе
одан төмен.
      Вирусты гепатит бойынша ахуал шиеленiскен ... ... ... ... ... жекелеген өңiрлерiндегi ауыз су сапасының нашарлығының куәсi.
      Бала туу деңгейi жоғары болғанмен, ... ... ... ... мен
балалар арасында ауруға шалдығушылықтың жоғары деңгейi сақталып отыр.
әйелдер денсаулығының ... ... ... ... ... ЖҮктi әйелдер қан аздықтан, бҮйрек патологиясынан, ұрпақ әкелу
органдарының қабынуынан зардап шегуде. Нәресте өлiмiнiң көрсеткiшi жоғары.
      Тұтастай алғанда, Арал өңiрi ... ... ... ... ... өлiм-жiтiмi орташа республикалық көрсеткiштен төмен, 1000
адамға орташа 7-8 оқиғаны құрайды. Мәселен, 2002 жылы ел бойынша халықтың
жалпы ... 1000 ... ... 10,0, бұл көрсеткiш Қызылорда облысы
бойынша 7,5 құрады, ал халықтың табиғи өсiмi 1000 адамға шаққанда - ... ... ... ... ... ... Шардара, Арыс,
Созақ аудандарында 2002 жылы халықтың жалпы өлiм-жiтiмi 1000 адамға
шаққанда 4,7-ден 6,9-ғa дейiн ауытқып отырды, Ақтөбе облысының ... ... ... ... 2002 жылы ... жалпы өлiм-жiтiмi 1000
адамға шаққанда 7,2-7,8-дi, осы облыстың Мұғалжар ауданында - 8,9-ды
құрады.
      Қарағанды облысының Ұлытау ауданы бойынша өлiм-жiтiм көрсеткiшi
көрсетiлген жылы 1000 ... ... 8,5-тi ... ... ... ... Арал өңiрi бойынша халықтың тұрмыс деңгейi тұтастай ел
бойынша тұрмыс деңгейiне қарағанда төмен. Халықтың күнкөрiс ... ... бар ... ... ... ... 2000 жылы 51,6%-ды, 2001
жылы - 39,5%-ды, 2002 жылы - ... ... бұл ... ... - ... 31,8, 28,4 және 24,2%. Бұл облыста еңбекақы деңгейi
бойынша да артта қалу байқалады. 2002 жылы облыс бойынша бұл 17,0 ... оның ... Арал ... ... - 13,7 және Қазалы ауданы бойынша -
15,6 мың ... ... ал ... жылы ... ... ... 20,0 мың теңгеден артық болды.
      Арал өңiрiндегi жұмыссыздық деңгейi тұтастай республика ... ... ... ... Арал ... төңiрегiндегi
өңiрлер бөлінiсiнде жұмыссыздықтың неғұрлым жоғары деңгейi Қызылорда
облысында байқалады. Егер тұтастай республика ... 2000 жылы ... ... 2001 жылы - ... 2002 жылы - ... құраған болса,
ал Қызылорда облысында  тиiсiнше - 14,5, 12,6 және 12,5%-ды құрайды.
      Сонымен бiрге, талдау Арал өңiрiне жататын аудандардағы жұмыссыздық
деңгейiн ... ... ... және ... Қазақстан
облыстарында орташа облыстық көрсеткiштерден төмен екендiгiн растайды.
      Соңғы он жыл iшiнде өңiрден халықтың тұрақты ... ... 1993 ... ... 2002 жыл ... ... облысынан 117,1
мың адам көшiп кеткен және көрсетiлген кезең ... ... ... 56,1 мың ... ... оның ... Арал және Қазалы аудандарына
15,1 мың адам келедi.
      Ақтөбе облысының Арал өңiрi аймағына ... ... 1999 ... 2003 ... 1 ... ... кезеңде көшi-қонның терiс сальдосы
9,6 мың адамды, оның iшiнде Шалқар ауданынан 2,5 мың ... ... ... ... Ұлытау ауданында 1992-2002 жылдары көшi-қонның
терiс сальдосы 9,8 мың адамды құрады, бұл ретте 2002 жыл ... ... саны ... 17,3 мың адамды құрады.
      Осы өңiрлердiң халқын әлеуметтік қорғау Қазақстан Республикасының
қолданыстағы заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.
      1992-1998 жылдар ... ... ... ... ... ... берiлдi. Бұл жеңiлдiктердi ауылдан гөрi қала халқы көп
пайдаланғанын айта кеткен жөн.
      1996 жылы ... ... ... ... салдарынан зардап
шеккен азаматтарды әлеуметтiк қорғау туралы" Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес экологиялық қасiрет себебiнен мүгедек болған
адамдарға және асыраушысынан айрылған отбасыларға шеккен ... үшiн ... ... жүзеге асырылды.
      1999 жылғы сәуiрде "Қазақстан Республикасындағы арнаулы мемлекеттiк
жәрдемақы туралы" Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды, осыған орай
бұрынғы заттай жеңiлдiктер ай сайынғы ... ... ... ауыстырылды. Мұндай саясат тек бюджет қаражатын ұтымды жұмсауға,
бюджеттiң атқарылуын бақылауға ғанa емес, сонымен бiрге ... ... ... қол ... ... ... ... пайдаланған
барлық азаматтарының мемлекеттік әлеуметтiк көмекпен қамтамасыз етiлуге
бiрдей қол жеткiзуiне мүмкiндiк бердi.
      ... ... ... ... ... ... ... байланысты Арал өңiрi аумағында
тұратын адамдарға 2005 жылдың 1 қаңтарына дейiн заттай жеңiлдiк беру
тоқтатылды.
      1999 жылғы сәуiрден 2004 жылғы 1 қаңтар ... ... ... ... ... ... санат қатарындағы
тұрғындарына республикалық бюджеттен 4057,3 млн. теңге сомасында арнайы
мемлекеттiк жәрдемақы ... ... ... 2002 ... ... жыл ... республикалық бюджеттен мемлекеттiк
атаулы әлеуметтiк көмек пен тегін медициналық көмектiң кепiлдендiрiлген
көлемiн көрсетуге мақсатты трансферттер бөлiнiп келедi. Осы ... ... ... және ... ... бюджеттерiне 908,9
млн. теңге сомасында мақсатты трансферттер бөлiндi. 2004 ... ... ... ... ... бюджетiне тегiн медициналық көмектің
кепiлдендiрiлген көлемiн көрсету үшiн 122,3 млн. теңге мөлшерiнде, Арал
және Қазалы аудандарының халқына мемлекеттiк атаулы әлеуметтiк көмек
көрсету үшiн - 156,8 млн. ... ... ... ... ... ... көмектiң
кепiлдендiрiлген көлемiн көрсету үшiн - 17,1 млн.теңге мөлшерiнде, Шалқар
ауданының халқына мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек көрсету үшiн - ... ... ... ... ... ... үй ... сәйкес коммуналдық қызмет көрсету жөнiндегi
жеңiлдiктер халықтың әлеуметтiк осал ... ... үйiн ... ... үй ... ... берiледi.
      2003 жылы республикалық бюджеттен атаулы әлеуметтік көмекке
Қызылорда, ... ... ... ... көзделген қаражатқа
қосымша жалпы сомасы 344,4 млн. теңге мақсатты трансферттер бөлiндi.
      ... ... ... тұрған адамдар:
      жасы 55-ке келген және көрсетiлген аймақтағы жалпы жұмыс өтiлi 25 жыл
болған ерлер;
      жасы 50-ге келген және көрсетiлген аймақтағы ... ... өтiлi 20 ... ... 1996 ... 16 ... ... жасы бойынша зейнетке жеңiлдiк
шарттарымен шығуға құқығы болды ("Қазақ ... ... ... ету ... Қазақ ССР-iнiң 1991 жылғы 17 маусымдағы Заңының 13-
бабы).
      "Қазақстан ... ... заң ... өзгерiстер мен
толықтырулар енгiзу туралы" Қазақстан Республикасының 1997 ... ... ... ... ... ... ... зардап шеккен азаматтарды әлеуметтiк қорғау туралы" Қазақстан
Республикасы Заңының 13-бабының 1-тармағына өзгерiстер енгізiлдi, оларға
сәйкес экологиялық апат және экологиялық дағдарыс ... ... ... 1998 ... 1 ... ... зейнетке шыққан азаматтардың экологиялық
қолайсыз жағдайларда тұрып жатқаны үшiн мынадай аймақтар бойынша
коэффициент ... ... ... ... құқығы бар:
      экологиялық апат - 1,5;
      экологиялық дағдарыс - 1,3.
      "Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру ... ... 1997 ... 20 ... ... 1998 ... 1 қаңтарға дейiн зейнетке шыққан азаматтардың зейнетақы
мөлшерiн сақтауға ... ... ... ... ... жоғарыда
аталған коэффициенттер мен көтермелер зейнетақы мөлшерiне кiредi.
      "Арал өңiрiнiң экологиялық қасiрет салдарынан зардап шеккен
азаматтарды ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңының 13-
бабы 1-тармағының 2-тармақшасына сәйкес экологиялық қасiрет аймағында
тұратын халыққа экологиялық жағынан қолайсыз жағдайда тұрғаны ... ... апат ... ... - 1,5;
      экологиялық дағдарыс аймағы бойынша - 1,3;
      жағдайы экологиялық дағдарыс алдындағы аймақ бойынша -  1,2
коэффициентi Түрiнде қосымша еңбекақы ... ... ... ... ... жалақысына
(тарифтiк ставкаға) есептеледi.
      Осылайша, көрсетiлген заң кесiмi қолданысқа енген сәттен бастап осы
уақытқа дейiн экологиялық қасiрет аймағында тұратын жұмыс iстейтiн ... ... ... ... алуда.
      Бұдан басқа, осы Заңның 13-бабына сәйкес:
      экологиялық апат аймағы бойынша - 12;
      ... ... ... ... - ... ... ... дағдарыс алдындағы аймақ бойынша - 7 күнтiзбелiк
күн жыл ... ақы ... ... ... берiледi.
      Еңбек демалысын берумен бiрге жыл сайын сауықтыруға арналған айлық
тарифтік ставка немесе лауазымдық ... ... ... ... Арал өңiрi ... ... деңгейiн жақсартуға бағытталған
қабылданған шаралар нәтижесiнде ел бойынша тұтастай алғандағыдай халықтың
орташа жан басына шаққандағы табысы өсуде. Бұл туралы мемлекеттік атаулы
әлеуметтiк ... ... ... ... ... Егер ... саны
2002 жылы Ақтөбе облысының Байғанин, Мұғалжар, Темiр, Шалқар, Ырғыз
аудандарында 41,7 мың адамды, Қарағанды облысының Ұлытау ауданында - ... ... ... ... - 130,6 мың ... ... ... Арыс, Отырар, Созақ, Шардара аудандарында - 24,3 мың адамды
құраса, ал 2003 жылғы 1 қарашада тиiсiнше 20,5, 1,7, 67,3, 14,7 мың ... Арал өңiрi ... ... азаматтар, сондай-ақ бала тууға
байланысты бiр жолғы төлемдер, коэффициент қолданылатын стипендиялар, жыл
сайын қосымша төленетiн демалыс алу құқығын пайдаланады.
      Бұл ретте, әлеуметтік ... ... ... ... ... тыныс-
тiршілігін қалыптастырудағы негізгі факторлар болып табылатын флора мен
фаунаның биологиялық саналуандығының қысқаруы, халықтың ... ауыз ... ... жайылымдар мен егiстік жерлердiң тозуы сияқты
проблемаларды шешуге әсер етпейдi.
Әлеуметтік инфрақұрылым
      Өткен жылдары Арал өңiрiнде әлеуметтiк инфрақұрылымды дамыту ... ... ... ... ... ... ... аудандық ауруханалар, мектептер мен басқа да объектiлер салынды.
      1992 жылдан бастап 2002 жылға дейiн Қызылорда облысы бойынша
республикалық және ... ... ... ... ... сумен жабдықтауды және инфрақұрылымды жақсартуға бағытталған 55
жоба iске асырылды.
      Көрсетiлген жылдар iшiнде 31 мектеп ... ... және ... 1993 жылы ... ... қаражаты есебiнен Тереңөзек
кентiнде Сырдария орталық аудандық ауруханасы салынды.
      2002 жылғы ... ... ... ... ... ... құны 76,6 млн. АҚШ доллары болатын көп бейiндi аурухана кешенi
пайдалануға берiлдi. Жергілiктi бюджет есебiнен Жалағаш орталық ... ... 2003 ... ... ... ... ... ауданының Қандыағаш
қаласында, Темiр ауданының Шұбарқұдық кентiнде, Ақтөбе облысының Шалқар
қаласында туберкулез ауруханасы жоқ, осы облыстың Байғанин ауданында ескi
ғимараттың авариялық ... ... ... ... салу ... ... халқы қолданыстағы объектiлердiң авариялық жағдайына
байланысты немесе оларды нормативтерге жеткiзу үшін үш туберкулез
ауруханасын, екi перзентхана ... ... ... ... ... Қазақстан облысының Apaл өңiрiнiң аудандарында төрт туберкулез
ауруханасын, перзентхана мен аудандық аурухана салу ... ... Арал ... ... ... ... объектілерiнiң
авариялылығы себептi бiрiншi кезекте 13 мектеп салу қажет.
      Алыстағы ауылдық елдi мекендердi электрмен, телефонмен және
телерадиотрансляциямен жабдықтау мәселесi тұр.
Арал өңірі ... ... ... ... шикiзат бағытының күшеюiмен, өндiрiстiң
техникалық және технологиялық артта ... ... ... ... және ... өнiмнiң бәсекелік қабiлетінiң
төмендiгімен сипатталады.
      Қызылорда облысындағы өнеркәсiп өндiрiсiнiң тұрақты үрдiсi кен өндiру
өнеркәсiбiн дамытумен, мұнай өндiру көлемiнiң ұлғаюымен ... ... ... ... ... республикада өндiрiлетiн шикi мұнайдың
бестен бiр бөлiгі өндiрілдi, бұл ... 10 млн. ... ... ... ... мұнай-химия өнеркәсiбi дамымаған.
      Қазiргі уақытта инвестициялардың шикiзат бағыты өнеркәсiптегi
қалыптасқан теңсiздiктi одан әрi ... ... ... ... ... ... өңдеушi өнеркәсiптiң үлес салмағы 2003 жылы
тек 3,3%-ды құрады.
      Егер бұрын облыста өңдеушi өнеркәсiп көлемiнiң жартысынан көбi
тоқыма, тiгiн және ... ... ... ... ал ... ... жартысынан көбі ауыл шаруашылығы өнiмдерiн қайта өңдеу мен
машина жасауға келедi. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы өндiрiсiнiң ... ... ... өндiрiстiң өзiндiк құнының жоғарылығына байланысты
өндiрiлетiн өнiмнiң бәсеке қабiлетсiздiгiнен қайта өңделмейдi.
      Облыста елдегі ... ... 85%-ы ... ... ... ... 300 мың адам ... олардың табысы мен тұрмыс деңгейi
негізiнен сол саланың жағдайына тәуелдi. Сонымен бiрге, ... ... ... көп ... (24000 ... м/га), ал күнбағыс өндiрiсiнде едәуiр аз немесе
3000 текше м/га, қант қызылшасына - 5000 ... м/га ... - 5500 ... ... баса ... жөн.
      2004 жылдан бастап "Қызылорда өңiрiн экологиялық теңгерiмдi дамыту"
ТАСИС жобасы iске асырыла бастады. ... ... ... бiрi ... ... ... оларды күтiп баптау процесiн
жетiлдiру және су ресурстарын басқаруды жақсарту жолымен Қызылорда
облысында су ресурстарын пайдаланудың тиiмдiлігін ұлғайту болып табылады.
Жобаның бюджетi 2 млн. ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыстар бар.
2003 жылы Қызылорда қаласының жанынан Сырдария өзені ... ... ... млн. ... ... ... өткел салу аяқталды.
      Ақтөбe, Қарағанды облыстарында да экономикалық өсу тау-кен өндiру
өнеркәсiбiмен байланысты. ... ... ... ... ... ... ... газ өңдеушi зауыт қайта жөнделдi, Ақтөбе - Жаңажол магистральды
газ құбыры және әлiбекмола - ... ... ... ... ... Қарағанды облысының Ұлытау ауданында Жездi байыту фабрикасы
жұмыс ... ... ... ... Арал өңiрiнiң төңiрегіндегi
өңiрлерiнде ауыл шаруашылығы өнiмдерiн бастапқы өңдеу жөнiндегі, атап
айтқанда мақта-шиті, жүн және тағы басқаларды ... ... ... экономикалық белсендiлiкті арттыру үшiн жағдай жасау, өндiрiстiк
инфрақұрылымды дамыту және суды ұтымды пайдалану
      ... ... ... ауыл ... дамыту үшiн өңiрде
экономикалық белсендiлiкті арттыру, өндiрiстiк инфрақұрылымды дамыту үшін
жағдайлар жасалатын болады.
      Қызылорда қаласының жылу-энергетикалық көздерiн және ... ... ... ... ... қамтамасыз етiледi, бұл жылу және электр
энергиясын арзан өндiруге мүмкiндiк бередi, сондай-ақ Шұбарқұдық - Байғанин
және басқа да газ құбырларын салу ... ... ... ... ... ... желiлерiнiң жай-күйiне,
инженерлiк инфрақұрылыммен қамтамасыз етiлу деңгейiне талдау жасау ... одан әрi ... ... ... әзiрлеу көзделуде.
      Өңiрде жол құрылысы саласында "Қарабұтақ - Ырғыз - Қызылорда
облысының шекарасы" автожолын, "Қызылорда - Шымкент - ... ... ... ... - ... ... жаңарту сияқты iрi
жобалар iске асырылатын болады.
      Арал өңiрi аймағында Қызылорда облысының Арал, Қазалы және ... ... ... ... ... Арал және ... қалалары
күйзелiске ұшыраған шағын қалалар тiзбесiне енгiзiлген. Осы екi қаланың
халқының өмiр сүруiн қамтамасыз ететiн объектiлердi дамытуды қаржыландыруға
республикалық бюджеттен 2004-2006 ... ... ... 75 млн.
теңгеден мақсатты трансферттер бөлу көзделiп отыр.
      Ауыл ... ... ... қамтамасыз ету үшiн және
суды ұтымды пайдалану үшiн:
      Арал өңiрi ... ... су ... ... және суды ... ... ... ұсыныстарды дайындау;
      9 магистральды және шаруашылықаралық арна, 9 су қоймасы, 1
коллекторды ... және ... ... Тоғыскен және Жаңақорған - Шиелi жаппай суару, Жаңадария және
әуаңдария суару - су өткiзу тракттарының су шаруашылығы объектiлерiн
жаңарту және қалпына келтiру ... ... ... ... ... ... ... шеңберiнде Арал өңiрiнiң
ауыл шаруашылығы өндiрiсiне тұзға төзiмдi және құрғақшылыққа шыдамды
өсiмдiк сорттарын, егін шаруашылығының экологиялық таза ... ... ... ... ... ... құнды балық Түрлерiн сақтау, көбейту және
ұтымды пайдалану жөнiндегi ... ... ... ... Арал
ауданында балық үдейтiн кәсiпорындар салу жөнiнде ұсыныстар әзiрлеу
көзделiп отыр.
      Арал өңiрi экономикасының нақты секторында "Қазақстанның Даму банкi",
"Ұлттық инновациялық қор", "Инвестициялық ... ... ... ... ... және басқа даму институттарын
тарту арқылы Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық даму
стратегиясы шеңберiнде инвестициялық жобаларды қаржыландыру мәселелерi
әзiрленетiн болады. Арал өңiрiнде ... ... ... үшiн ... дамыту қоры" акционерлiк қоғамының жұмысы жандандырылуда.
ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ: “ЖОЛ КАРТАСЫ” БОЛАШАҚҚА ЖОЛ ... жоқ ескi ... ... ... көне ... қыш ... — “Марқұмдар
кiтабында” адамдарды басқа айуандардан бiржола айырып, гомо сапиенс атты
биiкке көтерген:
“— Мен ағын суды бөгемедiм;
— Мен ешкiмдi өлтiрген жоқпын;
— Мен ... ... ... Мен ... көз ... қалмадым”, — деген қасиеттi тұжырым-жазулар
бедерленгенi белгiлi. Қазiргi алмағайып, аласапыран уақытта, бiрде
жадыраңқы, бiрде тоң-терiс тұнжыр, түскi сағымдай құбылған ... ... өз ... ... ... ... атап ... Бүкiл адамзатты асқақ биiкке көтерген осынау тұжырымдарға сай өмiр
сүрудiң оңай еместiгi де бесенеден ... ... ... әлем ... ... қаратүнегiне сүңгiген қазiргi кезде осы бiр
мәңгiлiк кредоның астарлы ойы басқа уақыттардағыдан гөрi биiктеп, қарапайым
жандардың жүрегiне тым жақын бола түскендей. Дәп ... ... ... ... ... қолдау, қиналған шақта қолтығынан демеу
күтедi. Бiр күндiк жылтырақ, жасанды тұжырымдардан бiрте-бiрте аулақтап,
бүкiл адамзаттық мәңгiлiк ... ... ... ... ... сағымдай алдамшы елесiнен ендi ғана қол үзiп, өз елiмiздiң қамын
шындап ойлай бастағанымыз ... ... ... ... кiндiк тамыры қоңыр
ауылдарда жатқандықтан қалалықтардың ел жаққа – алыс облыстар мен жырақтағы
аудандарға жанашырлықпен жиi ... да ... ... ... ... ... жоқ та шығар, бiрақ уайымы мен мұңы ортақ. Өйткенi,
әлемдiк дағдарыстың қиындығын ... ... ... ... ... ... тез ... елiмiз — жалпақ Қазақстан бұрынғыдан да қарышты даму
жолына ... ... ... ... ... “Әр ... жақсылығы бар”, — деген тұжырымға қайта оралдық.
Осынау даулы ... ... ... ... ... отырған қиын
кезеңде қайтадан қапысыз дәлелдене бастаған секiлдi. Оған табанды тиек
болған нәрсе — елiмiзде жаппай әрi ... ... ... ... ... ... “Жол картасы” мемлекеттiк бағдарламасы екенi де сөзсiз. Байтақ
мемлекетiмiздiң саяси, әлеуметтiк-экономикалық өмiрiнде аса жоғары маңызға
ие болып отырған ... ... ... бiз, ... ... ... жаңа ашулар” кезеңiн қайтадан бастан өткерiп
отырғандаймыз. Ата мекен, қасиеттi Отанымыз — ... ... ... аймақтарының iшкi өмiрiн, олардың мұң-мұқтажы мен мүмкiндiгiн қайта ашу
үстiндемiз десек те болады. Әр ... ... ... ... отырған күрделi мәселелерге жұртшылықтың қызығушылығы еселеп
арта түскенi байқалуда. Тiптi, биылғы жылы елiмiзде iшкi туризмнiң күрт
өсуi де сөз жоқ ... игi ... Әр ... бүкiл адамзаттық iзгi
тұжырымдарға өзiндiк қағидалар мен ұстанымдар қосатынын ойға алып, бiз
жоғарыдағы ... ... “Бiз ... Отанымызға қайтып оралдық”, — деп
қосуымыз керек шығар. Өйткенi, жоғарыда ... ... ... ... әр ... ... ... ауып отыр. Бұрын киелi
Сыр өңiрi — Қызылорда облысы туралы бiлерi тым мардымсыз, Арал теңiзiнiң
көк ... жыл ... күрт ... бара ... деуден аспайтын жұрт өткен жылы
әлемде күрiш бағасының күрт өсуiнен соң бұл аймаққа жиi жалтақтай бастаған.
Осыған ... бұл өңiр ... ... ... өмiр ... ... инфрақұрылымдар мүлдем дамымаған деп үстiрт қана ой түюшiлердiң
саны күн өткен сайын азайып келедi. “...Күнделiктi нәпақасын балықтан
айыратын теңiз тұрғындары ол кезде ... мал ... ... ... тепкен қаяздың етi тұрғанда, қаракесек қой етiн қайтсiн... Арал
жаққа ... ... ... ... ... бал кеспесiн жемейтiн
қарағым-ай, қоңырсыған қой етiне қор болып барасың ... — деп ... ... ... Арал теңiзi мен Қызылорда облысы жөнiнде бiлетiндерi
осы аңыздан аспайтындар да қазiргi күндерi Сыр бойының қасиетi мен
құдiретiн ерiксiз мойындағандары ... ... бәрi де Карл ... ... ... ... — дегенiне сай
шығар-ау. Осы тұста бiр мәселенi айта кету керек, кейiнгi жылдардағы
статистикалық деректер бұрынғы қалыптасқан қасаң ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткiштердiң негiзгi салалары бойынша республикада алдыңғы қатарда
келедi. Салыстырмалы түрде алсақ, облыс құрылыс қарқыны ... ... ... ... орында тұр. Сыр өңiрiнiң қиындықтардан ешқашан
қашпайтын бейнеткеш адамдары қазiр де елiмiздiң ... үшiн ... ... қажыр-қайратын аянып көрген емес. Биылғы жылдың бiрiншi тоқсанында
облыста 100,7 ... ... ... iшкi ... өнiм ... жан
басына шаққанда облыста оның жалпы көлемi 156,6 мың теңгенi құрады. Осы
көрсеткiш бойынша ... ... ... ... ... ... — Шығыс Қазақстан, Қостанай, Ақмола, Солтүстiк Қазақстан, Алматы,
Жамбыл, Оңтүстiк Қазақстан ... ... ... ... Бұл — ... орын ... ерекше құбылыс.
Қазақстанның келешек гүлденуi, тәуелсiздiгiмiздiң баяндылығы мен өркениет
көшiнде кенжелеп ... ... ... жеңе ... тiкелей
сабақтас.Әсiлi, әр iстiң, алға қойған нақты мақсаттардың орындалуы ел
тiзгiнiн ұстап, адамдарға бiлiктi басшылық жасай бiлген, ... ... да ... ... ... ежелден мәлiм. Экономикалық жағдайы
қиын, әлеуметтiк ахуалы аса күрделi Қызылорда облысының тiзгiнiн бұрынғы
қаржыгер Болатбек Қуандықов мырза ұстағалы мұндағы жағдайдың айтарлықтай
оңалғаны ... ... ... ... ... ... аймақтық iшкi жалпы
өнiмдегi өнеркәсiптiң үлесi 42,9 пайызды құрап отыр. Бұл — бiр кездерi
ауылшаруашылығымен ғана аты шыққан, ... өңiр үшiн аса ... ... ... ... ... өндiрiспен тығыз байланысты екенiн нақты
аңғартатыны да даусыз.
Биылғы жылы осы өңiрде қос мереке қатар ... ... ... 190 ... және облыстың жеке шаңырақ көтергенiне 70 жыл
толмақшы. ... өзi ... ... ... тың ... ... қана қоймай,
мұнда түбегейлi өзгерiстердi жүзеге асыруға зор мүмкiндiктер ашып отыр. Ол
үшiн инвестициялық қызметтiң артуы елеулi рөл атқаратыны бесенеден белгiлi.
Сондықтан, 2009 ... ... ... ... ... ... ... 49 млрд. 821 млн. теңгенi құрған. Мұның өзi ... осы ... ... ... ... яки, аймақтың бүгiнде
айтарлықтай қызығушылық туғызып отырғандығының басты кепiлi. Республикалық
бюджет 7 млрд. 485 ... ... ... да көңiлге қуаныш ұялатар
жайт. 2008 жылдың осы мерзiмiне шаққанда 155,2 пайыз, ал жергiлiктi ... ... ... немесе 185 пайыз артық көрсетiм танытуда.
Жалпақ жұртқа аян әйгiлi сөздердi ... ... ... ... ал ... ... Жоғарыда айтқанымыздай, Қызылорда
облысы ежелден-ақ ауылшаруашылығымен аты кең жайылған аймақ. Әлемдiк
дағдарыс қазiр жағдайды айтарлықтай ... ... ... ауыл ... биыл ... ... дамып, айтарлықтай жоғары
нәтижелерге қол жеткiздi. Алдын-ала мәлiметтер бойынша, 2009 ... ... ... ауыл ... ... жалпы көлемi ағымдағы
бағаммен 5 млрд. 515 млн. теңгенi құраған. Түсiнiктiрек етiп айтсақ, өткен
жылдың осы ... ... бұл ... ... ... өзi ... басының айтарлықтай өсуiнен де айқын байқалады. Мәселен, ... ... ... ... iрi ... саны ... өсiп, 255 мың басқа жетiп отыр. Ал ақтылы қой мен ешкi 2,2 ... 920 мың ... ... Алда ... меже тосуда. Қылқұйрықты жылқы
саны 3,6 пайызға артып, 64 мың 400 ... ал түйе 2,5 ... ... ... ... жетiп отыр. Облыс әкiмi Болатбек Қуандықов мырзаның айтуынша,
Қызылорда облысының “Жол картасы” мемлекеттiк бағдарламасы ... ... ... сәйкес республикалық және жергiлiктi бюджеттерден
барлығы 8 млрд.281 млн. теңге қаржы қаралған. Инвестициялық ... ... — 7 ... ... әлеуметтiк жұмыс орындарын кеңейтуге
және жастар тәжiрибесiне 328,7 млн. теңге; кадрлар даярлауға — 491 млн.
теңге бөлiнбекшi. Инвестициялық жобалардың төрт ... ... 210 ... ... ... және ... ... — тұрғын-үй коммуналдық
шаруашылығы жүйесiн дамыту және қайта құрылымдау ... ... құны 2 ... ... болатын 54 жоба қолға алынуда. Осы тұста бiр қуана атап
өтерлiк жайт, соңғы кездерi облыста тұрғын үй ... ... ... ... жолмен даму үстiнде. Мәселен, 2009 жылдың қаңтар-маусым айларында
жалпы алаңы 83 мың 807 шаршы метр болатын заманауи жаңа талаптарға сай
тұрғын ... ... Бұл — 2008 ... осы ... салыстырғанда 112,7
пайыз артық. Ең бастысы, салынып жатқан тұрғын үйлер қандай да биiк
талаптарға сай. ... ... ... ... игi ... жолаушылар тасымалына
да оң ықпалын тигiзгенi айқын аңғарылады. Әрине, мұны заңдылық десек те
қателесе ... ... ... ... ... өндiрiстiң
барлық тiзбегiне оң әсерiн тигiзумен қатар, өзге салалардың да ... ... ... да биыл ... ... ... саны 54 мың 320 ... құрады, яғни былтырғы жылмен
салыстырғанда 103,1 пайызды құраған. Сөз жоқ, алмағайып заман, күрделi
кезеңдерде атқарылып жатқан ... ... ... ... саны ... ... де заңдылық. Ел iшiнде ертеңгi күн —
келешек үшiн атқарылып жатқан iстерге күмәнмен қараушылар арамыздан көптеп
табылары да түсiнiктi. Бiрақ, Қызылорда ... ... ... ... әлемдiк қаржы, экономикалық дағдарыстың жұртшылыққа ауыртпалығын
жеңiлдетiп қана қоймай, өңiрде үлкен серпiлiс әкелгенi даусыз. Әсiресе,
елiмiзде үлкен алаңдаушылық туғызып отырған әлеуметтiк ... ... ... ... жөн. Жыл ... берi ... бойынша 16387 жаңа
жұмыс орны ашылған. Және бiр айта кетерлiгi, осының 6803-i тұрақты жұмыс
орындары. Халықтың тұрмысы ... ... ... көмек көрсету де
тұрақты түрде жүргiзiлiп келедi. 2009 жылдың 1-шiлдесiнде жергiлiктi
бюджеттен аз қамтылған 3265 кедей ... 104,3 млн. ... ... көмек, ал 18114 отбасына 284,9 млн. теңге тұрғын үй көмегi
төлендi. Тағы бiр ... ... ... ... ... ... азаматтардың барлығы тұрақты жұмысқа орналасты. Облыс аумағындағы
әлеуметтiк жағдайды одан әрi ... ... ... ... үшiн ... ... 1 млн. теңге бөлiнуi ауылдардың көркейiп, абаттануына ... ... де ... Бұны ... ... отыруымыздың тағы бiр
себебi бар. Жалпы Қазақстан экономикасы жарты жылдық көрсеткiш бойынша
iлгерiлеуге қол ... ... ... тұра ... ... ... ... жұмыспен қамтамасыз ету күнделiктi өмiрдегi
өзектi әрi басты мәселелердiң бiрi болып қалуда. ... ... ... ерекше көңiл аударылып, облыстық әкiмшiлiктiң тұрақты назарында болып
отыр. Облыс бойынша жастар тәжiрбиесiмен 1404 жас азаматтарды ... ... жыл ... берi 1473 жас ... ... жұмысқа
орналастырылған. Бұл — өткен жылғы осы мерзiммен салыстырғанда 105 пайызды
құрайды. Аталмыш бағыттарға республикалық ... 35 млн. ... айта кету де ... «Нұр ... ... облыстық бөлiмшесi
көптеген оңды iстерге мұрындық болып отыр.
Қызылорда қаласының әкiмi Мұрат Ергешбаев мырзаның пiкiрiнше, ... ... қала ... ... ... ... өз iсiне ... үлкен жауапкершiлiк жүктеп отыр. Қызылорда қаласының атақты
түлегi, Пекин Олимпиадасының чемпионы, ауыр атлетшi Илья Ильин өзi ... екi ... ... ... ... мұрындық болып отырғанын
көпшiлiк бiле бермеуi мүмкiн. Қала әкiмшiлiгiмен қоян-қолтық жұмыс iстеп
келе жатқан адал азаматтың оң ниетiн қолдауда әкiмшiлiк те ... ... ... спорт алаңының аумағына 680 шаршы метр шым төсеу толығымен
аяқталды. Жалпы, қалада биыл 100-ден астам балалар спорт алаңдары толығымен
жабдықталды.
Қызылорда қаласы ... 100 көше ... ... және қаланы
абаттандыру одан әрi жалғасуда. Әсiлi, қала күтiмi, оны безендiру
күнделiктi назарда ұстауды талап ететiн аса күрделi мәселе екенi ... ... ... ... де таяу жылдарда қала тұрғындарының
тұрақты демалыс аймағына, ... ... ... мақтанышына
айналарына күмән жоқ. Жағажайдың жалпы аумағы Сырдария өзенiнiң екi ... ... ... қоса ... 16 ... ... ... Су бассейнiнiң екi жақ бетiндегi жағажай аумағына iрi түйiршiктi ... су ... ... 30 дана ... балалар бассейнi орнатылды.
Педальдi кiшi қайықтар, 4 электрлi моторлы қайық пен 4 дана шыны
пластикалық қайықтар және 2 су ... ... ... ... серуендеудi
сүйетiн жандардың талабын толық қамтамасыз ететiнi сөзсiз. Жаңа ... ... ... сай жағажай кешенi елiмiздегi кез-келген қала
тұрғындары үшiн мақтануға тұрарлықтай. Адамдар осы арқылы-ақ өздерi туып-
өскен Қызылорда қаласы үшiн болашақта орынды ... ... ... ... Қала ... ... мен ауысымды 500 келушiге
арналған емхананың құрылысы да кез келген ... ... ... ... ... ... толықтай қамтамасыз етiлген бұл емхана
құрылысының жалпы құны 1 млн. 36 мың теңге. Әсiресе, ... ... ... 1248 ... мектептiң құрылысын ерекше бөлiп атау
керек. “Асар-Холдинг” жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгi құрылысын толық
аяқтап қалған айтулы мектеп алдағы ... ... ... ... кең ... айту ... бұл жай ғана қарапайым мектеп емес, елiмiзде қолға
алынып жатқан оң iстердiң тұтас бейнесiндей бiрегей ... ... ... әрбiр елдiмекен, әр қаласында салынса ғой деп қызығатын оқу
ордасы. Қорыта айтсақ, Қызылорда облысындағы “Жол картасы” мемлекеттiк
бағдарламасы аясында атқарылған оң ... ... шығу оңай ... Сыр өңiрi күн ... қайта түлеу үстiнде. “Жол картасы” болашаққа
сенiмдi жол ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қызылорда қаласының табиғи – экологиялық жағдайлары63 бет
Кәсіпорында өндірілетін өнім64 бет
Мұхтар ӘуезовтIң өмIрбаяны мен ғылыми - творчестволық көзқарасының қалыптасуы42 бет
Отаншылдық мұраты – жасампаздық6 бет
Арал, Балқаш, Каспийдің экологиялық проблемалары8 бет
Инвестициялық ахуалды қалыптастырудың теориялық аспектілері73 бет
Педагогикалық ұжымдағы қарым – қатынастардың әлеуметтік психологиясы10 бет
Радиоактивті химиялық, биологиялық зақымдану кезінде халыққа көмек көрсету11 бет
Химиялық қару жайлы9 бет
Қазақстан Республикасындағы шет елдер инвестициясы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь