Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасының экономикалық мазмұны мен нәтижелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
I. Тарау.Ақша реформасының қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1 1993жылғы Ақша реформасының себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 1993 жылғы Ақша реформасының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.3 Реформа жүргізудің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

II. Тарау. Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасының экономикалық мазмұны мен нәтижелері (номинализм) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
2.1 Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы . теңгенің енгізілуі және тұрақтылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен қатар өмір сүріп келеді десе болады. Ғасырлар бойы ақша өзгеріп отырған және бүгінде олардың жағдайы аяқталған, соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи дамуы процесінде жалпыға бірдей эквивалент формасында әр алуан тауарлар болған: мал, тері, бақалшақ, металл бұйымдары және т.б. Мұның. барлығы тауар өндірісі мен тауар айналысынын болуына негізделген ақша кажеттігінің себептерін түсіндіреді.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды бейнелейді. Бұл жерде ақша бес түрлі қызмет атқарады: құн өлшемі, айналыс кұралы, төлем құралы, қазына жинау және қорлану кұралы, дүниежүзілік ақшалар.
1. Ақша, несие, банктер. Алматы. 2001ж.
2. Мамыров Н. Микроэкономика. Алматы. 2004ж.
3. Жүнісов Б. Нарықтық экономика негіздері.- Алматы,1999ж.
4. Назарбаев Н. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы.- Алматы,1999ж.
5. Шеденов Ө. Жалпы экономикалық теория.- Алматы,2003ж.
6. Серкебаев Б. Қазақстан несие жүйесіндегі мәселелер // Қаржы-Қаражат.-1999.-№6
7. Рустемов К. Ақша реформасы уақыт сыны.//Қаржы-Қаражат.-2000.-№1
8.Әлімов Қ. Салық халық несибесі // Қаржы-Қаражат.-2001.-№5
9.Мамыров М. Государство и бизнес.-Алматы,2002
10. Байдүйсенов А. Жауапсыздық жарға жығады // Қаржы-Қаражат.-2000.-№5
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
......................................2
I. Тарау.Ақша реформасының
қажеттілігі.............................................4
1.1 ... Ақша ... 1993 ... Ақша ... ... ... шетелдік
тәжірибесі............................................7
II. ... ... ... 1993 ... ақша реформасының
экономикалық ... мен ... ... ... ... ... – теңгенің енгізілуі және
тұрақтылығы.................................................................
...............................10
Қорытынды...................................................................
..............................21
Пайдаланған ... ... ... ... болуымен қатар өмір сүріп келеді десе
болады. Ғасырлар бойы ақша өзгеріп отырған және ... ... ... ... фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи дамуы процесінде жалпыға бірдей эквивалент
формасында әр алуан тауарлар ... мал, ... ... ... және т.б. ... ... ... өндірісі мен тауар
айналысынын болуына негізделген ақша кажеттігінің ... ... ... ... ... ... және бөлу ... арасындағы экономикалық қатынастарды бейнелейді. Бұл жерде ақша бес
түрлі қызмет атқарады: құн ... ... ... ... ... ... және ... кұралы, дүниежүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы ... Егер де ... ... алу - сату ... ... бірдей
эквивалентпен алтынмен жүргізілсе бұл күндері қағаз және несие ақшалармен
жүзеге асуда.
Ақша ежелгі ... ... ... Олар ... ... ... шарт және өнім ... ... - бұл сату ... ... үшін жасалынған еңбек ... ... ... (зат), оны өндірушілердің ... ... ... ... ... формасын қабылдайды.
Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы ... ... ... кез ... зат ... бола ... (нақты еңбекпен ... ... құны өз ... ... немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны ... ... ... ... ... ... тауарлық
формаға ие емес, өйткені оның ... ... ... ... ... тауар қажетті
тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша
айырбас құны ретінде көрінеді. "Айырбас құн ... ... ... және ... бірге өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша".
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ... ... ... ... ... ... және тек қана ... теңестіру жолымен табылады.
Тауарлар және ақшалар бір және осы тауар ... ... ... бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-
біріне ауысады.
Курстық жұмыстың мақсаты, Қазақстан Республикасындағы 1993 ... ... ... ... ... жұмыс «Ақша реформасын жүргізудің себептері мен қажеттілігі»,
және «Қазақстан Республикасының 1993 жылғы ақша ... ... мен ... ... екі бөлімдерден және ... ... ... ... және ... ... ... тұрады.
1. Ақша реформасын жүргізудің себептері мен қажеттілігі.
1.1 1993 жылғы Ақша рефорасының себептері.
Ақша реформасын өткізудің қажеттігі. Революцияға ... ... ... жж. ақша ... ... алтын монета айналысы
бар алты монометаллизм жүйесі ... ... ... күміс және мыс
монеталар жүрді. Негізгі ақша белгілеріне 92% ... ... ... банктің несиелік билеттері жатты. Ақша массасының басты бөлігін
алтын монеталарға ауыстырылатын ... ... ... ... да
оларға деген халықтың сенімі болды.
Мемлекеттік шығыстарды жабу мақсатында үкімет ірі ... ... ... Ұсақ ақшалар ролін чектер, бондар, маркалар және ... ... ... ... ... ақша ... ... құлдырауы
басталып, оның Қазақстанға да өзіндік ықпалы ... ... ... ақша ... ... ... нашарлай түсті. Үш жыл ішінде
(1913-1920) айналыстағы қағаз ақшаларының ... 48 ... ... ... Ақша 10 мың ... ... 1919 ж. алғаш рет кеңестік
мемлекеттік билеттер, кейіннен РСФСР-дің есеп ... ... ... Түркістанда, Солтүстік Кавказда, Кавказда, Қиыр Шығыста
және ... ... ... ақша ... ... ... Ақша ... сан алуан түрлі болды. ... ... ... ... ... (казіргі Алматы) шығарылды.
Жетісулық несиелік билеттер Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Бұл
туралы несиелік ... бет ... ... жазу
куәландырады. Дүние жүзілік тәжірибеде мұндай ... ... ... ... органдарының иелігінде мұндай бағалы ... 275 пуды ... олар ... ... ... саналды.
Бірақ бұлар қаржылық жағдайды нығайта аламады. "Верненск рублі" күн сайын
құнсыздана ... ... мен ... ... ... интервенттер,
шетелдіктер және ақ гвардия "үкіметі" өздерінің ақшаларын басып шығарды.
Олардын бағамдары әр түрлі болды, және олар ... ... ... ... нәтижесі: шаруашылық қатынастардың
натуралдануы мен ... ... ... ... табылды. 1920 ж.
соңынан бастап ... ... ... беру ... ... жылдары
пәтерақы және коммуналдық қызметтер үшін төлем төлеу алынып тасталды.
Оқущыларға тегін киім ... ... ... ... ... яғни ... ... эквивалент (мысалы, етік жұбы 30 ... ... 1 пуд қара ... ... ... 3 фунт ... және т.б.)
түрінде жүзеге асырылды.
Ақша реформасын өткізудің ... ... ... ... ... ... ... жақсаруы: әр
түрлі өнеркәсіп салаларындағы өнімдер ... ... ... артуы, ауыл шарушылығының ... ... ... мақта), тауар ... ... ... ... ақша ... бірқалыпты болуының
екінші бір алғышарты - бұл ақшаның алтынмен қамтамасыз етілуі. ... ... ... ... Мемлекеттік банктің алтын валюта
резерві 6,7 ... 31 млн ... ... өсті. 1922 ... ... ... және тастарды еркін ... ... ... оған ... ... ... мемлекетке тапсыруға
міндетті болатын. Бағалы металдардан жасалған ... мен ... ... алу мен ... ... ... өзі ғана жүргізуге
монололиялық ... ... ... ... ... басты бір қадамына 1922 ж.
мемлекеттік ақша белгілерін шығару жатты. ... 1 ... ... ... мың ... ... Ақшаларды қайта есептеу ... төрт ... ... ... әдісі) арқылы жүргізілді.
1922 ж. 1 мамырынан бастап, барлық есептесулер жаңа ақшалармен жүзеге
асты. Айналыстағы ескі ақша белгілерін 1923 ж. 1 ... ... ... рет ... ... 1923 ... ... 1 рубль 1922
жылы 100 рубльге немесе бұрынгы кеңестік ақша ... бір ... ... ... ... ... ақша ... бір
қалыпқа келтіру жөніндегі ұмтылыстарды куәландырды. ... де ... ... болмады.
1.2 1993жылғы Ақша реформасының түрлері.
Ақша реформасы екі кезеңде жүргізілді. 1922 ж. 25 шілде және ... ... ... ... 1, 2, 3, 5, 10, ... 50 ... ... банктік билеттерді шығару туралы ... Бір ... ... ... ... ... (7,74234 г алтын) 10
рубльге теңесті. Мембанк червонецтерді кәсіпорындарда вексельдік және
тауармен қамтамасыз ... ... беру ... ... ... Бұл тауар
айналысының қажеттілігімен байланысты червонецтерді шығаруға ... ... ... сипаты олардың қарызды өтеу
барысында банкке ... ... ... Вексельдер мен тауарлы-
материалдық бағалылықтардан басқа да червонецтер эмиссия ... ... және ... ... қамтамасыз етілді. Банктік билеттер алтынға
айырбасталмады, бірақ банк червонецтердің алтын рубльдегі ... ... ... ... ... ... ... червонец
жалғыз ғана тұрақты валюта болып табылды.
Сауда-саттықтың және банктік несиелердің ұлғаюына қарай червонецтер ... ... ... Олар айналыстағы барлық ақша массасынын ... ... ж. - 15%, ... ж. - 37%, және ... ж. -74%
құрады. Кәсіпорындар арасындағы барлық ақшалай есеп айырысулар, мемлекеттің
кірістері мен шығыстары және баска да ... ... ... ірі ақша ... да олар көбіне көтерме шаруашылық
айналымына қызмет ... ... ақша ... ... ұсақ ... олар ұсақ бөлшек сауда және базар айналымында қызмет ете берді.
Шын мәнісінде елде екі ... ... ... ... қалыптасты:
Мембанктің несиелеу барысында шығарған червонецтері және Халыкаралық қаржы
комитетінің бюджет ... жабу ... ... ... ... ... ... айналысы - халық пен елдің экономика жағдайына
катты есер ... ... ... ... ... ... ақшалық
белгілерінде берілді. Шаруалар өздерінің өнімдерін кұнсыз ... ... ... ... жылы ... ақша массасы астрономиялық санға - 762,3
квадрильон рубльге (квадрильон - бұл 15 нолі бар ақша ... ... ... ... нақты құны (червонецтегі) 15,2 млн рубльді құрады.
Кеңестік ақша бірліктерінің құнсыздану қарқыны орташа және ... ... ... әкеліп соқты. Сөйтіп, ұсақ ақшалар
ретінде әр түрлі ақшалар, ... ... ... ... ... .Реформа жүргізудің шетелдік тәжірибесі.
Тауар шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік ақшалар
қызметінің пайа болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар ... ... ... ... және ... алу ... ... қызмет етеді.
Бұл қызметті бастапқыда толық бағалы ... ... ал ... ... (шетел валютасы) атқарды. 1867 жылы Париж келісімі
дүниежүзілік ақша ... ... ... бекітті.
Егер де елдің ішінде ақша ұлттык ақша бірліктері ... ... ... ... ал одан ... жерде К. Маркстің айтуынша: "ақшалар
өзінің ұлттық ... ... ... кымбат бағалы металл формасын
киеді"1, яғни жалпыға бірдей эквивалент формасына өтеді.
Бірақ алтын айналысы тұсында да ... ... есеп ... ... ... валюталары қызмет етті. 1913 ж. халықаралық есеп
айырысулардың 80%-зы ағылшын фунт ... ... ... ... жүзеге асырылды, ал ... ... ... ... ... ғана ... ... (1944 ж) мемлекетаралық келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік ... ... ... ... дүниежүзілік
ақшалардың жаңа формалары: СДР - арнайы қарыз алу кұқығы; ЭКЮ - ... алу ... ... ... Ал 1999 ж. 1 ... ... ... елдердің ортақ ақша бірлігі "еуро" айналысқа шықты.
Демек, дүниежүзілік ақшалардың ... ... ... ... ... ... өту ... кеш те болса қайталауда.
Қазірғі уақытта дүниежүзілік несиелік ... ... ... одан әлі ... жоқ. ... шарты есептесу бірліктерінің (СДР,
ЭКЮ) өзіндік меншікті құндары жок, сондыктан да олар ... ... ... ... ... алмайды. Бұл қызметті тек қана алтын
нарығындағы операциялар арқылы алтын атқарады.
2. Қазақстан Республикасында 1993 ... ақша ... ... мен ... ... Республикасының ұлттық валютасы – теңгенің енгізілуі және
тұрақтылығы.
Бір адамның ауыстыратын ақшасының ең ... ... 1000 ... Ал ... 200 ... ... мөлшерде айырбастауға
рұқсат етілді. Белгіленген лимитен жоғары сомада ақшасы бар адамдарға табыс
көздері туралы декларациямен арнайы комиссияға бару керек ... ж 23 ... ... бір ... ... беруге де шек қою
енгізілді. Салымдарды тек қана жинақ банктері ... ... ... ... 500 ... ... сомада бере отырып, ол туралы төл-
кұжаттарына белгі қойылды.
"Павловск" реформасы нәтижесінде айналыстан 8 млрд ... ... оның ... ету заңдылығы дәлелденбеген болатын.
Бірақ бұл шара рубльдің сатып алу қабілетінің ... әсер ... ... ... ... өсуінде байқалды.
Қайта құру жағдайында өндірістің құлдырауымен бірге айналыстағы ақша
массасының өсуі қатар жүрді. Тауарлар мен азық-түліктер ... ... ... Бұл үшін ... ... 1,63 млрд ... ... алтынды
сатудан тусірді: 1989 ж. - 300 т., 1990 ж. - 234 т.
1990 ж. нақты ақшаның эмиссиясы 25 млрд ... ... бұл ... қоса ... ... ... ... ақша массасы бос тұтыну
нарығына сай келмеді.
1991 ж. ... "1961 ... 50 және 100 ... ... ... КСРО Мембанкінде төлем ретінде қабылдауды және ... ... ... мен ... ... ... ... шектеу туралы" Президенттің Жарлығы мен КСРО Министрлер Кабинетінің
қаулысы кабылданды. ... 1991 жылы ... жаңа ... Жеке ... ескі ... жаңа ақшаға айырбастауына не бары үш
күн берілді.
КСРО ыдыраған соң кеңес валютасы - ... ... ... ... ... қоса алғанда, тәуелсіз мемлекеттер аумағында айналыста
жүре берді. Әр ... ... ... ең ... жаңа мемлекеттердің
саяси тәуелсіздікке ұмтылысы, сондай-ақ тез қалыптасып үлгерген заңдармен
экономиканың социалистік директивті ... ... өтуі ... ... ... ... сақтау аумағы сәтсіз үзілді.
КСРО ыдырағын соң ақшаны дезинтеграциялау процесі өте ... және ... ... ... ... ... ... аяқталды.
КСРО республикаларының егемендігі жариялағаннан кейін барлық 15
ұлттык банктер бір-біріне тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... біріне несиелік экспанциялау жатгы.
Мысалы, Украина ... ... 1992 ж. ... ... беру
көмегімен кәсіпорындардың міндеттемелері бойынша өзара есеп ... Бұл ... ТМД ... ... ... банктері қайталады.
Ресей қолма-қол рубльді шығаруда ... ... ... ... ... ... ... ішкі тұтыну нарығын
басқа республикалардың сатып ... ... ... ... ... шығаруға тырысты. Мұндай жағдайлар,
Украинада, Литва, Латвияда және Әзірбайжанда болды.
1992 ж. ... ... ... ... корреспондентік
шоттарындағы ақша каражаттар ... және ... мен ... ... арасындағы төлемдерді күнделікті екі жақты өзара
есеп айырысу талабын ескере отырып, ... ғана бұл іс ... ... ... құрылуына әкеліп соқтырады. ... ... ... ... ... ... осы ... белгілі болды, сөйтіп
1992 ж. маусым-шілдеде Эстония, Латвия, 1992 жылы ... ... жылы ... ... мен ... ... өз ... енгізе бастады. 1993 жылы мамырда Қырғызстан, тамызда
Грузия ұлттық валюталарын ... Бұл ... ... ... ... (1995 ж. Тәжікстанды қоспағанда) Түрікменстан, Өзбекстан, ... және ... (1993 ж. ... ... Бұл ... ... ... Ресей орталық банкінің 1993 ж. ... ... ... ... соң ... ... ... онын қатарында Қазакстанның рубль аумағын қалпына келтіруге
деген ұмтылысынан еш нәтиже шыкпады.
1992 ж. 9 ... ... ... ... қолі ... "Рубльді
ресми төлем құралы ретінде пайдаланатын мемлекеттердің біртұтас ақша жүйесі
мен келісілген ақша-несие және валюта саясаты туралы", ... 1993 ... алты ... ... ... ... жаңа типін құру
туралы да ... ... Бұл ... ... ... екі ... келісім
сөздер жүргізуі текіқана ... ... ... ... ... ... ... байланысты шараларын
жүргізуді созып жіберді.
1991 жылы ... ... ... ... ... ... басқа
мемлекеттерімен бірге "рубль аумағында" қала берді. 1992 ж. айналысқа ... 1000 ... ... ... ... ... ... жұмысын
тоқтатқан КСРО Мемлекеттік банкі атап көрсетілді. 1992 ж. маусым ... рет ... 5000 ... ... 10 000 және 50 000 купюрлары
шығарылды.
Сөйтіп, Ресей Федерациясында және одан ... ... ... үш ... ... жж. Кеңес ақшалары, 1992 ж. кеңес ... 500, 1000 руб.) ... ... ... шығарған ақшалары, 1993 жылдың
бірінші жартысында шығарылған ... ... ... ж. 23 ... ... ... ... 1961-1991
жж. кеңес ақшаларының белгілерін, сондай-ақ 1992 ж.1 5000 және ... ... алу ... ... ... ... бір апта ... ... 35 мың ... ... ... Республикасы Президенттің Жарлығымен екі күн өткен соң
айырбас мерзімі 1993 ж. 1 ... ... ... ... айырбас шегі бір
адамға 100 мыңға дейін ұлғайтылды.
Ресейдегі ақша реформасы ескі ... ... ТМД ... оның
ішінде Қазақстанға қарай жаппай ығысуына жол берді.
1992 ж. бірінші жартысында-ақ Қазақстан ... ... ... ... ... ... өз ... шығаруға бетбұрыс жасаған
болатын. Жаңа ақшаларды шығаруға ағылшынның "Хариссон" фирмасымен ... ... 1993 ж. 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... ... ... жасаудан қорғанатын 18 дәрежесі бар.
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
"Қазақстан Республикасына Ұлттық валютаны енгізу туралы" Жарғыға кол ... ... 1993 жылы 15 ... ... 8-ден ... ... ва люта -
теңге енгізілді.
КСРО Мембанкінің және 1992-1993 жж. Ресей ... ... ... ... ... 20 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қолма-қол ... ... ... ... ... ... айырбасы 1 тенге үшін 500 рубль айырбас бағамы
бойынша жүргізілді.
Қазақстан Республикасының 16 ... ... ... ... 100 ... шегінде ақша айырбастай алды. Айырбас бір рет қана ... ... ... белгі соғылды. 100 мыңнан асатын рубльдер арнайы жеке ... ... оны 6 ай ... ... ... құқысыз болды.
Лимиттен асқан қаражаттардың шығу тегінің заңдылығын арнайы кұрылған
комиссия ... ... ... ... бұл ... ... ... қарашадан 18 қарашаға дейінгі аралықта халық теңгемен және рубльмен
де есеп айырыса алды. Сондықтан ... ... сол ... ... ... ... және ... ақылы қызмет көрсететін тұлғалардың
ақшалай ... ... ... ... - ... 1961-1993жж. 1,
3, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рубльдегі ақшаларды 1993 ж. ... ... ... шамасынан аспайтын сомада, 1,3 коэффициентке
түзетілген шамада қабылдады.
Кәсіпорындардың баланстарындағы рубльмен берілген ... ... екі күн ... (15-16 ... ... ... Қолма қол
ақшаны айырбастау және активтер мен пассивтерді қайта есептеу кезеңінде
банктер клиенттермен операциялар жүргізбеді.
Қазакстан ... ... ... ... валюталық бағамын: 1
доллар = 4 теңге 70 тиын шамасында белгіледі. Келесі жылдары ол бірден өсіп
кетті. ... ... баға мен ... да ... өсуі ... ірі ақша купюраларын қажет етгі. 1994 ж.
бастап 200, 500, 1000 және 2000 купюрдағы ... ... ... 1995
ж. ұсақ тиындар біртіндеп айналыстан ... ... ... ... мыс-
никельден жасалған 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға ... ... Абай ... жүз жылдық мерейтойының құрметіне ... ... ... ... 1995 ... ... ... жолы"
жиынтығын құрайтын жоғары сыныпты төрт алтын монеталар шығарылды. ... 57,54 г ... ... 1, 2, 5 және 10 мың теңгелік алтын
монеталар кірді. Жиынтық 816 ... ... ... ... ... ... тұрақты 1 төлем
құралы болып қана ... ... ... ... ... және ... тұрақты валюталар ... ... ... ... ... әрі карай оның сыртқы
және ішкі тұрақтылығын қамтамасыз етуді ... ... ... теориясы меркантилистердің металлизмге карсы іс-
әрекеті болып табылады. Тауар өндірісі мен айналымының ... ... ... вексель, банкнот түріндегі несиелІк айналыс құралдарына
жартылай ауыстыру ... орын ... ... мен ... ... ішкі байланыстарды жоққа шығара отырып, номиналистер құн
белгілерінің жүру ... ... ол үшін ... металдық құрамын
белгіледі.
Номинализмнің негізгі ережесі төмендегідей:
- ақша идеалды есеп ... ... ... және олардың
көмегімен тауарлардың айырбас құны ... бұл ... ... да ішкі ... ие ... Сонымен номиналистер
ақшаның құндық жаратылысын толық жоқка ... ... ... техникалық
айырбас құралы ретінде қарастырады. Адам Смиттің (1723-1790) айтуынша, ақша
- бұл айырбас процесін жеңілдететін техникалық дөңгелек, айырбас және ... Ол ... құны екі ... ... ие деп санайды:
- қандай-да бір затгың пайдалылығын көрсетеді;
- басқа тауарды сатып алу ... ғ. ... және XX ғ. ... саяси экономияда номинализм үстемдік
ете бастады. Бірақ бұрынғы номинализмнен айырмашылығы оның объектісіне
қағаз ... ... ... ... мәні неміс экономисі Кнапптын ("Государственная теория
денег", 1905 ж.) еңбегінде жақсы ... Оньң ... ... ... ақша - ... ... өнімі, мемлекеттік биліктің туындысы; .
- ақша - мемлекеттік хартальдік төлем құралы, яғни ол ... ... ... ... белгілері болып табылады;
- ақшаның негізгі қызметі - төлем құралы.
Кнапп ақшаның мәні оның материалдық белгісінде ... ... ... ... ... нормасында деп жазады.
1929-1933 жж. экономикалық дағдарыс тұсында номинализм әрі қарай дами
түседі. Сөйтіп, Дж.М. ... (1930 ж. ... о ... ... ... ... "арбаның бесінші дөңгелегі" деп хабарлайды. Ол
идеалды ақшаларға қоғамның өркендеуін үнемі камтамасыз етіп ... ... ... Ол ... ақшалардың алтынды айналыстан шығарылуын,
Кнапп теориясының жеңісі деп қарастырды. Кейнс барлық өркениетті ... ... ... ... ... ... жүзеге асты
деп санады.
Ақшаның номиналдық теориясы жағында белгісіз американ экономисі П.
Самуэльсон да ... Ол ... ... ... ғана ... ... ал алдағы уақытта ақшалар шарты белгілерге айналауда деп ... ... ... қағаз ақшалар дәуірі алмастырды. Қағаз ақшалар
ақшаның мәнін, олардың ішкі табиғатын ашады. Ақша ... ол ... ... ... "Золото в экономике современного капитализма" атты
монографиясында кызықты ... ... ... барлық тауарларға қарсы
тұратын жалпыға бірдей эквивалент ретінде, алтын туралы ережені қайта қарау
керектігін айтады. ... ... ... ... ... ... ... айналыстан шығып қалғандығына сілтеме жасалады. С.М. Борисовтьщ
айтуынша "ұлттық ақша ... ... ... мәні ... ... олар ... ... қозғалысына кызмет етуде, осы ... ... ... ... тұра ... және тауарлар бағаларын меншікті ... ... ... ... ақшалардың пайда болуы металл айналысының объективті
заңдылықтары мен ... ... ... ... ... ақша ... деген қосымша кажеттіліктерімен байланысты.
Бірақ қағаз ақшаның шығу тарихы б.ғ.д. I ғ. тән, яғни ол ... ... ... ... Бұл уақытта Қытайда ақ бұғы
терісінен жасалған ... ... ... Ақ ... барлығы императордың
меншігінде болған.
XIII ғ. Марко Поло Қытайда ағаш қабығынан ... ... ... ол сол ... ... ... ... Бұл ақшалардың төрт бұрышты
пластин формасы және олардың ерекше ... мен мөрі ... ... алу ... де әр түрлі болды.
Нағыз қағаз ақшалардың ... ... ... ... ... байланыстырады.
XVII ғ. алдындағы капиталистік тауарлы өндірістің дамуымен
қағаз ... ... өріс ала ... ... ақшалар 1690 жылы
Солтүстік Американың Британиялык отар елдерінде.. 1716 ж. ... ж. ... 1762 ж. ... ... болды. Ресейде
алғашқы ... ... 1769 жылы II ... ... пайда болды.
Халық арасында ... ... деп ... себебі оның бетінде
императордың ... ... ... ... ... ... ақшалар барлық елдерде
болды.
Сырттай қарағанда, қағаз белгілері ... ... ... ... ақшаның орнын алмастырушылар тәрізді әсер ... ... ... ... олар ... ... номиналды құнының ... ... ... ... пайда болды.
Металл ақшадан қағаз ақшаға ауысу себептері:
1.Металл ақша айналысы өте кымбат больш келеді және ... ... ... ... ... ... өндіру айналыс
құралдарына деген шаруашылықтың кажеттілігенен әлдеқайда төмен.
2. ... ... және ... ... ... (ремедиум) пен ... ... ... ... ... ... Михайловичтың тұсында (Петр І-дің әкесі),
яғни 1654-1662 жж. құны ... емес мыс ... ... ... тиын ... фунтынан - 10 сомдык монеталар ... ... ... ... ... құрады. Бұл ... ... ... ... ... шаруалар, кәсіпқойлар, саудагерлер
ақшаның кұнсыздануынан көп зардап шекті. Осыған ... 1862 ж. ... ... деп аталған көтеріліс болды. Мыс монеталарын жасау
тоқтатылды, 100 мыс ... ... 1 ... тиын ... ... шығындарын қағаз ақшаларды жабу үшін ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде "континентальдық ақшалар" шығарды.
Д
Осыған байланысты, К. ... атап ... ... ... ... ... әр түрлі ... ... ... ... бір ... қағазға дейін жұқарды".
Қағаз ақшалар ақшаның номиналдық құрамынын ... ... ... ... ... кұн белгісінің ақырғы формасы.
Қағаз ақша - мемлекеттің өз ... табу ... ... металға айырбасталмайтын, еріксіз номиналға ие ... ... ... ... ... ... олар алтын ... ... ... ... ... ... толық құнсыз болып келеді, себебі, өзінің ... ... ... ... ... шығындар өте аз. ... ... ... болып
тұрған кезде ғана олар өздерінің сатып алу ... ... ... ... тыс ... айналыста олар бар болғаны - бір ... ... ... "нағыз" ақшалар (алтын) айналыста өзінің меншікті құнының
арқасында жүрсе, ал қағаз ақшалар ... ... ... ... болады. Мемлекет сол ... ... ғана ... еріксіз
өзіндік құн белгілейді. Бұл жерде ол ... ... ақша ... құнын белгілеп, кез келген купюрды шығаруы ... ... 1993 жылы ең ірі ... 100 ... 1994 жылы ... 500 ... ... шығарылған болтын.
Алтынның белгілері ретінде қағаз ақшалар пайда болды. Ақша ... ... ... ... ... ... ... түрде
белгіленіп, бірақ оның кұны ... ... да ... ауыстырылмаған. Бірақ ... ... ... шығарылған қағаз ақшаларды толық номиналдық
бағасы бойынша алтынға ауыстырған кездері болған. ... ... ... ... ... алтынға және шетел валютасына
сатылып - сатып ... ... ... ... ... ақшалардың өздерінің меншікті құны болмағандықтан да, ... ... ... қызметтерін толық кұнды ақшалардың қызметтері
арқылы атқарады.
Алтын стандартын алып ... ... ... ... ... ... атқара бастады.
Қағаз ақшалардың меншікті құндарының болмауына байланысты ... ... ... тұрақсыз және құнсыздануға икемді ... ... әр ... ... байланысты болады: бюджет тапшылығы
әскери және баска да өндірістік емес шығыстарды ... ... ... ... ... балансының салдарының алтынға дүниежүзілік ақша
ретінде сұраныстың ұлғаюы; енбек өнімділігінің ... және ... ... ... барлығы бағаньң өсуіне әкеліп соғады. Халыкты әлеуметтік жағынан
қорғауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... отырады. Халык тұтынатын тауарлар өндірісі өспейінше баға өсе
береді. Баға - ... - ... ... тізбек айнала береді.
Жалпы алғанда кағаз ... ... бұл ... тән ... өмір ... ... қажеттілік ол тауар өндірісі және
тауар айналысының болуына негізделеді. Кез ... ... ... ... ... ... табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша
айналысы ... онда ... ... да ... XVI ... ... (1516 ж.) ... социализмнің негізін
қалаушы Томас Моор өзінің "Жаңа Утопия ... және ... ... ... ... ... ... еңбегінде: "Алдау, ұрлау, тонау... кісі
өлтіру заң тәртібімен қатаң ... кім ... ... де ... ... ала ... мүмкіндігі бар жерде алдымен ақша құрымай,
олар да жоғалмайды, ... ... ... ... ... адамдардың
алаңдаушылығы, қайғысы, қиыншылықтары және ұйқысыз түндері де ұмытылар еді.
Егер ақша адам ... ... ... онда ... ақша
қажеттілігінен туған кедейліктің өзі де жойылар еді".
Т. Моор тағы ... ... "Қай ... ... барлық нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін ... онда ... ... ... ... ... ағысының болуы мүмкін емес.
XIX ғ. Социал утопистері - ... ... Грей және ... ... ... ... ... тауар өндірісін сақтай
отырып, ақшаны жоюдың жобасын ... және оны ... ... ... ... де ... Қазан революциясынан (1917) кейін,
азамат соғысы жылдарында ... ... ... ... ... жою сәті ... яғни ... өзі осыған алып келді
деген ... ... бола ... Керек десеңіз ауыл шаруашылық
өнімдерін өнеркәсіп өнімдеріне ... ... ... ... оның бәрі сәтсіз аякталды.
С.Г. Струмилин ақшаның орнына енбек бірліктері -тредаларды, ... ... Смит ... ... ... ... ... ұсынды.
Осыған байланысты К. Маркс былай дейді: ақшаларды жоя отырып, біз
қоғамдық дамудың ең жоғары сатысында (коммунизмде) ... ... ... ... сатыға {алғашқы кауымдық құрылысқа) қайта оралар ... ... де ... - ол ... ... да ақша ... олар бар
және бола береді.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала ... ... ... ... ... - ... бірдей эквивалент, ерекше тауар, онда ... ... құны ... және оның делдал ретінде қатысуыменен тауар
өндірушілер арасында ... ... ... үздіксіз жасала бередІ.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі ... ... ... ... басқа барлық тауарлардың кұнын бейнелеу касиеті, оның табиғи
қасиеті емес.
Қорытынды
Сонымен айтқанда, ақша ... ... ... ЖЭС ... нәтижесіндегі шаруашылық жағдайдың біршама
жақсаруы: әр түрлі ... ... ... ... еңбек өнімділігінің артуы, ауыл ... ... өсуі ... ... ... айналымының артуы жатады.
Тауар шаруашылығындағы ақша ... ... ... бір ... - бұл ... алтынмен қамтамасыз етілуі. 1.01.1922
жылдан 1.01.1923 жылдар аралығында Мемлекеттік ... ... ... 6,7 ... 31 млн ... ... ... 1922 ... бағалы металдарды және тастарды еркін ... ... ... оған дейін халық ... ... ... ... ... ... жасалған монеталар мен шетел
валюталарын сатып алу мен ... ... ... өзі ғана ... құқығы болды.
Тауар шаруашылығының кеңеюі, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... пайа болуына себеп болды. Дүниежүзілік ақшалар интернационалдық
құн өлшемі, халықаралық төлем және ... алу ... ... ... ... ж. 23 ... Ресейдің Орталық банкі 1961-1991
жж. кеңес ... ... ... 1992 ж.1 5000 және ... ... алу ... ... Бастапқыда олардың
айырбасына бір апта берілді. Айырбастауға 35 мың ... ... ... ж. 12 ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев
"Қазақстан Республикасына Ұлттық валютаны енгізу туралы" Жарғыға кол қойды.
Осы жарғымен 1993 жылы 15 ... ... 8-ден ... ұлттык ва люта ... ... ... 18 ... дейінгі аралықта халық теңгемен және рубльмен
де есеп айырыса алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол ... ... ... ... және ... ақылы қызмет көрсететін тұлғалардың
ақшалай түсімдері күнделікті ... ... - ... ... ... 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рубльдегі ақшаларды 1993 ж. ... ... ... ... ... сомада, 1,3 коэффициентке
түзетілген шамада қабылдады.
Кәсіпорындардың баланстарындағы ... ... ... ... екі күн ішінде (15-16 қарашада) қайта есептелінді. ... ... ... және ... мен ... ... ... кезеңінде
банктер клиенттермен операциялар жүргізбеді.
Қазакстан Республикасы Ұлттық банкі теңгенің валюталық ... ... = 4 ... 70 тиын ... белгіледі. Келесі жылдары ол бірден өсіп
кетті. Соған сәйкес баға мен ... да ... өсуі ... ірі ақша ... ... ... 1994 ... 200, 500, 1000 және 2000 купюрдағы ақшалар айналысқа шығарылды. 1995
ж. ұсақ тиындар біртіндеп айналыстан ... ... ... ... мыс-
никельден жасалған 1, 3, 5, 10, 20 теңгедегі монеталар шыға ... ... ... ... ... ... Алматы. 2001ж.
2. Мамыров Н. Микроэкономика. Алматы. 2004ж.
3. Жүнісов Б. ... ... ... Алматы,1999ж.
4. Назарбаев Н. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы.- Алматы,1999ж.
5. ... Ө. ... ... ... Алматы,2003ж.
6. Серкебаев Б. Қазақстан несие жүйесіндегі мәселелер // Қаржы-Қаражат.-
1999.-№6
7. Рустемов К. Ақша реформасы ... ... Қ. ... ... ... // ... М. Государство и бизнес.-Алматы,2002
10. Байдүйсенов А. Жауапсыздық жарға жығады // Қаржы-Қаражат.-2000.-№5

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Жерді ұтымды пайдалану4 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс44 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс қарсаңындағы елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы26 бет
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет
1917 жылғы ақпан төңкерісі7 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь