Қызанақтың экологиялық – биологиялық ерекшеліктері

Кіріспе
І.тарау. Қызанақтың экологиялық . биологиялық ерекшеліктері.
1.1.Қызанақтың тарихы.
1.2.Қызанақтың биологиялық ерекшеліктері.
1.3.Мектеп жанындағы оқу.тәжірибе мөлтегіндегі қызанақтың агротехникасы.
ІІ.тарау. Қазақстандағы қызанақ сорттарының аудандастырылуы мен таралуы.
2.1.Қазақстандағы қызанақ сорттарының аудандастырылуынан қысқаша мағлұмат.
ІІІ.тарау. Қызанақтың зиянкестері мен ауруары, олармен күресу шаралары.
3.1.Қызанақ зиянкестері.
3.2.Қызанақтың аурулары.
ІV . тарау. Қызанақтың мектеп жанындағы оқу.тәжірибе мөлтектерінде пайдалану.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Бүгінгі қарастырып отырған дипломдық жұмыс мектептегі келешек жұмыстармен байланысты. Сондықтан қызанақтың (томаттың) биологиялық – экологиялық ерекшеліктері туралы тақырыпты мектеп жанындағы оқу – тәжірибе кіші мөлтектерде өсіру, оның агротехникасын меңгеру, өндіру, оны бақылау жұмыстары және оны оқу процестерінде пайдалану қазіргі кездерде өзекті болып саналады. Қызанақпен (томатпен) мектеп жанындағы оқу-тәжірибе кіші мөлтектерде тәжірибелер жасау, оны зерттеу, оны бақылап күту, оқушыларды қызанақтың агротехникасын меңгеруді үйретеді. Дипломдық жұмыстың мақсаты: қызақтың (томаттың) биологиясын оқып-білу және мектеп жанындағы оқыту – тәжірибе кіші мөлтектерде өсірілген қызықтарды (томаттарды) биология сабақтарында (6-7 сынып ботаникадан, 10-11 жалпы биологиядан), көрнекті құралдар ретінде пайдалану. Сондықтан біз төмендегідей сұрақтарды қарастырдық.
1.Азимов Б.Д. Технология выращивания интенсивных сортов томата в Казахстане. –Ташкент; 1990 г.
2.Алпатьев А.В. Помидоры. – М.: Колос, 1981 г.
3.Алпатьев А.В., Алпатьева А.А. Помидоры. –М.: Россельхозиздат, 1990 г.
4.Бахтеев Ф.Х. Очерки по истории и географии важнейщих культурных растении. – М.: Учпедгиз, 1970 г.
5.Бексеев Ш.Р.Выращивание ранних томатов – 2-е изд.; перераб. и доп. – М.: Агропомиздат, 1989 г.
6.Белик В.Ф., Советкина В.Е. Овощеводство. – Алматы: Кайнар, 1981 г.
7.Бунин Г.П., Андреев В.М. Томато – посевом в грунт. – М.: Коллос. 1980 г.
8.Верзилин А.М., Корсунская В.М. Общая методика преподовая биологии. – М.: Агропромиздат, 1976 г.
9.Власов А.С. Томаты –круглый год.–М.:Агропромиздат,1991 г.
10. «Флора Казахстана» І-ІХ том А-Ата, 1956-66 г.
11.Иллюстрированный определитель растений Казахстана І-ІІ том А.1972 г.
12.С.А.Арыстангалиев, Рамазанов Е.Р., Қазақстан өсімдіктері. А.1977 г.
13.Казенас Л.Д. Болезни сельскохозяйственных растений казахстана. – Алматы; Кайнар, 1976 г.
14.Корчагина В.А.Биология 6-7классы.–М.:Просвещение.1985г.
15. Кузнецова В.И. Уроки ботаники. –М.: Просвещение. 1985 г.
16. Лебедев Л.А. Вопросы физиологии сельскохозяйственных растений. – Казань, 1976 г.
17.Лопухина Р.П. Вредители томатов в Казахстане, и меры борьбы с ними. /Труды Каз. НИИ защиты растений, т.ІХ – Алматы,: Кайнар, 1975 г.
18. Сафина Л.К., Петров Е.П. Аптека на грядке. – Алматы: Кайнар, 1990 г.
19. Тематическое планирование учебного материала раздела «Растения» /6 класс/ - Б.В.Ш., 1986 №3, с.18-31.
20. Тематическое планирование учебного материала раздела «Растения», / 6 класс/, - Б.В.Ш. 1986, №2, с. 19-30.
21. Удовицкий А.С., Лаптев Ю.П. Этбды о растениях. – Алматы.; Кайнар, 1986 г.
22. хребтов А.И. Практические советы по выращиванию помидоров в открытом грунте - /Шадринск: производственное объединение Иссиль, 1993 г.
23.Шабыкина Л.В.Овощи,полезные всем.–Алматы:,Кайнар 1984 г.
24. Шахов А.А. Фотоэнергетика растений и урожай. – М.: Россельхозиздат, 1993 г.
25. Эдельштейн В.И. Овощеводство. /Изд. 3-е, перераб. –М.: Россельхозиздат, 1974 г.
26. Папорков М.А. и др. Учебно-опытная работа на пришкольном участке. – М.: Просвещение, 1980 г.
        
        Мазмұны:
Кіріспе
І-тарау. Қызанақтың экологиялық – биологиялық ерекшеліктері.
1.1.Қызанақтың тарихы.
1.2.Қызанақтың биологиялық ... ... ... ... ... ... қызанақ сорттарының аудандастырылуы мен таралуы.
2.1.Қазақстандағы қызанақ сорттарының аудандастырылуынан қысқаша
мағлұмат.
ІІІ-тарау. Қызанақтың зиянкестері мен ауруары, олармен күресу шаралары.
3.1.Қызанақ зиянкестері.
3.2.Қызанақтың аурулары.
ІV – тарау. ... ... ... ... ... ... қарастырып отырған дипломдық ... ... ... ... Сондықтан қызанақтың (томаттың) биологиялық –
экологиялық ерекшеліктері туралы тақырыпты мектеп жанындағы оқу – ... ... ... оның ... меңгеру, өндіру, оны бақылау
жұмыстары және оны оқу ... ... ... ... ... ... ... (томатпен) мектеп жанындағы оқу-тәжірибе кіші
мөлтектерде тәжірибелер жасау, оны зерттеу, оны бақылап күту, ... ... ... ... ... ... ... (томаттың) биологиясын оқып-білу және мектеп жанындағы оқыту –
тәжірибе кіші ... ... ... ... ... (6-7 ... ботаникадан, 10-11 жалпы биологиядан), көрнекті
құралдар ретінде пайдалану. Сондықтан біз ... ... ... ... ... әдебиеттерді оқып-білу.
2. Республикамыздағы қызанақ (томат) сорттарын білу.
3. Қазақстанның облыстарындағы өсірілетін ... ... ... ... оқып-білу.
4. Қызанақты (томатты) 6-7 сыныпта ботаникадан, 10-11 ... ... ... ... және ... ... оқу-тәжірибе
мөлтектерінде өсіру арқылы оқушыларды оқыту, тәрбиелікке, еңбекке,
адамгершілікке, ... ... ... білуге, эстетикалық сезімге
тәрбиелеуге үйрету.
Жұмыс 2005-2008 оқу жылдары ... ... ... орта ... ... шолу.
Жеу үшін өсірілетін көкөністерді екі топқа ... ... және ... Бұл екі топтың биологиясы көкөніс
өсімдіктерінен ажыратылады, олардың ... ... ... ... сабақтары үшін болса, кейбіреулері вегетативтік органдары
болып табылады. Жеміс-көкөніс ... ... ... асқабақ
тұқымдастары, алқалар жатады. Бұл өсімдіктер әр түрлі ... ... ... өсіп ... ... халықшаруашылығындағы маңызын және кең таралуын
ескере отырып көптеген ғалым-биологтар осы дақылды өзінің зерттеуіне ... ... ... (21), ... (6) ... (томаттың)
көптеген биологиялық сұрақтарына көңіл бөліп, олардың биологиясын ... ... Л.А. ... ... ... ... ... сұрақтарын» ашты.
Қызанақтың физиологиясын оқу, өсірудегі физиологиялық факторлардың
әсерлерін зерттеді. Сол сияқты көптеген авторлар қызанақтың өнімін ... оқу ... ... ... өз зерттеулерінде көп көңіл бөлді.
(3) Қазақстанда өсетін кәдімгі қызанақ (томат) сорттары (Lycopersicon ... ... ... және ... ... ... біріктіреді. Қызанақ (томат) сорттарын зерттеумен және сұрыптаумен
Ю.М.Авдеев, Б.Д.Азимов (1) ... ... ... ... ... ... ... қызанақты бір-бірімен айқас
будандастыру, жаңа түрлерін алу жолдарына кеңес береді. Б.Д.Азимов ... ... ... ... атты ... бау-бақшада егіс
даласында қызанақты (томатты) қалай өсіру керек екендігін толық жазады.
Республикамызда өсетін қызанақ ... ... ... ... ... ауруларға, оның ішінде вирус ауруларымен де жиі ауырады.
Кейінгі ... ... ... ... ... ... ... жолдарды пайдалана отырып, сауықтандыру
жұмыстарының нәтижесінде залалсыз картоп және жеміс-жидек дақылдары ... Бұл ... ... Алматы облысындағы картоп және көкөніс зерттеу
институттарында жалғасуда. Академик М.А.Шахов «Өсімдіктер фотоэнергиясы
және ... атты ... (24) ... ... әсерімен өсімдіктердің
вегетативті мүшелерін активтендірудің нәтижесінде өнімділігін бірнеше рет
арттырған.
М.З.Юсупов және ... (1983 ж) ... ... ... ... тұқымын сәулемен өңдеу нәтижесінде 4,4 мың га жерден
қосымша 8,5 мың ... ... ... алған. Зерттеу жұмыстарының
нәтижесінде ... ... ... ... жолдары және кіші
шаруашылықтарға томат өнімін арттыру жолдарына нұсқаулар беріледі. Оқытушы
– биологтарға ... ... ... ... ... ... ... және практикалық нұсқаулар беріледі. Ботаника және жалпы биология
сабақтарында қызанақты көрнекілік ретінде пайдалану нұсқаулары ... ... ... ... көптігіне қарамай біз
алдымен қызанақ дақылдарының биологиялық-экологиялық ... ... етіп ... және 6-7 ... ... 10-11 сыныпта
жалпы биологияда сабақта пайдалану жолдары көрсетілді.
1.1.Қызанақтың (томаттың) қысқаша тарихы.
Алғаш қызанақтың (томаттың) шие ... ... ... ... ... табылған. Ал, қазіргі кезде қызанақтың жабайы түрлері
Перуде Солтүстік Чилиде, және Галапогос ... ... 1554 ... қызанақты (томатты) Голландияда өсіре бастады. Ал, ... ... ... алып ... кейін Индияға таратылған. Бұл
жерлерде қызанақ онда ... ... ... тез ... ... ... ... (томат) Арабияда, Сирияда, Эфиопияда, Египетте, ал
ХVIII ғасырдың басында бүкіл Шығыс Азияға таралған. ... ... ... ... ... ... ... Францияда, Англияда,
Германияда тағы да басқа мемлекеттерде көп тараған. А.С.Удовицкиидің (21)
айтуы ... ... ... ... ХVIII ... жеке адамдардың
коллекциясы ретінде келіп, кейін ботаникалық бақтарда «махаббат ... ... ... кең тараған жерлері Астрахан, Крым және Кавказ.
Әдебиеттерден белгілі 1866 жылы қызанақты (томатты) ... ... ... жанында өсіргендері ... ... ... ең суық ... де ... ... да өсіреді. Тюменде
қызанақты ашық топырақта да өсіреді. Қазіргі кезде Республикамызда ... ... жер ... 200 мың ... жетті. Қызақтан (томаттан)
винигрет, маринат, фарш, суп, соус, томат пастасы, томат сөгі және салаттар
жасайды. Қызанақтардың қалдықтарын ... жем ... ... ... қызанақ жапырағынан қызанақ майын алады.
1.2.Қызанақтың эко-биологиялық сипаттамасы.
Қызанақ (томат) моноподиальды бұтақтанған ... ... ... бар өсімдік. Қызанақтың алғашқы кезде тамыры кіндік тамыр ... одан ... ... ... одан ... ... ... кейін одан
үшінші, төртінші қатардағы тамырлар дамиды. Барлық тамырлардың сырты ... ... ... ... ... ... 100-150 ... Қызанақ тамырларының бұтақтануы 55-85 см жер асты тереңдікте өтеді.
(6)
Сабақ. ... ... тік ... жас ... ... ... да, кейін
қатаяды. Сабағының ұзындығы 2-2,5 м-ге ... ... ... 5 ... де бар. ... ... сабағының ұзындығы биіктігі ... ... ... ... жай ... ... Қызанақтың сабағында, жапырағында ұшты түкшелермен қапталған.
Қызанақтың (томаттың) көбеюі (вегетативті, қалемшелер арқылы т.б.) ... іске ... ... ... тұқым арқылы көбейеді.
Гүл шоғыры. Бұйрагүл кейде оны жемісті шашақ деп те атайды. Гүлдері
ұсақ, түссіз, ... т.б. ... бар. ... кіріпкен конус
түзейді. Күлгін жасыл түсті.
Тұқымы ұсақ мың ... – 2,8 – 5 гр. көп ... ... ... 6-8 ... дейін. (6)
Қызанаққа (томатқа) систематикалық сипаттама.
Патшалық - өсімдіктер.
Класс – қосжарнақтылар.
Класс тармағы –
Қатары –
Тұқымдас – Алқалылар (Solanaceal)
Туыс – Қара Алқа. ...... ... ... ... ... (томаттың) биологиялық ерекшеліктері.
Қызанақ (томат) - көпжылдық ... ... ... ... ... ... бойы (25) ... жеміс беруге қабілетті. Бірақ
ауылшарушылық тәжірибеден алсақ қызанақ (томат) бір жылдық дақыл ретінде
білеміз. Қызанақтың ... ... ... ... ... - ... 2-ші – алғашқы тұрақты жапырақ пайда болуы, 3-ші бутонның
шығуы, 4-ші жаппай гүлдеуі, 5-ші жемістің түзелуі, 6-шы алғашқы және жаппай
жемістің ... ... ... ... ... ... болған жағдайда 3-4 күнде
өнеді. Тұқым қабықшасынан алғашқы ... ... ... жер ... қарай жылжып
бекиді. Ал, тұқым жарнағынан шыққан жас жапырақша топырақтан жоғары шығып
бірден ашылады. Алғашқы ... 6-10 ... ... пайда болады, кейін
арасына 5-6 күн салып 3-4 жапырақтар шығады. Содан соң, аралығы 3-5 күннен
кейін ... ... ... бола ... Бұл ... өсімдікте
жапырақтармен қатар сабақ және тамырда өсіп қалыптасады. Қызанақтың 7-ші 9-
шы нағыз ... ерте ... ... 12-14-ші жапырақтары
қызанақтың кеш пісетін сорттарында ... 30-40 ... ... гүл ... кейін гүл шашақтары пайда болады. Қызанақта бутон пайда болу ... ... Ал, ... ... қызанақта ауа-райының өзгерістеріне
және сорттарына байланысты болады. Ол ... өнім ... соң ... ... (40-90) ... ... ... Алғашқы гүлденген
күннен бастап-ақ ұрықтану басталады, ұрықтанған соң жеміс пайда болып өсе
бастайды. Жеміс ... ... ... ... пісе ... ... ... кезінен қызарып піскен кезіне дейін
барлығы 45-65 күнге ... ... ... пісу мерзімін төмендегідей
бөлеміз.
1-ші- Жасыл жеміс- белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тұқым қабығы ұсақ болады.
2-ші-Сүтті-жемісі тығыз, жұмсағы ақшыл- жасыл кейін ... ... ... сарғыш түсті болады. Тұқымы жақсы дамыған тұқым қабығы
қатты.
3-ші-Сарғыш-жемісі тығыз ... ... ... ... ... (сарғыш), тұқымының ұшы сілімденген.
4-ші-Қызғылт-(сарғыштау) жемісінің тығыздығы төмен.Сыртының көп бөлігі
қызғылт-сары (ал, сарғыш жемістілердікі сары-қызғылт) түсті. Жұмсағы ... ... ... қызыл- жемісі жұмсақ, қабығының түсі қызыл, жұмсағы (қызыл,
қызғылт) қызыл,сары, т.б.
Егер қызанақ өте пісіп кетсе түсі қызыл-қара қошқыл түске ... ... өте ... ... ... ... (томаттың) арғы шыққан тегі жылы субтропикадан болғандықтан
ол өнім өсу үшін жылы климат керек. Тұқымы өну үшін ... ... ең ... 10-12 0 С ... ... ... өсу үшін ең керек температура күндіз 22-240 С, ал
түнде 16-180С ... ... ... ... ... ... болса,
қызанақ өсімдігі гүлдемейді, ал 100С болса, тозаңқап жетілмейді. Қызанақтың
өскіні және жас жаңа өсіп келе ... 0-0,50С ... ... ... ... қызанаққа 1-20С суықтық жапырақтары мен сабақтарын қарайтып
үсікке шалдықтырады. Ал -0,50С температурада ... гүлі мен ... ... ... ... ... ... төзімді дақыл.
Бірақ, топырақ ылғалдығы (70-80%) ал ауа ылғалдығы (60%) төңірегінде болуы
қажет. ... ... ... ... ... ... аз, жеткіліксіз болған
кезде, қызанақта ассимиляция процессі тез төмендейді өсімдіктің өсуі азаяды
да дамуы ... ... ... ... ... ... қысқа
күнділіктер болып саналады, ал ... ... ... ... деп аталады. Басқа көкөністерге қарағанда қызанақтың топыраққа
сұранысы онша жоғары емес (2). ... ... мол ... жақсы қызатын
органикалық заттарға бай. Құнарлы топырақтардан қарашіріктен РН 60 ... ... ... ... ... ... құмдауытты және
жартылай саз топырақтарданда қызанақтан мол өнім ... ... және ... ... ... ... қызанақ мол
өнім береді. Қызанақ үшін органикалық тыңайтқыштардан (күзде) құс – мал
қалдықтары ... ... ... ... пайдалану керек. Ал,
минералды тыңайтқыштардан қызанақ (томат) үшін калий мен ... ... ... ... ... өте тез жеңіл қабылдайды да ... мол өнім ... ... кіші ... мөлтекте өсірілген қызанақтың
(томаттың) агротехникасы.
Қазақстанның қызанақты (томатты) көп ... ... ... ... екі жер ... ... оның ... көпжылдық
шөптесін өсімдіктерден кейін екіншісі көкөніс ... ...... ... ... қызанақ (томат) өсімдігі. Егер
қызанақты (томатты) онша үлкен емес, жерге ексек, онда ... ... ... да ... ... ... егудің алдында көкөніс
дақылдарынан бадрен, немесе басқа асқабақ тұқымдастарын, пияз, ... ... егу ... ... ... ... қызыл бұрыш
егілген егісті алқапта 3 жылға дейін осы ... ... ... ... ... Себебі бұл жерде өсірілген бұрынғы ... ... ... (фиблфтора) қосып қойып таралады еккен
қызанақты ауруларымен жарақаттайды.
Қызанақты (томатты) себу, өсіру үшін ... ... ... ... орталық, солтүстік аймақтар, қызанақтың ең жақсы өсетін
жерлері ... ... ... ... ... Қорғалған орманды
белдеулер т.б. Қызанақ өсуіне жарамсыз жерлер олар нашар қызатын топырақты,
жер асты жақын жерлер болып есептеледі. ... ... ... ... ... бұталардан тазартылған ылғалға жақын орналасқан, суаруға
қолайлы болу ... ... ... егу үшін ... ... ... ... Алғаш
бұрынғы егілген дақылдардың қалдықтарынан тазарту керек. Ерте ... ... ... 6-8 см ... ... ... ... кейін 28-
30 см тереңдікте жырту керек. Кеш ... ... ... қызанақты
(томатты) орналастыру үшін солтүстік аудандарда аудармай сүре жырту керек.
Ал оңтүстік ... ... ... ... үшін және жер ... арттыру үшін, екінші аудармай жыртудың алдында шамамен 1 га ... ... ... ... көктемге дайындап өңдеу үшін және ылғалдықты
сақтап қалу үшін (1) топырақты ерте ... ... Ерте және ... өсетін
көшеттерді оңтүстік аудандарда өсіру үшін 10-12 см тереңдікте ... ... ... Ал, кеш ... ... ... және орталық аудандарға 2 култивация – біріншісі 12-14 ... ... ... 8-10 см ... де, ... ... емес ауыр ... аудандарда, бірінші культивацияны сүре жыртумен
бірге ... де ... ... өсетін топырақты құнарландыру. Қызанақ өсетін топырақты
органикалық тыңайтқыштармен құнарландыру үшін 1 га ... 30-60 т ... Ол ... ... ... ... ... Көпшілік
жағдайда қызанақ өсетін ... ... үшін ... ... ... ... пайдалану керек. ... ... ... ... ... ... ... және могевина ал, фосфорлыларға суперфосфат, калийлерге- хлорлы
калий және калийлі тұздар, сонымен ... ... ... алмофос.
Топырақты өңдеудің дәрежесіне және түріне байланысты және жоспарланған
өнімге байланысты минералды тыңайтқыштардың дозалары да ... ... ... ... ... ... нәтижелерінің
көрсеткіштері бойынша 1 га жерден 100-300 қызанақ жемісінің өнімін алу үшін
күлгін-сары топыраққа №30-90, Р80-140, К30-120, ... ... ... ... қаратопыраққа №30-90, Р80-150, К30-90, қызғылт-сары топыраққа №60-
120, Р60-120, К30-90 ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштардың 2/3 мөлшерін ал азотты тыңайтқыштардың бір
бөлігін ... ... ... енгізу керек. Қалған минеральды
тыңайтқыштарды қосымша себуге пайдалану керек.
Қызанақ көшеттерін отырғызғаннан соң 10-13 ... ... 5-6 ... кезде өсімдікті шамамен 0,5-1 ц/га мөлшерде ... ... 1-1,5 ц/га ... ... және суперосфосфатпен
тыңайтады. Екінші рет тыңайту жеміс берер алдында ... 0,5-1 ... ... тыңайтқыштармен аммияк силибрасымен және 1-1,5
ц/га калисульфатымен тыңайтады.
Қызанақты (томатты) отырғызу жылдары ... ... мен ... көкөніс өсіру тәжірибелерінде қызанақты бір қатарға
арақашықтығы 75-100 см-дей, ол қатарлар ... 60-80 ... ... ... ... Көкөніс зерттеу, тәжірибе станцияларының көпжылдық
қортындылары бойынша ... ... ... және ... орналастыру
қашықтықтары Қазақстанның орта белдеулеріне пайдалануға болады ... ... ... ... ... қатар, қызанақты тұқым
арқылы себуде де қанағаттанарлық нәтижелерін береді.
Көкөніс тәжірибе стансаларында (7) ... ... әр ... 4 данадан ара қашықтығын 20-30 см-ден, ал ... ... 70 ... болғанда 3 ... ... ... ... Көп ... бойы ... станциясында жүргізілген
тәжірибелерінің нәтижесінде әр түрлі ... ... ... ... ... жақын болған. Бір сабақты формалы
қызанақтың өнім ... ... ... ... жемісті қызанақ пен түкті
формаларынан екі есе ... ... ... ... де ... көрсеткен.
Қызанақтың қызыл және жасыл жемістілерінің жалпы өнім жиынтығы бір сабақты
формаларына артық ... ... ... ... бір ... және өнім ... ... өсімдіктердің жапырақтарының
өнімділігіне ... ... ... ... және ... ... ... байланысты. (25)
Қызанақты өсіру жолдары.
Қазақстанның әр түрлі зоналарында өсетін қызанақтардың өсіру жолдары
мен технологиялық өңдеу процесстері әр ... (4). ... ... ... ... олар: Қызанақты тұқым арқылы топыраққа себу және ... ашық ... ... ... ... жабылған жерлердің
үстінде өсіру. Республикамыздың солтүстік және орталық ауданның қызанақ
шаруашылығында көпшілік ... ... ... ... ... жерде
отырғызады, ал топырақ асты су жер ... ... ... онда ... ... (қатар) арқылы отырғызылады. Жоғарыда айтылған аудандарда
(яғни солтүстік және орталық) қызанақтан жоғары ... жер ... ... ғана ... болады. Ал, ашық жер ... ... ... ... әрқашан алу қиын. Қазақстанның оңтүстік аудандарында
қызанақты тегіс жер бетінде көшет арқылы егеді және ... ... себу ... да іске асады. (7) Қызанақты ... ... ... көрі ... ... ... Бірақ, оңтүстік аудандарда
қызанақ өнімдерінің түсімінің көлемін ұлғайту үшін ерте ... ... әр ... ... ... ... ... араластырып
отырғызады. Бұл кезде қызанақтың тұқыммен ... де, ... ... да ... ... ... ... және Алматы
облыстарында қызанақ шаруашылығының дамуы, пленка асты қорғап өсіру ... ... ... ... ... ерте өнім алу ... ... қызанақтың көшеттері 50-70 ... 10х10 см ... бар ... 8х8 см ... ... ... топырақты гаршокта немесе жылы парникте немесе теплицаларда
өсіріледі. Орташа және кеш ... ... ... Республикамызда
парниктерде көшет арқылы отырғызылады немесе пленкамен жабылған орташа
көлемді парниктерде мөлшері (6х6см) 40-50 күн ... ... ерте ... ... ... ... алдында ылғалдайды содан соң төменгі
температураларда шынықтырады. Қазақ ... ... ... ... пайдалы әр түрлі температурасы 10-15 күн ішінде
0-100С түнде және 15-200С ... ... ... ... ... алу үшін,
көшеттерді топыраққа отырғызуға ... күн ... ... ... мен су ... ... ... Тұқым егілген соң өскін
шыққанша температура 20-250С мөлшерінде, ал өскін қылтыйып шыққаннан соң 5-
6 ... соң ... ... 12-140С ... ... ... ... 6-
100С, содан соң күннің көзінде 20-240С ... болу ... ... 5-6 күн ... көшетті тағы 2-80С температураға төмендетіп
шынықтыру керек, ол көшет өсіп тұрған жерді ... ... іске ... ... суды аз мөлшерде құю керек, себебі топырақты және ... ... ... ... ... мол су құю оны ... ... іске асырылады. Көшет отырғызылған соң, бір екі рет тыңайтқыштармен
қамтамасыз ету ... ... рет ... ... 10-12 ... ... өскін қаулап өскен кезде төменгідей мөлшерде: аммиак селитрасы 3г.,
суперфосфат 40 г., ... ... 15 г. – 10 л. ... ... 3 м2. ... ... ... алдында бір жеті бұрын екінші рет
қоректендіріледі. Өсімдіктердің (көшеттердің) жағдайына ... 1,5 – ... ... ... ... тыңайтқыштар мөлшері көбейтіледі. Егер,
көшеттің дамуы нашар болса, онда азотты қоректі ... ... ... ... ... ... калийлі тыңайтқыштарды көбейткен жөн.
Қызанақтың ерте пісетін сорттарын өсіргенде, қосымша ... 3-4 –ке ... ... ... ... ... ... пісетін қызанақты өсіру халқы көп тығыз орналасқан қалаларды,
өнеркәсіп орталықтарын қызанақтың жаңа піскен ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... райондарына
жеткізіледі. Ерте пісетін қызанақтан өте көп өнім алу үшін ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... таңдау, тұқымы мен көшеттерін таңдау, дұрыс мөлтектерді дайындау.
Суару жүйесі мен қоректендіру жолдарын ... ... алу ... дайындағанда, ерте көктемдегі суыққа соқтырмай, тамыр жүйесіне
зақым келтірмейтіндей етіп, сақтап өсімдіктің жақсы ... ... ... ... ... схемасы әр түрлі. Ең көп қолданылатын
схемасы отырғызу қатар аралығы 70 см, қатарлардың ... әр ... ... 35-50 см шаршы-ұялауы 70х70 см екі өсімдіктен бір шұңқырға (90+50) х
35-40 см немесе (120+60) х 35-50 см, бұл ... егу, ... ... ... ең қолайлы болады. Көшеттің ... ... ... байланысты 1 га жерге 40-60 мың өсімдіктер отырғызылады. Көшет
отырғызу үшін әр түрлі көшет ... ... ... ... ... ... отырғызуға пайдаланып жүрген машина СКН-6А.
Қызанақтан ерте және көп өнім алу ашық ... ... ... жабу ... іске асады.
Тұқым арқылы өсіру.
Қызанақты тұқым арқылы өсіру кезінде себілген ... ... бір ... ол ... сақталып, вегетацияның бірінші фазасына жетуі керек. Ол
үшін, қызанақ егілетін жер таңдалып топырағы ... ... ... және
өте сапалы тұқым алынып оны арамшөптерге қарсы тұратын күресу әдістерімен
өңдеу керек. Осы шаралар толық ... ... ... мол өнім ... ... ... ... арқылы егу ерте және ерте пісетін
сорттарға пайдаланылады. ... үшін ... ... ... ... болу ... Тұқым егер алдында
әр түрлі температурада ұстап, шынықтыру керек. Ерте пісетін сорттарды, ... ... ... кейін, немесе олармен қатар себу керек. Ол ... ... суық ... ... ... 3-70С қызған кезде болуы
керек. Тұқым себуге трактормен сүйрейтін ... ... ... ... ... сеткалар қолданылады. 1 га себілетін ... ... 2,5-3 кг. ... ... себу ... 4-5 см, ал ... 3-4 см. ... біркелкі себілу үшін (опилка немесе қарашірік)
қосылады.
1:3 Кеш немесе жазда-күзде екінші өнім алынатын ... ... ... ... және Орта Азия ... ... көп болады. Сондықтан, ... ерте ... ... ерте ... ... томыр) кейін қайтадан ... ... ... болады. Сол кезде, 1 га-дан қызанақтан ... ... ц ... ... ... ... ... болады. Жазда-күзде екінші рет
өнім алудағы ең жақсысы ол қызанақтың ерте ... ... ... өнім алу ... ұзақ ... жарамды және алып жүруге,
тасымалдауға қолайлы, жерсіндірілген қызанақтың ... ... ... ... ... ... өсіріп алу 50-60
күнге ... Оны ... ... ... ... ... Ерте ... суықтарда көшеттерді пленкамен жабу өте
қолайлы,қызанақ вегетациясын бір-екі айға созады ... ... ... арттырады.
Қызанақ өсімдіктерін күту.
Қызанақ өсімдіктерін күтудегі ең негізгісі ол сирету. Үлкен қожа
шаруашылықтарында қызанаққа сирету ... әр 10-20 ... ... ... ... нәтижесінде қызанақты тік ... ... ара ... және ... аралықтарын түзейді,
топырақтан және ауадан қоректенеді.(10). Қызанақ жер ... ... болу үшін оны ... ... Көшетті топыраққа отырғызғаннан кейін 1-
2 он күндік ішінде оларды түптеу ... ... ... әртүрлі
саңырауқұлақ ауруларынан қорғап қалу үшін ... 0,5 % ... ... ... ... ... ... орта белдеулерінде
қызанақ дақылдарын қара топыақта мөлтектерде (жерлерде) ... ... ... ... екінші жартысынан бастап, қала шетіндегі қожа
шаруашылықтарында 3-4 өсімдіктен бір ... ... ... ... Қызанақ
піскеннен кейін жинаған жемісті жеміс сабағымен ... ... алу ... піспеген жемістерді желдетілген құрғақ жылы ... ... ... керек. Қызанақты толық пісіруге газды этиленде пайдаланылған одан
қанағаттанарлық нәтиже ... Ал ... ... ... ... ... жерлерді таңдап алған жөн және өте ұқыпты жағдай туғызу
керек. Қызанақты тұқыммен еккенде, біріншіден өнімділігіне, тез бісетініне,
дәмдік қасиетіне, ... ... ... ... т.б. көңіл аудару
керек. Қызанақ тұқымын жеміс жұмсағынан ажыратады және ... 1 ... ... өнімі 60-ты 80 кг.-ға дейін болады.
Өнімді жинау.
Қызанақ өнімін жаппай жеміс піскеннен соң әрқашан 4-5 күннен ... ... ... ... содан соң стандарт еместерінм оның ішінде
қатты піскендері, ... ... ... ... ... ол өнім ... әсер етіп, оның сапасын төмендетеді де шығын көп
болады. Қызанақ жемісінің өнімін тамаққа пайдалану үшін сарғыш – ... ... ал ... жол – ... арқылы алыс жерге (машина, темір жол
арқылы) тасу үшін ... түс ... ал су ... ... тасымалдағанда
бал ауызды кезінде жиналады. Қызанақтың кеш пісетін дақылдарының ... ... ... ... ... өнімнің үлкен бөлігі піспей
қалады. Кеш пісетін сорттары, ерте және орташа пісетін кеш егілгендерінің
шала ... ... ... ... ... жемісінің пісуіне
мүмкіндіктер туғызады, содан соң ... ... да ол кеш ... және қыс ... ... созылады. Шала піскен қызанақ жемістерінің
өнімдерін толық піскенше құрғақ, жылы желдетіліп ... ... ... ... ... ... ... Шалапіскен қызанақ
жемістерінің өнімдерін тездетіп пісіру үшін ... ... ... ... ... ... ... концентрациясы 1:2000 және
температурасы 20-220С болу керек. 3-10 күн аралығында 18-200С ... ... ... және ... ... тез ... үлгереді. Ал бал
ауыз бен ... ... ... ... 10-20 ... аралығында толық пісіп
жетіледі. Егер, қызанақ жеміс өнімдерін тез пісіру керек болса, жемісті 20-
250С температура ауа ... 80-810С болу ... Ал, ... ... ... ұзақ ... ... онда салқын орындарда
температурасы 20-250С болу ... ... ... ... бойынша
қызанақтың терілген жемісі бүтін аурулар мен ... ... ... таза өте ... пісіп кетпеген, мехиникалық
бүлінбеген және күн көзіне күймеген ... ... ... ... арналған түрлері сорттары жас ... ... және сол ... болуы керек. Ерте пісетіннің жемістері және өрік ... ... ... ал ... ... ... көлденең диаметрі 4 см –
ден кем болмауы керек. Қызанақтың бұзылмаған жемістерін консервілейді, ... ... ... ... ... ... шектеу қойылмайды,
тек 5% толық піспеген түрлері де ... ... ол ... ... жөн. Қызанақтың жасыл түсті піспегендерін сол өнімді терген жерде
немесе жақын аудандарда тұздау керек. Тұздалатын ... ... ... ... 4 ... кем ... ... Ал, күзде қоңыр түсті
жемістерді де пайдалануға болады.
1.4.Қазақстанда аудандастырылған және таралған қызанақ ... ... ... ... ... 6 түрі бар. ... 1.dycopersicum
pipinellifolium Dun – қарақат тәрізді ... ...... қызанақ; 3.d.puriforme Dun –алмұрт тәрізді қызанақ; 4.d.Humboldii
Dun -өрік тәрізді ... ... Dun – ... ... Mill – ... ... Соңғы түр төменгідей түр тармағына
бөлінеді: var grandifolium – жапырағы ірі картоптікі сияқты. ... ... var validum Ball – ... ... ... ... ... емес
сабақты, var vulgare – көпшілік мәдени сорттар жатады. ... ... ... 600-ге жуық ... ... ... ... бір немесе бірнеше қызанақ ... әр ... ... ... ... ... ... сыртқы көріністерімен
ажыратылады көпшілік жағдайда ... Олар ... ... ... ... Әр түрлі жемісті көптеген тез ... ... 639 ... 1165 тез ... Талалихин, Эрлияна 2, 1185
Карлик, Пушкинский, 905 Алпатьев, және т.б. Кеш пісетін сорттары: Притгард,
Марглоб, ... және т.б. ... мол ... ... ... ... өте кең
тараған. Бұл сорт қызанақтың басқа сорттарымен ... ... ... және ... ... салыстырмалы түрде шыдамды
және өте ... ... ... ... ... ... ... және оның бұтақтану дәрежесі, қоректену ортасы, ... ... ... өте зор. ... ... күшті бұтақтанатын
сорттарының қоректену аумағын кішірейтсе, онда ол сорт аз ... ... ауа ... және топырақтың оның құнарлылығыныңда
әсері бар. Өсімдіктің бұтақтануының саны оның сортына, дақылдық ... да ... ... ... ... ... ... бұтақтанған
болады, олар аз бұтақтанған және жай бұтақтанған.
Қызанақ өсімдіктерінің дақылдарын ... ... оның ... ... әсер етеді. Шашақ түзуге суықтың да осындай әсері ... ... ... қызанақ сорттары үсік шалғаннан кейін, ... ... ... қызанақтың гүлі-5мүшелі. Ал, қызанақтың ... ... ... ... ... ғана ... ... Көпшілік
гүлдерде 6-13 аталықтардан тұрады. Тозаңқабы түтікке ... ... ... ... ... ... аналық аузы аталық
түтікшесінен ұзын болады. Бұл ... гүлі ... ... ... ... Эль Элза ... ... жемістері ірі әрі жылтыр
болады, теплицада ... өте ... ... қатарлы сорттар 414
Бирюгекутский, 87/23,9 Краснодарец, 416 Абво ... 639 ... ... ... жылтыр т.б. келеді. Әр сорттардың салмағы әр
түрлі: 20 гр-50 гр. ... ... ... және одан да ... ... түсі әр түрлі жұмсағы қызыл сыртқы қабықшасы сарғыш болады.
Қызанақтың жемісінің ішкі құрылысының ... ... бар: олар ... ... жеміс сағағына жемістің бекуі, тұқым таяқшасы,
оның мөлшері, қоректену дәрежесі, бояуы, ... ... т.б. ... ... қасиеті оның тәттілігіне, қышқылына, жұмсақтығына, жақсы
иісіне ... де ... ... ... жемісінің қышқылдығы және
тәттілігі оның сортының табиғатына және дақылдың жағдайына байланысты
болады. ... ... ... осы айтылған қасиеттердің бәрі бар.
2 Эрлиана сорты дәмдік қасиеттері жағынан өте ... ... мен ... ... ... төзімсіз болады. Кеш егілгенін
Буденновка сортында ғана барлық жақсы қасиеттер сақталған.
Бизон сорты қызанақтың кемшілігі ... ... әр ... және
ауруларға қарсы тұру қабілеті нашар. Набор сорты теплицада өскенде өте
жоғарғы ... ... ... таза ... ... практикада
гибридиттерді де пайдаланады. Гибридиттердің өнімділігі жоғары ... ... ... 3,6 ... ... ... ол таза сорттан
әлде қайда артық ... ... жаңа ... ... ... соңғы кезде күшті қарқынмен жүруде.(11)
Қызанақ сорттарының Қазақстанда аудандастырылғандары.
Қазақстанда өсірілетін қызанақтар көкөніс дақылдарының ... ... оны ... ... үшін ... де, ... заводтарында
өңдейді. Осы заводтарда өңделетін көкөністердің 60 % қызанақ ... ... ... негізінен үш жағдайда: ерте орташа
(көшетінен) және кеш ... ... ... ... ... және ... өсіріледі. Ерте пісетін қызанақтарды 1-1,5
мың га жерге егеді, ол ... ... жер ... 13-15 % -ін алады. Ал
орташа пісетін көшетпен отырғызылған ... ... ... ... 30-40% -не жетеді. Бұл ... ... ... үшін және ... ... ... қамтамасыз ету
үшін қажет. Қызанақтың кеш отырғызылатын тұқыммен егілетін дақылдары
Қазақстан ... ... ... ... алып жатыр. Қызанақтың
осындай дәмдік қасиеттері жоғары әрі сіңімді сорттарының жемісін көп өсіріп
алу халықты бір жыл бойы ... ... ... ... ... ... ұлғайту үшін оларды соңғы кезде парниктер мен теплицаларда
көптеп өсіре бастады. Күз-қыс ... ... ... ... тоңазытқыштарда сақтап, оларды толық пісіреді де, ... ... ... айға ... ... ... түріне
жататын барлық сұрыпталған жергілікті жұмыр жемісті сорттары ашық
топырақша, ... және ... ... ... Д.Д. ... сұрыпталған сорттардың тармақтарының үш түрі тармағын ажыратады: 1. –
кәдімгі ... – var vulgare; 2. – ... ... ...... 3.- ... қызанақ – var validum.
Кәдімгі қызанақтың түр тармақтарының бәрінің сабақтары қысқа болады.
Қысқа сабақтыларға көптеген қызанақ ... ... Олар тек ... ... ... ... ... жапырақты
қызанақтардың түр тармақтарының да, жапырақтары үлкен болады, корбоор
жапырақтарына ... Бұл түр ... ... ... ... ... ... Қызанақтың кәдімгі сорттары өте құнды
оларды сұрыптаушылар шығарған. Осы сорттардың ... түр ... ... тез пісетін және сабақтары ұзын кеш ... ... ... және кіші ... ... Қазақстанда қызанақ шаруашылықтары
Оңтүстік – Қазақстан облысында, Батыс – ... ... және ... жақын аудандарда (Қаскелең, Талғар, Шелек және т.б.) шоғырланған.
Маяк сортының басқа сорттардан негізгі айырмашылығы жеміс пісер кезде,
одан ... өнім бір ... тез ... Ал, 639 ... 465 Скороспелька, 2
Эрлиана, Карлик және ... ерте ... ... өсіріледі.
Аудандастырылған сорттардың көшеттері және тұқыммен егілетін дақылдары
Қазақстанның барлық аймақтарында таралған. ... ... ... ... ... ... ... сорттардың белгілері: Буденновка, Колхозный 34,
Тираспольский 125, Д-75 бұл ... ... ... сорт ... және ... аудандастырылған олардың жемісі ірі, әдемі аз
тұқымды агротехниканы жоғары және ... өте ... ... ... ... Қазақстан, Жезқазған, Павлодар, Семей және ... ... Кеш ... ... ... Притгард, Кубань, 679 Кеңесті
айтуға болады. Жемістері әр түрлі қысыңқы – дөңгелек және ... ... ... ... аудандастырылған тұқыммен де (көшетсіз) өсіріле
бастады. Бұндай сирек сорттар Солтүстік ... ... Орал және ... ... ... (томаттың) зиянкестерімен аурулары олармен күресу жолдары.
Қызанақтың зиянкестерімен аурулары оның өнімін және жемісінің сапалығын
төмендетіп үлкен зиян келтіреді. Қазіргі кезде ... ... ... күресу шараларының әдістері мен оны жою ... ... ... ... өте көп зиян келтіретін зиянкестер, олар
тышқандар мен кеміргіштер. Олар жаңа ... ... жас ... ... орасан зор зиян келтіреді. Олар жылдам және көп
мөлшерде көбейеді және күндіз де, ... де ... т.б. ... ... ... ... мен және ... күресу үшін мысықты,
қақпанды т.б. пайдалану керек. Америкадан бізге ... ... ... және картоп көшеттеріне өте көп зиян келтіреді. ... ... ... 1 метр ... қыстайды. Көктемде топырақ температурасы +150С-қа
жеткенде, жер ... ... ... кездескен жас өсімдіктердің (қызанақ пен
картоптың) өркендерін жей бастайды. Кейде ... ... ... Колорад
қоңызы қызанақтың шанақ түзу кезінде өте қауіпті. Колорад ... ... ... топырақты терең жырту ... ... ... қоңыздың
личинкалары терең жерге өткеннен кейін әр 3-5 күн ... ... ... ... ... ... ... қалдыру үшін А.С.Власов өзінің
«Дөңгелек столдағы – қызанақ» деген кітабында (9) өнім ... 7-10 ... ... сабақтарын түгел кесу керек деп айтады. Қоңыздың
личинкаларын және ... ... бар ... жинау керек. Жер астында
қыстап шыққан қоңыздардың жаппай жер бетіне ... ... ... дибромомамен, дихлорамен, клизароммен, ровикуртпен шашып өңдеу
керек. Оларды екінші рет қоңыздың личинкалары пайда болған ... ... соң осы ... ... ... биологиялық препараттар
биотоксибациллинмен аралығына 6-8 күн салып шашып өңдеу керек. ... ... ... ... ... ... т.б. да зиян келтіреді.
Осы аталған зиянкестерге қарсы күресетін ... ... да ... ... көк ... және ... ... өсімдіктерді
зиянкестерден қорғайтын құстарға суық қыста орын дайындап, ұя ... ... тағы да ... ... ... ... ... зиянкестері тышқандар мен кеміргіштерден басқа,
Қазақстандағы өсетін көкөніс ... оның ... ... ... ... (13,17) ... Жамбыл және Шымкент облыстарында кең
тараған қызанақ ауруы ол қара дақ. Қара дақ ... кең ... ... зиян ... ауру. Солтүстік Балқаш аудандарында көп жылдар бойы
зиянкелтірген ауру ол қаракүйе. ... ... ... ... ... ... басады. Алматы облыс аймақтарындағы жауын-шашын көп
болған кезде көкөніс шаруашылығында қызанақ жемістері фитофтороз және фимоз
ауруларына көп ... ... ... ... оның ... ... әкеп соғады. Ашық жерлерде қызанақтар жемісі шірік ауруымен аз
ауырады. Қара дақ ... ... ... ... ... Ауа райы ... ... қара дақ қоздырғыштары тез дамып ауырмаған
өсімдіктер денесіне мүшесіне жарақаттанған ... ... де, ... Бұл ауру ... ... ... ... әсіресе
Алматы облысына көп зиян келтіреді. Бұл аурумен күресу үшін ... ... ... ... қалдықтарын отқа жағып өртеу
қажет. ... ... ... ... ... ... суды
қатарлар аралығымен жүргізіп суарған жөн. ... соң ... ... шашу ... ... ... ... жемісі үстіне қоңыр дақ ... шеті ... ... ... ... Жарақаттанған ұлпа қараяды да,
ауру жеңіс шіриду. Бұндай қызанақтың аурулары Алматы, Шымкент, Сарыағаш,
Жамбыл, Балқаш және ... ... ... ... үшін ... ... суару, ауырған, жарақаттанған жемістерін жинап алып
құрту т.б.
Фитофтороз. Қызанақтың бұл аурумен ауырғанын қызанақ жемісінде ... ... ... ... ... дақтар ұлпа арқылы таралып қызанақ
жемісінің ішіне қарай тереңдейді. Кейін ... ұлпа ... ... ... ... ... болып, жапырақтары солады. Күресу ... ... ... алып ... ... 1% ... сұйықтығымен
жарақаттанған өсімдіктер қалдықтарына шашу, бүрку керек. Қызанақтың ауырған
мүшелерін жемістерін топырақтан ... ... ... ... ... мүшелерін себеді, парниктердегі көшеттер
тұншығады сонымен қатар ... ... ... себепші болады. Осы
ауру парниктеріндегі көшеттерде, ашық топырақтарда, қызанақ өсімдіктерінде
әсіресе Алматы ... ... ... көп ... Күресу үшін
тұқымды тазалау, ауруға шалдыққан жерлерді тазалау, жинап алып ... ... ... (17) Бұл ... ... ... ... қызанақтың жапырақтары жиырылып екі шеті жоғары қарайды, ұлпалары
қатайып сынғыш келеді: Алматы, Семей, ... ... бұл ауру ...... ... Ол өсімдікке (қызанаққа) тля арқылы беріледі.
Жарақаттанған қызанақ жапырақтары сарғыш-жасыл түске боялады. Ауру ... өте ... ... ... ... ... сабақтары нашар өседі, саны аз болады. Гүлі де жемісінің де саны
азаяды. Ауру барлық жерге тарайды. Олар теплицаларда да ... ... ... ашық топырақтарда да кездеседі. (13) Күресу үшін
қызанақты тұқыммен ... ... ... ... ... судан аулау.
Макраспороз немесе құрғақ дақтар. Қызанақ жемісінде құрғақ дақтар ... ... ... қара ... ... ал ... да, ... пайда болады. Жарақаттанған қызанақ жемістері өңі ... ... сау ... ... тез ... Ауру ... және Алматы облыстарының ... ... ... және ... көп байқалған.
Күресу жолдары:1 % Бордо сұйықтығын шашу бірінші ретте – ... ... ... ... ал ... 10-15 ... кейін шашу керек. Қызанақ
егілген жерлерді ауыстырып отыру керек. Олардың аралығы 2 жылдан аз болмауы
керек. Бұл аталған аурулар ... ... ... ... ... болып есептеледі. Айтылған аурулар ... ... ... ... көп ... түрлері болып табылады.
Қорытынды.
Қазақстан халықтарын көкөніс өнімдерімен қамтамасыз етуде көкөністер
дақылдарының ішінде ең жоғарғы орынды қызанақ ... ... ... ... Республикамызда қызанақ өте кең тараған
дақылдардың бірі. ... ... ... ... соң ... ... онда ... картоптан соң екінші дақыл болып есептеледі.
1.Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жанындағы тәжірибе мөлтектеріндегі агротехникасын білу ... ... ... ... ретінде қызанақтың биологиясын оқыту
кезінде 5-6 сыныпта ботаникада, көрнекілік құрал ретінде пайдаланылады.
1.Оқушылардың биологияға ... ... ... үлгерімін арттырады.
2.Қызанақ жемістерін оның ерекшеліктерін біле ... ... ... ... тәрбиеге үйретеді.
3.Қызанақ өсімдіктерін мектеп жанындағы мектеп тәжірибе мөлтектерінде
өсіру, оқушыларды көшет отырғызуға күтуге, көбейтуге үйретеді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1.Азимов Б.Д. ... ... ... ... томата в
Казахстане. –Ташкент; 1990 г.
2.Алпатьев А.В. Помидоры. – М.: Колос, 1981 г.
3.Алпатьев А.В., ... А.А. ... –М.: ... 1990 ... Ф.Х. Очерки по истории и ... ... ... – М.: ... 1970 г.
5.Бексеев Ш.Р.Выращивание ранних томатов – 2-е изд.; перераб. и доп. ... ... 1989 ... В.Ф., ... В.Е. ... – Алматы: Кайнар, 1981 г.
7.Бунин Г.П., Андреев В.М. Томато – посевом в грунт. – М.: Коллос. ... А.М., ... В.М. ... ... преподовая биологии. –
М.: Агропромиздат, 1976 г.
9.Власов А.С. ... ... ... ... ... ... І-ІХ том А-Ата, 1956-66 г.
11.Иллюстрированный определитель растений Казахстана І-ІІ том А.1972 г.
12.С.А.Арыстангалиев, Рамазанов Е.Р., Қазақстан өсімдіктері. А.1977 г.
13.Казенас Л.Д. ... ... ... ... ... ... 1976 ... В.А.Биология 6-7классы.–М.:Просвещение.1985г.
15. Кузнецова В.И. Уроки ботаники. –М.: Просвещение. 1985 г.
16. Лебедев Л.А. Вопросы физиологии сельскохозяйственных ... ... 1976 ... Р.П. ... томатов в Казахстане, и меры борьбы с ними.
/Труды Каз. НИИ защиты растений, т.ІХ – ... ... 1975 ... ... Л.К., ... Е.П. Аптека на грядке. – Алматы: Кайнар, 1990
г.
19. Тематическое планирование учебного материала раздела «Растения» ... - ... 1986 №3, ... ... ... ... материала раздела «Растения», /
6 класс/, - Б.В.Ш. 1986, №2, с. ... ... А.С., ... Ю.П. ... о ...... Кайнар,
1986 г.
22. хребтов А.И. Практические советы по выращиванию помидоров ... ... - ... ... ... Иссиль, 1993 г.
23.Шабыкина Л.В.Овощи,полезные всем.–Алматы:,Кайнар 1984 г.
24. Шахов А.А. ... ... и ... – М.:
Россельхозиздат, 1993 г.
25. Эдельштейн В.И. ... /Изд. 3-е, ... ... 1974 г.
26. Папорков М.А. и др. Учебно-опытная работа на пришкольном ... ... ... 1980 г.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сарыағаш ауданында қызанакты өсірудің интенсивті технологиясы69 бет
Дәрумендер және минералдық заттар2 бет
Қызанақтың макроспориозы3 бет
Томат өнімдерінің сапасына өңделетін қызанақ сорттарының әсері69 бет
Қызамық вирусы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь