Қазақ АССР-дағы кеңестік мемлекеттік құрылыс және байлардың шаруашылықтарын тәркілеу (конфискелеу)

ҚАССР Халық Комиссарлары Советі 1920 жылғы 9 желтоқсандағы декрет бойынша күн төлеу мен құн алуға тыйым салды. Сол жылдың 28 желтоқсанында заң бойынша қалың мал жойылды. Декретте "Үндемей жүре беретін қазақ әйелінің еркі мен сезімін корлайтын бұл тәртіпті' (қалың малды) сақтауға Советтердің ерікті социалистік республикасында орын болмауға тиіс", — делінген. Мұның өзі Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар бүкіл ел ішінде де семьялық праводағы патриархтық-феодаддық қатынас-тардың сарқыншақтарымен күресу жөніндегі түңғыш заң актылары болды.
Республика үкіметі 1921 жылы қаңтарда көп қатын алушылық пен әмеңгерлікке тыйым салды1.
        
        7. Қазақ АССР-дағы кеңестік мемлекеттік құрылыс және байлардың
шаруашылықтарын тәркілеу (конфискелеу)
ҚАССР Халық Комиссарлары ... 1920 ... 9 ... ... ... ... мен құн алуға тыйым салды. Сол жылдың 28 ... ... ... мал ... Декретте "Үндемей жүре беретін қазақ ... мен ... ... бұл тәртіпті' (қалың малды) сақтауға Советтердің
ерікті социалистік республикасында орын болмауға тиіс", — делінген. Мұның
өзі Қазақстанда ғана ... ... ... ... ел ... де семьялық
праводағы патриархтық-феодаддық қатынас-тардың сарқыншақтарымен күресу
жөніндегі түңғыш заң актылары ... ... 1921 жылы ... көп ... ... ... ... салды1.
КДССР Халық Комиссарлары Советі мемлекеттік меке-мелері өз ... ... және орыс ... ... ... ... Совет өкіметі
қалалар мен басқа да едді мекендердің бүрмаланған немесе ... ... ... басқаша ат берген тарихи қальптгасқан атаулары қайтадан қалпына
келтіретін ... ... ... ... қазақ аудандарының
территориясында Совет өкіметінің сайланып қойылған органдары жүмыс істеді.
1921. жыддың жазы мен күзівде уездер мен ... ... ... ... ... 2871 делегат қатынасты, олардың қазағы 1432.
Делегаттардың ішінде коммунистер 1345 кісі болды2. Съездердің күн
тәртібінің басты мәселесі — шаруашылық ... жаңа ... ... ... қүру ... ... аяғына таман Түркістан республикасында шаруалардың үйымы —
"Қосшы" ... ... ... ... ол ... ... ... одағы, сәл кейінірек жерсіз және аз диқандардың одағы деп,
ал 1921 жыддың желтоқсанында "Қосшы" одағы деп ... жылы ... да ... ... бүқаралық үйымы —"Жарлы"
одағы дүниеге ... Бүл екі одақ ... ... бүзылмаған қазақ
ауылына іріткі салды. Бүрын бірге түрып, бірге көшіп, бірге қонып ... ылаң ... Олар ... ... ... ... кедейлер
шаруашылықтарының қалың бүқарасын біріктіріп, өздерінің аддына қазақ
ауылдарывда шаруашылық ... ... ... ... таптық
күресте партияны қолдау міндеттерін қойды. 1924 жылы бүл екі одақ ... ... деп ... ... жылы оньщ қатарында 200 мыңнан астам мүше
болды. Олар "тап күресін" одақты тазалаудан бастады. Яки өз арасындағы ...... мен ... ... мен ишандарды, атқа
мінерлер мен саудагерлерді қуып шықты. Содан ... ... ... ... Азамат соғысынан, 1921-22 жылдардағы аса ауыр жүт ... ... жүрт ... . төтеп бере алмай, беті ... ... ... ... ... ... мүның өзі "шаруаларға тікелей қысым"
еі^енін партия да мойындады.
I гКП(б) Орталық Комитетінің 1924 ... ... ... ... бет ... тастады. Яки шаруалар /арасындағы жік еңді барынша үлғая түсті.
Бүрын дәулеттілер ' мен жарлыларға бөлінгендер ... ... ... ... мен ... ... бастады. Сөйтіп, ауыл-селодағы береке-бірлік
кеміді. Көп үзайай көшпенділерді ... ... ... ... осы ... "шаруа-шылық ауыл" деген термин қалыптасты. Мүндай ауьілдарға
шамамен 5-20 шаңырақтан топтаеты. Олар жерді бірігіп өңдейтін серіктіктер
қүра бастады. Бірақ ... ... мен игі ... ... да орын ... ... ... ел арасында дай-дай айтыс, тартыс, дау-
дамай көбейді. Мінеки, ... үр ...... "Үлы ... ... ... өтіп кетіпті, сондықтан Қазақстанда кіші Октябрь
жүргізбесе болмайды-мыс" дейтін теориясымағын үсынатын кезі — міне нақ ... ... ... ... ... ... келгеннен кейін қазақ тағы
да екіге жарылды. Енді "баррикаданың екі жағындағылар" ... ... ... Үлтшылдарға "алашордашылар", "үлтшыл-уклонистер",
"жапонтыңшьшары", "сәдуақасовшина", "тоғ-і жановшина" деген ат беріліп,
оларды ... ... ... ... барлық
жолдары чісарастырыддьг/Бүған дейін бір жағынан — ... ... ... ... хан ... ... мал-мүқамалынан жүрдай болған, бірлік
берекесі қашқан, ашаршылықтан әбден күйзелген халықтың ... тағы да ... ... Олар ... қана ... ата конысынан аулаққа — "ит
өлген" жаққа жер аударылды.
Сөйтіп, байдың малын өз ... ... ... ... ... тағы ... бүл ... кім еді? Ата тегіне қарай бөлсек, олардың 134-і ғана
хандар мен ақсүйектердің түқымы, болыстар мен ... ... ... ... 245-і ... ... ... дейін дуалы сөзімен,
үтырлы ісімен, биік парасатымен елді аузына қаратқан билер, ... ... ... ... бөз ... ... сылтаумен байлар
санатына жатқызылған орташалар. Кеңес үкіметі олардың тоқта-торымынан
бастап, астыңғы ... ... ... ... ... ... үлы ... алынған малдың үзын саны — 144474 бас мал. Яки орта ... ... — 1 ірі ... ... 2 ... — 1 ірі қараға баласақ/ әр байдан
207 шартты ірі тәркіленіпті.
Оның үстіне "жығылғанға — жүдырық" дегендей 1924-1925 жылдар ... ... ... өнімнің күткендегіден мейлінше аз болуы тым ... ... ... РКП(б) Қазақ облыстық комитеті 1924 жылғы ... ... ... ... ... егін шықпай қалуының
зардаптарына қарсы күрес және күзгі егіс ... ... ... мәселе
қарауға мәжбүр болды. Ал 1925 жылғы сәуірде өткен ... ... ... ... ... алмай, тағы да өзінің қүжатына:
"Егіншілікке үкіметгің жасаған қамқор-лық ... ... ... пен ... ауыр ... ... соншалық — Қазақстанның егін
шаруашылығының қалпына келуі өте баяу: ... жылы біз ... ... 74 ... ... деп ... қойыпты. Расыңда Түркістаннан
қосылған Жетісу, Сырдария облыстарының жерін қоспағанда 1925 жылы ... ... 20044268 ... ғана ... Ал ... 1916 ... ... егістіктің көлемі 28000000 десятинадан асып түсетін.
Осы жылдардағы партия басшылары ... ... күш пен ... ... үдайы егіншілікпен айналысатын аудандарға, отырықшы халыққа бөліп
келіпті. Екінші ... ... ... ... басы" орыстарға бүйырып,
көшпенді қазақ байғүс баяғы патшалы Ресей түсындағыдай шөміштен ... ... 1920 жылы ... "Ауылға бет бүрайық!" деген үранның
түңғыш рет 1927 жылы ғана жүзеге асырылғанын БКП/ б ... ... сол жылы ... ... ... ... жылы ... тап ретінде жоюдан басталып, елді еріксіз күшпен
үжымдастыру, отырыкшыландырудағы асыра сілтеу саясаты елдің күн ...... ... әкеп соқты. Оны дәлелдейтін нақты дерек "Қазақстанның
ауыл шаруашылығы, оның ішінде мал шаруашылығы туралы" 17. 09. 1932 ... ... ... ... ... барысын "тексеруге келген КСРО
(СССР) Орталық жүмысшы шаруа инспекпшсьшьщ аға ... ... ...... ... өз ... — 1929 жылы 39,5 миллион мал
болса онан 1929-30 жылы 25 ... 1930-31 жылы 10,5 ... 1931-31 ... ... дейін қысқарды"1.
Бүгінгі уақыт аясынан қарасаң, сол кезевдегі жерді пайдаланудың қоғамдық
сипатын күйрету, қазақ қоғамьшын ... ... ... ... ... ... арқылы күйзеліске үшырату шаруаларының дүрыстығы күмән келтіреді.
Себебі, халықтың шаруашылығы, қоғамдық-саяси өмірдегі ең ... тобы ... ... еді. Бүл ... мал шаруашылығын өнеркәсіп жолына қойған,
сауда капиталымен байланыстырған талапты ... да ... ... ... ... осы ... қалыптасты2. Жекелеген
қазақ интеллигенциясы өкілдерінің халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан өмір
салтын ... ... ... ... өзгерту жергілікті халықтың мақсат-
мүддесіне нүқсан келтіреді деген пікір үлтшыддық ... деп ... ... ... ... беріліл отырды. Ал шовинизм идеясын уағыздаушылар үлт
аймақтарын ... ... оның ... Қазақстанның экономикалық
ерекшелікгерін, түрмыс-салтьш, мәдениетін, тарихи кезендерін ешқандай
есепке алмады.
8. Қазақстандағы индустрияландыруға кешу және ... ... ... жж)
Қазақстанды иңцустрияландыру жөнінде сөз еткевде оньщ Ресей тарихымен
етене байланысын айту керек. Бірінші бесжылдықта Қазақстанда негізінен ... тау кен және ... ... мал ... ... ... Шикізатты тасымалдау үшін темір жол желілері салына бастады.
Қазақстанда елді индустрияландыру қарсаңында респуб-ликада әлеуметгік-
экономикалық жағдай өте ауыр ... ... 307 ... ... кәсілорынның 250-і жұмыс істемейді. Егістік жердің көлемі
қысқарады. Мал басы 29,9 миллионнан 16,3 ... ... ... әсіресе өндіріс орындары зиян шекті. Ірі өндіріс орындарынан
жалпы өнімі 1920 жылы 1913 жылмен ... 2 есе ... ... ... ... ... ... 4 есе қысқарды. Кептеген кен
шығаратын жер және көмір ... су ... еді ... олар ... ... және ... жетіспеуінен жүмыс
істемеді. Жол қатынастары (транспорт) әсіресе темір жол ... өте ... еді. ... ... көбісі күрделі жөндеуді қажет етті,
жүздеген көпірлер қираған еді.
1920-1921 ... ... ... ... (мал ... және ... қүрғақшылығымен жалғасты. Осының барлығы ашаршылыққа әкеп соқтырды.
ВКП(б) XIV съезі (1925 жыл, ... ... ... іске асыру, міндетін белгіледі. Бүл жоспар бойынша
Қазақстанды ... ... ... ... ... түсті
металдың басқа да пайдалы қазбалардың бай кені ... ... ... ... да жаңа ... ... темір жол қүрылыстары көп жағдайда
дайындықсыз жүрғізілді. Бүл кезде экономикалық және ... ... ... ... кез еді. Жаңа ... ... ... қүрылыс материаддары, техникалар және механизмдер, ақша қоры т.б.
жетіспеді. Осылардың бәрі ... ... ... және ... ... қиындатты. Қазақстанның индустриялық дамуының бірнеше
ерекшеліктері болды. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... түсті металдар шығару республикаға ... ... ... ... Осы кездерде Риддер және Қарсақбай
өндіріс орындары, Ертістің мыс қорытатын заводы қалпына қайта ... ... ... ... ... ... мыс ... жөне Ащысай
полиметалл комбинаттары салынып, іске қосылды1. Қарағанды бассейні Одақта
үшінші отын қоймасы болып аталды. 1927 жылдың ... ... ... ... ... ... келтіру жүмысы қүлаш жайды.
Екінші ерекшелігі сол — ... ... ... ... ... салыстырғанда аса үлкен қарқынмен жүргізілді. Тағы бір
ерекшелігі — ... ... ... ... өңдірумен айналысты.
Сондықтан да республика өзіне қажетті заттардың ... ... ... ... жасалған бүйымдарды, цементгі, ағаш
материаддарын сырттан өкелуге мәжбүр ... ... ... ... ... ... өлеуметтік демографиялық өзгерістерге өкеліп
соқтырды.
Жүмысшылардың басым көішіілііі орыстар мен ... ... ... ... ... және жартылай көшпелі емір салтын сақтады.
Рулық қауымдастық олеуметтік жіктелуге қатты ... ... ... жаңа ... өтуі ... уақытты талап етті. Алайда
болыпевиктердің "революциялық-демократиялық" бағытта ... ... ... ... ... ... бөлу, бай мен жартылай
феодалдардың мал-мүлкін тәркілеу сияқты шаралары ... ... ... ... ... ... жіктелуді күшейтті. Әсіресе,
рулық қатынастар мен патриархарлыққа қатты соққы берілді. Аталған ... ... ... ... ... ... саясаттан ауытқу, ауылшаруашы-лығын үйымдастырудағы
жіберілген өрескел ... мен ... ... ... ... қатты әсерін
тигізді, аштық тудырды, өлкенің жергілікті түрғындарының миграциялық
процесін күшейтті. Егер 1926 жылы өлке ... ... қала ... ... болса, отызыншы жылдардың аяғында олардың үлесі 29,8 процентке
жетті. ... жылы ... ... саны 77,6 мың ... 1939 жылы ... бес есе ... қала түрғындары аралығындағы меншікті үлесі 14,3-тен 21,9
процентке дейін үлғайды1. Бүрын бүл ... жаңа ... ... ... ... қолда-нылатын. Алайда, миграция қарқынының өсуі
қоғам дамуы-ның ішкі зандылықтарынан гөрі, объективтік емес, ... кей ... ... ... ... ... саясатьш жүргізуде, әсіресе, Ф.И.Голо-щекиннің қылмысты
ролін ерекше атап кету ... Ол ... ... екі ... орындайтын
қатыгез, мейірімсіз адам болатын. Республиканы басқарған жылдары (1925-1933
ж.ж.) Мәскеудің Қазақстанды шикізат базасына айналдыру саясатын бүлжытпай
жүргізді. Әңгіменің жөнін ... ... ... ... ... деген айдар тағып, қудалады. Жергілікгі халықтың дамуын
ескермеген ол ... ... ... ... ... ... жылдарында Қазақстанда 1929-32 ж. ... ... ... ... ... күрделі қаржысының
көлемі 1,5 млрд. сомнан асты, оның 48%-і ... ... ... Бесжылдық ішінде Қазақстанда жаңадан ... ... ... ... ірі ... мен ... шахталар мен
рудниктер және электр станциялары ... ... ... ... ... үлес ... ... жетті. Ауыр өнеркәсіпті, мүнай
мен көмір өнеркәсібін, түсті ... ... ... ... ... ... пен Кузбасс көмір өндірушілері Қарағаңды бассейнін ... мен ... ... ... ... ауданын игеруге
көмектесті. Түркістан-Сібір магистралы, Лениногор полиметалл комбинаты ... ...... өнеркәсіптік бейнесін айқындайды.
1-бесжылдық түсында пайда болған республика ... КСРО ... ... ірге ... ... ... мемлекетінің технико-
экономи-калық тәуелсіздігін қамтамасыз етуге, оның қорғанымпаздық қабілетін
нығайтуға елеулі үлес қосты.
Қорыта келгенде Қазақстанда ... ... ... ... (конфискелеу) алынған мал-мүлкінің есебімен іске асты, оларды
адамдық қүқынан айыру, өзі ... ... ... ... жер ... ... немесе "Тәрбиелеу мақсатында" қамауға алу, ... ... жабу ... жалған атуды үйымдастыру, үрып-соғу
т.б. 1930 жылдың 15 ... ... және СНТ, ... ... және бай кулактармен күрес жүргізілген аудандарда
социалистік ауылшаруашылығын ... ... ... ... бір
ай өткен соң-ақ қамауға алынған жөне сотқа берілгендердің саны 3113 адам,
өзі түрған аймақтан тыс жерде жер аударылғандардың саны 6765 ... ... ... ... алынды. Колымге немесе Коли түбегіне жер аударылды".
Халық арасында ашаршылық болды. Одан 1,7 миллион ... ... ... ... Бір ... адам ... территориясынан
тысқары жерге көшіп кетті.
9. Қазақстанда күшпен үжымдастыру, отырықшыландыру мен орталыққа ет
тапсыру науқанының қасіреті (1932-1933 ... ... XV ... 1927 жылы ауыл ... ... жариялады.
1930 жьшдың қащарында ЦКВК (б) "Коллективтендірудщ қарқыны және ... ... ... жөнінде" қаулы қабьщдады. Ол шешім бойынша
Қазақстаңца жалпы коллективтендіруді 1932 жылдың көктеміне ... ... ... ... ... ... ... күш
көрсету арқылы, жергілікті жағдай ескермей ... Егер 1928 ... ... ... 2 ... ... ... 1933
жылдың бірінші көкегінде 50 пайызға жетті, ал 1931 жылдың ... ... ... ... Жоғарыдан жүргізілген коллективтендіру жүмысы ауылшаруашылық
өнімдерін ондіру жолында жіберілген бүрмалаушылықтарға ... ... ... ... ... ... күшпен ауыстыру саясатына
байланысты қиындай түсті. Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... "Бүрмалаушылық болмасын, аша түяқ
қалмасын." Малшылардың соңғы түяғына дейін ... ... ... ... ... алты ... ... ірі қара
мал болса, 1932 жылы оның саны 965000-ға қысқартылған. Қой мен ... ... ... ... ... ... саны 3,3 мил-нан 1 мил-ға, түйенің
саны 300000-нан 60000-ға кеміген.
Қазақ халқының ертеден ата кәсібі, күн ... мал ... ... 1932-33 ... мал ... ең ... сөз
болуы заңды. Себебі халқымыздың аштыққа үшырауының ... ... ... ... басты бір себебі кеңес үкіметінің ... ... ... алуы ... ... ... ... үйымдастыру үраны еріксіз жүргізілді. Оны
үйымдастыруға ауыл мен ауыл, белсенді мен белсенді арасында "шапшаңдық",
"еселенген ... ... ... ... ... 1930 ... ... еңбек үйымдарының 33%-і колхозға біріктірілді. Ол
жыл санап қарқын ... ... ... 1931 жылы ... 37,9 ... ... мамырда 47%-ке, шілдеде 60%-ке, ... 64.1% ... ... "асыра сілтеу болмасын, аша түяқ қалмасын" үранынан
мал да ауьшшаруашылық қүралдары да, тіпті, жеке киіз үйлерге дейін ... ... ... үйің де, ... да, ... да ... болғаннан кейін
"әйелің де ортақ болады, барлығы бір көрпе астында боласың" деген сөз елге
тарап, үлттың рухын, ... ... ... үғымды қорлау басталды.
Өлкелік партия ... 1931 ... ... ... пленумы
"Отырықшыландыру кезінде әртүрлі рулардың кедейлері мен орташаларьшан
қүралған колхоздың ... ... ... Бір ... осы ... интернационалды аудан, интернационалды колхоз қүру деген теріс үғым
туып, еріксіз түрде қазақ, орыс т.б. үлт ... өр ... ... ... ... Бүл да ... ... солақай саясаттың бір
түрі бодды. Өйткені осы қаулы бойынша интернационалдық ... ... үшін ... ... өр рудан отырған жерінен кедейлер мен
орташаларды еріксіз ... ... тура ... ... барып
колхоздың, поселкенің орналасатын орынын әр ру өз жеріне, өз елі мен ... ... ... басталып, олардың өз арасында алауаздық тартыс етек ... аяғы ел ... ... ... ... ... Осыңдай интернационалдық колхоз поселкесі ауыз судан, егіндік, не
шабыңцық жерден қашық, ... ... ... ... ... ... өзі едді ... гөрі оларды өзара қырқыстыру, алакөз ету, ру
былай түрсын үймен үйдің ... ... ... ... ... титықтап, ағайын-туғанынан ажырап, қолдағы маддан мақрүм қалып
босудан басқа амалы қалмайтын жолға әкеліп тіреді. ... ... ... ... мүндай саясаттың елеулі өсері болды.
Осыдан барып өлкедегі 123 ... 70 ... ... ... және ... ... аудан жддпай босты.
Бүл қазақ даласындағы босқындықтың 1916 жылдан бергі үшіншісі. Оның
біріншісі 1916-1917 жыддары болса, екіншісі 1928-29 жылдары, ... ... ... ... 1932 ... үласты.
Мысалы, өлкеде 1931 жылы 1119 мың қожалық болса, сонан соң 1932 жылы ... ал 1933 жылы 6129 ғана ... ... 308432 адам ... ... ... (27,5%), ... (15,9 %) төменгі Еділ өлкесіне және Неміс
Республикасына (8,8%), Өзбекстанға(8,2 %,) Орта Еділ ... ... (6,3%), Орал ... (5,8%) ... ... Әсіресе Алматы
(45185 қожалық), Ақтөбе(39076 қожалық), Батыс Қазақстан(70696 қожалық),
Қарағанды(22374 қожалық), Оңтүстік Қазақстан (12878 қожалық) облыстары мен
Алматы, ... ... ... Шу, Созақ Қордай, Іле, Қаратал,
Жетіғара, Семиозер т.б. аудандарының халқы жаппай босты1.
Қазақстандағы ... пен ... және ... да ел ... ... ... Т.Рысқүлов және О.Исаевтың И.В.Сталинге жазған
хатында жеткілікті жазылды.
1929 жылғы мәлімет бойынша Қазақстанда 40 млн. бас ... және ... ірі ... ... мал ... ОнЗн ... 6-ақ млн. мал ... Қазақстанның 10-12 ауданы халқының едәуір ... ... ... ... тек ... 10-15 мың адам ... ... 1931
жылдан бастап басқа' олкелер мен республикаларға жаппай басқыншьшық
қазірде тоқталар емес деп ... ... ... халге үшырауының басты ссбебі, ... ... ... ... ... малды еріксіз
қоғамдастыруда және мал дайындау, Орталыққа ет тапсыру практикасында және
тікелей бассыздықта болды.
1932 жылдан бастап елде ... ... ... халқымыз орны толмас
қайғы мен қасіретке душар болды. 1 ... мың адам ... ... ... жүртының жалпы санының 42%-імлн. 100 мың адам Ресейдің
Еділ, Орал, Сібір бойына, Қытайға, Монғолияға, Түркияға, Иранға, Орта ... ... ... ... Бүл ... ... ... ату,
асуды үйымдастырған И.В.Сталиннің, Голощекиннің қатыгез саясатының үстемдік
қүрған кезі еді.
Осындай жауыздықтың ... ... ... Жоғарғы Төралқа
комиссиясы анықтағандай 2 миллион 200 мың адам опат ... ... ... ... келешегі — жас балалардың тартқан
тақсіреті, қыршыньшан ... ... Ол үшін КСРО ... ... ... аға инспекторы Петневтің 20 қаңтар, 1934 жылғы
есебіне жүгінелік. 1933 жыддың 7 ... 72069 ... бала ... ... жоқ) ... Ол әлі ... тоқтар емес. 1933 жылы балалар
үйлеріне қабылданған балалар: қаңтарда —35191, ақпанда — 42000, науырызда —
53216, ... — 60839, ... — 66912, ... — 67781, ... — 69260,
тамызда — 68416, қыркүйекте — 62684, желтоқсанда — 72069. Әсіресе, панасыз
балалар ... ... ... өте ... ... ... ... балалардың есепсіз көп келуіне байланысты балалар үйлері
мен интернат ашу үшін бірсыпыра мекемелерді ... ... тура ... 69%-і ... 31%-і ... ... олардың 4-жасқа дейін-
гілері 13%, 4-тен 8 ... ... 28%, 8-ден ... ... ... жас ... 34,6%, ересек балалар 1,1%. Бүлардың 53%-і ер ... қыз. ... ... ... ... ... ауырады. Басқаларды
айтпағанда, тіпті балалар үйлері мен интернатқа ... ... көп. Тек ... ... ... ай ... 404 бала ... Бізше бүған
түсініктеме жасау артық. Себебі өмірдің алуан ... ... ... ... ... ... ересек адамдардың озі қара шыбындай қырылып
жатқанда сары ауыз ... ... ... ала ... ... екінішті де түсінікті.
Бір сөзбен айтқанда Голощекин Қазақстан ... ... ... ... ... елінен, туған жерінен бостырып кегін
қайтарды. Ол ... ... ... ... төрағасының орынбасары
Әбдірахмановтың өлкелік партия комитетіне Қарағанды ... ... ... ... ... ... ... Қодда бар қүжаттарға қарағанда, - дейді Әбдірахманов ауданда 3212
адам өлген... № 6 ... ... ... кез ... ... ... Қаратобе
колхозының № 6 ауылындағы Б_оқаев Мүхаметжанның отбасындағы 9 жанның 8-і,
Әбіш Қадыровтың отбасындағы 8 жанның 7-і өлген. ... ... әр ... ... екі балалар үйіңцегі балалардың 130-ы өлген. Аудан
орталығында 450 өлік жиналып көмілген. Біз ... 30 ... ... көміп
жатқанын көзбен көрдік1.
Жүрек ауыртар мүндай хал бүкіл ... ... орын ... ... ... өмірді, тағдыр тәлкегін бастан кешкен семейлік 11 ... ... ... ... ... жазғанын тыңдап көріңіздер.
"... 1931 жыддың қазан айынан бастап елдің жазда жинаған ... ... ... ... тартып алды. Сойып алған малдың жүрнағымен 1932 жылдың
көкек айына әрең жеткенмен халық аштан қырыла ... ... ... ... ... болды.
...Біздің от басында алты адам болдық. Әкем мен кіші інім ... ... ... Ағам ... сотталып кетті. Шешем екеуіміз қалдық. Шешем:
"ал қарағым, бар жоқты киещк, басқа қоқыр үй ішінде ... Шама ... ... сапар шегейік" — деді. Үлкен Нарын аталатын ауданда түратын
нағашыма жете алмадық. Шешемнің жаяу жүрісі кібіртікке ... ... ана ... ... ... айдалада, Маралиха деген өндіріске үш
шақырым қалғанда күн батар алдында анам жан тапсырды. Бір от басынан ... ... ... ... ауыр ... ел ... ... болып түрғанына қарамастан БКП (б) Орталық
комитетінің хатшысы ... КСРО ... ... ... ... ... Өлкелік партия комитетінің хатшысы Голощекинге,
халком төрағасы О.Исаевқа "республикада қысқа мерзімде ... ... ... ... ... ... Солтүстік Кавказдағы
қуғын-сүргін төрізді жазалау шараларын қолдануға мәжбүр болады" деп ... хат ... ... ... ... ... Бүл хатты жедел қолына найза
етіп үстаған ол 1932 жылы 11 карашада БКП (б) Өлкелік комитеті мен ... ... ... ... онда БКП (б) ... комитеті мен
КСРО Халық Комиссарлар Кеңесінің "Астық дайындау жөніндегі директивасы
жайлы" ... ... ... ... ... ... ... Батыс
Қазақстан облыстық атқару комитеттеріне директиваны жеке-жеке бекітіп, ... ... ... ... ... Ол дирек-тиваларда мына
шараларды жүзеге асыруды міндеттеді:
Мемлекеттік астық ... ... ... ... ... және ... ... жасау және кооперативтж дүкендердегі
барлық тауарларды сыртқа шығару тоқтатылсын.
Колхозшыларға және жекешелерге колхоз саудасына тыйым салынсын.
Мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... ... және олар жат және жауыз элементтерден
тазартылсын.
Түтыну одағы қоймалары мен өндірістік және кооперация тауар базаларынан
барлық тауарлар кері қайтарылып ... Бүл ... ... ... ... ... жіберілсін.
Астық дайындау ісіне қарсылық көрсеткен, не жоспарды қасақана орындамаған
колхоздар мен үйымдастырушыларды өлкеден тыс ... жер ... ... ... поселкелерінің орнына жері шағын, не қолайсыз жерге орналасқан
астық тапсыру жоспарын орындаған колхозшыларды қоныстандыру туралы үкімет
алдына мәселе қойылсын.
Астық тапсыру ... ... не бас ... ... 61-бап бойынша
еркінен айырылып, 81-баппен жауапқа тартылсын, жерді, шөпті пайдалану
қүқынан айырылсын. Оларды өлкеден тыс ... ... жер ... ... Прокуратура мен соттар мемлекет жөне колхоз мүлкін үрлаушылар жөнінде
5 күн мерзім ішінде болыс ... 5 іс ... ... Үкім баспасезде
жариялансын. Прокуратура және жүмысшы шаруа инспекциясына 10 күн ... ... ... ... ... ... деген қаһарлы
бас бүлтартпас түжырымдар белгіленді. Осы қаулымен бірнеше ... ... ... ... ... осы ... ... жазықсыз
азаматтар қиянат қүрбандығына шалынды. Көшпелі соттар ПП ... ... ... 5-10 ... ... ... ... 40-қа дейін адам әртүрлі
жазамен түрмеге жабылды3.
Мемлекетке астық тапсырудың тағы бір қатігездігіне ... ... ... ... Орал округі Заурал ауданы N1 ауыл азаматы Еділғали
Баешевтің Гелощекинге жазған хатыңда: "НЭП-ке ... және ... ... мен ... болғандығымнан қызметтен қалдым да ауыл
шаруашылығымен айналыстым - отбасымда 9 жан — кіл жас балалар және ... бар. ... ... ... Ауыл ... ... әр
уақытта басқа азаматтарға үлгі болып, алым-салықтарды уақтылы төлеп түрдым,
заемдарға жазьщдым және Кеңес ... ... ... да ... жылға дейін ауылдық кеңестің, т.б. үйымдардың мүшесі болдым.
Өзімнің мүгедектігіме ... оған ... бар, одан әрі ... ... да айту қажет.
Колхоз қозғалысына байланысты мен 1929 ж. Колхозға кірдім және өзімнің
бар мүлкімді коммуна уставын ... ... ... ... басқышқа —
коммунаға отуге үгіттедім.
Астық дайындау науқаны кезінде маған 5 пүт ... ... ... мен сол ... ... ал кейін түқым қорына деп 30 пүтқа
тапсырма берді, мен оның тек 8 ... ... ... ... мүмкіндігім
болмады - еткен жылы астық шықпады. Мен ... 13 пүт ... ... сатып тапқаным. Міне, жақында маған тағы 57 пүт өткізуге тапсырма
берді. Бірақ менің енді ... ... жоқ, ... ... отбасым
қазіргі кезде шын мәнінде ашығуда.
Менің Кеңес өкіметі алдында барлық осы еңбектеріме қарамастан,кейбір
рулық ... ... ... ... мені ... кезде
колхоздан шығарып тастады, мүнысы тіпті жөнсіз деп есептеймін
Осы айтқанымды Сіздің қаперіңізге сала отырып, ... ... ... ... ... жағдайымды түсінуіңізді және менің ісімді ажыратуды
біреуге тапсыруы-ңызды және маған социалистік мүддеде ... ... ... ... қоса мені ... келмейтін астық даярлау
тапсырмасынан босатуыңызды сеніммен өтінемін.
Голощекин жолдас, мені жеке қабыддауыңызды сүраймын, мен мүнда жазғаннан
гөрі ... өз ... ... ... ... ... өйткені мүнда тек
негізгі оқиғаларды, оның өзін қысқа баяндап отырмын."1
Бүл қүжаттан оқушының көз ... ... ... сеніп, большевиктер
партиясының соңына ерген сауатсыз қазақ шаруасының ... халі ... ... ... ... ... елеусіз қалып, мал-мүлкін ортаға салып,
жиған-терген астығын салыққа өткізіп, өзі 9 жан ... ... ... ... да ол ... айрылмай, енді оны тығырықтан тек
Голощекин қүтқарады деген соңғы әрі үмітсіз шешімге келіп, тағы ... ... ... бүл хат ОК ... де ... ... мәні
шамалы "Колхоздар одағы"(Колхозсоюз) деген үйымға отіп, осы кезге дейін
тарихи қүжат есебінде ... ... ... ... ... сияқтылардың
тағдыры қасіретпен аяқталғанына күмән келтіре алмайсың.
Қазақстанда мемлекетке астық ... ... ... ... Қазақстан Коммунистік партиясы мен үкіметі тарапынан ... ... ... ... ... ... көзге айдап салу
екендігі сөзсіз.
Біз жоғарыда өңгімелеген аштық, ... ... ... ... және ... ... ... келер болсақ, турасын айтқанымыз
жөн. Бүл 1928 жылы ақпан айынан басталған зорлықпен астық жөне ет даярлау
науқанының, онан соң ... ... ... және ... ... ... ... Ал енді осы аштықтың негізгі себептері болып
табылатын осынау науқандардың қайсысы ... ... ... ... ... рел ... ... келер болсақ: әрине, ең алдымен ... ... ... алар ... ... мәліметтер тарихи шындықты
көрсетеді. Ашаршылық ... 1930 жылы 20-шы ... ... ... ... Олар барлық халықтың 36,7 процентін біріктірді. Ал ... ... ... басы 1252.309 ... яғни ... өлкесіңдегі
барлық маддың 21,7 процентін қүрады1.
Негізгі мал жекеше қазақ шаруалары қолдарында екенін жақсы ... ... ет ... ... ... ... ... күш
салады. Қазақстанда ет дайындаумен "Союзмясопродукт", "Животноводсоюз",
"Ленинградмясопродукт", "Москвамясопродукг", ... ... ... ... аттары айтып түрғанындай Қазақстанның еті
негізінен республикадан тыс жерлердің мүддесін қанағаттандыруды көздеді.
Нақты ... ... ... тек бір ғана ... мекемесі
Қазақстаннан тыс жерлерге 1929 жылдың 1-ші ... 1930 ... ... дейін, яғни тек бір жыддың ішінде ғана 700025.0 тонна ... ... ... 89,1 процентке орындаған. Ал енді бүл
еттердің нақты ... ... ... ... ... болсақ,
көрсетілген мерзімде Мәскеуге 3647,0 тонна, Ленинградқа 4351,6 тонна, Орта
Азияның Ташкент, ... ... ... ... ... ірі ... ... ет жіберілген2. Сондай-ақ, Қазақстанның күшпен үжымдастыру
жылдарында т.б. көптеген ... ... және ... ... ... ... да ... жабдық-таушы болғанын қазір ел біле
бермейді.
Біздің есебіміз бойынша Қазақстандағы малдың басты үш түрі — ... ірі ... ... 1927-31 шаруашылық жылдары аралығында барлығы
11753.1 мың бас елген, ал 10022,8 мың бас ... ... ... ет дайындау жөне оны ішкі қажеттілікке түтыну
нәтижесі болып табылады. Дегенмен де Қазақстанда сойылған еттің жергілікті
жабдықтауға небәрі 8-9 ... ғана ... ... болсақ,
жоғарыдағы 10022,8 мың бас малдың 9120,7 мың басы ... ... ... ... болып шығады1.
Қазақстанда мал етін дайындаудың аса қатал қорқыту және қысым жасау
өдістерімен және ... ... ... ... ... ... Прокудиннің аудандық партия комитеттеріне ай сайын
"мясное" деген бүрыштамамен үздіксіз ... ... көп, ... бірінің мазмүнымен толығырақ танысайық: "Біздің ... ... ... ... бар ... ... ... тиеу қылмыскерлікпен баяу жүргізілуде. Сіздердің
тарапыңыздан оңбагаңдықпен ... ... ... үш айдан бері
орталыққа ет тасып жеткізуді бүлдірді, сөйтіп пролетарлық жүмысшы ядросын
етпен ... ... ... ... бесінде желтоқсан тапсырмасын,
сондай-ақ тиелмеген жүкті бүлтарыссыз тиеп бітуді бүйырамын. Көрсетілген
мерзімде орындалмаса, ... ... ... ... тартып, іс
қозғаймын. Прокудин. П.ХІІ.ЗОж. Алматы. "Союзмясо".2
Осындай ... ... бай — ... және ауқатты шаруалар қожалықтарына
1930-1931 жылдары түрақты ет дайывдау тапсырмаларын беру түрівдегі ... ... ... ... ... мал шаруашылығын және онымен,
белсенді айналысатын қазақ халқын күйзелтпеуі мүмкін емес еді. ... ... ... және оны ... Коммунистік партиясы өздері жүргізіп
отырған саясаттың аппаттылығын.тым кеш үқты, бірақ ... ... ... 1931 жылы 7 желтоқсанда ССРО ОАК мен ХКК "Жылқыны заңсыз-
дықпен сойғаны және жыртқыштықпен ... үшін ... ... 1932 жылы 10 мамырда ССРО ХКК мен БК(б)П ОК "Ет дайындау жоспары және
колхозшылар мен ... ... ... ... ... жасауы туралы"
қаулылар қабылдады. Бұл шешімдердің алғашқысында жылқыны союға ... ал ... ет ... 1932 ... ... тоқсанына арналған
ет дайындау жоспары ССР-ның ... ... ... ... енді ... ... 255.500 тоннаның орнына 56.000 тонна ет
дайындайтын болды1.
Көп кешіктірмей БК(б)П ОК 1932 жылы 27 ... осы ... тағы бір ... ... ... және ... туралы" қаулы қабылдады. Мүнда жылқыға
жыртқыштықпен және немқүрайлы қарау ... ... ... жол берсе, халық
шаруашылығы мүддесіне қарсы қылмыс ретінде ... және ... ... ... ескертілді.
Бүл шешімдер жағымды роль атқара бастаса да, кезінде орын ... ... ауыр ... жоя ... Мал шаруашылығының дамуы ... ... ... Қазақстанда 1928-1931 жылдар ішінде ғана 1119.0
мың бас ... ... 1157.0 мың бас ... ... түсті. Сондықтан да, 1931
жылдың соңында Қазақстанда не бәрі 3952.0 бас қана ... ... ... ... немесе т.б. түліктің басын сақтауға байланысты
Кеңес үкіметінің, ... ... ... ... ... шын ... орындалмай, аяқ асты болды. Мал және ет дайындаудың
ауқымды жоспарлары мал басын сақтау туралы нүсқауларға ... ... ... ... ... орындаулары тиіс болды.
Қырылудан қалған мал басын сақтауға байланысты нақты шаралар шын мәнінде
БК(б)П ОК "Қазақстанның ауыл ... және ... ... мал ... ... және ... ... ССРО ХКК осы жылы 5 ... осы ... ... соң ғана ... ... ... ... шешімдер көп кешікпей 19 қазанда Қазақстан үкіметі мен ... ... ... біріккен мөжілісінде талқыланып, толық мақүлданды. Енді
Қазақстан алдағы 5 тоқсан бойы (1932 жылдың Іқазанынан 1934 ... ... ... әр тоқсанда бүрынғыдай 56.000 тонна емес 34.000 тона ет
дайындайтын болды. Әрине алапат ашаршалықа үрынған ... ... өзі ... түспейтін еді. Тағы бір жеңілдік: орталыққа ет дайындаудан ... ... жөне ... ... аудандардағы колхозшылар, кедейлер
қазақтар ... ... ... ... жалмап үлгерген қазақ
даласынын ауыр қасіретінің орнын жоғарғылардың бүл шешімі толтыра алған
жоқ. Бүл каулылар тек қана осы ... ... ... ... оның ... кең өрістеп кетуіне мүмкіңдік бермеді. Кеңес өкіметінің 1928 ... 1932 ... 17 ... дейінгі қазақ даласында жасаған жан
түршігерлік зобалаң қылмысын тарих бәрібір үмыта алмады. Тегінде мүны тарих
ешқашан да ... ... Ал енді ... ... ... ішіндегі
қазақтарды ашаршылыққа үрындырған мал басының шүғыл кемуі процесіне ... ... осы ... ... ... ... 36 миллионға жуық
бас малдың шамамен 15 миллионы, оның ... ... ... ... ... деп ... ... болады2. Ал қалған шығынын егер
Ф.Голощекиннің И.Сталинге 1931 жылы ... ... ... қазақ босқындары өздерімен бірге айдап әкеткен.
Ауа көшулер ... 30-31 ... ... 12-15 ... ... ... ауа ... халық өздерімен бірге, қолдағы
мәліметтер бойынша, кем дегенде 1,5-2 млн. бас малды айдап кеттр.
Төменде біз ... ... ... ... ... комитетінің
жауапты хатшысы қызметіңде болған Ф.И.Голо-щекиннің архивтің қойнауында
сақталған Сталинге ... ... ... беріп отырмыз. Мүндағы мақсатымыз,
нақты қүжаттың негізінде Қазақстанның бірінші басшысының ... ... мал ... ... ... ... бүрмалағанына
оқырманның өзінің көзі жетсін деген ойдан туындады.
Мал басының кемуіне басты себеп туралы Голощекин өзінің ... ... "мал ... мүндай апатты қүлдырауының себептері неде?" — ... ... деп ... ... ... мал ... ... түрлі қарама-қарсы процестер жүріп жатыр: Алғашқысы — ... ... ... ... ... егер ... үш ... алар болсақ, мал
басының кемуі төмендегідей болып шығады. 29 жылы — 36 млн. бас1 30 жылы ... млн. және 31 жылы 8 млн. бас мал. Бүл ... ... ... ... ... ... қалғандарды, тығып қойғандарды жөне сол секілді түзетіп
толықтырсақ, бәрібір мал басының қүлдырау динамикасы өзгермей; оның ... ... кему ... етті-сүтті малда және осіресе қой ... Мал ... ... ... ... ... неде? Үлтшылдар
және оппортунистер бәрін мал дайыңдауға өкеліп тірейді. Бүл дүрыс емес.
Рас, соңғы екі ... мал ... ... ... өсу ... аса үлкен. Рас мал дайындау кезіндегі "Союзмясо"3 органдарының
асыра сілтеулерінің салдарынан мал басының ... бір ... ... түрады," деп мойындайды4.
Қорьпъш айтқавда,ет дайыңдау науқавдары қазақ жеріндегі мал ... ... ... болды дегіміз келеді. Тіптен шаруашылықтың алапат
көлемі анықталып, Мәскеу өзінің 1932 жылдың 17-ші ... ... ... соң да ... ет ... ... ... қоймайды.
Мысалы, аштықтың шырқау шыңы болған 1932 жылы ... 898,8 мың ... ... ет дайыңдалса, ал 1933 жылы бүл көрсеткіш 405,5 мың центнер
болған.5 Бүл жерде мәселе ... ет ... ... емес, аштан
қырылып жатқан қазақтардан ет жинауды тоқтатпауда болып отырғанын көреміз.
Адамның қырылуы туралы сандық көрсеткіштерден гөрі мал ... ... ... ... кетуіміздің себебі де түсінікті болса керек.
Қазақтың "мал-жан аман ба?" — деуден бастайтыны елге ... Ол ... ... көшпелі және жартьшай көшпелі қожалықтардан қүрылған
қазақ ... үшін мал ... ... еді. ... ... ... ет дайындау саясаты жанама жағымсыз қүбылыстарды ... ... ... бірі - "меншігімдегі малымды мемлекетке тегін
өткізгенше, өзім неге сойып алмаймын!"1 — деген меншік иесінің психологиясы
еді.
Осы жылдардағы ... ... ... ... ... ... еткенде
аштық қарсаңында қазақтардың сандары қанша еді деген мәселені ... рөл ... ... Өкінішке орай, біздің кейбір әріптес-теріміз
бүл мәселені анықтауда негізгі есеп-қисап ... 1926 жөне 1939 ... ... ... ... ... бүл екі санақтың да
түсінікті себептермен көптеген кемшіліктерге жол ... ... ... ... да бүл ... ... анық-тауда тек жанама, көмекші
материалдар ретінде пайдалану ... ... ... Бүл ... ... ... мәліметгерін ел квзінен тасаға ... ал осы ... ... ... жуық ... ... жылғы Бүкілодақтық санақ материалдары да дәлелдеп бере алады. Бүлардан
басқа әртүрлі жанама санақ материалдарының ... ... ... оның ... қазақтар сандарын толық анықтап ... ... ... Комиссарлары Кеңес жанындағы отырықшыландыру жөніндегі
республикалық ... ... ... ... ... ... ... барлық қазақ қожалықтарының саңдары 826
мың, оның 706 мыңы (яғни 4 ... 236 мың ... ... жөне ... ... мүңдағы ауқатгы қожалықтар сандарьг 42.000 екенін
көрер едік. Осы саннан 2 ... 300 ... ... ... ... ... Қазақстанның санақ басқармасы басшылары ... ... ... ... ... ... И.Сталинге (көшірмесі
Л.Мирзоянға) жазған хатта және т.б. архив ... ... ... ... Мысалы, "алтаудың" хатында Қазақстан үкіметі
мәліметтері ... "800.000 ... ... 1932 жылдың көктемінде
450.000 ғана ... ... ... ... Сол кезеңнің
субъективтік және объективтік факторларын ... ... ... қорытынды жасағанымыз жөн.
Сталинизмнің зорлықшыл тоталитарлық режимі кезеңінде ... ... ... жазылмас жара қалдырды. Қазак халқы осы кезеңде
сүттің бетіндегі қаймағындай біртуар ... ... ... ... ... 1 ... 750 мың адам қаза тапты.
Екі жүз жылғы патшалық отарлаудың езгісінен ығыр болған жас ... өз ... ... ... ... ... жол ... кезеңде жарқын болашаққа деген барлық үміт тек социализм идеяларымен
үштасып жатгы. Кейбір ... ... ... көптеген қазақ
коммунистері тоталитарлық ойлау жүйесінің тар ... шыға ... ... ... ... білместікпен істесе де әміршіл-әкімшіл
жүйемен қосылып өз халқына ... ... ... ... ... басшылық орындарда болған қазақ коммунистерінің екінші
буынын жатқызуға болады.
Көптеген карапайым ... мен ... шет ... ... өз ... ... жаны ... отырып "халықтардың
әкесіне" хат жазумен болды. Сондықтан 20-30 жыддардағы зобалаңның ... ... сол ... өзі ... ... ... кіріп шықпады.
Ал XX ғасырдың сойқан диктаторын Қазақстан ең ... ... ... ретінде ғана қызықтырды. Мүнсыз Сталиннің үжымдастыру жөніндегі
авантюрасының күлі көкке үшып, оның ... өзін де ... өтуі ... ... ... ... сияқты қазақ халқының тағдыры да оны бар-жоғы
өзінің саяси әрекеттерін растаушы қүрал ретінде ғана алаңдатты. Иә, ... те, ... ... ... ... бере ... ... баршылық.
1932-1933 жылдардағы қолдан ... ... ... ... Жоғарғы кеңесінің төралқасының 1992 жылғы 22 желтоқсандағы
қаулысында: Қазақстан Республикасы ... ... ... ... жөне ... ... материал-дарын статистикалық
деректемелерді мерзімді баспасөзді көз көргендердің айғақтарын зерттей
келіп, ... елі ... жене ... байланысты індеттерден, сондай-ақ
табиғи өлім деңгейінің жоғары болуынан 2 ... 2 мың ... яғни ... халқының 49 процентінен айрылды"1 Қазақстан қасіреті XX ... ... жан ... ... ... шаруаларды
жазалау шаралары, халықтарды Сталиндік жер аудару, ... ... ... ... ... қатар қасіретті бастан ... ... ... қырып-жою әрекеттерді де ешқашан естен шықпақ
емес2.
Жылдар етіп үрпақтар ... да, ... ... ... ... ... ... мән-мағынасынан айрылып, қүнын жоғалтқан
сүмдық қасіретке тарихи зерде бізді қайта-қайта оралтатын болды3. Сонымен
кеңес екіметі Қазақстанды бүрын-соңцы болып ... ... ... ... айналдырды. Қазақ халқының тіршілігінің дәстүрлі жүйесін
күйретіп тынды, сайып келгенде ... ... ... ... әкеп ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қайта өрлеу дәуіріндегі итальян әдебиеті6 бет
Төлеген Айбергенов2 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Мемлекеттік тілде іс-қағаздар жүргізу9 бет
Ресми іс қағаздары6 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
Халықтың тұрмыстық деңгейінің статистикасы7 бет
Қазақстанда Азамат соғысы жылдарында жасақталған Қызыл армияның әскери бөлімдері мен құрамалары (1918-1920 ж. ж.)18 бет
Қазақстанда балық өсірудің қазіргі жағдайы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь