Қаржы және инфляия туралы түсінік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

1.БӨЛІМ.
Қаржы және инфляция туралы түсінік
1.1 Қаржы және инфляцияның шығу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.2 Қаржы және инфляция: мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

2.БӨЛІМ.
Инфляцйянық және қаржылық өзара байланысы
2.1 Қаржының инфляциядан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.2 Инфляцияның альтнрнативті көздері және түрлері ... ... ... ... ... ... ...14
2.3 Инфляция деңгейін өлшеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

3.БӨЛІМ
Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік
зардаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
3.1 Инфляцияға қарсы саясат шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
Қаржы нарығы-құнды қағаздар айналысына байланысты экономикалық қатынастар және мемлекеттің бүкіл ақша қорының жиынтығы. Ол нарық қатынастарының құрамды бөлігі болып табылады және тауар, ақша, не-
сие, валюта,сақтық және т.б. капитал, жұмыс күші, тұрғын үй, алтын нарық- тарымен байланысты болады. Қазіргі кезде дүние жүзінде АҚШ, Еуропа бірлестігі мен Жапония қаржы нарығының ең үлкен қорларын иемденуде. Ал Қазақстанның нарықтық экономикаға өтпелі кезеңде оның қаржы нарығының қоры мол, өзінің өркендеуіне жетеді деуге әзірше ерте.
1. Н.Қ. МАМЫРОВ, М.Ә. ТІЛЕУЖАНОВА «МАКРОЭКОНОМИКА»

2. Ғ.С. СЕЙІТҚАСЫМОВ «АҚША,НЕСИЕ,БАНКТЕР» А.2001

3. «ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ НЕГІЗДЕРІ» А.1998

4. БЕЛОРУСОВТАР «ИНФЛЯЦИЯ:ФАКТОРЛАРЫ ЖӘНЕ МЕХАНИЗМДЕРІ» 1996ж.

5. НИКИТИН С. «ИНФЛЯЦИЯ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТҮРЛЕРІ»1995Ж.

6. ОРАЗГЕЛДИНОВА Р.Б. «ЭКОНОМИКА» 1997Ж

7. «ҚАЗАҚСТАН» 2002Ж.
        
        КІРІСПЕ
Қаржы нарығы-құнды қағаздар айналысына байланысты экономикалық
қатынастар және мемлекеттің бүкіл ақша қорының ... Ол ... ... ... ... ... және тауар, ақша, не-
сие, валюта,сақтық және т.б. капитал, жұмыс күші, тұрғын үй, ... ... ... болады. Қазіргі кезде дүние жүзінде АҚШ,
Еуропа бірлестігі мен ... ... ... ең ... ... Ал ... нарықтық экономикаға өтпелі кезеңде оның
қаржы нарығының қоры мол, ... ... ... ... әзірше
ерте.
2
1-бөлім.ҚАРЖЫ ЖӘНЕ ИНФЛЯИЯ ТУРАЛЫ ТҮСІНІК .
1.1 Қаржы және инфлицияның шығу тарихы.
Қаржы нарығы біріне-бірі байланысты және ... ... ... әрқайсысы өз алдына қызмет жасайтын үш нарықтағы ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар нарығы.
Ақша ретінде екі металдың қолданылуы жалпыға ортақ эквивалент табиғатына
қарама-қайшы болды. Алтын мен күміс арасындағы шекті ... ... ... Қосарлы ақша жүйесін монетарлық реттеу нәтижесіз
болды.Күмістің құнсыздануы, нәтижесінде алтын монеталар айналыстан қазынаға
кете бастады. Монометаллизм- жалпыға эквивалент ролін бір ғана ... ... не ... ... ақша жүйесі. Алтын монометаллизм алғаш рет
Ұлыбританияда 1816 ж., Германияда 1871-1873 жж., Францияда 176-1878 жж.,
Ресей мен Жапонияда 1897ж., ... 1900ж. ... ... ... ... ... ... Нидерландыда 1847-1875жж.,
қолданылды. Құн белгілерін алтынға айырбастау сипатына байланысты алтын
монометаллизмі үш ... ... ... ... ... оған ... монетасының айналысы, алтынның
ақша қызметін атқаруы, құн белгілерінің еркін алтын ... ... ... ... және т.б. тән.
2. Алтын құйма стандарты- Ұлыбритания мен францияда ... ... ... ... ... ... 1700 фунт
стерлинг, Францияда 215 мың франктың құны 12 кг массасын-
дағы стандарт құймасының бағасына сәйкес келеді) ұсынған
жағдай-
да ... ... ... ... девиз стандарты- Германияда, Австралияда, Данияда, Норве-
гияда және басқа елдерде бекітілген. Бұл банкноталардың
алтынға,
шетел валютасына (девизіне) айырбасталатынын білдіреді.
Сөйтіп,
3
бұл стандарт бір ... ... ... ... ... ... жж. ... экономикалық дағдарыстың нәтижесінде алтын
монометаллизмінің барлық формалары жойылды. Алтынға айырбасталмай-
тын несиелік ақшалардың жүйесі бекітілді. Банкнотаның алтынмен қамтама-
сыз ... және оны ... ... ... ... ... ... 1972ж. шетел орталық банктері үшін АҚШ долларын ал-
тынға айырбастау да тоқталды.. Ақша ... ... ... ... бағалы қағаздары болды.
Қаржы нарығы негізінен ұзақ мерзімді сипаттағы міндеттемелері немесе
куәліктер нарығы болып табылады. Қаржы нарығын кейде қор нарығы деп те
атайды. Ақша мен ... ... ... ... ... ... етеді.
Қызмет жағынан алғанда қаржы нарығы- кәсіпорындардың, банктердің,
мемлекеттің құнды қағаздар сату арқылы халықтың уақытша бос қаржысын жинап
қайта бөлуді қамтамасыз ететін нарықтық ... ... ... ... ... ... ... нарығы болуының
шарттарын айқындайды. Оларға мыналар жатады:
1. Реттелген тауар нарығының болуы, яғни тауарлар мен қызметтің кез-
келген түрлері мен ... ... ... пен ... тепе-
теңдігі;
2. Ұлттық банк тарапынан ақша айналысын дұрыс реттеу, бұған қолма-қол
және қолма-қол емес айналым эмиссиясына бақылау жасау жатады;
3. ... ... ... оны ... коммерцияландыру, яғни несие
ресурстарын еркін нарыққа орналастыру, несие ресурстарының
қозғалысын Ұлттық банк тағайындайтын пайыздық-есептік мөлшерлемесін,
коммерциялық банктердің ... ... ... ... ақша ... ... жүргізуі арқылы
реттеледі.
Қаржы нарығы қызметінің алғышарттары мыналар болып табылады:
1. Бәсекні ... ... ... ... мақсатымен
меншіктің барлық формасындағы, соның ішінде мемлекеттік сектордың,
материалдық өндіріс саласындағы кәсіпорындардың бастапқы шаруашылық
буындарына неғұрлым кең дербестік беру;
2. Қаржы ресурстарын қайта ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыруды азайту,
кәсіпорындар арасында қаражаттарды ведомостволық қайта бөлуді жою;
3. Шаруашылық субъектілері мен халықтың құнды қағаздарға салынатын
ақшалай табыстардың өсуі. ... ... ... үшін ... ... ... ... және жергілікті бюджеттердің
тапшылығы мемлекеттік зайымдар шығару арқылы жабылады.
Қаржы нарығының маңызы бос ақша қаражаттарын алып, оларды қайта бөлу
есебінен ұдайы ... ... ... ... ғана ... ... ... ресурстарды тікелей бөлуге мүмкіндік береді, тіке-
лей қозғалыс ... ... ... ... бөлу ... кәсіпорындар
арасында тікелей баланыс орнайды. Мұның өзі кәсіпорындар-
дың, салалардың, тұтас халық шаруашылығының қаржыны неғұрлым маңызды
объектілер мен ... ... ... ... ... ... ... өйткені бюджет тапшылығын жабу үшін үкімет ақша эмиссиясын
пайдаланбайды, ... ... ... ... олар ... еркін
жүреді және қамтамасыз етумен айқындала-
ды.
Алтын айналысынан айырбасталмайтын несиелік ақшалар жүйесі, ақша
5
бірлігі ... ... ... ... айырбасталды. Несиелік
ақшалардың номиналдық құны оның нақты құнынан біршама асып тұрады.
Эмиссиялық жүйені реттеу ашық нарықтағы операциялар, міндетті резервтер
нормасы, пайыз ... ... ... да әдістері арқылы, қаржы
және валюта саясатының көмегімен жүзеге асырылады.
Айырбасталмайтын несиелік ... өту ақша ... ... яғни ақша ... объективтік қажеттілігінен артық
айналысқа ақша шығаруды шектеу қағидаларының бұзылуына әкеліп соқты.
Шаруашылық механизмінің құрамдас бөлігі ретінде ақша ... ... ... ... ... жауап қайтарады. Кез-келген
сәйкессіздіктер ақша жүйесінің тұрақсыздығына, ақырында ақшаның
құнсыздығына, инфляцияға әкеліп тірейді.
Қаржы нарығының ұғымы көбінесе кең түрде, оған ... ... ... қоса ... Мұның өзі қаржыны ақшаға тең санат ретінде
қарастыратын ... ... ... нарығынан айырмашылығы ақша нарығы төлем қаражаттарының нарығы
болып табылады, ол қолма-қол ... ғана ... ... ... емес
төлем қаражаттарының, оның ішінде қысқа мерзімді банк несиесін қамтиды.
Несие нарығы банктердің орташа және ұзақ мерзімді несие операцияларына
байланысты,бұған коммерциялық несие де ... ... және ... мәні мен ... ... үрдісі барысында қор нарығының қалыптасып, жұмыс
істеуі экономика дағдарысынан және онымен қабаттасқан инфляция-
дан болған қиындықтарға кезігуде.
Инфляция елеулі әсер ететіндіктен, құнды ... ... ... әрі ... болуы тиіс. Баға ұдайы өсіп отырғандықтан, инвесторлар ұзақ
мерзімге қаржы салмайды. ... ... ұзақ ... ... ... ... мүлікке салынады. Құнды
6
қағаздарға салу тиімсіз. Қаражаттың жетіспеуі қысқа мерзімді несиелер мен
депозиттердің пайыздық мөлшерлемелерінің өсуіне жеткізеді. Нәтижесінде
құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық қаржыны жандандыруы мүмкін.
Мұндай жағдайда құнды қағаздардың бастапқы нарығы дамиды, екінші (биржа)
нарықтың жағдайы саяси ... ... ... ... анық ... ... ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктен туындайтын
бағаның өсуі ретіндеанықталады. Ұзақ мерзімді болашақта, сондай-ақ ақша
массасының өсуі ірі масштабқа жеткенде, инфляцияның басты ... ... ... ... ... ... ... инфляция ұзақ уақыт өмір сүруде. Оның
пайда болуын ақшаның ... ... ... ... ... сөзі inflatio (вздутие) қампаю, тұңғыш рет Солтүстік Америкада
1861-1865 жылдардағы ... ... ... ... ... айналымдағы қағаз
ақшлардың тым көбейіп кетуі процесін ... 19 ... бұл ... мен францияда қолданыла бастады. Экономикалық әдебиеттерде инфляция
түсінігі 20 ... ... ... ... соғыстан кейін жиі қолданылып,
кеңес өкіметінің экономикалық әдебиеттерінде 20-жылдардың орта
кезеңдерінде көрінді.
Инфляцияның жалпы, әдеттегі анықтамасы ... ақша ... тыс ... ... Бұл ақша ... құнсыздануына және тауар
бағаларының соғұрлым өсуіне әкеледі. Алайда инфляцияны айналым процесін
құнсызданған қағаз ақшамен толтыра беру деп ... ... ... ... ... ... мен, ол тек ақшаға тән ғажайып құбылыс
емес. Ол күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс, оны тудырушы рынок
шаруашылығының түрлі ... ... ... ... ... ... жүзіндегі көптеген
7
елдердің экономикалық өміріндегі ең өткір проблемаларының бірі.
Инфляцияның себептері:
Ақша тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... ... түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша сияқты жалпылама эквивалент деп
қарастыруда жатыр. Ең алдымен ... өсуі ... ... ... ... болуымен байланысты. Белгілі тауар рыногында сұраныс пен
ұсыныстың сәйкестілігінің бұзылуы әлі ... ... ... ... ... ... ... көтерілуіне нақтылы экономикалық жағдайлар да әсер
етеді. 70-жылдардағы энергетикалық дағдарыс тнк мұнай бағасының өсуінен
(мұнай бағасы 20 ... ... ... ... да ... мен ... көрсету
бағаларының өсуімен байланысты. 1973 жалпы бағаның деңгейі 7-пайызға, ... ... ... Ақша ... тыс, ... ... ... еңбек
өнімділігінің артуына, циклдық және маусымдық тоқырауға, ұдайы өндірістен
құрылымдық өзгерістерге, бағаның монополиялануы мен, ... ... ... жаңа ... енгізуге, ақша өлшемінің
девольвациялануы мен револьвациялануына, рынок коньюктурасының өзгеруі мен
сыртқы экономикалық ... ... және т.б. ... ... өсуіне көптеген неше түрлі себептердің әсері болады.
Коньюктураның циклдық толқуынан болатын бағаның өскін, инфляцияға
жатқызуға болмайды. Циклдың ... ... өту ... ... ... ... тән классикалық түрі) бағалардың динамикасы өзгеріп
отырады. Аласапыранның бас кезіндегі оның өсуі дағдарыс пен депрессия
фазасында ... ... ... баға тағы да ... ... ... бағаның төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдық тоқыраудың
тағы бір көрінісі жалақының өсуі еңбек өнімділігінен артып ... ... ... ... деп ... ол өз кезегінде баға деңгейінің
жалпы өсуіне алып келеді. Кездейсоқ апаттар да бағаның
8
инфляциялық өсуіне көп әсер етпейді. Айталық, су басып кеткен ... ... ... өндірісті ұлғайтады, ал олар рынокты
толықтыру барысында, баға төмендеуі тиіс.
Сонымен, баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз? Инфляция
көп сәйкессіздіктермен байланысты екенін еске ... оның ... ... ... ... шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы, баланстың болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің тапшылығынан көрінді.
Егер дефицит орталық эмиссия банкісінен зайым арқылы қаржыландырылса,
басқаша ... ... ... ... ... онда айналыста ақша
массасы көбейеді. Айырбастың сандық теңдігін MV=PO еске түсірсек M мен P
көрсеткіштері өсуінің байланысы анық.
Екіншіден, осындай ... ... ... ... да ... өсуі ... ... экономиканы
милитариландырумен байланысты инвестиция инфляцияны ... ... ... ... ... ... емес ... олар қоғамдық
байлықты текке рәсуә етеді. Әскери ассигнациялар бір сөтке ғана ... ... бар ... ... тауармен қамтамасыз етілмеген ақша
массасының өсуіне әкеледі. Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджетті
тұрақты тапшылық ... және ... ... ... ... баға ... ... өсуі қазіргі рыноктық экономикалық
ерекшелігіне байланысты. Бұл кезең жетілге баға ... ... ... ... ... түрі аз, ... ... оңай уақытқа мүлдем
ұқсамайды. Қазіргі рынок белгілі дәрежеде олигополиялық рынок. Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір дәрежеде бағаны ... ... ... ... ... да, олар оны қолдауға ынталы.
Жетілмеген бәсекелес бағаның жоғары деңгейін ... тұру ... пен ... ... қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады. Өздері
билік жасайтын рынокта бағаның төмендеуін болдырмау үшін олигополия мен
монополия икемді тауар ұсынысына қарсы болады. Салаға жаңа ... ... үшін ... ... ... пен ... сәйкес
келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден, елдің экономикасының ашық болуы оның бірте-бірте әлемдік
шаруашылық байланыстарға тартылуы барысында «импорттық» инфляцияның ... ... ... 1973 ... ... ... ... дағдарыс) сырттан әкелетін мұнайға бағаны өсіріп,
технологиялық тізбек бойынша ... ... ... ... ... ... күресу мүмкіндігі шектеулі. Әрине өз валютасын
ревальвациялау ұлттық валютаның құнын жоғарылату ... ... ... ... ... ... отандық тауарлардың экспорттық
бағасын да қымбаттатады, ал бұл дүние-жүзілік рынокта бәсекелестік
қабілетті ... ... ... дем ... ... ... ол «инфляцияны
күту» нәтижесінде орын алады. Батыс елдерінің ... ... ... ... де осы ... ерекше көрсетуде. Халық пен өндірушілердің
инфляцияны күту себептерін жою инфляцияға қарсы сасаттың ең басты міндеті.
Инфляциялық күту жағдайындағы экономикаға ықпал етудің ... Баға ... ... өсуі ... өмір ... ... ... одан әрі өсуін күтеді. Мұндай жағдайда еңбекшілер жалақыны
көбейтуді талап етеді. Халық тауарларды көптеп алады, Өйткені олардың
бағасы ертең тағы да өсуі ... ғой. ... өз ... өте ... ... ... ... мерзімде шикізат, материал, қосалқы бөлшектер
қымбаттайды. Мысалы Ресей экономикасындағы ... ... ... ... өздерін жабдықтаушылардың бағаны көтеру мүмкіндігінен
сақтанып, алдын ала өз
10
өнімдерінің бағасын жоғарылатты. Нәтижесінде ... ... ... ТМД ... ... бұрынғы төлем қабілеті бар сұраныс деңгейі ғана
емес, инфляцияны күткен деңгейден де асып түсті.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляция ... ... ... бар. ... бұл құбылысты қоздыратын факторлардың
комбинаиясы жекелеген елдің нақты экономикалық жағдайына байланысты.
Айталық Батыс ... 2-ші ... ... ... соң ... ... тапшылығынан пайда болды. Оған кейінгі жылдарда
инфляциялық құбылыстың күщеюіне мемлекеттік шығыстар, баға мен ... ... ... ... ... ... және т.б. ... себепші
болды. Бұрынғы КСРО-ны алсақ жалпы заңдылықтармен қатар, соңғы жылдардағы
инфляцияның себептеріне экономикадағы ерекше тепе-теңсіздік жатады, ол
қасына тән жағдай ЖҰӨ-дегі ... ... ... ... ... ... қаржы-несие жүйесін монополияландырудың жоғары деңгейі, ұлттық
табыстағы жалақы үлесінің ... және т.б. ... ... ... 1861-1865 жж. Азамат соғысы тұсында, 2жыл
ішінде доллардың 60 %-ға сатып алу қабілетінің төмендеуі кезінде қолданыла
бастады.
КСРО халық шаруашылығындағы ... ... ... ... бойы
мойындамай келген. Инфляция бұл тек капитализмге ғана тән, ал ... ... ... ... ол ... тиіс емес деген фактілер
оған себеп болды. Шындығында да, директивті түрде баға ... ... ... ... ... ... ... тұрақты
деңгейде ұстап отыруға мүмкіндік берді. Бірақ тұтыну бағаларының деңгейі
бір өзі ғана инфляцияны өлшейтін құрал ... ... ... ... ... және ауыл ... көтерме сауда бағасының
деңгейімен, ЖІӨ дефляторымен сипаттауы мүмкін.
11
Өнімнің көтерме бағасы, оларды дайындауға ... ... ... өсіп ... ... әр түрлі секторларындағы табыстарды
мемлекет тарапына қайта бөлу есебінен кейбір тауарлар шеңберіне бөлшек
сауда бағасы тұрақты болып отырады. ... ... ... ... ... тауарларды шығару орын алды. Кейбір тауарлардың бөлшек
саудада болмағанына қарамай, төменгі бағалары сақталып қалды. Мұның барлығы
жабық ... ... ... ... ... ... сөзсіз.
Қазақстандағы және басқа да ТМД елдеріндегі қазіргі инфляцияның
себептеріне: 30-жылдардан басталған өндіріс құралдары мен тұтыну заттары
өндірісінің дамуындағы аяқ асты орын ... ... ... ... ... Қазақстандағы өнеркәсіптердің өндіру салалары мен ауыл
шаруашылығының дамуына салынған капитал жұмсалымдарының ... ... ... және ... ... ... өте көп мөлшерде алшақ
болуы. Бағаны ырықтандырмайынша нарықтық қатынастарға өту мүмкін
еместігінің ... ... ... ... ... жол ... инфляцияның деңгейін сипаттайтын басты көрсеткішке
тұтыну бағаларының деңгейін сипаттайтын басты көрсеткішке тұтыну
бағаларының индексі (ТБИ) жатады. Ол үй ... ... ... ... тауарларға, қызметтерге оның үлес салмағын ескере
отырып, бағаның өсу индексі ... ... ТБИ ... 1991 ... ... ... қоржыны» 275 тауарлар мен қызметтер түрін
қамтиды. Бағаның құрылымы мен тұтыну тауарларының өзгеруіне байланысты ... ... ... ... 1996 жылы ... ... 1995 ... әрбір
жанұя бюджетін зерттеу нәтижесінен келіп «тұтыну қоржынындағы» тауарлар
мен қызметтер үлесі былай анықталынды: тамақ өнімдері 62,6% (бұрынғысы 58,2
% болған), азық ... емес ... 23,2% (30 %) , ... ... ... ... ... мынадай түрлерге бөлуге болады:
1. Глобальдығына қарай локальдық, яғни жекелеген елдерде ғана ... және ... Даму ... ... ... ... гиперинфляция;
3. Супергиперинфляция, яғни бағаның өсуі 5 %дан аспайтын болса,
циклдігіне ... ... ... ... өсуі), тұрақты,
сатылы.
Егер инфляция экономикадағы құлдырауға байланысты болса, онда ол
стагфляция деп аталады
Көп уақыттар бойы айналыстағы ақша массасы мен ... ... ... ... ... ... ... Милтон Фридмэн де бар. Монетаристер ақша ... ... ... ... ... деп ... Инфляциялық қаржылық өзара байланысы
2.1.Қаржның инфляциядан айырмашылығы
Инфляция процесінің Қазақстандағы дамуы да осы көзқарасты куәландырады.
Айналыстағы ақша массасының өсу ... ... ... ... ... 1993 жылы ақша ... 6,3 есе, ал баға 21,7 ... жылы ақша массасы мен инфляцияның өсу қарқыны соған сәйкес 845 %
және 125 % ; 1995 жылы 216 % және 160 % ... 1996 жылы ақша ... ... ... біршама төмендеуіне жол берді.
Қазақстан тәжірибесі инфляциямен күресу тек қана фискалды-ақша ... ... ... ... ... ... ... ішінде Бразилияда жоғары инфляция жағдайында өмір сүре білу
тәжірибесі бар. Бұл ... ... ... ... ... болмасын, жылына 30-40 % дан асатын инфляция
13
жағдайында экономикалық өсуге қол жеткізу ... ... ... ... альтернативті көздері және түрлері
Батыс экономистері жасаған теорияларда инфляцияның альтернативті қайнар
көздері ... ... ... мен ... ... ... Бұл
концепциялар инфляция болуының әр түрлі себептерін айтады.
1. Сұраныс инфляциясы.
Сұраныс пен ... ... ... ... көрінеді.
Мұндағы негізгі себептер:
1. Мемлекеттік тапсырыстардың ұлғаюы (әскери, әлеуметтік шығындар);
2. Толық жұмыспен қамтылған кездегі өндіріс құрал жабдықтарына ... ... ... толық жұмыс істеуі;
4. Кәсіподақтар әрекетінің нәтижесінде еңбекшілердің сатып алу
қабілетінің ... ... ... ... айналымға тауар көлемінен артық ақша түсіп, бағалар
өседі. Мұндай жағдайда өндірісте жұмыспен қамту толық болғанымен
өндірушілер ... ... ... ... ... бере ... ... айтқанда айналымның төлем қаржыларының көбеюі шектелген тауар
ұсынысына тап болады, сөйтіп бағаның жалпы деңгейі өседі.
2. Шығындар ... ... ... шығындарының ұлғаюымен түсіндіреді. Шығындардың
көбеюі баға белгілеудің олигополиялық тәжірибесінен, ... және ... ... ... бағасының өсуінен,
кәсіподақтың жалақыны көтеру талабынан және т.б. болады. ... бір ... ... ... оңай ... олар ... ... байланыста, сондықтан жалақының өсуі, мысалы, сұраныс
инфляциясы немесе шығындар ... ... де ... мүмкін.
Шығындар инфляциясының теориясы баға деңгейінің өсуін орташа
шығындардың өсуіне әкелетін факторлармен түсіндіреді. Орташа шығындарды
мынадай тәсілмен шығаруға ... ... ... ... шығынын өндірілген өнімнің көлеміне бөлу керек, яғни: жалпы
өндірістік шығын (ТС), ... ... ... ... ... ... өсуі ... өндіріс көлемін қысқартады, ал фирмалар
өндіріс көлемін қазіргі баға деңгейімен ұсынуға дайын. Нәтижесінде ... ... ... ұсынысы мен қызмет ұсынысы азаяды. Бұл ұсыныстың
азаюы баға деңгейінің өсуіне әкеледі. Соған орай, шығындар бағаның өсуіне
итермелейді, ал ... ... ... ... ... ... ... Шығындар инфляциясының пайда болуына 2 негізгі себеп бар: а) атаулы
төлемақының ... ... және ... ... ... ... ... Төлемақының өсуінен пайда болған инфляция.
Шығын ... ... ... ... ... бұл инфляцияның
шығу себебі кәсіподақтан болуы мүмкін. Бұл былай ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесін
қадағалауға мүмкінжіліктері бар. Ірі кәсіподақтар төлемақыны ұлғайтты және
мұндай деңгейдегі ... ... ... ... ... делік. Егер барлық мемлекет аумағында төлемақының өсуі ... да ... ... теңесе, орташа шығындар өсіп кетеді.
Бұған фирмалар өндірісті және тауар мен қызметті қысқартуымен жауап
береді. Осы ... ... ... өсуі ... бұл ... ... ... пайда болған инфляция деп атайды, бұл шығын
инфляциясының бір түрі.
15
4 Ұсыныс механизмінің бұзылуынан пайда болған инфляция.
Шығын инфляциясын ұсыныс механизмінің ... ... ... ... өсу ... және өнімге пайдаланылатын шикізат пен
энергияға ойламаған шығынның көбеюін қарастырады. Мысалы: ... ... жж. ... ... ... көтерілді. Осы мезгілде энергияның бағасы
өсіп жатты, және өндіріс шығындары да өсті. Бұл шығын инфляциясының ... ... ... ... ... дүниежүзілік шаруашылықта инфляция әдетте, төтенше
жағдайларға байланысты пайда ... еді. ... ... ... ... шығындарын жабу үшін көп көлемде қағаз ақшаларды
шығаруға мәжбүр болды. Соңғы жылдары бірқатар елдердің экономикасы үшін ол
айықбас ... ... ... ... ... айналды.
Инфляция қарқынының жай, орташа жүруі кезінде бағаның өсуі ... ... ... ... Кейнсшілер, мұндай инфляцияны
экономикалық даму үшін онды жағдай деп, ал мемлекетті тиімді ... ... ... деп ... ... өндіріс пен сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай
бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік береді.
Жоғары қарқынды инфляция тұсында бағаның өсуі ... 200%ға ... ... ... үшін үлкен салмақ. Бірақ көптеген контракт, келісімдер
бағаның мұндай өсу қарқынын есепке алады.
Аса зор, шексіз инфляция айналымдағы ақша мөлшері мен тауар ... тым ... ... тыс ... ... ... ... соғысы жылдарында бағаның жылдық өсуі 3300 % ға дейін ... ... ... ... зиян ... ... ... ауқатты тобына да қиын
болады. Ұлттық шаруашылық бүлінеді. Гиперинфляцияны басынан өткізген
бірқатар елдерде ... өсу ... ... ... өсу ... ... жоғары болады. Мұндай құбылыс мысалы,
1945-1946 жж. Венгрияда байқалды. Шаруашылық ... ... ... ... жоғалған кезде, қолдағы құнсыздаған ақшадан құтылуға тырысады.
Нәтижесінде айналымдағы ақша ... ... ол оның ... ... ... Соның салдарынан баға қаупі шектерге дейін шарықтайды.
Гиперинфляцияның ... ... ... де ... ... атап өту ... ... инфляция кезінде бағаның өсуі
байқалмай қалады.
1950-1960 жж. көптеген елдерде ... ... ... ... Ал 1970ж ол ... шыға ... ... өндірістің бірінші жолына
айналды. Инфляциялық процестің ең қызған шағы 70ж. екінші жартысы. Мысалы,
бөлшек сауда бағасының жылдық орташа өсуі АҚШта 1956-1965 жж. 5,1%, ... 9,3% ... ... осы ... ол 3,1-6,0% және 17,9%, Францияда 5,0-
5,9 және 10,9 %. 1980 ж. ... ... ... өсу қарқыны төмендеп, жылына
4%ға тең болды, 1987ж. 3,7% төмендеп орташа инфляцияның үлгісіне сәйкес
келді. Мұны көптеген себептермен ... ... ... ... мұнайға әлемдік бағаның төмендеуі, бағаға бәсекенің артуы,
жалақының өсуін тежеу шаралары.
Инфляция баланстанған, тепе-теңдікті болуы мүмкін, яғни бағаның өсуі
баяу және ол ... ... ... ... ... ... ... жылдық өсуіне сәйкес ставка проценті көбейеді, бұл бағалардың
тұрақтану ... ... ... ... ... инфляцияны кенеттен өршитін инфляциядан ажырата білу
керек. Күткен инфляцияның мерзімін анықтауға болады, үкімет оны
жоспарлайды.
Кенеттен болатын инфляция бағаның ... ... ... сипатталады,
ол ақша айналымына, салық салу жүйесіне теріс әсер етеді. ... ... ... ... халық өз табысының
17
құнсыздануынан қауіптеніп артық тауарлар сатып алуға ұмтылады, қызмет
көрсету шығындарын шамадан тыс ... ... ... ... Қоғамдағы шын қажеттілік бүркеленеді, шаруашылықтың қалыпты жайы
бұзылады. Бағаның тұтқиылдан шарықтауы инфляцияны күтуді одан ... ... ... ... Егер ... ... өсуі ... басталмаған эконометрикада орналасса, онда халықтың бағаның өсуіне
көзқарасы өзгеше болады. Бағаның күрт өсуі қысқа мерзімді құбылыс, ол
төмендейді ... ... ... ... ... алу ... ... ретінде ғана ақша жұмсайды, көбірек сақтап жинауға тырысады.
Сұраныстың көлемі азайған шақта бағаның өзінеоны төмендету мақсатында қысым
жасалады. ... тағы да ... ... жағдайына келеді. Мұнда
рыноктық шаруашылық қызметінің әсерінен оңды нәтижесі көрсетіледі. Мұны
Пигу эффектісі деп ... ... ... өлшеу
Инфляция баға индексі арқылы өлшенеді. Есімізге түсірелік, жалпы базалық
мерзім баға индексі арқылы анықталады.
Инфляция деңгейін мына жолмен есптеп ... ... осы ... ... алдыңғы жылдың баға индексінен шығарып, айырмасын алдыңғы жылдың
баға индексіне бөліп, оны пайыз түрінде шығару үшін 100-ге ... 1998 ... ... ... баға инд ексі 154,5 тең ... ... ... Сонымен, 1999 жылдың инфляция деңгейі мына ... ... ... деп ... ... ... басқаша анықтауға мүмкіндік
береді. Бұл бағалардың 2 еселенуіне ... ... тез ... ... Ол үшін тек қана 70 ... сандық жылдық инфляция деңгейіне
бөлеміз:
Инфляцияның 2 еселенуі үшін белгілі бір жылдар саны / 70 баға өсуінің
жылдық қарқыны
18
3-бөлім. ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ... ... ... ... және көп ... ... ... жоғары деңгейі баға мен пайда нормасын жоғарылатып, уақытша
коньюктурасын жандандырады. Процестің ушығуы ьарысында инфляция ұдайы
өндіріске кедергі келтіріп, қоғамдағы экономикалық және ... ... ... ... ... ... бой ... шаруашылықтың шырқын бұзып, айтарлықтай зиян келтіріп,
экономикалық саясатты жүргізуге жол бермейді. Бағаның әр түрлі өсуі
экономика салаларының арасындағы ... ... ... ... ішкі ... ... өткізуді қиындатады. Мұндай
инфляция тұтынушының ақшадан тауарға ауысуын күшейтіп, бұл ... ... ... айналдырып, тауар тапшылығын тудырып, ақша
қорлануына ынтаны жойып, ақыры несие ... ... ... ... ... ... ... несие беретін мекемелер зиян шегеді.
Өндірістің интеграциялануы инфляцияны бір елден екінші елге аударады,
халықаралық валюта және несие ... ... ... зардаптары да бар, ол ұлттық табысты қайта
бөледі, номиналды жалақының салық үстіне ... өсу ... ... мен
бағасының күрт өсуінен кейін қалдырады. Инфляция зардабн барлық жалдамалы
жұмысшылар, еркін кәсіп иелері, зейнеткерлер т.б. басынан өткізеді.
Қиыншылықтар. Біз ... екі ... ... ... ... және шығындардың өсуінен болатын. Күнделікті өмірде бұл 2 ... ... ... денсаулық сақтау шығындары тез арада өсті, артынан
жиынтық шығыны көбейді, бұл ... ... ... Егер ... ... ... онда кейбір фирмаларда материалдарға,
ресурстарға, жанармайға шығын өсіп жатқандығы байқалады.
19
Сол кезде өндіріп жатқан тауарлардың бағасын көтеруге мәжбүр ... ... ... ... ... инфляциясы болады. Бірақ
көптеген фирмалар оны инфляция шығыны деп ойлайды. Бұл 2 ... ... ... ... ... ... ... шығындар болған кезде
байқалады, ал инфляция шығыны автоматты түрде өз-өзінен жоқ болады. Ұсыныс
азайған кезде нақты ішкі өнім ... және ... ... ... өсуіне кедергі болады. Инфляцияның үйлестірімді әсері және
инфляцияның зардабы: біріншіден, инфляция табысты қалай жіктейтінін және
ЖІӨ-ге қалай әсер ететінін көрелік. Баға ... және ЖІӨ ... ... ... бар. ... ... және өндірістік бағалардың деңгейі бір
қалыпта көтеріледі немесе қысқартылады. Бірақ соңғы 20 жыл ішінде
көптеген оқиғалар ... ... ... ... ... ... ал
бағалар өсіп жатады. Нақты өндірістік көлем белгілі бір деңгейде тұр,
барлығы жұмыс істеп жатыр. Нақты өндірістік көлемнің және табыстың
өскенін ... Бұл ... ... әсер етуін және табыс жіктелуін
көре аламыз. Егер ұлттық табыс өзгермеген болса, онда инфляция ... ... ... және ... табыс. Бұл сұраққа жауап беру үшін біз атаулы
табыс және нақты табыстың ... ... ... ... ... ... ... түрінде алынған ақшаның саны. Нақты табыс –бұл ... ... ... яғни біз осы ... ... атаулы табысты аламыз.
Егер атаулы табысыңыз бағаның өсу деңгейіне қарағанда тезірек ... ... ... өседі. Және керісінше, егер баға өсу деңгейі атаулы табыс
деңгейіне қарағанда тезірек өссе, онда ... ... ... ... ... 10 % өссе, ал баға деңгейі 5% өссе, онда нақты ... ... және ... 5%дай ... ... ... ... 10%, сонда
нақты табыс 5% болады.
Тұрақты атаулы табыс алушылар. Атаулы және нақты табыс ... ... ... ... атаулы табыс алған адамдарға- инфляция
жазалаудың бір түрі. Инфляция тұрақты табыс алушылар арқылы, басқа адамдар
тобына табысты жіктейді.
Классикалық ... ... ... ... ... ... ... табыс әкеледі. 1980 ж. зейнеткерлікке шыққан адамның
тауарларды мол сатып алуға мүмкіншілігі бар еді, ал 1995 жылы ... ... ... ... ... ... бұған жалдау төлемақысын
жатқызуға болады.
Мүлік иелері. Инфляция мүлікті сатушыларға да үлкен зардап әкеледі. ... ... ... ... ... ... 1980 жылдан бастап
1995 жылға дейін 1000 доллар тығып қойды делік, сонда нақты баға құны
жартысына ... ... Егер ... ... ... ... онда ... қойған тауардың құны төмендейді. Мысалы: А. Отбасы 1000
доллор 6% бен банкке салды делік. Инфляция 13%ға ... ... ... ... құны 938 ... төмендейді. Сонда ақша салушы
1060алады(1000+60пайызбен). Қарыз алушы және несие беруші арасында
инфляция табыстарды үйлестіреді. ... ... ... алушыларға несие
берушілер арқылы пайда әкеледі.
Мысалы, сіз банктен 1000 доллор алдыңыз, оны 2 жылдан кейін қайтаруыңыз
керек. Егер осы 2 жыл ... ... баға ... ... онда 1000 доллор
орнына 500 доллор бересіз, сонымен инфляция кезінде бағаның ... ... ... ... ... ... ... табыстарын болжалды баға деңгейінің өзгеруімен теңестіруге
жағдайы болғанда , мысалы, 60-жылдардың ... ... ... ... ... жан ... олар ... жалақысы
инфляциямен үйлестіріліп есептелуі керектігін айта бастады.
21
Болжамды инфляция кезінде несие берушілер мен қарыз алушылар арасында
табысты үйлестіру басқаша түрде болуы мүмкін. Мысалы, егер ... ... ... және ... ... ... ... жасалса, яғни егер баға
деңгейі өзгермелі болса, онда бір жылға 5 пайызбен беруге келіссе, ... ... ... 6%ға ... өсті дейік, егер қарыз алушыға 5%дан
100доллор берсе, онда ол жылдың соңында 105%алады, бірақ инфляция осы
жылдың ішінде 6%-ға ... онда 105 ... ... алу ... ... ... ... Сонда қарыз алушы ақшаны пайдаланғаны үшін несие
беруші пайыздық мөлшерлемесін көтеруі керек. ... ... ... нақты пайыздық мөлшерлеме арасындағы айырмашылығын түсіндіреді.
Нақты пайыздық мөлшерлеме-бұл сатып алу қабілетінің пайыздық көбеюі. ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесін алады. Біздің
мысалымызда ол 5% болып тұр.
22
ҚОРЫТЫНДЫ
Ққорытындылап келгенде 2001-2005 жылдар мерзімінде антиинфляциялық
саясаттың ... ... ... ... ... ... қысқарту керек. Бұ мәселені шешу экономиканың инфляциялық
потенциялын түбегейлі ... ... ... ... ... ... және тұтынушылық салалардың пайдасына шешуді
қажет етеді. Өндіріс және инвестиция динамикасын тұрақтандыру халық
өмірінің сапасын жоғарылатуды ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Н.Қ. МАМЫРОВ, М.Ә. ТІЛЕУЖАНОВА «МАКРОЭКОНОМИКА»
2. Ғ.С. СЕЙІТҚАСЫМОВ «АҚША,НЕСИЕ,БАНКТЕР» А.2001
3. ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ МЕХАНИЗМДЕРІ» 1996ж.
5. ... С. ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ОРАЗГЕЛДИНОВА Р.Б. «ЭКОНОМИКА» 1997Ж
7. «ҚАЗАҚСТАН» 2002Ж.
2.
3.
4.
5.
ПО
Л
6.
24
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
....................................2
1-БӨЛІМ.
Қаржы және инфляция туралы түсінік
1.1 Қаржы және инфляцияның шығу
тарихы..............................................3
1.2 ... және ... мәні ... және ... ... байланысы
2.1 Қаржының инфляциядан айырмашылығы
..........................................13
2.2 Инфляцияның альтнрнативті көздері және
түрлері...........................14
2.3 ... ... ... және ... ... Инфляцияға қарсы саясат
шаралары....................................................19
Қорытынды...................................................................
................................23
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
..........24
1

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
12 – жылдық білім беру проблемалары11 бет
Access мәліметтер базасымен жұмыс істеу11 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
Turbo Pascal программасының негізгі түсініктері17 бет
«Экономикалық ақпараттар жүйесінің қоғамдағы даму рөлі»5 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Акционерлік қоғам15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь