Банктердің нарықтық экономикадағы ролі туралы


• КIРIСПЕ

1. Банктердің нарықтық экономикадағы ролі
2. Қазақстандағы 1991 ж. бергі банктік реформа
3. Банктердің типтері
4. Банк қызметінің құрылуы мен тоқтатылуы
• ҚОРЫТЫНДЫ
• ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Банкі ісінің пайда болуы Италиядағы орта ғасырлық айырбастаушылар қызметінен басталады. «Банк» сөзі итальяннша «banco» сөзінен шыға отырып, «айырбас үстелі» деген ұғымды білдіреді. Банктердің алғашқы клиентері ақша-сауда капиталының өкілдері болған. Алғашқы банктер тек қана саудаға қызмет еткендіктен, олардың клиентері саудагер болып табылды№ сондықтан да, бұл банктерді «коммерциялық банктер» деп атап кеткен.
Қазіргі коммерциялық банктер бұл тікелей кәсіпорындарға, ұйымдарға, сондай-ақ халыққа ететін банктерді білдіреді.
«ҚР банктер және банктік қызмет туралы» ҚР Президентінің заң күші бар жарлығының 1-ші бабына сәйкес «банк – бұл осы жарғыға сай банктік қызметті жүзеге асыруға құқылы, коммерциялық ұйым болып табылатын, заңды тұлға».
1. Банктер мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі.
• Меншік сипатына қарай:
• Мемлекеттік;
• Акционерлік (ақша және жабдық типтегі);
• Жеке;
• Пай қосу арқылы (жауапкершілігі шектеулі серіктестік);
• Аралас;
• Кооперативтік
Ақша айналысы және несие.
Автроры: С.Б. Мақыш.

Коммерциялық банктердің операциялары.
Авторы: С.Б. Мақыш

Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары. Оқу құралы/-Алматы: Экономика, 2000.

Саниев М.С. Ақша, Несие, Банктер. Оқу құралы-Алматы: Алматы экономика және статистика институты, 2001.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




• КIРIСПЕ

1. Банктердің нарықтық экономикадағы ролі
2. Қазақстандағы 1991 ж. бергі банктік реформа
3. Банктердің типтері
4. Банк қызметінің құрылуы мен тоқтатылуы
• ҚОРЫТЫНДЫ
• ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

КIРIСПЕ

Банкі ісінің пайда болуы Италиядағы орта ғасырлық айырбастаушылар
қызметінен басталады. Банк сөзі итальяннша banco сөзінен шыға отырып,
айырбас үстелі деген ұғымды білдіреді. Банктердің алғашқы клиентері ақша-
сауда капиталының өкілдері болған. Алғашқы банктер тек қана саудаға қызмет
еткендіктен, олардың клиентері саудагер болып табылды№ сондықтан да, бұл
банктерді коммерциялық банктер деп атап кеткен.
Қазіргі коммерциялық банктер бұл тікелей кәсіпорындарға, ұйымдарға,
сондай-ақ халыққа ететін банктерді білдіреді.
ҚР банктер және банктік қызмет туралы ҚР Президентінің заң күші бар
жарлығының 1-ші бабына сәйкес банк – бұл осы жарғыға сай банктік қызметті
жүзеге асыруға құқылы, коммерциялық ұйым болып табылатын, заңды тұлға.
1. Банктер мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі.
• Меншік сипатына қарай:
• Мемлекеттік;
• Акционерлік (ақша және жабдық типтегі);
• Жеке;
• Пай қосу арқылы (жауапкершілігі шектеулі серіктестік);
• Аралас;
• Кооперативтік.
2. Операцияларының түрлеріне қарай:
• әмбебап, яғни экономиканың барлық салаларына бірдей және кең көлемді
банктік қызмет көрсететін банктер;
• маманданған, яғни бір гана салаға қызмет көрсететін банктер;
3. Аумақтық белісіне қарай:
• Халықаралық;
• Ұлттық;
• Аймақтық;
4. Салалық белгісіне қарай:
• өнеркәсіптік банктер;
• сауда банктері;
• ауылшаруашылық;
• құрылыс банктері;
• басқа да.
5. Филиалдар санына қарай:
• Филиалсыз;
• Көп филиалды.
Егер банк акционерлік қоғам формасында құрылатын болса, онда оның
жарғылық капиталы ашық түрде жазылып таратылатын акциялардың номиналдық
құнының сомасында, кейде құрылтайшылардың арасында жарғылық капитплдағы
үлесіне байланысты барлық акциялар тартылады. Қазақстан Ресубликасында
банктер мәлімдеуші акцияны шығарып сатуға құқысыз, яғни жабық акционерлік
қоғам формасында құрылады.
Акционерлік банктердің шығаратын акциялары екі түрге бөлінеді: жай
және артықшылығы бар. Жай акция – оның иелеріне сол қоғамды басқару
ісіне араласуына, оның пайдасына қарай дивидент алып отыруға құқық
береді. Ал артықшылығы бар акция – оның иесіне қоғамды басқаруға
қатысуына құқық бермегенмен, уақытылы, ягни қоғамның пайдасына
байланыссыз тұрақты пайызын алуға, қоғам банкроттыққа ұшыраған
жағдайларда жәй акция иесінен бұрын қоғамға қосқан өз үлессін алуға құқық
береді.
Ал мемлекеттік банктер мемлекеттік кәсіпорын формасында құрылады.
Ашық типтегі акционерлік қоғамға банктердің (жабық типтегі акционерлік
қоғам формасындағы) өтуі үшін. Ұлттық банктен банктік опреацияларды
жүзеге асыруға қағазын алғаннан кейін бір жыл бойына Ұлттық банк
тарапынан бекітілген пруденциялдық нормативтерді және басқа да
міндеттемелерді орындауы қажет.
Егер де банк жауапкершілік шектеулі қоғам түрінде құрылған болса,
онда оның жарғылық қорының әр құрылтайшыға тиетін үлесі құрылтайшылық
құжатта анықталады және бұл банктің қатынасушылары немесе құрылтайшылары
өздеріне тиісті үлес шегінде ғана оның міндеттемелеріне береді.
Банктің ұйымдастырылуы және құқықтық формасынан байланыссыз, оның
жарғылық капиталы оның қатынасушылары, жеке және заңды тұлғалар есебінен
құрылады. Және олардың міндеттемелерінің қамтамасыз ету құралы болып
табылады. Жарғылық капитал, оның қатынасушыларының меншікті қаражаты
есебінен ғана құрылуы мүмкін. Банктік несиелер есебінен жарғылық
капиталды құруға тиім салынады. Банктің жарғылық капиталы тек ақшалай
қаражаттар есебінен де құрылуы мүмкін.
Тіркеуге алынатын уақытта жаңадан құрылған банктің жарғылық
капиталы, құрылтайшылық құжатта хабарланған, оның акционерлерінің 50%
төленуі тиіс, ал тіркеуге алған кезінен бастап бір жыл ішінде оның
жарияланған сомасы толық төленуге тиісті. Жарғылық капиталдың сомасы
заңдылықтармен шектелмейді.
Коммерциялық банктер қызметін жүзеге асыру барысында филиалдарын,
өкілеттіктерін, сондай-ақ еншілес банктерін аша алады.
Банктің филиалы – филиал туралы ережеде немесе лецензияда
көрсетілетін банктік операцияларды жүзеге асыруға құқылы және өзінің
дербес бухгалтерлік балансы бар заңды тұлға болып табылмайтын банктік
мекеме.
Банктің өкілеттегі – банктік операцияларды жүзеге асырмайтын, яғни
банктік тапсырмасымен және оның атынан әрекет ететін банктің орналасқан
жерінен тыс орналасқан, заңды тұлға болып табылмайтын банктің құрылымдық
бөлімшесі.
Еншілес банк – жарғылық капиталдың елу пайыздаң астамы бас банкке
тиселі және өзінің дербес бухгалтерлік балансы бар, заңды тұлға.

1. Банктердің нарықтық экономикадағы ролі.
Банктік жүйе – нарықтық экономиканың ең маңызды және біртұтас
құрылымдарының бірі.
Банктердің және тауарлы-ақшалай қарым-қатынастардың дамуы тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрді және де олар бір-бірімен өзара тығыз байланысты.
Банктер халық шаруашылығы қызметінің барлық деңгейіндегі басқарумен тікелей
байланысты болады. Олар арқылы ұдайы өндіріс үрдісіне қатысушыларының
экономикалық мүдделерін қанағаттандыру жүзеге асырылады. Осы кезде банктер
қаржылық делдал ретінде шаруашылық органдардың капиталдарын, халықтық
жинақтарын және шаруашылық қызметтің үрдісінде босаған басқа да ақша
қаражаттарын тарта отырып, қарыз алушылардың уақытша пайдалануына береді,
ақшалай есеп айырылсу жүргізеді және экономика үшін басқа да көптеген
қызмет көрсетеді, соның арқасында өндірістің тиімділігі мен қоғамдық
өнімнің айналысына тікелей ықпа етеді (1-сызба).
Қаржылық делдалдар осылай қоғамға ақша капиталын салааралық,
ауданаралық үлестіру механизмін қамтамасыз ету арқылы маңызды халық
шаруашылығы қызметін атқарады.
Банктер нарықтық экономикада басты қаржылық делдалдар болып табылады.
Өз қызметінің үрдісінде, олар ақша нарығында тауар болатын, жаңа талаптар
мен міндеттемелерді жасады. Клиенттердің салымдарын қабылдау арқылы банк
депозит деген жаңа міндеттеме жасаса, ал қарызды беру аркылы қарыз
алушыға жаңа талап қойды.
Осы жаңа міндеттемелер мен талаптарды жасау үрдісі қаржылық
делдалдықтың негізін құрайды. Несие беруші қарыз алушыға және соған
қатысты қаржылық институттар қызметінің қозғалысы орын ауыстыруы, қаржылық
ресурстардың құйылуы қаржылық делдалдық деп аталады.
Әр түрлі көздерден ақша капиталын жинау арқылы банктер жалпы ақша
қаражаттарын тобын құрайды және де оларды жұмыс істеп тұратын капиталға
айналдырып, әр түрлі шарттардағы несиеге деген талаптарды қанағаттандыра
алады.
Шаруашылық органдар мен тұрғындардың қаржылық несиелік қызмет
көрсетуін ұйымдастыру және несиелік жүйенің қызмет етуі шаруашылық
құрлымдарың дамуында маңызды роль атқарады.
Нарықтық экономикада банктер монополистерге айналады және барлық
қаржылық капитал арқылы нақты басқарады. Олар тек делдалдық қызметтен
шығып, ұдайы өндірістің барлық фазасының аясына ғана кіреді. Несиелік жүйе
ертегідей күшке ие бола отырып нақты өндіріске ең қауіпті түрде
араласуы мүмкін. К. Маркс келесіде Ағылшын банкісі сияқты мекеменің сауда
мен өнеркәсіпке билік етуіне назар аударады. Банктер шаруашылық өмірдің
орталығы, барлық экономиканың негізгі түйіні екені ескеріледі.
Банктік жүйенің мақсаты мен міндеттері негізінен экономиканы жалпы
басқарудың мақсаттары және міндеттерімен бірдей, әйтсе де банктер
басқарудың кішігірім жүйелері ретінде экономиканы басқарудың жалпы
мақсатына жетуді қамтамасыз ететін, өзіне тән жеке міндеттерін орындайды.
Экономиканы басқару органы ретіндегі ролі оның өзінің қызметтерін орындау
үрдісінде және банк ісін ұйымдастыруда жалпы принциптерді сақтауда көрініс
табады.

Қаржылық институттар:
банктер, сақтандыру
компаниялары, зейнет-
ақылық қорлар,
инвестициялық қорлар

Депозит түрінде және Займдар, жеке салымдар
басқа және келісім бойынша
Жолмен берілген ақша берілген ақшалай
қаражаттары. қаражаттар
Ақша қаражаттарының Ақша қаражаттарын
жабықтауышылары: пайдаланушылар:
(фирмалар, компаниялар, (фирмалар, компаниялар,
үкімет, жеке тұлғалар) укімет, жеке тұлғалар)

Тікелей инвестициялар Нарықта акциялар,
жолыменакциялар, облигациялар және басқа
облигациялар және басқа да қаржы құралдарын сату
да қаржы құралдарын арқылы алынған ақша
сатып алу арқылы қаражаттары
ұсынылатын ақша
қаражаттары

Қаржылық институттар:
банктер, сақтандыру
компаниялары, зейнет-
ақылық қорлар,
инвестициялық қорлар

1-сызба. Қаржылық-несиелік институттардың қаржылық делдалдар ретіндегі
ролі.
Экономиканы басқару процесінде банктер негізнен басқарудың
экономикалық қатынастарын көрсетеді, ал әр қоғамның экономикалық
қатынастары ең алдымен мүдде ретінде көрініс алады, ал экономикалық мүдде
өндірістің мақсаты, яғни оны қозғаушы фактор болып табылатын әдістемелерді
пайдаланады. Мүддені осылай деп түсінуден келесі туындайды, яғни оларға
қажеттіліктерді қанағаттандыру арқылы әсер етуге байланысты. Банктер
басқарудың экономикалық әдістері мәселен, несиелеу арқылы, экономикалық әр
түрлі буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін әр түрлі
несиелермен несие қолма-қолсыз есеп айырысу арқылы эконоимканың үздіксіз
қызмет етуіндегі қажеттілігін қанағаттандырады, қоғамдық өнімнің тоқтаусыз
қозғалысын етеді.
Банктер есеп айырсу операцияларын жүргізудің тәртібін бұзғаны үшін
айыппұл, төлеу күнін созғаны үшін өсім, несиені өз уақытында
қайтармағандығы үшін жоғары пайыздарды алумен өзінің мүддесін ғана емес,
сонымен қатар, бұл операциялардың басқа да қатысушыларының мүддесін
қорғайды.
Банктер өз қызметтерін орындау кезінде функционалдық (экономикалық),
салалық (министерстволар, компания, фирмалар) және аумақтары (жергілікті
орган) басқару органдарымен өзара тығыз байланыста жұмыс істейді.
Банктер экономикалық басқарудың органы болғандықтан, оның өз
клиенттерінің алдындағы жауапкершілігі де экономикалық сипатта. Банктердің
экономикалық жауапкершілігінің ең алдымен олар қызмет көрсетіетін меншік
түріне, ведомстволық тәуекелділігіне байланысты емес, шаруашылық
органдарының, (яғни өз акционерінің) шаруашылық және қаржылық қызметтерінің
байланысты. Банктердің айналыснда өздеріне әрбір банкті таңдайтын
фирмалар мен компаниялар топталады. Олар басқа жағдайларда пайдамен
қамтамасыз етілетін, өзі және клиенттері үшін операцияларды неғұрлым
тиімді жүргізетін немесе сипаты жүргізілкеді.
Банктерде басқарудың басқа органдарында жоқ ағымдағы ақпараттар
болады. Ең алдымен ол қызмет көрсетілетін клиенттерінің негізгі қызметі
туралы ақпарат болып табылады. Шотта еңбекақы беру, жабдықтаушыларға
төлем жасау, банктік несиелерді қайтару үшін қаражаттың болмауы тек
объективті емес, сонымен бірге, осы шарт иесінің жұмысының нашар
екендігінің күнделікті оперативті көрсеткіш болып табылады. Шотқа ақшаның
келіп түсуі жабдықтаушының тиеген тауарларының өткендігін және т.б.
білдіреді. Банктің мәліметтері бухгалтерлік есепті құруды күтпейақ
кәсіпорын қызметтерінің көптеген маңызды факторы туралы, әрі олардың
нәтижелерін алдын ала көруге мүмкіндік береді. Бұл банктерге өз
клинеттерінің жағдайын білуге, оларды бақылауға және олардың тағдыры мен
табыстылығын анықтауға мүмкіндік береді.
Ақша айналымы бірлікпен сипатталады. Қолма-қол және қолма-қолсыз ақша
қозғалысының аясы бірлігінде қызмет көрсетеді, әрі өзара тығыз байланысты.
Банктер кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың, жергілікті халықтың шот
есептерін жүргізу арқылы ақша айналымының жиынтығын, ал олар арқылы
шаруашылық процестердің барысын қадағалайды, әрі оларға ықпал етеді.
Банктік жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорларды шоғырландырған:
мемлекеттік шаруашылық буындардың қаражаттары, халықтың жинақ ақшалары,
т.б. бар. Банктер осы қорлардың қорлардың қалыптасуына белсенді қатысады,
яғни оларды пайдалану бойынша бақылау жүргізеді, ақша айналымын реттейді
және сол арқылы ұдайы өндірістік үрдіске әсер етті. Қазақстанның нарықтық
экономикаға көшуімен банктердің алдында және сол арқылы ұдайы өндірістік
үрдіске әсер етті. Қазақстанның нарықтық экономикаға көшуімен банктердің
алдында жаңа мүмкіндіктер ашылуда. Меншікті жекешелендіру мен
мемлекетсіздендіру нәтижесінде жеке меншік, меншіктің ұжымдық және
акционерлік түрлері, кооперативтік қозғалыс кең етек алуда, меншіктің
аралас түрінің негізінде кәсіпорындар құрылуда . шаруа қожалықтары санының
есебі, олардың бірлесуі, жалға беруші және жеке еңбек қызметімен
айналысатын тұлғалар да осыған жатады.
Қоғамда белгілі-бір класқа ие коммерсанттар, кәсіпкерлер пайда болуда.
Нарықтық қатынастардың дамуы бойынша экономикалда, қоғамда банктердің
экономикалық ролі күшеюде. Олардың жұмысында бірінші орынға әкімшілдік-
әкіршілік әдістердің орнын – экономикалық әдістер алмастырады. Сөйтіп
экономикаға банктік ықпал етудің құндық құрылымдарының мағынасы арта
түседі.
Бұл жағдайларда экономикада инфляцияның төмендеуінде және олардың
нарықтық жолға көшуінде, ең алдымен меншікті жекешелендіру мен
мемллекетсізденудегі ролі айрықша. Бұнда банктік жүйенің негізгі мақсаты –
несиелік механизмді жетілдіру, ақша массасын реттеудегі әдістерін
жетілдіру, есеп айырысуды тездету және төлем тәртібін сақтау болып
табылады.Қазақстан Республикасы 1993 жылы 15 қараша айнын бастап өзіміздің
ұлттық валютамыз – төл теңгемізді енгізді. Ұлттық банк пен үкіметтің
монетарлық шараларды қабылдауының нәтижесінде шілде айында инфляция (25%-
ға), төмендеді, ал 1994 жылы тамызда 13%-ға қыркүйекте – 10,9%-ға тең
болды.
Инфляцияның төмендеуінің нәтижесі қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің
300-ден 250%-ға дейін төмендеуі мен несиелік ресурстар аукциондағы %-дық
мөлшерлеменің 460-тан 280%-ға төмендеуі, яғни несие үшін төлем – сұраныспен
ұсыныс негізде анықтаған, нарыққа айналды. Теңгенің ресми және бейресми
валюталық бағамдарының жақындасу тенденциясы бар. Аукциондарда қысқа
мерзімді қазыналық вексельдердің сату көлемі жоғарылауда. Инфляция
төлемдерінің жағымды сәті ретінде Ұлттық банктің директивті несиелерді
беруден бас тартуын атауға болады және олар тек агроөнеркәсіптік несие үшін
ғана сақталады. Несиелік ресурстар ауациондарда сатылады.
Ұлттық банк үкіметтің шығындарынан несиелер беруді максималды
төмендетуде. Мұндай барлық шаралар ұлттық валютаның тұрақтануы және
инфляцияның төмендеуі бойынша жағымды нәтижелер береді.
Мемлекеттік меншікке реформа жүргізуде банктердің ролі маңызды.
Банкетердің активтері мен пассивтерінің сапасы толығымен, олар қызмет
көрсететін клиенттердің қаржылық жағдайына байланысты. Осы орайда банктік
реформа мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру үрдісінен бөлек
жүргізілмеуі керек. Сондықтан, реформаның негізгі мақсатының бірі –
экономикалық жеке секторын құру және кәсіпорынды жекешелендіруде демеушілік
көрсету болып табылады. Бұдан келіп шығатыны - банктік реформа
мемлекеттік меншікті жекешелендірудің мүдделеріне бағынуы керек. Өйтпесе
олар шығынды несиелерден арыла алмайды, бұл қазіргі кезде көптеген
мемлекеттік кәсіпорындардың несие портфелі сапасының төмендігіне қатысты.
Банктік реформа кәсіпорындарды қайта және көп шығын шығаратын
кәсіпорындарды тарату немесе қайта құруда өз үлесін алуы керек. Бұл шығынды
және төлем қабілетсіз кәсіпорындарды несиелеуді шектеумен қатар өміршең
кәсіпорындарды несиелеу мүмкіндігін кеңейтеді. Көп шығынды кәсіпорындардың
өміршең кәсіпорындардан бөлініп және олардың жаңадан құрылған даму банкіне
берілуі арқылы қызмет көрсетілуі қалған банктердегі нашар, әрекетсіз
несиелердің шоғырлануын болдырмауы тиіс.
Банктік жүйенің реформасы инвестициялық қорлардың ролін жоғарылату
және сауықтыру банктерін құру жолымен жекешеленген кәсіпорындарды қайта
құруға қолғабыс етеді. Сауықтыру банкінің ролі жекешелендіру
бағдарламасының негізгі мақсаты болып табылатын, тиісінше жекешеленген
және көп шығынды кәсіпорындарға корпоративті жетекшілікті күшейтуге
қатысты арта түседі. Инвестициялық қорлар жекешелендірілген кәсіпорындардың
саудасына қатысып, олар қарыздарын акционерлік капиталға алмастыруы мүмкін,
яғни жеке меншік құқық жеке тұлғаларға көшеді деген сөз.
Банктік жүйенің реформасы жеке кәсіпорындардың банктен несме алуларын
қамтамасыз етеді, жеке сектордың дамуына жәрдемін тигізеді. Осы мерзімде
ол шығынды мемлекеттік кәсіпорындарды қайта құруды ынталандырады.
Жекешелендіруші кәсіпорындарға республикада банктік реформаны құрудың
барысында қажетті ипотекалық банктер маңызды көмек көрсетеді, яғни бұл
жерде әңгіме жекешелендіруші кәсіпорындарға, оған тиісті мүлікті кепілге
ала отырып, ипотекалық банктің ұзақ мерзімді несиесін беру мүмкіндігі
туралы болып табылады. Бірақ ол үшін ең алдымен заң базасын жасау керек.

2 Қазақстандағы 1991 ж. бері банктік реформа.
Банктік жүйеде реформа жүргізудің қажеттілігі.
Қазақстан Республикасының экономикасы нарықтық қатынастарға көшу
кезеңінде несиені басқарудың жүйесін және шаруашылық қызметіне банктік
қызмет көрсету механизмін құру, банктер мен кәсіпорындардың қызметіне
жетекшілік етуде экономикалық әдістерді қолдану; банк пен клиенттері,
сонымен қатар, банктің өз жүйесі шеңберіндегі, оның жекеленген буындарының
арасындағы өзара қарым-қатынастар жүйесін қайта құру, яғни, жаңа құбылыстар
мен процестерді ескере отырып, принципті түрде реформалау қажеттілігінің
маңызы зор.
ҚР-сында банктік жүйені реформалаудың қажеттілігі, Дүниежүзілік
банктің мамандарының пікірінше, қысқа мерзімді мәселелер категориясының
бар болуымен түсіндіріледі және олар өз кезегінде макроэкономикалық
реформасын жүргізуде кедергі етуі мүмкін деп санайды. Бірінші категорияға
(қаржылық) орталықтандырылған экономикадан мұра боп қалған мақсатты несие
банктік тәжірибені мемлекеттік үлестіру жүйесінің ескі тәжрибесімен
келісілген қаржылық ресурстарды дұрыс орналасьырмау мәселесі; екінші
категория мәселелеріне банктердің сапасыз (мерзімі өткен) қарыздары мен
мемлекеттік зиянды кәсіпорындарын жатқызады. Бұл мәселелер өміршен (несие
беруге қабілетті) мемлекеттік және жеке кәсіпорындардың қаржылық
ресурстарға қол жеткізуіне кедергі болып, банктік қаржылық қол жеткізуіне
кедергі болып, банктік қаржылық ресурстардың өміршең емес (шығынды)
кәсіпорындардың пайдасына кетуіне жол береді.
Бұдан басқа, бұрынғы жүйе мекемелер мен кәсіпорындар арасында төлем
төлеулер мен есеп айырысуларды дұрыс жүргізе алмады.
1992 жыл ішінде Қазақстанның экономикасына несиелік салымдардың
көбеюі байқалады. 1992 жылдың І тоқсанында несиенің сомасы жалпы ұлттық
өнімнің – 11,3%-ын құраса, ал ІV тоқсанда -29,8% құрады. Бұл негізінен
қайта қаржыландыру және Ұлттық банктің несиесі есебінен болды, әрі бұл өз
кезектінде Ресейдің Орталық банкінің конторренттік несиесімен
қаржыландырады. Оларды келесідей мәліметтер куәландырады: 1992 жылдың І
тоқсанды Ұлттық банктің коммерциялықбанктерге берген несиелерінің сомасы –
6,7%-ды құраса, ІV тоқсанда – 17,8%-ды құраған. Мұндай несиелік ресурстарды
арнайы банктер арқылы орталықтандырылған әкімшілдік үлгестіру - өміршең
емес шығынды мемлекеттік кәсіпорындарға несие беру нәтижесінде банктерде
жұмыс жасамайтын несиелердің яғни банктердің несиелік портфелінің нашар
несиелерден құрылуына әкеліп соқтылады.
1993 ж. Ұлттық банктен 7,5 млрд теңге сомасында орталықтандырылған
немесе берілді, 5,6 млрд теңгесі – үкіметке, яғни олардың үлесі 75%-ды
құрады, ал олар бойынша жалпы қайтарылатын сома 138,5 млн теңгеге немесе
3,9%-ға тең болды, қалған бөлігінің мерзімі ұзартылған болып табылды.
Ұлттық банкінің несиені қайта қаржыландыру тәжірибесінің
жетіспеушілігі келесіде: банктер қаржылық емес несиелерге емін-еркін кіру
мүмкіндігіне ие бола отырып, депозиттік ресурстарды өз бетінше шоғырландыру
ынтасынан айырылуда. Бұдан басқа, мұндай несиелерді субъективтік негізде
орналастыруда банктердің жұмыстарының тиімділігі ескерілмейді, несиелік
ресурстар барлық уақытта оңтайлы бөлінбейді. Несиелерді тиімді
орналастыруға кедергі болған тағы да бір фактор – бұл төмен пайыздық
мөлшерлеме саясаты. Төмен пайыздық мөлшерлеме қарыздарға деген
қажеттіліктің және несиелік тапсырыс бойынша орталықтандырылған тікелей
несиелендірілген мемлекеттік кәсіпорындардың қаржылық тәртібінің
әлсіреуіне әсер етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындар мұндағы арзан несиелерді алып, көбінесе
оларды инвестор үшін емес, яғни жалақы төлеуге және материалда
күндылықтарды жинақтау үшін пайдаланды. Ифляция деңгейі мен Ұлттық банк
несиесінің пайыз мөлшерлемесін салыстыруға болады: соғысы 1992 жылы наурыз
айында 25% жылдық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Банктердің нарықтық экономикадағы ролі
Банктердің нарықтық экономикадағы маңызы
Нарықтық экономикадағы мемлекет ролі
Нарықтық экономикадағы мемлекеттің ролі
Экономикадағы банктердiң мәні мен рөлі
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі
Кәсіпкерлік қызметінің нарықтық экономикадағы рөлі
Қазақстандағы коммерциялық банктердің инвестициялық қызметінің экономикадағы ролі
Қаржылар және олардың нарықтық экономикадағы ролі
Баға теориясы. Нарықтық экономикадағы бағаның ролі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь