Банктердің нарықтық экономикадағы ролі туралы

• КIРIСПЕ

1. Банктердің нарықтық экономикадағы ролі
2. Қазақстандағы 1991 ж. бергі банктік реформа
3. Банктердің типтері
4. Банк қызметінің құрылуы мен тоқтатылуы
• ҚОРЫТЫНДЫ
• ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Банкі ісінің пайда болуы Италиядағы орта ғасырлық айырбастаушылар қызметінен басталады. «Банк» сөзі итальяннша «banco» сөзінен шыға отырып, «айырбас үстелі» деген ұғымды білдіреді. Банктердің алғашқы клиентері ақша-сауда капиталының өкілдері болған. Алғашқы банктер тек қана саудаға қызмет еткендіктен, олардың клиентері саудагер болып табылды№ сондықтан да, бұл банктерді «коммерциялық банктер» деп атап кеткен.
Қазіргі коммерциялық банктер бұл тікелей кәсіпорындарға, ұйымдарға, сондай-ақ халыққа ететін банктерді білдіреді.
«ҚР банктер және банктік қызмет туралы» ҚР Президентінің заң күші бар жарлығының 1-ші бабына сәйкес «банк – бұл осы жарғыға сай банктік қызметті жүзеге асыруға құқылы, коммерциялық ұйым болып табылатын, заңды тұлға».
1. Банктер мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі.
• Меншік сипатына қарай:
• Мемлекеттік;
• Акционерлік (ақша және жабдық типтегі);
• Жеке;
• Пай қосу арқылы (жауапкершілігі шектеулі серіктестік);
• Аралас;
• Кооперативтік
Ақша айналысы және несие.
Автроры: С.Б. Мақыш.

Коммерциялық банктердің операциялары.
Авторы: С.Б. Мақыш

Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары. Оқу құралы/-Алматы: Экономика, 2000.

Саниев М.С. Ақша, Несие, Банктер. Оқу құралы-Алматы: Алматы экономика және статистика институты, 2001.
        
        • КIРIСПЕ
1. Банктердің нарықтық экономикадағы ролі
2. Қазақстандағы 1991 ж. бергі банктік реформа
3. Банктердің типтері
4. Банк ... ... мен ... ҚОРЫТЫНДЫ
• ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КIРIСПЕ
Банкі ісінің пайда болуы Италиядағы орта ғасырлық айырбастаушылар
қызметінен басталады. «Банк» сөзі ... ... ... шыға ... ... ... ... білдіреді. Банктердің алғашқы клиентері ақша-
сауда капиталының өкілдері болған. ... ... тек қана ... ... ... ... ... болып табылды№ сондықтан да, бұл
банктерді «коммерциялық банктер» деп атап кеткен.
Қазіргі коммерциялық банктер бұл тікелей ... ... ... ететін банктерді білдіреді.
«ҚР банктер және банктік қызмет туралы» ҚР Президентінің заң күші ... 1-ші ... ... ... – бұл осы ... сай ... ... асыруға құқылы, коммерциялық ұйым болып табылатын, заңды тұлға».
1. ... ... ... ... жіктеледі.
• Меншік сипатына қарай:
• Мемлекеттік;
• Акционерлік (ақша және жабдық типтегі);
• Жеке;
• Пай қосу арқылы (жауапкершілігі шектеулі серіктестік);
• Аралас;
... ... ... ... әмбебап, яғни экономиканың барлық салаларына бірдей және кең ... ... ... ... маманданған, яғни бір гана салаға қызмет көрсететін банктер;
3. Аумақтық белісіне қарай:
... ... ... ... белгісіне қарай:
• өнеркәсіптік банктер;
• сауда банктері;
• ауылшаруашылық;
• құрылыс банктері;
... ... ... ... ... ... Көп филиалды.
Егер банк акционерлік қоғам формасында құрылатын болса, онда оның
жарғылық капиталы ашық түрде жазылып таратылатын ... ... ... ... ... ... жарғылық капитплдағы
үлесіне байланысты барлық акциялар тартылады. Қазақстан Ресубликасында
банктер мәлімдеуші акцияны шығарып сатуға құқысыз, яғни ... ... ... ... ... ... ... екі түрге бөлінеді: жай
және артықшылығы бар. Жай акция – оның иелеріне сол қоғамды ... ... оның ... ... ... алып отыруға құқық
береді. Ал артықшылығы бар ... – оның ... ... ... ... бермегенмен, уақытылы, ягни ... ... ... ... алуға, қоғам ... ... жәй ... иесінен бұрын қоғамға қосқан өз үлессін алуға құқық
береді.
Ал мемлекеттік банктер ... ... ... ... ... ... қоғамға банктердің (жабық типтегі акционерлік
қоғам формасындағы) өтуі үшін. Ұлттық банктен ... ... ... қағазын алғаннан кейін бір жыл бойына ... ... ... пруденциялдық нормативтерді және басқа да
міндеттемелерді орындауы ... де банк ... ... ... ... құрылған болса,
онда оның жарғылық қорының әр құрылтайшыға ... ... ... ... және бұл ... ... немесе құрылтайшылары
өздеріне тиісті үлес шегінде ғана оның міндеттемелеріне береді.
Банктің ұйымдастырылуы және құқықтық формасынан байланыссыз, ... ... оның ... жеке және ... ... есебінен
құрылады. Және олардың міндеттемелерінің қамтамасыз ету ... ... ... ... оның ... меншікті қаражаты
есебінен ғана құрылуы мүмкін. Банктік несиелер есебінен ... ... тиім ... ... ... капиталы тек ақшалай
қаражаттар есебінен де құрылуы мүмкін.
Тіркеуге алынатын уақытта жаңадан құрылған ... ... ... ... хабарланған, оның акционерлерінің 50%
төленуі тиіс, ал ... ... ... ... бір жыл ішінде оның
жарияланған сомасы толық төленуге ... ... ... ... шектелмейді.
Коммерциялық банктер қызметін жүзеге асыру барысында филиалдарын,
өкілеттіктерін, ... ... ... аша ... ...... туралы ережеде немесе лецензияда
көрсетілетін ... ... ... ... ... және ... бухгалтерлік балансы бар заңды тұлға болып табылмайтын банктік
мекеме.
Банктің өкілеттегі – банктік ... ... ... ... тапсырмасымен және оның атынан әрекет ететін банктің орналасқан
жерінен тыс ... ... ... ... табылмайтын банктің құрылымдық
бөлімшесі.
Еншілес банк – жарғылық ... елу ... ... бас ... және ... дербес бухгалтерлік балансы бар, заңды тұлға.
1. Банктердің нарықтық экономикадағы ролі.
Банктік жүйе – нарықтық экономиканың ең ... және ... ... және ... ... ... тарихи
тұрғыдан қатарлас жүрді және де олар бір-бірімен өзара тығыз ... ... ... ... ... ... ... тікелей
байланысты болады. Олар арқылы ұдайы өндіріс үрдісіне қатысушыларының
экономикалық мүдделерін ... ... ... Осы ... банктер
қаржылық делдал ретінде шаруашылық органдардың капиталдарын, халықтық
жинақтарын және ... ... ... босаған басқа да ... ... ... ... алушылардың уақытша пайдалануына береді,
ақшалай есеп айырылсу жүргізеді және экономика үшін басқа да ... ... ... ... өндірістің тиімділігі мен қоғамдық
өнімнің айналысына тікелей ықпа ... ... ... осылай қоғамға ақша капиталын салааралық,
ауданаралық үлестіру ... ... ету ... ... ... ... ... нарықтық экономикада басты қаржылық делдалдар болып табылады.
Өз ... ... олар ақша ... ... ... жаңа талаптар
мен міндеттемелерді жасады. Клиенттердің ... ... ... ... ... жаңа ... ... ал қарызды беру аркылы қарыз
алушыға жаңа талап қойды.
Осы жаңа ... мен ... ... ... ... ... құрайды. Несие беруші қарыз алушыға және соған
қатысты қаржылық институттар ... ... орын ... ... ... ... ... деп аталады.
Әр түрлі көздерден ақша капиталын ... ... ... ... ақша
қаражаттарын «тобын» құрайды және де оларды жұмыс істеп тұратын капиталға
айналдырып, әр түрлі шарттардағы несиеге ... ... ... ... мен тұрғындардың қаржылық несиелік ... ... және ... ... ... етуі шаруашылық
құрлымдарың дамуында маңызды роль атқарады.
Нарықтық ... ... ... ... және ... ... арқылы нақты басқарады. Олар тек ... ... ... ... барлық фазасының аясына ғана кіреді. Несиелік жүйе
«ертегідей күшке» ие бола отырып «нақты ... ең ... ... ... К. ... ... «Ағылшын банкісі сияқты мекеменің сауда
мен өнеркәсіпке билік етуіне» назар аударады. Банктер ... ... ... экономиканың негізгі түйіні екені ескеріледі.
Банктік жүйенің мақсаты мен міндеттері негізінен ... ... ... және ... бірдей, әйтсе де ... ... ... ... ... басқарудың жалпы
мақсатына жетуді қамтамасыз ететін, өзіне тән жеке ... ... ... ... ... ролі оның өзінің қызметтерін орындау
үрдісінде және банк ісін ұйымдастыруда жалпы ... ... ... ... ... ... ... зейнет- |
|ақылық қорлар, |
|инвестициялық қорлар ... ... және | ... жеке ... ... | ... ... ... |
|Жолмен берілген ақша | ... ... ... | ... ... ... | ... қаражаттарын |
|жабықтауышылары: | ... ... ... | ... ... |
|үкімет, жеке тұлғалар) | ... жеке ... |
| | | ... ... | ... ... |
|жолыменакциялар, | ... және ... ... және ... | |да ... құралдарын сату|
|да қаржы құралдарын | ... ... ақша ... алу арқылы | ... ... ақша | | ... | | ... ... ... ... |
|компаниялары, зейнет- |
|ақылық қорлар, |
|инвестициялық қорлар ... ... ... ... ... ретіндегі
ролі.
Экономиканы басқару процесінде банктер ... ... ... ... ал әр ... экономикалық
қатынастары ең алдымен мүдде ретінде көрініс алады, ал экономикалық мүдде
өндірістің мақсаты, яғни оны ... ... ... ... ... Мүддені осылай деп түсінуден келесі туындайды, яғни оларға
қажеттіліктерді қанағаттандыру ... әсер ... ... ... ... ... мәселен, несиелеу арқылы, экономикалық әр
түрлі буындарының қарыз қаражаттарындағы қажеттіліктерін әр ... ... ... есеп ... ... ... ... етуіндегі қажеттілігін қанағаттандырады, қоғамдық өнімнің тоқтаусыз
қозғалысын етеді.
Банктер есеп ... ... ... тәртібін бұзғаны үшін
айыппұл, төлеу ... ... үшін ... ... өз ... үшін ... ... алумен өзінің мүддесін ғана емес,
сонымен қатар, бұл ... ... да ... ... өз қызметтерін орындау кезінде функционалдық (экономикалық),
салалық ... ... ... және ... (жергілікті
орган) басқару органдарымен өзара тығыз байланыста жұмыс істейді.
Банктер экономикалық басқарудың ... ... оның ... алдындағы жауапкершілігі де экономикалық сипатта. Банктердің
экономикалық жауапкершілігінің ең алдымен олар қызмет көрсетіетін ... ... ... ... ... ... (яғни өз акционерінің) шаруашылық және қаржылық қызметтерінің
байланысты. Банктердің айналыснда өздеріне ... ... ... мен ... ... Олар ... жағдайларда пайдамен
қамтамасыз етілетін, өзі және ... үшін ... ... ... ... ... ... басқарудың басқа органдарында жоқ ағымдағы ... Ең ... ол ... ... ... негізгі қызметі
туралы ақпарат болып табылады. Шотта еңбекақы беру, ... ... ... ... ... үшін ... болмауы тек
объективті емес, сонымен бірге, осы шарт ... ... ... ... ... ... болып табылады. Шотқа ақшаның
келіп ... ... ... ... ... және ... Банктің мәліметтері бухгалтерлік есепті құруды күтпейақ
кәсіпорын ... ... ... ... ... әрі ... ... ала көруге мүмкіндік ... Бұл ... ... жағдайын білуге, оларды бақылауға және олардың тағдыры мен
табыстылығын анықтауға мүмкіндік береді.
Ақша айналымы ... ... ... және ... ақша
қозғалысының аясы бірлігінде қызмет көрсетеді, әрі өзара тығыз ... ... ... ... ... халықтың шот
есептерін жүргізу арқылы ақша айналымының ... ал олар ... ... ... ... әрі ... ықпал етеді.
Банктік жүйеде қоғамның барлық ақшалай қорларды шоғырландырған:
мемлекеттік шаруашылық буындардың ... ... ... ... бар. ... осы ... қорлардың қалыптасуына белсенді қатысады,
яғни оларды пайдалану бойынша бақылау жүргізеді, ақша ... ... сол ... ұдайы өндірістік үрдіске әсер етті. Қазақстанның нарықтық
экономикаға көшуімен банктердің алдында және сол арқылы ... ... әсер ... ... ... ... көшуімен банктердің
алдында жаңа ... ... ... ... ... ... жеке меншік, меншіктің ұжымдық және
акционерлік түрлері, кооперативтік ... кең етек ... ... ... ... ... құрылуда . шаруа қожалықтары санының
есебі, олардың бірлесуі, жалға ... және жеке ... ... ... да ... жатады.
Қоғамда белгілі-бір класқа ие коммерсанттар, кәсіпкерлер пайда болуда.
Нарықтық қатынастардың ... ... ... ... банктердің
экономикалық ролі күшеюде. Олардың жұмысында бірінші орынға әкімшілдік-
әкіршілік әдістердің орнын – ... ... ... ... банктік ықпал етудің құндық құрылымдарының ... ... ... ... инфляцияның төмендеуінде және олардың
нарықтық жолға көшуінде, ең ... ... ... ... ролі ... ... банктік жүйенің негізгі мақсаты –
несиелік механизмді жетілдіру, ақша массасын ... ... есеп ... ... және ... тәртібін сақтау болып
табылады.Қазақстан Республикасы 1993 жылы 15 қараша айнын бастап ... ... – төл ... ... ... банк пен ... шараларды қабылдауының нәтижесінде шілде айында инфляция (25%-
ға), ... ал 1994 жылы ... 13%-ға ...... ... ... нәтижесі қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің
300-ден 250%-ға дейін төмендеуі мен несиелік ресурстар аукциондағы %-дық
мөлшерлеменің ... ... ... яғни ... үшін ...... ... анықтаған, нарыққа айналды. Теңгенің ресми және бейресми
валюталық бағамдарының жақындасу ... бар. ... ... ... ... сату ... жоғарылауда. Инфляция
төлемдерінің жағымды сәті ретінде Ұлттық банктің директивті несиелерді
беруден бас ... ... ... және олар тек агроөнеркәсіптік несие үшін
ғана сақталады. Несиелік ресурстар ... ... банк ... ... несиелер беруді максималды
төмендетуде. Мұндай барлық шаралар ... ... ... ... ... бойынша жағымды нәтижелер береді.
Мемлекеттік меншікке реформа ... ... ролі ... ... мен ... сапасы толығымен, олар қызмет
көрсететін клиенттердің қаржылық жағдайына байланысты. Осы орайда банктік
реформа ... ... ... үрдісінен бөлек
жүргізілмеуі керек. Сондықтан, реформаның негізгі ... бірі ... жеке ... құру және кәсіпорынды жекешелендіруде демеушілік
көрсету болып табылады. Бұдан ... ... - ... ... меншікті жекешелендірудің мүдделеріне бағынуы керек. Өйтпесе
олар шығынды несиелерден арыла ... бұл ... ... ... ... ... ... сапасының төмендігіне қатысты.
Банктік реформа кәсіпорындарды қайта және көп шығын ... ... ... ... ... өз ... алуы керек. Бұл шығынды
және төлем қабілетсіз кәсіпорындарды несиелеуді шектеумен қатар өміршең
кәсіпорындарды ... ... ... Көп ... ... ... ... және олардың жаңадан құрылған даму банкіне
берілуі арқылы ... ... ... банктердегі нашар, әрекетсіз
несиелердің шоғырлануын болдырмауы тиіс.
Банктік жүйенің реформасы инвестициялық қорлардың ... ... ... ... құру ... ... кәсіпорындарды қайта
құруға қолғабыс етеді. Сауықтыру ... ролі ... ... ... ... ... ... жекешеленген
және көп шығынды кәсіпорындарға корпоративті жетекшілікті ... арта ... ... ... ... кәсіпорындардың
саудасына қатысып, олар қарыздарын акционерлік капиталға алмастыруы мүмкін,
яғни жеке ... ... жеке ... ... ... сөз.
Банктік жүйенің реформасы жеке кәсіпорындардың банктен несме ... ... жеке ... ... жәрдемін тигізеді. Осы мерзімде
ол шығынды мемлекеттік кәсіпорындарды қайта құруды ... ... ... банктік реформаны құрудың
барысында қажетті ипотекалық банктер маңызды көмек көрсетеді, яғни ... ... ... ... оған ... ... ... отырып, ипотекалық банктің ұзақ мерзімді несиесін беру ... ... ... ... ол үшін ең ... заң ... жасау керек.
2 Қазақстандағы 1991 ж. бері банктік реформа.
Банктік жүйеде реформа жүргізудің қажеттілігі.
Қазақстан Республикасының экономикасы ... ... ... ... ... ... және шаруашылық қызметіне банктік
қызмет көрсету ... ... ... мен ... қызметіне
жетекшілік етуде экономикалық әдістерді ... банк пен ... ... ... өз жүйесі шеңберіндегі, оның жекеленген буындарының
арасындағы өзара қарым-қатынастар жүйесін қайта құру, яғни, жаңа ... ... ... ... ... түрде реформалау қажеттілігінің
маңызы зор.
ҚР-сында банктік жүйені реформалаудың қажеттілігі, ... ... ... ... ... мәселелер категориясының
бар болуымен түсіндіріледі және олар өз ... ... ... ... етуі ... деп ... Бірінші категорияға
(қаржылық) орталықтандырылған экономикадан мұра боп ... ... ... тәжірибені мемлекеттік үлестіру жүйесінің ескі ... ... ... ... орналасьырмау мәселесі; екінші
категория мәселелеріне банктердің «сапасыз» (мерзімі өткен) қарыздары мен
мемлекеттік ... ... ... Бұл мәселелер өміршен (несие
беруге қабілетті) мемлекеттік және жеке ... ... қол ... ... ... ... қаржылық қол жеткізуіне
кедергі болып, ... ... ... ... емес ... ... ... жол береді.
Бұдан басқа, бұрынғы жүйе мекемелер мен кәсіпорындар арасында төлем
төлеулер мен есеп ... ... ... ... жыл ішінде Қазақстанның ... ... ... ... 1992 ... І ... несиенің сомасы жалпы ұлттық
өнімнің – 11,3%-ын құраса, ал ІV тоқсанда -29,8% ... Бұл ... ... және ... ... ... ... болды, әрі бұл өз
кезектінде ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер куәландырады: 1992 жылдың І
тоқсанды Ұлттық банктің коммерциялықбанктерге берген несиелерінің ... ... ... ІV ... – 17,8%-ды құраған. Мұндай несиелік ресурстарды
арнайы ... ... ... ... ... - ... шығынды мемлекеттік кәсіпорындарға несие беру нәтижесінде банктерде
жұмыс жасамайтын несиелердің яғни ... ... ... ... ... әкеліп соқтылады.
1993 ж. Ұлттық банктен 7,5 млрд теңге сомасында орталықтандырылған
немесе берілді, 5,6 млрд теңгесі – ... яғни ... ... ... ал олар ... ... қайтарылатын сома 138,5 млн теңгеге немесе
3,9%-ға тең болды, қалған бөлігінің ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру ... ... ... ... емес ... ... кіру
мүмкіндігіне ие бола отырып, депозиттік ресурстарды өз бетінше шоғырландыру
ынтасынан ... ... ... ... ... ... ... банктердің жұмыстарының тиімділігі ескерілмейді, несиелік
ресурстар барлық уақытта оңтайлы ... ... ... ... ... тағы да бір ... – бұл төмен пайыздық
мөлшерлеме саясаты. Төмен ... ... ... ... және ... ... бойынша орталықтандырылған тікелей
несиелендірілген мемлекеттік ... ... ... әсер ... ... мұндағы арзан несиелерді алып, көбінесе
оларды инвестор үшін ... яғни ... ... және материалда
күндылықтарды жинақтау үшін ... ... ... мен ... ... пайыз мөлшерлемесін салыстыруға болады: соғысы 1992 жылы наурыз
айында 25% жылдық мөлшердемені құраса, ... ... ... ... 500%-дан жоғары болған. 1992 жылы қараша айында номиналды
пайыздық мөлшерлемесі 65%-ға ... ... ал ... ... Бұл кезде арзан несие алатын кәсіпорындар өздерінің жағдайын
жақсартуға және ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды қолдайтын тікелей несиелеу
саясатының ... ... ... ... ... ... дұрыс орналастырмауға әкелді.
Арнайы банктердің өздерінің ... ... ... тікелей несиелендіруі – мерзімі өтіп кеткен қарыздардың ұлғаюына
әкеліп соқтырады, ал осы кезек жаңадан пайда болған, ... ... ... ... ... алуға қол жеткізе алмады.
Төменгі пайыз мөлшерлемесінің саясаты жинақ ақшаларды банктерге
толық мөлшерде ... ... ... жоқ. ... ... ... ... жинақ ақшаларын нақты активтерге салғанды
қалады. Кәсіпорындар өздерінің тауарлар қорын арттырса, ... ... ... мүмлік пен ұзақ мерзімге пайдаланылатын ... ала ... ... активтер ақшалай ... ... ... ең ... ... ... ... Салымдар үшін төлейтін
банк пайыздары инфляциядан туындайтын шығынның орын жаппады. Мекемелер ... ... ... ... ... ... несиелік ресурстар жеткіліксіздігі ... ... ... ... ... бермейді.
Несиелік ресурстарды үлестіру сипатына мемлекеттік кәсіпорындарға
субсидиялық және жеңілдетілген несиелерді беру ... кері ... ... ... деп – ... өздеріне тән
шығындарының орнын ... ... ... ... сонымен бірге,
кәсіпорынның дәстүрлі тиімсіз жұмыстарын көрсететін шығындар, т.б. ... ... ... ... ... ... ... (1992 ж. ІV тоқсанда 65% төмен) мөлшерлеме бойынша берілді.
Қаражаттандырылған несиелер саясаты ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл қарыздарды кәсіпорындар өтемеді.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындарға және есеп ... ... ... үшін жеңілдікті несиелерді беру тәжірибесі кеңінен ... ж. ... ... ... несиелерінің үлесі барлық қайта
қаражыландырған несиелердің 70%-ын немесе барлық ... ... ... ... ... несиелердің негізгі бөлігі ауыл шаруашылық және
дайындаушы кәсіпорындардың үлесіне тиді.
1993 ж. мақсаты ... ... ... орталықтандырылған
несиелер жеңілдетілген пайыздық мөлшерлемелермен (3%, 25% және ... ... ... берген несиелерінің 7,5 млрд теңге ... ... ... 76% ... ... 1992 ж. ... банктердің
пайыздық мөлшерлемеге қойылатын шектеулер алынып тастағаннан кейін, Ұлттық
банктің орталықтандырылған несиелік ... ... ... несиелері бойынша маржа ... ... ... ... ... ортрлықтандырылған несиелер жөнінен 1993 ж.
жалпы ... ... 48,2% ... Сол жылы ... бағаларының индексі
2269,8% деңгңйде анықталды.
Ұлттық банк кәсіпорындар қарыздарының жаппай есеп айырысуын жүргізу
кезінде қарыз-кәсіпорындарға субсидиялық жеңілдетілген несиелер ... ... осы ... ... ... ... барлық жеңілдік несиелердің
30%-зы болды. Несиенің ... ... ... ... ... ... несиелер кәсіпорындардың қаржылық жағдайын
жақсартуға берілгенімен де, олар кәсіпорындар шығындарын ... ... ... қатар, субсидиялық және жеңілдетілген несиелер
бойынша номиналды пайыздық мөлшерлемесі мен ... ... ... ...... алыпсатарлыққа мүмкіндік туғызды.
Несиелік жұмсалымдардың жалпы сомасында мемлекеттік емес ... ... жабу үшін ... берілген несиенің үлес салмағы
жоғары: 1992 ж. 1 қантарында олар ... 13,7 және 11% ... 1993 ж. ... – 1,5 және 2%, ал 1993 ж. ... ... жабуға – 877 млн
теңге берілді немесе ол несиенің барлық ...... ... несиелік жұмсалымдар құрылымы әлдеқайда нашарлады, мерзімі
өтіп кеткен несиелер үлесі ұлғайды. Пайыздық мөлшерлеменің төмен болуымен
Ұлттық ... ... мен ... ... ... өте ... болды.
1992 ж. Республикада басталған төлемсіздік дағдарысы кәсіпорындардың
қаржылық жағдайына және жалпы экономикаға қатты әсер етті және әлі де ... ... ... өнім өндіру ді төмендетуге, ал кейбіреулері
өндірісті ... ... ... болды. Есеп айырысуда тауарлар мен
көрсетілген қызметтерге алдын ала төлем және ... ... ж. 1 ... ... ... есеп ... ... 5 млн
теңге құраса, 1992 ж. 1 қантарына – 11,2 млн тенгені, ал 1992 ж. ... 384 млн ... ... ... ... өнімнің – 12,3% немесе алынған банктік
несиелердің жалпы сомасының – 84,1% құрады. 1993 ж. мерзімі өтіп ... 91,5 млн ... 5,5 ... ... ... ... 60 есе жоғары
өсті. Сөйтіп, банктердің ... ... ... өтіп ... ... млн ... 1,7 млрд теңгеге дейін немесе 135 есеге ұлғайды.
Мұндағы құбылыс көптеген себептермен түсіндіріледі: бірінші төлемдер
жүйесінің тиімсіздігі және несиелік нарықтың ... ... олар ... ... ... банк ... ... беруді шектей бастаған кезде
пайда болды. Кәсіпорындар жөнелтілген тауарлары үшін басқа ... ала ... ... ... жылға немесе одан да көп уақытқа
кешіктірілді. Жағдайы ... ... ... бар, ... ... кәсіпорындар да қауіпті жағдайларға ұшырады.
Несиелік нарықтың мәселелері қолма-қолсыз есеп айырысудың бұрынғы
жүйесі және есеп ... ... ... ... ... ... ... өздерінің өнімдерін алушыларға жабдықтаудың келісімі мен
жоспарына сәйкес жөнелтіп, олардың төлем ... ... ... ... шотында ақша қаражаты болмаса, онда банк оған бірден несие
беретін, бұл кезде төлемсіздік тәуекелі деген ... Бұл ... ... соң ... ... орын ... төлемдерді кешіктіру
немесе бірқатар кәсіпорындардың тауарлар мен қызметтер үшін төлем ...... ... ... ... төлемдердің кешіктірілуі ескірген құралдар ... ... ... артта қалуымен де байланысты болды.
Кәсіпорындар арасындағы төлемсіздік дағдарыснан шығуда үлкен 3 шараны
күзеге ... ... ... да ... ... ... ... мақстында тиімді немесе өміршең ... ... ... ... банк ... ... банктер арқылы
қайта қаржыландыруға 245,6 млн теңге несие берді. Екіншіден, үкімет жаңа
төлем құралдарын енгізді. Мемлекеттік ... ... ... ... ... алдын ала төлеуді талап ететін төлем ... ... ... Үшіншіден, бұрынғы одақтас республикааралық
есеп айырысу банктерін қайта құру ... ... 1992 ж. ... мен ... екі ... ... ... өзара есепке
алу туралы екі жақты келісімге қол ... ол ... ... 1992 ж.
аяғында 80 млн. теңгені құраған.
Бұл шаралар төлемсіздік дағдарысына ... бере ... ... маңызды мәселелер шешілмей қалды. ... ... ... ... ... нарық пен төлем жүйесінің тиімсіздігі
жойылған жоқ; мәселен, ... ... және ... ... ... ... ... шешусіз қалды. Төлемсіздік дағдарысы
1992 ж. соңында тағыда қайталанды, ол кезде үкімет қарызды жабуға тағы ... ... ал 1993 жылы І ... ... ... ... ... 800 млн теңгеге жеңілдетілген пайыз ... ... ... бөлуге мәжбүр болды.
1993 ж. қараша айында Ұлттық банкке ұлттық валютаның ... ... ... ... ... бюджетпен, банктермен өзара қарым-қатынаста
классикалық қағидаларды ендіруі, банктердің қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... енгізлуі сәтінен бастап, 1995 жылға дейін Орталық
банктің ... ... жүйе ... ... ... ... қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлерімен тәжірибесі
жоқ Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезең, сондай-ақ ұлттық валютаның бағаларды ... орай ... ... құралдарының және факторлардың
әрекетіне бейімделуі болатын. ... бір ... 1995 ж. 15 ... ... ... ... ... 1995 ж. арналған Қаз-дағы
банктік жүйені реформалаудың бірінші бағдарламасы жасалынды.
3. Банктердің типтері.
Банктік заңдарда, ... ... қоры ... көздерден
құралғанына байланысты оларды: ... жеке ... ... және ... ... деп жіктеледі.
Банктерді ұйымдастырудың акционерлік формасының ерекшеліктері ... ... ... ... мен ... ... заңға сәйкес, біріншіден, акционерлік қоғам – бұл ... ... ... банк ... лицензия негізінде шығарылатын
акциялармен куәландырылатын заңды тұлға. Акционерлердің банк меншігіндегі
үлесі мен ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі тек сатып алынған ... ... ... Егер банкротқа, ұшыраса немесе өз қызметін тоқтатса, барлық
кінә жеке акционерлерге емес, банкке қойылады.
Банкті басқаруда ... ... тек ... ... ... жиналыстарда банк саясатына қатысты сұрақтар бойынша ... ... ... ... емес ... ... ... формасы)
қатысушылардың меншік құын куәландыратын қандайда бір формалды куәлікті
қажет етпейді.
Үлес қосушы банк қызметімен ... бар ... өз ... ... оның барлық міндеттері бойынша жауап береді. Банкрот болған ... ... және де ... бар ... ... беретін әрбір үлескерге де
қойылады.
Екіншіден, акйионер өз ... ... ... бере ... Бұл ... ... етуі ... акционерлердің қоғамнан шығуына,
біліксіздігіне ... ... ... Ал үлестік жарна
формасында қатысушы өз ... ... ... ... бере
алмайды.
Үшіншіден, акционерлік банкте оны басқару бойынша қызметтер нақты
үлестірілген. Акционерлер ... ... ...... ал ... ... басқару аппараты өз кезеңінде мамандар мен
қызметкерлердің міндеттерін ... ... ... ... тікелей банкті басқаруға қатысады да
әкімшілік қызметкерлері болады және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың акционерлік формасының кемшіліктеріне ... ... ... құру ... (жергілікті билік органдарынан
рұқсат алуды талап етеді), ... ... ... мен ... ... ... жоғарыда аталған кемшіліктерге қарамастан банкті ... ... ... ... ... ... ... келеді және
нарықтық экономикасы дамыған барлық ... ... ... ... ... нысанда ұйымдастырылуы да кездейсоқтық емес.
4. Банк қызметінің құрылуы мен тоқтатылуы.
Банкті ұйымдастыру қиын процедураны білдіреді және ол ... ... ... отырады. Ұлттық банк ҚР-сының аумағында банктерді
құруға рұқсат береді және банктермен, ... ... ... ... ... ... банк белгілеген мөлшердегі төлем негізінде беріледі.
Рұқсат берген ... ... банк ... ... ... ... Банктің заңдар мен актілерінде банктердің қызметінің
ашылуы мен тоқтатылуы реттеліп ... ... ... алу үшін ... ... ... рұқсат беруге арыз;
• экономикалық негіздеме;
• алдағы 2-3 жылдағы толық ақпараттарды қамтитын іскерлік ... ... ... банк ... (төраға мен бас
бухгалтердің) кәсіби жарамсыздығы жайлы мәліметтер;
• құрылтайшылардың қаржылық тұрақтылығы жайлы ... ... қор ... ... ... растайтын құжат.
Сонымен қатар, бірлескен немесе шетелдік банк де олардың еншілік
банктерін құруға рұқсат алу үшін ... ... ... ... заңды тұлғалар үшін: олардың заңды ... ... ... ... да ... және ... екі ... балансы; Қазақстан аумағында шетелдік банк құруға
немесе қатысу жөніндегі ... ... ... ... ... ... келген елдің бақылау
органының Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жазбаша анықтама;
• құрылтайшы жеке тұлғалар үшін: шетелдік ... ... ... төлем қабілеттігін куәландыруы қажет.
Заңды және жеке тұлғалар банктің құрылтайшылары ретінде бола алады.
Мемлекет тек Үкімет тұлғасында ғана ... ... және ... ... келген құрылтайшылардың, қатысушылардың қатысу үлесі мемлекеттен
және еншілес банктерден басқалары үшін жарғылық қордың 35%-ан ... ... ... ... беру ... ... алған мерзімнен бастап, 3
айдан аспайтын уақыт ішінде Ұлттық банкте қарастырылады.
Рұқсат ... бас ... ... ... ... ... ... тұрған заңдарға сай келмеуі, құрылтайшылардың қаржылық
жағдайының ... ... ... басқарма және жетекші
мүшелерінің алдағы қызметтеріндегі заңға қайшы әрекеттің ... ... жыл ... ... меншікті қаражаттар есебінен активтік операциялар
жүргізе алмауы, т.б.
ҚР-сының банктерін тіркейтін кітапта ... ... банк ... ... ... Оған ... ... және бантік опеерацияларын
ж.ргізуге лицензия беріледі.
Көптеген елдерде банкті ашуға арнайы рұқсатты ... ... ... ... олар ... ... ғана шектелуі мүмкін.
АҚШ-та жаңа банк құру қатал ... ... Өз ... үшін банк, штаттың билік органдарынан чартер-лицензия алуы қажет
немесе ақша айналысын федералды ... ... алуы ... ... ... капиталының мөлшері (кіші және қалаларда 100-200 мың доллар
аралығында, ал ірі ... әлде ... ... заңмен белгіленген
минималды номаға сәйкес болуы қажет. Сондай-ақ ... ... ... деген қажеттілігі, болашақта табыс алу ... ... ... т.б. ... ... ашудың осыған ұқсас тәртібі – Германия, Англия, Швеейцария,
Жапония және басқа елдерге де ... және ... ... ... ... сәйкес, банкті ашуға
рұқсат беруде бас тартуды санамағанда, ... ... ... ... ... жағдайларда қайта қайтарылып алынуы мүмкін:
• рұқсат берген ... ... 6 ... аса ... ішінде банк өз
қызметін бастамаса;
• Ұлттық банк белгілеген ... ... ... ... ... ... заңдарды жүйелі түрде бұзу, Ұлттық
банк белгілеген ... ... бұзу ... кезде;
• Заңмен белгіленген мәліметтер мен есеп берулерді ... ... Осы ... және банк ... т.б. ... тыс
операцияларды жүргізу кезінде.
Банкті ашуға берілетін рұқсатты қайта қайтарып алу оның ... ... сай ... өз ... банк ... ... бойынша осы заңның 68,
69, 70, 71 баптарына сәйкес тоқтатады.
Банк акционерлері, құрылтайшылары бекіткен жарғы негізінде ... ... ... ... ... қажет:
• банк аты және оның орналасқан жері;
• банкпен жүргізілетін ... ... ... ... ... ... және ... құрылатын басқа да қорлардың
тізімі;
• банктің басқарма органдары, оның ... ... ... ... және қызмет ету тәртібі жайлы ереже;
• банкті тарату тәртібі.
Банктің қалыпты ... ... үшін ... ... ... ... да қорлар құрылады.
Жарғылық қор банктің міндеттемесін қамтамасыз етуінің негізі ... да, ол ... ... немесе құрылтайшылардың салымдары есебінен
құралады.
Алғашқы жарғылық және резервтік қорлардың ең төменгі мөлшерін ... ... ... қор жаңа акционерлерді тарту, құрылтайшылардың
қосымша акция сатып алуы, мүлік құнын ... ... ... ... ... ... ұлғайтылуы мүмкін. Жарғылық қордың мөлшерін
көбейту не азайту акционерлердің жалпы жиналысының шешімімен анықталады.
Жарғылық ... ... ... банкте тіркеледі.
Алдын ала белгіленбеген шығындар мен залалдарды жабу үшін ... қор ... Ол – ... ... жыл сайынғы аударымдар
есебінен, жарғылық капиталының сомасының 25% көлеміне дейінгі ... және ... ... ... ... жұмсалады.
Сақтандыру және басқа да арнайы мақсаттағы қорлар банктің табысынан
аударымдар жасау арқылы құралады, олар ... және ... ... ... ... ... мемлекет пен банктің жауапкершіліктері заң негізінде
шектеледі. Банк ... ... ... ... ... ... ... те банктің міндеттемелері бойынша жауап бермейді.
Банктер өкілетті және атқарушы билік органдарына тәуекелсіз ... ... ... ... шешімдерді қабылдайды.
Қортынды.
Қазіргі кездегі банктік нарық тәуекелдіксіз мүмкін емес. Ол кез
келген ... ... тек ... әр түрлі көлемде болуы мүмкін.
Сондықтан банктік қызмет үшін тәуекелдік мүлдем жою ... оны ... ... ең ... ... ... жеткізу маңызды болып табылады.
Яғни қазіргі кездегі нарықтық экономикаға көшу ... ... банк әр ... ... ... кезінде өзіне қабылдайтын
тәуекелдік бақылау дұрыстығының маңызы артады.
Негізінде банк ... ... ... ... ... шығын
мен зиянды барынша азайтуға ұмтылыс жасайды.
Мұның барлығы белгілі бір ... ... ... ... анк ... мен оның ... ... келуі негіз ьолады.
Біріншілер, қосымша пайда табу үшін тәуекелдікке баруға ... ... ... ... ... сеніп тапсырылған қаражаттардың сақталуы ең маңызды.
Табыстылық пен ... ... ... ... ... ... ... біршама күрделі мәселелерін құрайды.
Банк үшін негізгі тәуекелдік түрлері оның портфелімен байланысты ... яғни ... ... ... ... ... төрт ... портфельдік тәуекелдік түрлері белгілі:
несиелік, өтімділік, ... ... ... ... ... біз қай тәуекелдіктің банктік қызметте болатыны және ... ... ... ... ... ... жасау
тәуекелдік шеңдеріндегі банк стратегиясының маңызды ... ... ... ... ... қызметтің басты тәуекелдікті
және банкротты төмендету арқылы операциялардан түсетін пайданы барынша
жоғарлатудан тұрады.
Банк ... ... ... ... ... да арзанға сатып алу;
• рентабельдік мөлшерлеме бойынша оны және ... ... ... тәуекелдік зияндарын төмендету: сенімді клиенттер
таңдау және кепілдемелер алу, операцияларды ... және ... ... ... ... ... ... айналысы және несие.
Автроры: С.Б. Мақыш.
Коммерциялық банктердің операциялары.
Авторы: С.Б. Мақыш
Көшенова Б.А. Ақша.Несие.Банктер.Валюта қатынастары. Оқу ... ... М.С. ... ... Банктер. Оқу құралы-Алматы: Алматы экономика және
статистика институты, 2001.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктердің нарықтық экономикадағы ролі24 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Шағын кәсіпкерлікке макроэкономикалық механизмдердің әсері34 бет
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі 23 бет
Банктердің экономика дамуындағы рөлі28 бет
Екінші деңгейлі банктерінің экономикадағы рөлі35 бет
Коммерциялық банктер операциялары, және олардың банк қызметіндегі атқаратын рөлі20 бет
Коммерциялық банктердің несиелік саясаты және оның банктің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етудегі ролі83 бет
Кәсіпорындардың банкротқа ұшырауы, төлем қабілетсіз болу себептері, оның салдары және оның алдын алу бағыттарын анықтау, банкроттыққа қарсы басқарудың рөлі мен кәсіпорын үшін маңызын зерттеу80 бет
Экономикадағы банктердiң мәні мен рөлі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь