Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім мен тәрбие беру және экологиялық мәдениетін қалыптастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5
І Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім мен тәрбие беру және экологиялық мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1. Экологиялық білім мен тәрбие берудің ерекшеліктері ... ... ... ... ..7.11
1.2. Экологиялық тәрбиенің басты міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13.17
1.3 Экологиялық мәдениет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.21
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22.23
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.25
Зерттеудің өзектілігі. Ел президенті Н.Назарбаев “Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде” атты еңбегінде біздің елімізде оқушыларды дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру оларды оқытудың, тәрбиелеудің және жетілдіріп дамытудың бөлінбес бір бөлігі мектептегі бүкіл оқу жылдары бойында жүзеге асырса дұрыс болатындығын, ол оқушлар арасындағы сабақтан тыс тәрбие жұмыстарында жүзеге асырылуы тиіс екендігін атап көрсетті.
Еліміздің Президенті Н.Назарбаевтың “Қазақстан-2030” стратегиясында болашақты жасайтын азаматтарды сол ғасыр талабына сай тәрбиелеу қажеттілігіне тоқтала келе: “2010-жылға дейінгі бастапқы кезеңде өз мүмкіндіктері мен бәсекелестік қабілеті тұрғысынан келешегі бар еңбекті қажет ететін салаларға көңіл бөлу керек”-деп атап көрсеткен.
1. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы, 1999, 65 – б.
2. ДерябоС.Д. Ясвин В.А. Экологическая педагогика и психология. Ростов на Дону:Феникс, 1996, 480с.
3. Миронов А.В. Содержание экологического образования учителя. Изд. Казанског университета. 1989,220с.
4. Рапацевич Е.С. Современный словарь по педагогике. – Мн: « Современное слово», 2001.
5. Орысша – қазақша сөздік.ІІ – том \\ Ғ.Ғ. Мұсабаев, Н.Т. Сауранбаев. – Алматы: Қаз. совет энциклоп. Бас редак. 1981.
6. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика: Оқу құралы, - Алматы: Дарын, 2004.
7. Манкеш А.Е. Жасөспірімдердің экологиялық мәдениетін қалыптастыру жолдары. \\ Халықаралық ғылыми – практикалық конф. матер. Абай атын. АлМУ. – Алматы, 2003.
8. Лихачев Б.Т. Педагогика: курс лекций. – 4-е изд., М.;2003
9. Сарманова К., Перкас Н.К. Экологиялық білім бағдарламасы. « Қаз. мектебі» № 8, 1993.
10. П.Жұмағұлова. Экологиялық тәрбие берудің қазіргі кездегі маңызы. \\ Қазақстан мектебі № 9, 2005.
11. З. Қазмағамбетов. Экологиялық тәрбие беру. \\ Тәрбие құралы, 2005,№6.
12. И.Бодықова. Жеке тұлғаның экологиялық іс - әрекетінің кейбір ерекшеліктері. \\ Тәрбие құралы №2, 2005
13. К. Исламова. Оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту жолдары. \\ Мектеп жасына дейінгі мектеп, № 3, 2003.
14. Ш. Жанұзақова. Мектеп оқушыларының табиғатпен қарым – қатнасы \\ Қазақ. мектебі, № 2, 2004.
15. Н.Назарбаев. Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде. – Алматы: Білім баспасы, 1999. – 32б.
16. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы Қазақстан, 1995. - 48 б.
17. Білім туралы. Об образовании: Қазақстан Республикасының Заңы. -Алматы: Литера, 2000. ~96б.
18. Қазақстан Республикасының орта білімді дамыту тұжырымдамасы //Ана тілі. - 1987.- 19 маусым. - 3-7 б.
19. Қожахметова Қ.Ж. Халықтық педагогиканы зерттеудің кейібр ғылыми және теориялық мәселелері. – Алматы : Білім министрлігінің баспасы. 1993. –17б.
20. Құнантаев К.Қ. Жастарды еңбекке тәрбиелеу. – Алматы . 1998. 37-38 б.
21. Әбілова З. Оқушыларға кластан тыс жұмыстарда эстетикалық тәрбие беру. -– Алматы : Мектеп. 1972.
22. Дулатов М. Шығармалары. Мақалаларымен зерттеулер. – Алматы. 1997. 344б.
23. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы. 1995. 352б.
24. Ұзақбаева С.А. Тамыры терең тәрбие. – Алматы. 1995. 332б.
25. Табылдиев Ә. Халық тағылымы. – Алматы. 1992. 162б.
26. Бұзаубақова К.Ж. Мектептен тыс уақытта табиғат қорғауға тәрбиелеу. “Қазақстан мектебі”. №4. 1996. 14 б.
27. Садықова М.К. Қазақстан мектептерінде оқушылармен жүргізілетін сыныптан тыс тәрбие жұмыстарының дамуы. (1940-1960жж). Пед.ғыл.канд.дисс. Автореф. – Алматы. 2002. 142б.
28. Мұқанов М. Жас және педагогикалық психология. Алматы. 1982. 247б.
29. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. Астана. 1998.387б
30. Орынбаев Г.С. «Оқушыларға экологиялық тәрбие беру» А 1989ж
        
        Мазмұны:
Кіріспе
............................................................................
.....................................3-5
І Мектеп жасына дейінгі балаларға экологиялық білім мен тәрбие беру және
экологиялық ... ... ... ... мен ... берудің ерекшеліктері..................7-
11
1.2. ... ... ... ... ... тізімі
............................................................................
...............24-25
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. Ел президенті Н.Назарбаев “Қазақстанның ... ... ... ... атты ... ... ... оқушыларды
дүниеге ғылыми көзқарасын қалыптастыру оларды оқытудың, ... ... ... бөлінбес бір бөлігі ... ... оқу ... жүзеге асырса дұрыс болатындығын, ол оқушлар ... ... ... ... жүзеге асырылуы тиіс екендігін атап көрсетті.
Еліміздің Президенті Н.Назарбаевтың ... ... ... ... сол ... талабына сай тәрбиелеу
қажеттілігіне ... ... ... ... ... ... өз
мүмкіндіктері мен бәсекелестік қабілеті тұрғысынан келешегі бар еңбекті
қажет ететін салаларға көңіл бөлу ... атап ... ... ... тәрбиелеуде үлкен жетістіктерге жету үшін
қазіргі ұрпақ тәрбиесінің негізі болып отырған мектептің ... ... тек ... ... ... ғана ... ... шектелмей,
оқушылардың шығармашылық белсенділігін күшейтіп, өміргедеген құштарлығын
арттыратын жұмыстарды ұйымдастьіру арқылы тәрбие беру ... ... ... ... ... де білгір ұшқыр ойлы әрі іскер
адамдарды керектігіне, ал оларды оқыту және тәрбиелеу ... ... ... ... және ... технологияларды енгізуге
тікелей байланыстылығына ешкімде шұбаланбайды.
мектеп жасына дейінгі оқыту саласына үлкен үлес ... ... ... Т. ... ... М.Жұбанова,
Т.Сабыров, Т.Оспанов, О.Сатқанов, Р.Уаисов және т.б. өз еңбектерінде ... ... ... оқыту мәселелерін, оқыту мазмұны мен әдістерін
терең зерттеп, тәрбие жұмыстарын да қарастырады. Мектеп ... ... ... ... ... ... ... оқу
үрдісінің тиімді жолдарын, тәрбие жұмыстарымен ... ... ... ерекшеліктеріне тоқталады.
Қоғам дамуы табиғатпен тығыз байланысты. Ғылыми – техникалық
прогрестің ... ... ... орта мен ... ... ... ... қарама – қайшылығы арта түсуде. Осы қарама-қайшылық негізінде
табиғаттың тепе-теңдігі бұзылып, табиғи ... ... ... ... ... ... ... – адамдардың тіршілік ету ортасы. Адам табиғатсыз өмір
сүре ... Сол ... ... пен ... ... ... – қатнастың
үйлесімді дамуы әрбір адамның денсаулығына, физиологиялық өсіп – жетілуіне
ауадай қажет ... жас ... ... ... ... ... маңызды
мәселелердің бірі болып отыр.
ҚР Конституциясының алтыншы бабы жер және оның ... су ... мен ... ... ... да ... ... мемлекеттің
меншігі екендігін, олардың мемлекет қорғауында болатындығын мәлімдейді.
Қазіргі әлемдік деңгейдегі дамушы Қазақстанның жағдайында жас ұрпаққа
экологиялық білім мен тәрбие беру ... күн ... ...... ... ... ... екендігі 1991 жылы « ҚР жалпы білім беретін
мектептері тұжырымдамасында» және 1992 ... « ҚР ... беру ... »
заңында, 1996 жылғы « ҚР эколгиялық қауіпсіздігінің ... ... ... ҚР « ... ... қорғау туралы» заңының 89 –
бабының әрқайсысы еліміздің болашағын, ... ... ... арналады. Заңда басқа салалармен қатар педагогикалық жағынан ... ... ... ... тәрбие мен білім берудің жалпыға
бірдей және ... ... ... баса ... ... табиғатпен тығыз байланысты. Ал, сол қоғам дамуына
себепші – адам. Осы адам мен ... ... ... ... еш ... ... бомайды. Сондықтан болашақ ел тізгінін ұстар, еліміздің ертеңгі
иелеріне бүгінгі ... ... ... пен оның ... ... ... яғни ... тәрбие беру өте маңызды мәселе.
Ғылымда « экология » деген ұғымды алғаш айтқан адам – Эрнест ... « ... ... ... ... ... ... 1866 жылы немістің
табиғат зерттеушісі Э. Геккельдің өмірге енгізген « экология » ... ... дәл ... « үй ... ілім, тұрақ ( мекен) туралы ғылым» деген грек
сөзінен шыққан.
Келесі бір экологиялық сөздікте «экология (гректің «ойкос» үй, ... және ... ... ... ... ... екі ... құралған)
қоршаған ортаны қорғаудың ғылыми негізі, тірі организмдердің өмір сүру
жағдайларын, олардың өзара ... ... орта мен ... ... деп ... ... Бала бақшаның экологиялық білім беру мен мәдениетін
қалыптастыру.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына ... ... ... ... беру ... ... экологиялық мәдениетін қалыптастыру барысында бірнеше
материалдарды теориядық тұрғыда негіздеу.
Зерттеу мақсаты: Мектеп жасына ... ... ... ... ... ұлтық әдеп ғұрыптарды қалыптастыра отырып,бала-қоғам таби,ат арасындағы
толық үйлесімді қалыптастыру және дамыту.
Зерттеу міндеттер: 1. Экологиялық білім мен ... ... ... 2. ... ... ... ... жүзеге асыру;
3. Экологиялық мәдениетін қалыптастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: Зерттеудің өзектілігі, зерттеу ... ... ... ... ... міндеттері .1. Экологиялық білім мен
тәрбие берудің ерекшеліктері 2. Экологиялық тәрбиенің басты міндеттері 3.
Экологиялық мәдениет осылар ... ... ... дейінгі балаларға экологиялық білім мен тәрбие беру және
экологиялық мәдениетін қалыптастыру
Экологиялық тәрбие – жер ... ... ... ... тиісті
өмірлік мәселеге айналып отыр. Мұның мәні – адамдардың бойында табиғатты
қорғау белсенділігін ... ... ... және ... ... сөз.
Қазіргі кездегі мекемедегі экологиялық білім мен тәрбие берудің
мақсаты – оқушыларды табиғатқа ... ... ... оның ... ... ... маңызды мәселе екенін ұғындыру, табиғатқа дұрыс
қарым - қатынас жасау жөніндегі біліммен және ... ... ... қарауға жеке және жауапкершілік сезімі сәбилік кезден
бастап тәрбиеленуі тиіс. Бұл ... ... ерте ... ... тиімділігі соғұрлым жоғары болмақ.
Экология ғылымы жеке пән түрінде биология ... ... ... ... органикалық эволюция туралы оқудың негізін салушы ... ... ... Ч. ... ... ... « ... үшін күресу»
ұғымы тірі жәндіктердің өзара қатынасы және ... әлі ... ... заттардың байланысын түйінделуі деп негізделеді.
Экологияның зерттейтін мәселелері ... ... ... ... ... ... байланысы, өмір сүруі және ортаның оларға
ықпалы.
Сонымен, экология – тірі ... ... ... ... ... ... ... биологиялық ғылым.
Көптеген ғалымдар біздің планетамызға әр алуан ... ... және ... ... ортасымен өзара байланысын ашу
жөнінде айтарлықтай үлес қосты.
Экологиялық зерттеу ХХ ғасырдың бас ... ... бола ... ... 10-15 ... ... кең өріс алды. Бұл зерттеу адамның табиғатқа
көзқарасының тікелей өзгеруімен байланысын көрсетеді. Адам ... ... көп ... бері аяусыз керегінше пайдаланып келді. Міне, осыған
байланысты табиғат қоры таусылуда, ... орта ... ... ... ... ... өзен – көлдер, теңіздер ... ... іс - ... ... ... ... табиғи тазалығын,
сапасын жойып апатқа ұшырауда. Бұған қосымша біраз аймақтарда өнеркәсіптер
( химия, мұнай, көмір,АЭС т.б.) және ... ... ... ... ... ... ... булар, жергілікті өндіріс орындары
шығаратын заттардың, өнімнің, яғни азық – түлік, ет – сүт ...... іріп – ... ... түрлі бактериялардың пайда болуы
тұрғындардың денсаулықтарына зиян келтіреді, аурудың жаңа түрлері шыға
бастайды.
Соңғы ... ... ... ... ... Кеңес Одағының
педагог – ғалымдары: И.В.Зверев, ... И.Т. ... А.П., ... В.П. Иоганзен, В.А.Курбановтвр
экологиялық тәрбиенің ... ... ... анықтап,
экологиялық білім берудің мазмұнын толықтырды.
Жас ... ... ... мен тәлім – тәрбие беру
республикамыздың ... ... ... Н.Д. Хмель, Г.А.Уманов, Қ.Б.
Жарықбаев, И.Н.Нұғыманов, С.Қ.Қалиев, Ж.Б.Қоянбаев, ... т.б. ... ... ... бағыт - бағдарын, оның әдістемелік жүйелерін
айқындаған қазақстандақ педагог – ... : ... ... ... ... ... А.Ш.Икрамова Н.С.
Сарыбеков, , А.Тұрдықұлов және ... ... ... ... ... ... педагогикалық тәсілдерін
дамытып, нақтылы ... ... ... ... ... білім беру мен табиғат қорғауға тәрбиелеудің
мақсаттары мен міндеттері анықталынады.
Балаларға ... ... беру мен ... ... ... биологиядан Ә. Қарамергенов, Л.П.Салеев, Т.В.Машарова, физикадан
Э.А.Тұрдықұлов, М.К. ... ... М.Н. ... Д.І.
Жангельдина, геогафиядан І. Есназарова, қазақ тілі мен ... ... ... табиғаттың әсем көріністері арқылы жас
ұрпақтарды тәрбиелеуде адамгершілік қасиеттердің қалыптасатындығы ... ... ... ... ... де көп ... бөлінеді.
Мәселен, қазақ халқының ұлы ағартушысы Абай өз өлеңдерінде табиғат
пен адам ... ...... ... ... ... ... дүние ретінде қарастырады.
Сондай – ақ С.Сейфуллин, Б.Майлин, І.Жансүгіров, Ж.Жабаев, ... ... ... әдебиетінің негізін салушылар да тамаша табиғат
әсемдігін ашатын лирикалық шығармалар қалдырды.
Табиғат әсемдігі, ... ... ... ... композиторлары
Д.Нұрпейісова, А.Жұбанов, С.Кәрімбаев, Қ. Сағырбаев шығармаларында музыка
арқылы енеді.
Жоғарыдағы ... асыл ... ... – педагогтардың ұсыныс
тұжырымдарын ... ... ... ... ... ғылым
салаларын саралап құндылық нормативтік көзқарастарын айқындап ... оны ... ... ғана ... ... жолдарының ұлттық
тәрбие тұрғысында өлкелік принціпке негізделіп, үш ... ... ... балаларға, ата – ана, оқу ... ... ... ... ... ... ... тәлімдік тағылымға
негізделіп қарастырылуы; екінші, табиғат өнімдерін ... ... оның ... зат ... ... тепе – ... және қайта қалпына келу мүмкіндігін ... ... ... оның ... ... ... ... анықтап, олардан
сақтану жолдарын қарастыру және туған өлке табиғатының өсімдіктер әлемін
аялап, ...... ... ... ұлтжандылық,
табандылық таныту.
Адамзат қоғамының даму сатысында өзі туып - ... ... ... ... ... – міндеттеріне жасөспірімдерді тәрбиелеу мәселесі
күнделікті өмірде өз ... ... Оған ... ... ... атақты ғұлама
ғалым Әл – Фарабидің дүние құбылыстарын ... ... ... ... ... адам ... байланысын ашып, этикалық (
экологиялық) және заң ... ... ... ортаны қорғауды
мінез – құлық нормаларына айналдырып, жастардың рухани адамгершілік
қасиеттерін ... ... ... ... ... ... Хас ... Мұхаммед Әл –Қашқари,
Өтебойдақ Тілеуқабылұлы және де басқа ғұламалар өздерінің ... ... жер, ... ... күш – ... ... ойларын
түйіндей келе табиғатпен (дүниемен) тілдесіп, онымен ... ... Ал, ... ... - ... адам болмысы, ғұмыры. ... ... ... ... ... табиғатпен етене бірлікте ... ... ...... қарым – қатнас жасап
отыруы керек.
Ақын – жыраулар (Қорқыт - ата, Асан қайғы, ... ... Шал, ... т.б.) ... ... ... халқының өмір бойы
табиғатпен байланыста болып, жеке адамның сана - ... ақыл ... оның ... қайнар көзі екендігін көре ... ... Абай ... ... ... ... ... Алтынсарин, Шәкәрім Құдайбердиев, Мағжан Жұмабаев,
Мұқтар Әуезовтер асыл ... ... ... ... ... ... дәріптеп, жастарды білімді, іскер, парасатты, арлы, ұятты
табиғатқа шын мәнінде жанашыр ... етіп ... баға ... ... ... ... ... беру және табиғатты қорғаудың
жалпы стратегиясын жасап белгілеуі, ... ... іс – ... үйлестіріп
отыруы Біріккен Ұлттар Ұйымының білім беру, ғылым мен мәдениет ( ... ... ... жүзеге асырылып келеді. Сол себепті ЮНЕСКО
–ның Бас директоры Ф. Майор экология мәселесін ... оқу ... ете ... оны ... ... ... ... жоғары оқу
орындарына дейін жүргізу, мұғалімдер мен басқару аппаратын осы бағытта
дайындау экологиялық проблеманы ... ең ... ... болуы тиіс деп
есептейді. Оның: « Біздер, адамдар – табиғаттың ... біз өз ... ... ... пен ... жанымыздай сүйе білуге тиіспіз,
осы қарапайым ... ... ... ... ... білмесек, онда
қоршаған ортаны қорғаудағы қазіргі қол жеткізіп жүргеніміз тек ... ... қала ... - ... ... рет ... ... қорғауды педагогикалық проблема деп
көрсеткен профессор В.Н. Скалон: « ... ... ... ... бұл ... ... оны сақтау көбіне бізге, біздің ... ... ... дей ... « Баланы жастайынан тірі затты
аяушылыққа дағдыландыруға тиістіміз, ... ол ... ... ... ол
өсімдік болсын » - деген еді.
Ал көрнекті ағартушы М.Жұмабаев « Балалық шақта ... әсер ... ... ... ой – ... hәм ... қандай дәрежеде
болуына негіз салады» деді. ... ... ... ... ... күшті
болатындығына ерекше мән беріп, жаратылыста неше түрлі сұлулықтың бәрі ... ... ... ... ... ... ... гүрілдегенін естісін, жымыңдаған жұлдыздар себілген көк шатырды,
түрлі – түсті кемпірқосағын, буыны жоқ бұраңдаған қайыңды көрсін. Жаратылыс
сұлу. Бала сол сұлу ... ... ... Осылайша балада сұлулық
сезімдері еріксіз оянады» - ... ... ... « ... жас ... сұлулығынан әсер алып өскен баланың оны аялай білу ... де ... шек ... болмайды» деп жазды.
Экологиялық тәрбие тек адамдардың ... ғана ... ... де ... Табиғаттың өзі де өзгеріске ұшырайды. Әйтсе де
адамдар экологиялық заңдылықтарды ескерместен, ... ... ... өзгертуге бой алдырмауы қажет. Егер адамдардың іс - әрекеті ... ... ... ғана « осы ... дейін жиі болып тұрғандай» адамның
табиғатты өзгертуі бүлдірудің емес, қайта оны ... ... ... ... ... ... ... Өйткені өндірістік
іс - әрекетінің барысында адам қоршаған ортаға тікелей әсер етеді.
Жалпы білім беретін мектептерде экологиялық білім мен ... ... ... ... және пәндер бойынша, қоғамға пайдалы жұмыс және
өндірістік еңбек арқылы іске ... ... ... ... ... ауыл ... әр түрлі
және пәндер бойынша, қоғамға пайдалы жұмыс және ... ... ... ... ... ... табиғат байлығын ауыл шаруашылығында пайдалану
жайлы алғашқы ұғымды еңбек сабақтарында алады. Олар үй ... киім ... ... т.б. ... табиғат заңдарын қалай пайдаланумен танысады.
Мектеп жасына дейінгі оқу бағдарламасы төмендегі іскерлікті, дағдыны
қалыптастыруға бағытталған; өсімдіктердің даму ... ... ... мектеп қоғамдық мүлікті ұқыптылықпен күту; ... ... суды ... ... және ... ... кең көлемде экологиялық біліммен
қаруландыру қажет.
Бүгінде Қазақстан Республикасында ... және ... ... білім беру мен тәрбие берудің құқылық
негіздері ... ... ... іс ... ... ... Мысалы,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... даму проблемаларына арналған 2030
бағдарламасы» (1996), ... ... ... ... ... (1997), ... ... білім беру мен тәрбие ... ... ... ... бағдарламасы» (1999), т.б. заң актілері. Бұлардың
ғылыми – ... , ... - ... ... орасан зор.
Баладардың табиғатқа, қоғамға ... ... ... ... ... тәрбие берудің іргетасы. Экологиялық тәрбие жайлы білім
берудің бөлшегі ретінде қалыптасуына бағыт алған.
Туған өлке ... ... ... ... ерте ... ... бақшасында, оқудың алғашқы күндерінен – ақ ... ... ... ... міндеттері:
1. Өмірде және нақты еңбек іс - әрекетінде экологиялық білімді қолдана
білу, іскерліккке төселу;
2. Табиғатты қорғау және ... ... ... жаппай қоғамдық
пайдалы еңбекке қосу;
3. Әрбір мектепте экологиялық білім және тәрбие қоғамын ұйымдастыру.
Қоғамның ... ... ... ... ... ... табиғатын
қорғауға, күтуге тәрбиелеу, зерттеу жұмысына тарту, зерттеуді
жүргізудің ... мен ... ... ... ... ... ... Қоғам мүшелері мектептегі жастар ұйымымен ынтымақтасып, тұрғылықты
жерде экологиялық штабтар құрады, ... ... ... ... беру барысында маңызды мәселелердің бірі ретінде
қоршаған ортаның таза болуына көңіл бөлуіміз қажет.
Балаларға бұл мәселелер ... ... ... үй іргесінің,
ауласының, сыныбының, мектеп төңірегінің тазалығын сақтау қажет екендігін
түсіндіруден бастаймыз. ... ... ... ... оның ... талап етеміз. Мұның нәтижесінде, біріншіден, арнайы тәрбие сағаттарын
өткізу көзделеді. Тәрбие сабақтарының тақырыптары әр ... ... ... « ... ... тамаша»;
- « Таза ауа – денге дауа »;
- « Тазалық – денсаулық кепілі», т.б.
Екіншідден, арнайы апталық, айлықтар өткізіледі, оған ... ... ... ... Бұл кезде ауқымды жұмыстар орындалады. ... ... ... ... ... ... ... ағаш
отырғызылып, ауылды көгалдандыру жұмыстары жүргізіледі.
Экологиялық тәрбие жұмыстарының түрлеріне тоқталар болсақ:
1. Ауыл ... оқу – ... ... ... ... ... өсіріп, оларды қалаларды, ауылдық жерлерді
көгалдандыруға пайдалану.
2. Мекемелердің орман шаруашылығына үнемі көмек ... ... олар ... ... ... Сонымен бірге орманды
қорғау және ағаш өсіру жұмыстарына да белсенді қатысады. Олардың
негізгі істейтін жұмыстарының түрлері ... ... ... ... ... ... өрттен, ұрылардан қорғау, орман –
тоғайдағы зиянды жәндіктермен күресу, дәрі өсімдіктерін ... ... т.б. ... жинау, пайдалы хайуандарды
қорғау және олардың есебін алып ... ... ... ... ауыл шаруашылық тәжірибе жұмысымен айналысады. Тәжірибе
жұмысы биология, ... ... ... ... жүргізіледі.
Экологиялық тәрбиеге байланысты мектепте жаппай іс – ... ... кеш, ... ... ... сайыс,
оқушылардың шығармашыық рефератттары, баяндамалары, ... ... ... плакаттар, т.б. Осылардың бәрі
оқушылардың табиғи ортаны қорғау мен жақсартуына игі әсер ... ... ... экологиялық тәрбие беру барысында маңызды мәселенің бірі ретінде
табиғатты қорғауға ... ... айта ... ... Бұл ... іс – ... арқылы жүзеге асырылады:
а) Табиғатқа зиян келтіретін адамдармен күресу;
ә) Қорықтық ережелерді бұзушыларды анықтау;
б) Экологиялық ... жете ... ... ... ... ... - өз ... жеке іс, дара мақсат емес. Табиғат
қорғау – ... ... ... ... Оның ... ... ... өзімізден кейінгі ұрпақтардың өміріне қамқорлық
жасау.
Балаларға ... ... беру ... олардың табиғатқа
сүйіспеншілігін, мейірімділігін, оң көзқарасын қалыптастыру үшін, туған
өлке табиғатымен ... ... Ол ... жас ... сай ... ... орындарға, мұражайларға, өзен – бұлақтарға, ежелгі
тарихи қала ... ... ... ... парасаттылықққа
тәрбиелеуіміз қажет. Балалардың қайырымдылық, ... және ... ... ... ... табиғатпен ... ... олар ... ... ... ... бір ... мен шектеулікке душар болады.
Балаларға экологиялық тәрбие беруге байланысты ... ... тыс ... ... өте көп, бірақ олардың әрқайсысының
өзіндік ерекшеліктері бола тұрса да бірдей орындалуы тиісті ... ... ... ... тыс ... ... ... оқушыларды қатыстыту тек
қана ерікті түрде іске асырылады.
2. Жүргізілген қандай ... түрі ... да, оның ... бір ... ... ... Мекемеден тыс және мектептен тыс ... ... ... әрбір
баланың өзіндік көзқарасына, ұсынысына, қызығуына сүйенген ... ... ... ... ... ... қатысуға, ізденуге
бағыттайтындай болуы керек.
5. Жұмыс нәтижелі болу үшін, оның ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмысын кешенді түрде іске асыру талабы үнемі
сақталып отыруы қажет.
7. Мекемеден және ... тыс ... ... ... ... ... ... қарастыру.
8. Балаларға психологиялық – физиологиялық дамуын және жеке бас
ерекшеліктерін, ... ... ... ... ... ... мектептен тыс жұмыстарды
мақсаттарына қарай ... етіп ... ... Балаларға өз бетімен жүргізетін жұмыстары.
2. Табиғат аясында істейтін жұмыстары.
3. Экологиялық білімін жетілдіру жұмыстары.
4. Қоғамдық пайдалы еңбек.
5. ... ... ... ... жұмыстары.
6. Табиғатқа сүйіспеншілігін арттыратын мерекелік іс – шаралар.
7. ... ... ... жұмыстар әрдайым тәрбиелік мәні бар, ертеңгі
күні оқушылардың өміріне ... ... ... бағдарламасында
көзделгендей болып, білімдерін іс – тәжірибелік жұмыстармен ... ... ... ... қоғам мен табиғаттың іс -
әрекеті мен адам мен ... ... ... ... ... сонымен бірге табиғатқа ақылға қонымды, ғылыми негізделген әсер
ету жауапкершілігі болып табылады.
Бұл ... бала ... ( ... ... ... ... оның хош ... сезінгенде, гүлді суаруға, болмаса, гүл қойған
ыдыстың суын алмастырған ... ... Одан ... ... қатынас жасаудың үйлесімді бағдарламасы күнді, күн ... ... гүл, ... ... арқылы да жүзеге асырылады. Гүл
ортасына орналасқан ыдыста шомылған нәресте кейін табиғат ... ... ... ... ... ... ретінде қабылдаған,
көптеген гүлдер мен өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... бала алғашқы кезден – ақ табиғатпен етене араласып, оны ... оны ... ... бала ... әсер ... хош ... ерекше мән береді.
Сондықтан белгілі ... бойы ... ... ... ... ... сумен баланың денесін шайып, арша ағашының түтініне ұстайды.
Жусан иісі баланың бойына ... ... ... ... бала бұл ... ... ... арқылы « біліп қоймай», көру арқылы таниды. Жусан шөбі ... үшін жай ғана ... ... дала бейнесімен рухани – этикалық
бірлікпен біте қайнасқан ұғым.
Біршама поэтикалық ... ... ... ... оқи ... – ақ, ... ... қабілеті
қалыптаса бастайды. Оқытудың әсері арқылы сыртқы ортаны танудан ... ... ... ... ... мен ... ойлау арқылы жүйелеуге
көшеді. Оның өзі ... ой ... ... қорытындылар, салыстырулар
жасауға мүмкіндіктер береді. Балалардың өнегелі мінез – ... ... ... ... ... бастайды, адамгершілік негіздері мен мінез –
құлқы ережелерін игеріп, жеке адамның келбеті қалыптаса бастайды».
Мектеп жасына ... ... ... ... ... ... ерекше. Балаға бұл жаста саналы балаға бүл жаста саналы екі жүзділік
пен зұлымдық жат. Сөз ... ... ... ... ... ... мектеп жасында ғана мұғалім сөзі бала санасында ... ... - өзі ... үшін тірек болады. Осы жастағы балалар үшін ... сөзі ... ...... ... зор әсер ... ... төменгі
сынып оқушылары үшін үлкеннің сөзі мінез – ... ... ... қабылдануы
да шындық ( сыпайы, еркелету сөздерін қолдану; жағымсыз, орынсыз ретте
айтылған сөздерді қолдану; дөрекілік, ... ... ... келуі, оның оқушылық міндеті, оның балалар ұжымына
енуі, оқытушылармен ... ...... бәрі де ерекше өзге
әлеуметтік жағдай. Осы жастағы балалардың жағымды ... ... ... – құлық сезімдері тәжірибесінің ерекшеліктерін атап өтуге
болады.
Сезімге сүйену, Эмоцианалдық ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеудің ең тиімді әдістерінің бірі ... ... ... ... ... пайдалану үлкен сақтықты және
педагогикалық ізеттілікті қажет етеді.
Сонымен бірге жас ... ... ... ... ненің жақсы
екендігі жөнінде өз түсініктері қалыптаса бастайды. Ересектердің оларға
әсер ету жағдайы олар ... ... де өзім ... деген қарсылықтары
қалыптаса қоймайды. Осы жастағы балаларға « ... ... ... тек ... ... ғана. Төменгі сынып оқушыларынң адамгершілік
түсініктері мен ой ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Көбінесе адамгершілік
түсініктері нақты мысалға, дәйектерге сілтеме ... ... ... ... ... айрықша ерекшеліктерінің бірі –
жасөспірімдерге қарағанда олар өздерін және ... ... ... ... ... ... ... жөн. Олардың әрқайсысы
үшін « Мен » табиғатты, ал табиғат « менді» ... Ең ... ... ... ... деп ... ... сыныптағы балалар бойында жануарларға және өсімдіктер
әлеміне жанашыр болуы, ... ... ... орта ... ... алуы жай ғана ... ... жас кезеңінің аяғына
қарай ол сезімдер экологиялық ... ... ... қызмет түріне
айналады. Бұл іс ... ... ... ... сезімін
қалыптастырумен қатар жүреді ( бір ... ... және ... ... ... қоршаған ортаға зиян келумен байланысты реніштер
және т.б.). Педагогикалық ... осы жас ... ... ... мінез – құлқын өздігінен реттеу, баланың қажеттілік дағдысын
табиғатқа келтірер зиянмен салыстыра отырып ... өте ... ... ... « қоршаған орта» түсінігі айтарлықтай кеңейеді.
1.3 Экологиялық мәдениет
Экологиялық мәдениет — ... ... ... оның құрылымы өзара
тығыз байланысты бөліктерден тұрады: экологиялық білім; экологиялық мінез-
құлық; экологиялық тәрбие; ... ... ... ... ... ... ... И. Д. Зверев, А. Н. Захлебный, И. Т.Суравегина экологиялық
білім мен тәрбиенің міндеті табиғатты қорғаудың қоғамдық ... ... пен ... ... өзгерту деп айқындайды. Осыған
байланысты, біз табиғатты ... ... ... ... білім,
сезім, сенім, іс-әрекет деңгейінде жүргізіп, ... ... ... ... ... деп ... М.С.Коған, Э.С.Маркорли, Е.В.Стинис, К.Исламова,
Сарибеков, ... ... ... ... ... Е.М.Кудрявцева, В.А.Ясвин, Л.И.Божович,
П.Я.Элъконин, А.Люблинская, М.Мұқанов, Қ.Жарықбаев, т.б. өз ... ... ... мен ... беру ... баланы қоршаған
ортамен қарым-қатынастары барысында, оның психологиялық жас ерекшеліктерін
ескергенде ғана нәтижелі болады деген ... ... Ал, ... жеке ... ... ... ... басты компоненттерінің
бірі -қарым-қатынас деп ... Ол ... ... адамгершілік
қатынасын қалыптастыру, мінез-құлық нормаларын дамыту ... ... Оның ... ... ... ... ... ену, басқа
адамдардың адамша тіршілік етуіне жағдай жасай білу, тек толық ... ғана ... ... ... ал ол ... дуниеге, өмірге,
табиғатқа шын дос қатынастағы адам ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің
ғьшыми ... ... мен ... принциптерін: И.Д.Зверев,
П.В.Иванов, Н.А.Гладков, А.Н.Захлебный, И.Т.Суравегина, Л.П.Салеева,
В.В.Иоғанзен, т.б. ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және экологиялык тәрбие беруді зерттеген.
Қазақстанның эколог-педагог ғалымдары ... ... ... ... ... т.б. ... ... және жалпы білім беретін мектептерде әртүрлі пәндер негізіңде
экологаялық білім мен тәрбие беру ... ... ... Осы ... ... талдай отырьш, мектеп жасына ... ... ... бер ... ... байқадық.
Педагогикалық әдебиеттерде экологиялық тәрбие берудің ... ... ... алшақтық жоқ. ... ... ... экологаялық білім мен тәрбие берудің мақсаты ... ... ... қарым-қатынастың барлық түрлерінде
оқушылардың жауапкершілікпен қарайтын көзқарасы мен сенімін ... ... ... ... ... мақсаты -қоршаған ортаға
құқық нормалары мен моральдық ұстанымдарынан туындайтын ... ... ... ... ... ... "Экологиялық тәрбие" ұғымына анықтама беріп, мәнін ашуда педагог
ғалымдардың ... ... ... жоқ. ... мәні жайлы айтқанда: оқушылардың табиғатқа жауапкершілікті қарым-
қатынастарын қалыптастыруда, оны қорғау, ... ... ... ... негізінде адамгершілік қасиеттерін дамытып, қоршаған ортаны
жстілдіруге дайыңдау. Осыған орай, экологиялық ... ... ... ... ... - И. Д. ... ... экологиялық мәдениеттің
маңызды элементтерінің бірі, оның мазмұны төмендегідей принциптер негізінде
құрылуы керек:
- В. И. Вернадскийдің бионоосфера ... ... ... және
адамзат қоғамының бірлігі идеясын дамытатын ғылымилық принципі;
- адамның ... және ... ... қарым-қатынасының бірлігі мен
қарама-қайшылығын анықтайтын гумандық принципі;
- экологиялық мәселелердің аймақтық және өлкетану аспектісін ... ... ... ... ... және ... ... Д. Н.
Кавтарадзе экологиялық білім беруді жеке топтық және жалпы-адамзаттық
қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... құрал, жер бетіндегі барлық адамдардың бірлігін әр мүшесіне
сезіндіріп, ... ... ... ... ... саналы
түсіндіретін , олардың күш-қуаты ... пен ... ... ... өзек ретінде қарастырады.
Н. И. Мамедов және И. Т. Суравеғана ... ... ... мен ... ... сана ... деңгейімен, адамның адамгершілік
түсініктерімен, оның түлғааралық байланысының сипаты және ... ... ... ... адамдардың тіршілік әрекетінің құнды
мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... табиғи жөнс өлсуметгік шындықтың ... ... ... ... ... ... ... ол төмендегі
көзқарастардан туындайды:
- қоршаған ортаны жүйелі ұйымдастыру;
- тіршілікті экожүйе деңгейінде ұйымдастыру;
- адамның еріктілігі, экологиялық жауапкершілігін түсіну.
Сонымен, экологиялық тәрбиенің ... ... ... ... ... өзара іс-орекетінің адамгсршілік деңгейде, оның ... ... ... ... ... ... деп
түсіндіріледі. Егер эколо-гиялық білім беру ... ... онда ... ... ... ұғымдарымен сипатталады. Бұл жағдайда "қарым-қатынас"
категориясы экологиялық тәрбиені жүйеге келтіруіні тетік ... ... жеке ... ... ... кажеттілігі, ниет-тілегі, оның адамгершілік
бағытын анықтайды деп тұжырымдауға болады.
Қорытынды
Адам мен ... орта ... ... мәселесі
Және табиғат байлықтарын қорғау, сақтау жөніндегі нақтылы іс-шараны
Жүзеге асыру ... күні әр ... әр ... өз ... ісі ғана ... ... бас ... ,күш біріктіріп
,жұмыла жасайтын бүкіл халіқтық мәселеге айналып отыр.
Бұл әр түрлі елдердің –экологиялық ... ... ... ... әкелді , БҰҰ-ның талдап-талқылайтын
ең маңызды мәселелердің біріне айналып отыр.
Президентіміз Н. Ә. ... ... ... атты жолдауында
әрбір азаматтың табиғат және оның ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалудың қажет екндігі
бүгінгі күннің өзекті ... бірі ... атап ... ... мен “Білім” туралы заңда да педогогика
жағынан шешуге тиісті міндеттер белгіленіп, ... ... мен ... ... ... ... жүрудің қажеттігі баса көрсетіледі.
“Әрбір азамат Отанымыздың табиғатын ... оның ... ... ... ... барлық уақытта бірдей жүзеге
асырылып отырылмағаны мәлім.
Сонымен ... ... ... ... ... ... педогог-
ғалымдардың көзқарастарында ерекше айырмашылық жоқ ...Экологиялық
тәрбиенің мәні жайлы айтқанда: Балалардың ... ... оны ... , ... ... ... арттыру,соның
негізінде адамгершілік қасиеттерін дамытып,
қоршаған ортаны қорғауға дайындау.
Қазіргі педогогикалық ... ... ... мен ... берудің
негізін, мақсаттары мен міндеттерін , принциптерін толық ашуға ұмтылады.
Педогогикалық әдебиеттерде экологиялық тәрбие берудің мақсаттары ... ... ... жоқ. ... ... ... мен
тәрбие беруде олардың бойында ... ... ... ... ... – ғалымдардың « Адамның табиғатына деген көзқарасы ... жас ... ... біліміне, отбасындағы үлгі - ... ... - ... ... балаға экологиялық білім мен
тәрбие беру кішкене ... ... ... ... ... ... да
ертеңгі болашағымызды айналамыздағы табиғи ортамен үнемі қарым – ... ... ... ... ... жанашырлығына тәрбиелеу бала
кезден басталып, мектеп табалдырығында ... ... ... ... ... ... бірі болып отыр.
Республиканың халыққа білім беру органдары табиғат қорғау ... ... ... ... ... және ... беру жүйесін жүзеге
асырады, - делінген табиғи ортаны қорғау ... ... ... ... таза, көркем бай қазыналы қалпында, адам қажетіне ... ... ... қалу үшін біз екі ... ... ... керек.
Олар экология мен табиғат қорғау мәселесін біріктіре ... ... ... ... ... ... ұғындыру. Осыншама жүйелі
экологиялық тәрбиемен баланы жан – ... ... ... ... ... ... жауапкершілікті сезінуімен азматтық
дағдыларымен тікелей байланысты – дей келіп балабақшадан алғашқы негізі
қаланған табиғат ... ... ... ... өз сабақтастығын
тауып, әрі қарай дамытылып, ауқымы кеңейе түседі демекпіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы, 1999, 65 – ... ... ... В.А. ... ... и ... ... на
Дону:Феникс, 1996, 480с.
3. Миронов А.В. Содержание экологического образования ... ... ... 1989,220с.
4. Рапацевич Е.С. Современный словарь по педагогике. – Мн: « Современное
слово», 2001.
5. ...... ... – том \\ Ғ.Ғ. ... Н.Т. ...
Алматы: Қаз. совет энциклоп. Бас редак. 1981.
6. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика: Оқу құралы, - ... ... ... А.Е. ... ... ... ... \\ Халықаралық ғылыми – практикалық конф. матер. Абай атын.
АлМУ. – Алматы, 2003.
8. Лихачев Б.Т. Педагогика: курс ... – 4-е изд., ... ... К., ... Н.К. Экологиялық білім бағдарламасы. « Қаз.
мектебі» № 8, 1993.
10. П.Жұмағұлова. Экологиялық тәрбие ... ... ... ... \\
Қазақстан мектебі № 9, 2005.
11. З. Қазмағамбетов. Экологиялық тәрбие беру. \\ Тәрбие құралы, 2005,№6.
12. И.Бодықова. Жеке ... ... іс - ... ... \\ Тәрбие құралы №2, 2005
13. К. Исламова. Оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту жолдары. \\
Мектеп ... ... ... № 3, 2003.
14. Ш. Жанұзақова. Мектеп оқушыларының табиғатпен қарым – қатнасы ... ... № 2, ... ... ... ... – қоғамның идеялық бірлігінде. –
Алматы: Білім баспасы, 1999. – 32б.
16. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - ... ... 1995. -
48 ... ... ... Об ... Қазақстан Республикасының Заңы.
-Алматы: Литера, 2000. ~96б.
18. Қазақстан Республикасының орта ... ... //Ана ... - 1987.- 19 маусым. - 3-7 б.
19. Қожахметова Қ.Ж. Халықтық педагогиканы зерттеудің кейібр ғылыми және
теориялық мәселелері. – Алматы : ... ... ... ... ... К.Қ. Жастарды еңбекке тәрбиелеу. – Алматы . 1998. 37-38 б.
21. Әбілова З. ... ... тыс ... эстетикалық тәрбие беру.
-– Алматы : Мектеп. 1972.
22. Дулатов М. Шығармалары. Мақалаларымен зерттеулер. – ... ... ... Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы. 1995. 352б.
24. Ұзақбаева С.А. Тамыры терең тәрбие. – Алматы. 1995. 332б.
25. Табылдиев Ә. ... ...... 1992. ... ... К.Ж. ... тыс ... табиғат қорғауға тәрбиелеу.
“Қазақстан мектебі”. №4. 1996. 14 б.
27. Садықова М.К. ... ... ... ... тыс ... ... ... (1940-1960жж).
Пед.ғыл.канд.дисс. Автореф. – Алматы. 2002. 142б.
28. Мұқанов М. Жас және ... ... ... 1982. ... ... Ж.Б., ... Р.М. ... Астана. 1998.387б
30. Орынбаев Г.С. «Оқушыларға экологиялық тәрбие беру» А 1989ж

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Компьютерлік технологияның педагогикалық мүмкіндіктері20 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
Балаларды ойын арқылы байланыстырып сөйлеуге үйрету23 бет
Баланың музыкалық қызметінің мазмұны, түрлері мен формалары23 бет
Ересектер тобындағы балаларға арифметикалық, есептеу туралы түсінік беру24 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің табиғатын сүйюге және қорғауға үйрету37 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қарапайым математикамен таныстыру12 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың еңбегін ұйымдастыру әдістемесі28 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы көрнекі - құралдар22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь