Қазақстан Республикасының құқығы құқық ұғымы және оның мәні

1. Құқық нормалары және оларды жүзеге асыру
2. Құқық жүйесі
3. Заңдылық және құқық тәртібі.
4. Құқық бұзғаны үшін жауапкершілік
5. Конституциялық құқық және қоғамдық құрылыстың негіздері
Қорытынды
Құқық ең маңызды әрі ең күрделі қоғамдық құбылыс ретіңде түсінілетін философиялық категория. Сондықтан да оны бірнеше тұрғыдан қарастыру керек. Алдымен, субъективтік тұрғыдан қарастырсақ құқық қандай да бір тұлғаның мүмкіндіктерін, әрекет еркіндігін білдіреді. Мысалы, білім алу, еңбек ету, демалу, өмір сүру, қорғану құқығы секілді тікелей субъектімен байланысты құқықтар. Объективтік мағынадағы құқық — нормативтік құқықтық актілерде белгіленген нормалардың жиынтығын білдіреді. Бұл орайда көрсетіп кету керек — субъективтік құқық объективтік құқықтың негізінде туындайды және тоқтатылады. Мәселен, 1999 жылдың 1 маусымынан бері «объективтік құқықтың» негізінде ішкі істер органдары қызметкерлерінің қоғамдық көлікте тегін жүруге деген «субъективтік құқықтары» тоқтатылып, жеңілдіктер алынып тасталған. Құқық бұл көрсетілгендерге қоса, оқу пәні ретінде де түсініледі (әкімшілік құқық, Азаматтық құқык, Еңбек құқығы және т.б.).
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚҰҚЫҒЫ
ҚҰҚЫҚ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ МӘНІ
Жоспар
1. Құқық нормалары және оларды жүзеге асыру
2. Құқық жүйесі
3. Заңдылық және құқық тәртібі.
4. ... ... үшін ... ... құқық және қоғамдық құрылыстың негіздері
Қорытынды
Құқық ең маңызды әрі ең ... ... ... ретіңде түсінілетін
философиялық категория. Сондықтан да оны бірнеше тұрғыдан қарастыру ... ... ... ... құқық қандай да бір тұлғаның
мүмкіндіктерін, әрекет ... ... ... білім алу, еңбек ету,
демалу, өмір сүру, қорғану ... ... ... субъектімен байланысты
құқықтар. Объективтік мағынадағы құқық — нормативтік құқықтық актілерде
белгіленген нормалардың жиынтығын ... Бұл ... ... кету ... субъективтік құқық объективтік құқықтың ... ... ... Мәселен, 1999 жылдың 1 маусымынан бері «объективтік құқықтың»
негізінде ішкі істер органдары ... ... ... ... ... «субъективтік құқықтары» тоқтатылып, ... ... ... бұл ... ... оқу пәні ретінде де түсініледі
(әкімшілік құқық, Азаматтық құқык, Еңбек құқығы және т.б.). ... және ... ... ... ... ... ... Осыларға қарап құқықтың аса күрделі ... ... ... Жалпы алғанда құқық дегеніміз — мемлекет белгілеп,
мақұлдаған жалпыға ... ... ... ... Құқықтың өзіндік ерекшелігі онын нормаларын сақтау мемлекеттің
мәжбүр ету ... ... ... мәні ... және ... да ... ... оның түпқазық бастауларында, негізгі принциптерінде ашылады.
Оларға жататындар: саяси ... ... ... жүзеге асуы, меншіктің
дамуы, корғалуы және ... ... ... ... ... ... ... жузеге асуы. Бұл ереже Қазақстан
Республикасында мемлекеттік биліктің бірден-бір ...... ... ... ... дәйектелген. Халық мемлекеттік ... және өз ... ... ... асырады.
Меншіктің дамуы, қорғалуы және олардың субъектілерінің теңдігі—
мемлекеттің материалдық-техникалық базасын кұрудағы маңызды шарт.
Конституцияда Республиканың экономикасы ... ... ... ... нысандарына негізделетіні, ал мемлекет ... ... заң ... теңдігін қамтамасыз ететіндігі жөніндегі
ереже бекітілген. Республика ... ... ... өзінің
азаматтары мен заңды тұлғаларының өз мүліктеріне деген меншіктік құқығын
қорғайды.
Демократизм азаматтық ... мен ... кең ... ... ... ... ... шешуге қатысу құқығын қамтамасыз
ететін оның құқықтары мен бостандықтарын заң ... ... ... азаматтардың қоғам алдындағы міндеттерінің ішіндегі айрықша
орын алатыны — олардың ... ... ... ... міндеттерін
орындауы арқылы мейлінше толық жүзеге асады. ... ... ... ... мен ... ... ... басқаруға, заңдарды талқылау мен қабылдауға, ... ... ... мәні бар ... ... ... кепілдік
береді.
Интернационализм — барлық ... мен ... ... ... және ... ... заң жүзіндегі және іс жүзіндегі теңдікті
тану және оны құқықпен ... ету ... ... Республикамызда
нәсіліне, ұлтына, тіліне және т.б. жағдаяттарға ... ... пен ... ... ... Еліміздегі Қазақстан халықтары Ассамблеясы
интернационалдык ұйым.
Гуманизм (латын ... ...... ...... ... ретіндегі кұндылықтарын, оның еркін даму және өз қабілеттерін
көрсету құқығын тану. ... ... мен ... ... ... тұратын басты кұқықтық принциптердің бірі — ... ... ... ... Ата ... айрықша аталған. Онда әркімнің
өмір сүруге кұқығы бар екені, ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиюға ... ... ... адам мен азаматтың ар-ожданы мен абыройына қол сұғуға
болмайтыны жөнінде баяндалған. Сонымен қатар адамның кінәлі екендігі ... ... үкім ... ... енбейінше, адам қылмыс жасады деп
танылмайтындығы жөніндегі қағида орнықтырылған. Осылайша, кез ... ... ... айыпталушы тұлғаның пайдасына шешіледі.
Құқық пен маральдың өзара байланысы және ... ... ... Біздің құкыққа маральдың жоғары принциптері тән. Мараль
да, құқықта ... ... ... ... бір ... әлемдік
қауымдастқтың ажырамас бөлігі — мызғымас Қазақ мемлекеттілігінің кұрылысына
қызмет етеді.
Құқықтың саясатпен және экономикамен арақатынасын ... ... ... ... зор. Құқық пен саясаттың мазмұны қоғамдағы
өндірістік ... ... ... саяси шараларының басты
аспектілері құкықта бейнеленіп көрсетіледі.
Құқық экономикалық ... ... деп ... Өмірдің
материалдық жағдайы өзгерген ... ... ... ... ... ... жүйесінің өзгеруіне байланысты зандардың да тиісінше
өзгеріске ... ... ... ... ... ... ... кейінгі дамуында да құқықтың ролі арта түсуі керек.
Құқық бастаулары
Құқықтың қайнар көздері — ... ... ... ... ... таптар, идеология және т.б.), ... ... ... ... ... еріктің көріну нысаны (заң,
жарлық, қаулы, декрет және т. б.). ... ... ... тек ... ... актілер ғана танылады. Үндеулер, мәлімдемелер, декларациялар және т. б.
моральдык-саяси сипаттағы актілер құкықтық ... ... ... ... ... елдің құқықтық табиғатына байланысты өзіне тән құқық қайнар
көздері ... ... ... ... ... ... ... көздері де өзгеріп отырады. Құқықтың қайнар көзіне
құқықтық әдеттерді, сот ... ... ... ... ... ... ... жатқызамыз.
Құқықтық әдеттер — адамдардың қарым-қатынасын реттейтін, мемлекет
күшімен қамтамассыз етілетін ... ... ... ... Кезінде
қазақелінде қоғамдық қатынастар әдет-ғұрып нормаларымен реттелгені ... бұл ... бұл ... араб ... және басқа да діни-ғұрыптық
кұқықтық жүйедегі елдерге тән. ... ... ... ... ... айта кетуімізге болады. Мәселен, ҚР АК-нің ... ... ... қызмет өрісіндегі әдеттегі құқықтар республи-
ка аумағында қолданылып жүрген азаматтық зандарға қарсы ... ... ... екендігі айтылған.
Құқық прецеденті - жоғары сот органдары қабылдаған ... ... ... ... сот ... ... ... шешкенде негіз болады. Құқық
прецедентінің шыққан елі — ... ... ... ... Англия, АҚШ,
Үндістан, Австралия мемлекеттерінде ... ... ... көзі ... Құқықтық шарттар негізінен халықаралық қатынастардағы құқықтың
бірден бір көзі болып табылады. Олар екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... ... актілер — құқықтың ең басты қайнар кезі ретінде
танылады. Олар қоғамдық қатынастарды реттейтін, жалпы ережелерден тұратын
мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... ... қайнар коздері ... ... ... ... ... ... Республикасында колданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес
зандардың, өзге де ... ... ... ... ... және өзге де міндеттемелерінің, сондайақ Республиканың
Конституциялық Кеңесінің және Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... актілердің өзгеру тәртібі және олардың жүйесі Конституция
мен 1998 жылғы 24 ... ... ... ... туралы» ҚР
Заңында көрсетіліп, нақтыланған. Нормативтік құқықтық актілер мазмұнының
сипаты, күші және ... ... ... ... ... ... ... іске асыратын органға тікелей байланысты.
Жоғарыда аталған «Нормативтік құқықтық актілер» туралы Заңның ... 1, ... ... ... ... ... орналасқан төмендегідей сатысы көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Конституциясы;
Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізетін заңдар;
ҚР Конституциялық заңдары мен ҚР ... ... заң күші ... Кодекстері, Заңдары, сондай-ақ ҚР Президентінің з.к.б. Жарлықтары;
ҚР Президентінің нормативтік Жарлықтары;
ҚР Парламентінің ... ... ... ... қаулылары;
министрлердің нормативтік бұйрықтары, мемлекеттік комитеттердің нормативтік
қаулылары, өзге де орталық мемлекеттік органдардың нормативтік бұйрықтары,
қаулылары;
... мен ... ... шешімдері.
Заңның осы бабының 4-тармағында жоғарыда көрсетілген
сатыдан тыс тұратын нормативтік қаулылар көрсетілген. Олар:
ҚР Конституциялық Кеңесінің нормативтік қаулылары;
ҚР Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... қаулылары.
Заңның 3-бабына сәйкес нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... ... негізгі түрлеріне жатады, ал
нормативтік құқықтық актілердің туынды түрлеріне ... ... ... қағида, нұсқаулық.
Бүкіл құқықтың бастауы болатын Конституцияны ... Заң деп ... ... ол өз мазмұны жөнінен мейлінше маңызды, басты заң ... ... ... ... ... да ... актілерді
қабылдауда бастапқы саты ретінде тиянақты қызмет атқарады.
Конституция— ... және ... ... ... ... ... мен принциптерін, сайлау жүйесін, ... мен ... ... ... ... Заңы. Оның жоғары
зандық күші бар және ол еліміздегі барлық ... ... ... табылады әрі Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады.
Ата Заңда Конституция ережелеріне қарсы келетін заңдардың және ... ... ... күші болмайды деп атап көрсетілген.
Маңызды құқық бастауы Парламент қабылдаған заңдар болып табылады.
Олар нормативтік актілерге (жарлықтарға, ... және т. б.) ... ... ... ие. ... орталық атқарушы; уәкілетті органдары
қабылдаған нормативтік актілердің бәрі заңға сәйкес акт болып табылады. Заң
ережелері ... ... ... үшін ... ... ... және ... күшінің деңгейіне қарай зандар Конституцияға
өзгерістер мен ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізген заң 1998 жылғы 7
қазанда қабылданды. Осы Заңға сәйкес Конституциядағы ... ... ... мерзімдеріне қатысты және т.б. нормаларға өзгерістер
мен толықтырулар енгізілді.
Заңдардың, Президент жарлықтары мен ... ... ... орындау үшін шығарылған заңға сәйкес актілер де ... ... көзі ... ... Бұл ... ... күші және ... шеңбері
жөнінен айырмашылықтары бар. Бұлардың ... ... ... ... ... ... ... міндетті қаулылары үстемдік
етеді.
Құқық қайнар көзінің ... әр ... ... ... Үкімет жанындағы бас ... ... ... актілері,
бұйрықтары, нұсқаулары, қаулылары, сондай-ақ Республика Жоғарғы Сотының
қаулылары, Президенттің орындалуға тиісті Жарлықтары негізінде жарияланатын
нұсқаулары, ... ... ... ... ... және ... нормативтік актілер болып табылатын шешімдері де құқық қайнар
көзі ретінде танылады. Бұлар олар орналасқан аумақтағы барлық ... мен ... ... ... ... мен ... ... Құқықтың басқа бір көзі — қоғамдық ... ... ... ... ... ... құқықтық актілері.
Құқықтық нормалардың әркеттілігін күшейту, әр ... ... ішкі ... байланысты белгілеу және оны практикалық қызметте
пайдалануды жеңілдету мақсатымен Қазақстан Республикасының Заңдар ... ... және ... ... ... ... — мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар, лауазымды
тұлғалар, барлықазаматтар орындауға міндетті ... ... ... ... ... мінез-құлық ережелері. Ережелерді жүзеге асыру
сендіру тәсілімен ғана емес, мемлекеттің ... ... де ... ... ... ... ... Конституция қоғамдық қатынастарды,
Республиканың қоғамдық құрылысы мен ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекеттің
мақсаттары мен ұйымдастыру принциптерін белгілеуді қамтиды. ... ... ... ... қатынастар құқықтың салалық
нормаларымен реттеліп отырады. Мысалы, «Қазақстан ... ... ҚР Заңы ... мен ... ... арасында еңбек процесі
барысында туындайтын қатынастарды реттейді. Құқық ... ... ... ... ... Кодекстің 308-бабына сәйкес ... ... ... ... ... яғни ... адамның құқықтары мен
өкілеттігі шегінен көріну асып кететін және ... ... ... мен ... мүдделерін не қоғамның немесе мемлекеттің заңмен
қорғалатын ... ... ... ... әкеп ... әрекеттер жасауы —
басшылар мен лауазымды тұлғалардың ... ... ... да, ... ие ... ... осы нормасына негізделген сот үкімі қылмыс
жасаған нақты адамға арналған жағдайда жеке ... ... ... ... бір ... онда қоғамдық қатынастардың нақты қатысушысына
нені орындау керектігі немесе неден қалыс қалу ... ... ... ... оның ... ... мен ... Олар ұдайы әрекет үстінде болып, кез ... ... ... ... ... мүмкін.
Құқықтық нормалардың құрылымы — оның құрылысы, элементтері: гипотеза,
диспозиция және санкция.
Құқықтық норманың гипотезасы — нормада ... ... ... ... байланысты орынның, уақыттың немесе оқиғаның
жағдайларында қолданылатын белгілі бір ... ... мұра ... ... ал егер оны өлді деп ... — соттың шешімінде көрсетілген ... ... ... деп ... — құқықтық нормалардың негізгі бөлігі болып табылады. Онда
мінез-құлық ережелері сипатталып, анықталады. Құқық пен оған ... ... ... қатынастарының міндеттері ... ... ... ... әрі — АК) 268-бабында: «Міндеттемеге
сәйкес бір адам (борышқор) басқа адамның (несие берушінің) ... ... ... ... ақша ... және т. б. ... ... бір әрекеттер
жасауға не белгілі бір әрекет ... ... ... ал ... ... өз міндеттерінің орындалуын талап етуге кұкылы. Несие беруші
борышқордан атқарылғанды қабылдауға міндетті» делінген.
Санкция — құқықтық ... ... ... ... ... үшін немесе әрекетсіздігі үшін жауапкершілік өлшеміне ие. ... ... ... немесе құқык нормасы белгілеген ... ... ... ... ... әкімшілік, тәртіптік, мүліктік)
қылмыс, әкімшілік теріс қылық жасағандық үшін, азаматтық кұқық қатынастары
субъектілердің тәртіптік, мүліктік және ... ... ... ... үшін ... Бұйыру мазмұны немесе диспозиция сипаты
бойынша құқық нормалары императивтік және диспозитивтік болып ... ... ... ... нысанында нақты
талаптар қойылады. Мәселен, ... ... ... ... осы
түрі немесе осындай құқық бұзушылық үшін жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... тұтынушы ретіндегі азамат
несие беруші болып табылатын өзге шарт бойынша борышқордың жауапкершілік
мөлшерін шектеу ... ... ... ... деп көрсетілген.
Көрсетілген норма ... ... ол ... ... ... келісім жағдайын анықтайды. Құқықтың азаматтық,
еңбеқ, қылмыстық, әкімшілік және басқа да ... ... ... ... ... ... ... мәселені өздері
шешуіне мүмкіндік беретін салыстырмалы түрде ... бір ... ... ... ... көзделген бұйыру күшіне енеді. АК-тің
270-бабында:
«1. Тараптар (борышқор мен несие беруші) және үшінші жақ ... ... ... жақ ... ... тараптарының біреуіне міндеттемелер немесе
өзге де құқык қатынастары аркылы ... ... ... ... жак үшін ... туғызбайды. Заң-дарда немесе
тараптардың келісімінде көзделген ... ... ... жақтар үшін
міндеттеменің бір немесе екі тарапына да қатысты құқықтар туғызуы мүмкін»
деп көрсетілген. Демек, бұл ... ... ... ең ... ... шешуге мүмкіндік береді. Егер де жалға алушы өз талаптарын мұндай
жолмен қанағаттандыра алмаса, онда осы ... ... ... күшіне
енеді. Диспозитивтік нормалар тараптардың белсенділігін ұштайды, ... ... ... ... ... тәртібін нығайту ісінде құкықтың реттеуші және ... ... ... нормалар құқықты ... ... ... ... ... Оған, мәселен, Конституцияның 34-бабында
Республиканың әрбір азаматы ... мен ... ... ... ... ... ... мен қадір-қасиетін
құрметтеуге ... ... ... ... ... ... ... міндеттер Республиканың барлык азаматтарына тікелей жүктеледі.
Қорғаушы нормалар құқықтық ... ... ... ... ... қорғау өлшемдерін анықтайды. Құқық
нормаларын қолдануға, яғни әрекет ... ... ету ... ... бағытталған. Қорғаушы нормаларға, сондай-ақ, жасалған қылмыс ... ... ... ... ... ... да ... нормаларының б/т жөнінен қолданылуының басталуы оның күшіне
енуімен анықталады. Ол нормативтік актіде көрсетілген сәттен ... ... ал ол жоқ ... заң ... ... ... он ... ішінде
күшіне енеді деп есептеледі. Президенттің қаулылары мен жарлықтары, Үкімет
қаулылары олар ... ... ... ... дереу күшіне
енеді. Құқық нормасы жойылғаннан кейін, яғни оны алып тастағаннан, басқамен
ауыстырғаннан немесе мерзімі біткеннен кейін өз ... ... ... ... ... ... жаңа занда қайсы бір қоғамдық
әрекеттер үшін жауаптылықты күшейту көзделген жағдайдагы заңның кері ... ... ... Конституцияның 77-бабында: жауапкершілікті
белгілейтін немесе күшейтетін, ... жаңа ... ... ... ... ... ... кері күші болмайды деп атап
көрсетілген. ... ... ... ... ... ол үшін ... ... тасталса немесе жеңілдетілсе, жаңа заң қолданылады»
делінген.
Құқық ... ... ... деп осы ... V жүзеге
асырылатын аумақ ұғынылады және бұл ... ... ... ... ... ... шығарған органға байланысты. Республикалық органдар
шығарған кұқық нормалары еліміздің барлық аумағында қолданылады. Жергілікті
билік және ... ... ... ... ... ... ... күшке ие. Белгілі бір аумақта ғана күші жүретін арнайы
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... отырып, жалақыға үстеме көзделген Семей полигоны және Арал ... ... ... күші ... бір ... ... ғана ... Осыған байланысты оның кеңістіктег әке ... ... ... ... ... тартысты: біздің заңымыз ... ... және ... ... басқару орган лауазым иелеріне,
шетелдіктерге, азаматтығы жоқ ... ... ... күші ... ... ... ... бір адамдар тобына ғана қатысты құқықтық
нормалар да болады. Мысалы, «Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы»
ҚР ... ... ... ... толу талаптары және
зейнетақы заңдарында көзделгендей зейнетақыға белгілі бір жасқа жеткен
азаматтардың ғана ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілердің
қабылдануы, басылуы, мейлінше маңызды болмақ. ... ... ... ... ... ... асыру бірқатар жағдайларда
оларды өмірде іске асыруға байланысты болмақ; яғни құқық ... ... ... мемлекеттік және қоғамдықоргандар мен ұйымдардың, лауазымды
тұлғалар мен ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде қолдану жайында болып отыр.
Құқық нормаларын сақтау ... ... ... ... ... ... нормаларын орындау дегеніміз — тиісті міндеттеріне сәйкес құқық
нормаларының күшін орындауға бағытталған белсенді ... ... ... ...... ... құқықтарды
(медициналық, дәрігерлік қызметті, білімді тегін алу, еңбек, демалыс және
т. б.) ... ... ... ... ... нормаларын қолдану — нақты адамға, құқық субъектісіне қатысты
тиісті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... нормаларын мемлекеттік органдар нақты қызметінде өз өкілеттігін
жүзеге асыру тәртібінде іске асыруының маңызы зор. Бұл ... ... бір ... ... жеке ... ... сипатқа ие
болады. Осындай жолмен, мысалы, қаралған істер бойынша сот органдары үкім,
шешім ... ... ... айып тартқызып, құқықты бұзған
адамдарға ... ... жаза ... сондай-ақ құқық нормасын
қолданудың басқа да арнаулы актілерін — бұйрықтар, өкімдер және т. ... Олар ... іске ... ... ғана ... ... деп
есептеледі. Сот шығарған үкім сондай-ақ тиісті ... ... ... ... ғана жүзеге асты деп есептеледі.
Құқық қолдану актілері оның нормалары талаптарынан туындап, дәлме-дәл
сәйкестікпен шығарылуы тиіс. Осыған ... ... ... ... қолдану
үшін тиісті құқық нормаларын дәл ... ... ... зор. ... ... ... нысаны тиісті қоғамдық қатынастарды реттеу болып
табылады. Құқықтық қатынастар — ... ... ... ... қатынастар мен кұқық нормалары арасында екі жақтан да тығыз
байланыс болады. Құқық ... ... ... ... бұл қатынастардын белгілі бір ... ... және ... айналады.
Құқықтық катынастардың субъектісі заң бойынша құқықтарға ие болу және
өзіне міндеттерді, нақты ... ... және жеке ... ... бар жеке немесе заңды тұлға ... ... ... ...... өзі.
Сөйтіп, кұқықтық қатынастар қатысушыларының (субъектілерінің) мінез-
құлқында құқық нормасының талаптары жүзеге асырылып өмірде қолданыс ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
мүлікке иелік ету немесе басқа адамнан міндеттерді ... ету ... ... затты мерзімінде қайтару) құқықтары. Ақырында, құқықты
қорғау үшін қажетті ... ... ... орындарға: сотқа т. б.
жүгінуге болады. ... ... ... ... құқық
нормаларының қағидаларына сәйкес келсе, заңды деп, ал егер талаптарға қиғаш
жасалса заңсыз, яғни ... ... деп ... ... қатынастар
субъектілері құқық қабілетіне, яғни нақты құқықтар мен міндеттерге ие
болады.
Құқық қатынастарының мазмұнын ... ... ... мен ... ... ... құқықтар мен ... ... ... басқа да игіліктер, сондай-ақ әрекеттер
құқық қатынастарының объектісі ретінде танылады. Бұл, жекелей алғанда, ар-
ождан, ... ... емес ... ... ... ... бір
жұмыстарды атқаруы және т. б.
Құқықтық қатынастардың туындауына, өзгеруіне және ... бір ... ... ... ... ... ... гипотезасы
нақты құқық субъектілерінің субъективтік құқықтары мен міңдеттерінің
туындауын, өзгеруін, ... ... өмір ...... деп ... ... ... (азаматтың өлімі, келісімшарт
мерзімінің бітуі және т. б.), ... ... ... ... ... ... (қылмыстық, әкімшілік, азаматтық-құқықтық,
тәртіптік) жатады.
Құқық жүйесі
Құқық жүйесі дегеніміз — қоғам ... ... ... ... оның ішкі ... Заңды нормалар ... ... әр ... ... ... құқықтың ішкі
құрылымының, сондай-ақ қоғамдық катынастар шеңберінде реттелетін (мазмұны,
ерекшелігі) біртұтас жүйесінен тұрады. ... ... ... ... қатынастарды сапалы қамтитын өзінің реттеу пәні және ... ... бар. ... ... құқық салаларын шектеудің қосымша критерийі
ретінде құқықтық реттеу ... яғни ... ... ... ... бір ... ... шеңберіне ықпал жасау тәсілдері
(мысалы, билік принципінің әкімшілік құқық нормаларында басқару ... ... ... принципінің бекітілуі немесе еңбек
құқығындағы ... ... бұл ... нормаларымен қатаң еңбек
режимінің және т. б. реттелуі) ... ... ... ...... ... нақты қоғамдық
қатынастарды бірыңғай жақын белгілері бойынша реттеп отыратын нормалар
жиынтығы. Құқық салаларына осы оқу ... ... ... ... және ... құқықтары ғана емес, басқа жүйелер бойынша
зерттеліп оқытылатын салалар да жатады. Нақты айтқанда мына ... ... ...... ... жүйесін ұйымдастыруды, занды
тұлғалар арасындағы ақша қаражатын пайдалану және ... ... ... ... ... салық туралы заңның талаптарын орындау
мәселесі бойынша қаржы органдары мен азаматтардың арасындағы қатынастарды
реттеп отыратын құқықтық нормалардын жиынтығы;
жер ...... ... ... ... ... жер қорын бөлу және пайдалану, жерді өркендетудің шараларын
өткізу, сондай-ақ жер қатынастары ... заң ... ... ... ... ... ... құқық — некеге тұру мен оны ... ... ... ... ... жұбайлардың қарым-қатынасын, балалар мен
ата-аналарының құқықтары мен міндеттерін, бала ... ... ... өкілдікке алуды, балаларды тәрбиелеуге қабылдауды, азаматтық хал
актілерін тіркеу тәртібін және т. б. реттейтін ... ... ... құқық — қылмыс деп танылған қоғамдық қауіпті әрекеттерді
анықтайтын, қылмыс жасауға кінәлі деп ... ... ... ... ... ... нормалар жиынтығы;
қылмыстық істер жүргізу құқығы — ... ... ала ... ... және ... ... істі қозғау, анықтау,
тергеу, сондай-ақ қылмысты істерді ... ... ... ... құқықтық нормалар жиынтығы;
қылмыстық-атқару құқыгы — тәрбиелеу-еңбек колонияларында, түрмелерде
және т. б. ... ... өтеу ... қылмыстық атқарушылық тәртіпті
белгілейтін құқықтык нормалар жиынтығы;
азаматтық істер жүргізу құқығы — ... ... ... ... ... ... және ... кезінде соттар мен азаматтық іс
жүргізудің басқа ... ... ... реттейтін құқықтық
нормалар жиынтығы.
Әрбір құқық саласы өзінің нормалары (құқықтық институттары) бола
тұрып ... ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықта құқық институты болып ... ... ... ... ... және өзге де ... ... міндеттемелердің
жекелеген түрлері, ал еңбек құқында жеке еңбек шарты, жұмыс уақыты, демалыс
уақыты қызметкерлерді ... және ... ... жауаптылық
нормалары; қылмыстық құқықта — экономикалық, ... ... ... және т. б. ... және құқық тәртібі.
Құқық бұзғаны үшін жауапкершілік
Зандылық дегеніміз — ... және ... ... шаруашылық
жүйесін, меншікті, азаматтардың құқықтары мен ... ... ету үшін ... ... ... ... ұйымдардың,
лауазымды тұлғалардың және азаматтардың қолданыстағы заңдарды бұлжытпай
және дәл орындауы.
Біздің қоғамымыздың одан әрі дамуына байланысты заң мен ... ... ... ... ... арта түседі. Зандылықты сақтаудың мәнін ... ... Оның ... ... ретінде тиісті құқық тәртібінің болуы
танылады. Заңдылық пен құқық тәртібі арасында ажырамас ішкі байланыс ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі
зандылықты жүзеге асырудың ақырғы нәтижесі түрінде көрінеді.
Құқық тәртібі — ... ... ... ... ... ... барлық қатысушыларының белгілі бір тиісті тәртібін
қатаң ... ... ... нормасының реттелген нақты мінез-құлқы.
Зандылықты сақтауға біздің еліміздегі ... ... ... ... Зандылық және демократия — өзара ... және ... ... ... — заңдылыктың іргетасы. Заңдылықтың маңызды
принциптері болып, еліміздің ... ... ... ... ... бірлігі және жалпылығы болып табылады. Әлбетте,
қажетті негізделген реттерде белгілі бір ... ... ... ... ол заң ... ойластырылған, мақсаткерлік пен және т. б.
себептер мен бұзуға негіз бола алмайды.
Заң алдында баршамыз бірдейміз, оның талаптары лауазым ... ... және т. б. ... ... ... үшін ... ... мемлекет атынан Республиканың аумағында зандардың,
Президент Жарлықтарының және өзге де нормативтік ... ... ... әрі ... ... ... ... (Конституцияның 83-бабы).
Негізгі Заңда көзделген міндеттерді орындай отырып, ... ... ... ... бақылайды. Акт заңға қайшы
келген жағдайда олар белгіленген тәртіппен наразылық келтіреді.
Құқықтық сана ...... ... ... ... ... сана ... бірі, көзқарастар жиынтығы. Құқықтық
сананың мәні шын мәніндегі демократиялық ... ... оған ... ... ... пайдалы, қажетті, әділ екенін әр адамның ... ... ... ... ... ... білмеу немесе білмеу
салдарынан құқық бұзушылыққа әкелетін немесе оған ... заң ... осы ... ... орын алып ... ... деп ... немесе қоғамдық тәртіпке, меншікке,
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына зиян ... ... ... ... ... ... ... Бұл анықтамадан
көрініп тұрғанындай, құқық бүзушылық ... ... ... ... ... адам ... нормамен реттелген құқық тәртібіне, яғни оның
бір бөлігіне қол сұғып, зиян келтіреді. Бұл зиян ... және ... ... ... ... ... дене жарақатын салудан, т. б.
байқалады.
Құқық бұзушылық әрекетпен (ұрып-соғу арқылы) және әрекетсіздікпен
(тауар ... ... ... ... ... ... жасалуы
мүмкін. Алайда, жауаптылық егер де тұлғаның әрекеті мен ... ... ... салдар арасында себепті байланыс болған жағдайда, яғни нақты
құбылыс (себеп) басқасын ... ... ... ... ... орын ... ... пен салдарды нақты фактіге және жағдайға
тығыз байланыстыра отырып қарау керек. Кез келген ... ... ... тек ... ... заң талаптарын саналы түрде немесе аңғалдықпен
бұзатын әрекет қана ... ... ... мүмкін. Құқық бұзушылықтың
субъектісі заңда көрсетілген белгілі бір жасқа жеткен әрекет ... адам бола ... ... ... жөнінен құқық бұзушылық қылмыс және
тәртіпсіздік ... ... ... бөлінеді. Құқық бұзушылықтың, мейлінше,
қауіпті нысаны — қылмыс, оны ... үшін ... ... шаралары
қолданылады.
Құқық бұзушылықтың екінші бір нысаны болып ... ... оның ... ... айырмашылығы бар. Мұнда кінәлі адамға басқаша
жауаптылық жүктеледі: тәртіптік (еңбек ... ... ... ... ... ... және ... (мүліктік
және оған байланысты мүліктік емес ... ... ... қауіптің сипатына, мазмұнына байланысты құқық бұзушылық заңды
жауапкершілік тұрғыдан қылмыстық, тәртіптік, әкімшілік және ... ... ... ... ... ... ... ретінде
жауаптылыққа тартылған адамдарды түзетіп, ... ... ... ... және қоғамдық құрылыстың негіздері
Конституциялық құқық ұғымы
Конституциялык құқық дегеніміз — ... ... және ... ... ... ... ... мемлекет пен жеке адамның қарым-қатынасын, принциптерін,
сайлау ... ... ... ... ... ... ... тетіктерін реттейтін және белгілейтін құқықтық нормалардың жиынтығы.
Конституциялық құқық — құқықтың жетекші саласы. ... оның ... көзі ... өзі ... ... Ол ... ... асыру аясында қалыптасқан маңызды қоғамдық қатынастарды реттейді.
Оның нормалары басқа құқық салалары үшін ... ... ... ... және ... ... алдындағы жоғары жауапкершілігімізді сезіне
отырып, осы Конституцияны қабылдаймыз» деген жолдармен Конституциямыздың
қабылдануы ұлттық мемлекеттің ... ... ... ... әрі
республикадағы саяси, экономикалық, әлеуметтік дамудың бай тәжірибесін
нығайта түсті.
Қоғамдық құрылыстың ... ... ... ... мемлекеттің саяси, экономикалық
жүйесін және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Ол ... істерін басқаруда өз билігін жүзеге асыру үшін пайдаланатын
мемлекеттік және қоғамдық ұйымдарды қамтиды. Саяси ... ... ... ... ... білдіретін мемлекет тұрады. Саяси жүйе
мәселесі биліктің мазмұны және мәнімен, оны жүзеге асырудың тәртібімен және
нысанымен байланысты.
Конституцияда Қазақстан халқы мемлекеттік ... ... ... ... деп ... ... мемлекеттік билікті тікелей және өз
өкілдері арқылы жүзеге асырады. Халық пен мемлекет атынан ... ... ... ... ... Республика Президентінің,
сондай-ақ Парламенттің құқығы бар.
Республика экономикасы меншік нысандарының көп ... ... ... ... ... субъектілерінің заң алдындағы
теңдігін қамтамасыз етеді. Жеке меншікке қол сұғуға болмайды. ... ... ... жеке ... ... тиіс емес. Мемлекет жеке
кәсіпкерлік қызметтің бостандығына кепілдік береді және оны ... ... ... ... ... өз ... өз функцияларын
орындауда мемлекет мүддесі мен ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Біздің республика қазақ ұлтынын өзін-өзі
айқындайтын мемлекеттілік нысаны ретінде өзінің барлық азаматтарының тең
құқықтығын қамтамасыз ... Ол ... мен ... ... ... ... бірлестіктерге бірдей кұқықтық мүмкіндіктерге
кепілдік береді.
Мемлекет және жеке адам
Ата заңымызда ... ... адам ... мен
бостандықтары танылып, оларға кепілдік ... ... ... өз ... ... пен қоғамның мүддесінде жүзеге асырады. Біздің
қоғамымыз — шынайы ізгілікті қоғам. Осыған байланысты бізде қоғам мен ... ... ... ... ... мән ... Конституцияда
жеке адамның құқықтық жағдайы, оның қоғамда алатын орны, яғни құқықтық
мәртебесі баянды етілген.
Құқықтық мәртебе — ... ... ... ... ... ... ... Республикадағы әрбір адам азаматтық алуға, оны
өзгертуге құқылы.
Азаматтық деген ұғым адамның белгілі бір ... ... ... ... қарай адамға мемлекеттің зандары,
белгіленген азаматтық құқықтар мен міндеттер тарайды. ... ... ... ... ... азаматтығына қабылдануына
байланысты пайда болады. Республика азаматтығын ... ... ... азаматтықтың сақталуы мен жойылуы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының халықаралық шарттарында көзделген негіздер бойынша жойы-
лады.
Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау, оны ... ... ... ... шығу мәселелерін Президент шешеді. Негізгі
Заң Республикадағы әрбір ... ... және оны ... ... ... ... ғана ... етіп қоймай, адам құқығын қорғайтын
бірнеше жағдайларды көрсеткен. Мысалы, Конституцияның ... ... ... ... ... жағдайда азаматтығынан, өзінің
азаматтығын өзгерту құқығынан айыруға, сондай-ақ оны ... ... ... ... делінген.
Қазіргі кезде қазақ халқына және басқа халықтарға ... ... ... ... ... ... бір ... тастап кетуге
мәжбүр болған барлық азаматтар, сондай-ақ ... ... ... ... ... оларға қамқорлық жасалады. Конституцияның
11-бабында «Республика өзінің одан тыс ... ... ... ... ... ... ... кепілдік береді» делінген. Мысалы, республика
басқа мемлекеттің аумағында тұратын өз азаматтары мен ... ... ... (өз ... деген) қорғайды.
Біздің республика адам құқығы бұзылуының құрбандары болған шетел
азаматтарына және азаматтығы жоқ адамдарға баспана ... ... ... мен ... ... дамуы және жақындасуы ... ... ... ... мен ... азаматтарының толық
тендігіне кепілдік берілуі, азаматтардың патриотизм және ... ... ана ... ... ... үлкен жетістік болып
табылады. Конституцияның 14-бабында: «Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және
мүліктік ... ... ... ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына,
нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез ... өзге ... ... ... ... ... деп ... мемлекеттік тіл біздің тәуелсіз еліміздің
егемендігіне, атауына ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей, мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі
басқару органдарында орыс тілі ... ... ... ... тең ... ... халқының тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға
қамқорлық жасап отырады.
Негізгі Занда азаматтардың еңбек етуге, демалуға, білім ... ... бар ... да ... ... қана ... олар ... нақты жағдайлармен толықтырылып мазмұны терендетіле түсті.
Сонымен бірге ... ... сөз, ... ... және т. ... баянды етілді. Азаматтардың өз құқықтарын кеңінен пайдалану
мүмкіндігін қамтамасыз ететін база ... ... ... ... және өз ... ... мемлекет ісін басқаруға
қатысуға, мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ... өзі ... ... жеке және ... ... ... құқығы
бар.
Біздің мемлекетімізде азаматтардың ... ... ... ... ез ... мен ... сотпен қорғау құқығы
сенімді де нақты қорғалған. Ол ... ... ... ... баянды етілген адамның және азаматтың ... ... ... ... ... мен өзге де нормативтік құқықтық
актілерді қолдануға хақысы жоқ» делінген (78-бап). Азаматтың жеке ... ... ... Ол ... «Мемлекеттік органдар, ... ... ... және ... ... ... ... өзінің құқықтары мен мүдделеріне қатысты құжаттармен, шешімдермен
және ақпарат көздерімен танысу мүмкіндігін қамтамасыз етуге міндетті» (18-
бап). ... өмір ... ... бар. ... өз ... адам өмірін
қиюға хақысы жоқ» деп көрсетілген (15-бап). Сөйтіп, ... Заң ... ... ... ... және ... ... жеке
адамды, оның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу міндетін жүктейді.
Азаматтардың құқықтары мен ... ... жеке ... ... ... ... ... Сонымен бірге олар
адамдардың мемлекеттік істерге қатысуының тиімді құралы ретінде де көрініс
береді. ... ... ... депутаттарын, өкілді органдар
депутаттарын сайлауға қатысу. ... ... ... ... ... мен ... ... басқару
органдарын сайлауға және оларға сайлануға, сондай-ақ ... ... ... бар» ... мен ... ... ... азаматтардың өз міндеттерін
орындауларымен тығыз байланысты. Осыдан ... ... ... ... ... ... проблемасы көкейкесті екендігі
байқалады. «Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай құқықтарға ... ... ... (12-бап). Ең бірінші кезекте ... ... мен ... ... ... сақтау, басқа адамдардың
құқықтарын, бостандықтарын, ... және ... ... сыйлау
міндеттері туралы болып отыр.
Конституцияның 34-бабында ... ... ... және заңдарын сақтауға, басқа адамдардың ... ... мен ... ... міндетті» деп
көрсетілсе, ал 36-бабында «Қазақстан Республикасын қорғау — оның ... ... ... және ... делінген.
Азаматтардың басқа міндеттеріне заңды түрде белгіленген салықтар мен
алымдарды және т.б. төлеу жатады.
Жоғарыда айтылған ... және де ... да ... ... ... ... өркендетудің бірден бір алғышарттары болып
табылады.
Қазақстан республикасының ұлттық мемлекеттік құрылысы
Қазақстан Республикасынын ұлттық мемлекеттік құрылысы дегеніміз ... және оның ... ... ... құрылымы,
қызметінің ұйымдастырылуы, құқықтық ... ... ... ... ... ұлттық татулықты қамтамасыз ететін біздің ... ... мен ... ... ... қамтитын ұлттык
мемлекеттік құрылыс принциптеріне сүйенеді. Ата заңымыз бойынша ...... ...... зайырлы, құқықтық және
әлеуметтік мемлекеттілік құру жолында, Республикамыз — егемен мемлекет,
яғни оның жетекші, ... ... ... бар. Ол ... ... ... Елдің ішінде тәуелсіз мемлекеттік билікке ие, басқа
мемлекеттер ... өз ... ... ... түсе ... Республикасының егемендігінде біздің елімізде ... ... ... ... ұмтылысы, ой-арманы бейнеленген.
Сондықтан да Негізгі Заң ... ... ... ... ... ... ... жаңа қоғамды бірігіп құруда барлық ұлттар
мен ұлыстарды біріктіреді.
Конституция ғана емес, мемлекеттік билік пен ... ... ... бар ... ... ел ... біртұтас әлеуметтік-
экономикалық саясат жүргізеді. Сонымен бірге, ... ... ... және ... ... тиімді пайдалану мен
корғаудың жалпы ... ... ... ... пен ... органдарының ғана құзы ретіне кіретін біртұтас мемлекеттік бюджетті
және басқа мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... асыратын ең жоғары өкілді органы Парламент болып
табылады.
Қорытынды
Негізгі ... ... ... ... ... ... маңызды мемлекеттік мәселелердің жиынтығы көзделген. Жоғары өкілді
орган Конституция мен заңдарды қабылдап қана ... ол ... ... ақша жүйесін анықтайды, Премьер-Министрдің
тағайындалуына ... ... ... ... ... ... Бас Прокурорды тағайындайды, соғыс пен бейбітшілік мәселелерін,
өз құзыретіне кіретін ... да ... ... ... мәні ... шешуді жергілікті өкілді органдар жүзеге асырады. ... ... ... және ... ... ... ... 10 желтоқсандағы Заңға сәйкес депутаттардың мәслихат жиналысы облыс,
аудан, қала ... ... ... ... ... ... ... округтарындағы халықтың өкілді органы ... ... Бұл ... ... ... ... халықтың еркін білдіріп, жүзеге
асыруы керек.
Мәслихат депутаттарын тиісті аумақта тұратын азаматтар төрт жыл
мерзімге ... ... ... ... және ... тәртібі,
депутаттарыныц саны және құқықтық жағдайлары занмен белгіленеді.
Жергілікті өкілді органдар ... ... ... ... ... ... ... және Үкіметінің актілерін,
өз ... ... ... ... ... мәслихат
депутаттарының және әкімдердің шешімдерін, тиісті ... ... ... ... ... және ... ... басқару органдары арасындағы байланысты, халықты жергілікті
істерді басқаруға тартуды жүзеге ... ... ... ... өз қызметін сес-сияларда, тұрақты және басқа да ... ... ... ... ... өз депутаттық өкілеттіктерін
пайдалану жолымен жүзеге асырады. Ол әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... ... (облыстык, аудандық, қалалық
мәслихат ... ... ... ... ... 1993 ... ... «Қазақстан Республикасындағы жергілікті өкілді және атқарушы
органдар туралы» Заңның 40-бабында көрсетілген.
Депутаттардың мәслихат жиналысының актісі тиісті аумақтағы ... ... және ... ... ... ұйымдар, лауазымды
тұлғалар, барлық азаматтар орындауға міндетті құжат ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы бойынша қылмыс ұғымы26 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы ақпарат52 бет
Еңбек құқығы саласындағы тәртіптік жауапкершілік77 бет
Еңбек құқығы қағидаттары44 бет
Жеке меншік құқығы23 бет
Заңды тұлға ұғымы41 бет
Меншік құқығының түсінігі95 бет
Рим құқығы19 бет
Рим құқығының ұғымы және негізгі белгілері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь