Жәңгір Хан өмірбаяны

Қазақ мемлекетінің іргесі Жәнібек хан тұсында қаланды деуге толық негіз бар. Ұлттық тарихымызда ол Жәнібек хан деп жай аталмайды, Әз Жәнібек хан дегендей ерекше марапатқа ие болған. Біз 2002 жылдың алғашқы сандарынан бері қарай «Қазақ хандығының құрылуы» деген тақырыппен Қазақ мемлекетіне аса зор еңбек сіңірген Керей, Әз Жәнібек, Бұрындық, Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім, Салқам Жәңгір, Тәуке және т.б. хандар туралы өмірбаяндық әрі тарихи деректерді үзбей жариялап келеміз.
Қазақтың соңғы ханы Жәңгір Бөкейұлы 1801 жылы бұрынғы Бөкей ордасында дүниеге келді. Сол Бөкей ордасы қалай құрылып еді? Осы орайда, Еділ-Жайық бойының арғы бергі тарихын айтпай кету және орынсыз. Жеті жұрт мекен еткен бұл атырапты біздің жыл санауымыздан бұрынғы VIII – III ғасырлар аралығында иран тілдес скиф-сарматтар мен аландар қоныстаныпты. Кейіннен Угоро-фин тайпасы мен венгрлер, біздің дәуіріміздің IV – XIII ғасырында түркі тілдес ғұндар мен аварлар, хазар, оғыз, печенек, қыпшақтар, XIII – XV ғасырда монғол хандары орда тікті. Олардың өкшесін баса кеп ноғай мырзалары мен қазақ хандары қанат жайды.
        
        ЖӘҢГІР ХАН
(1801-1845)
Қазақ мемлекетінің іргесі Жәнібек хан тұсында қаланды деуге толық негіз
бар. Ұлттық тарихымызда ол Жәнібек хан деп жай аталмайды, Әз ... ... ... ... ие болған. Біз 2002 жылдың алғашқы сандарынан
бері қарай ... ... ... ... ... ... ... зор еңбек сіңірген Керей, Әз Жәнібек, Бұрындық, Қасым, Хақназар,
Тәуекел, Есім, Салқам Жәңгір, Тәуке және т.б. ... ... ... ... деректерді үзбей жариялап келеміз.
Қазақтың соңғы ханы Жәңгір Бөкейұлы 1801 жылы ... ... ... ... Сол ... ... ... құрылып еді? Осы орайда, Еділ-Жайық
бойының арғы бергі тарихын айтпай кету және орынсыз. Жеті жұрт ... ... ... ... жыл ... ... VIII – III ... иран тілдес скиф-сарматтар мен аландар қоныстаныпты. Кейіннен
Угоро-фин тайпасы мен венгрлер, біздің дәуіріміздің IV – XIII ... ... ... мен аварлар, хазар, оғыз, печенек, қыпшақтар, XIII – XV
ғасырда монғол хандары орда тікті. Олардың ... баса кеп ... ... ... ... қанат жайды.
XV – XVII ғасырда түркімен, қарақалпақ, башқұрт халқы жайлады. Осы аты
аталған үш ... бір ... ... ... ... Арал ... ығыстырып, XVII ғасырдың 30-шы жылдары қалмақтар кеп орнықты.
Қытайдан қашып бас ... бұл ... ... мен Самар даласын
қоныстанған жетінші жұрт болатын.
Десек те, бұл өңірге қалмақтар табан тіреп ... ... ... ... ... айырылып, 1771 жылы Үбіші хан бастаған 100 ... ... ... ... өлкесіне қайтадан қотарыла көшті. Қалған аз
бөлігі Еділдің арғы бетіне әупіріммен өтіп бас сауғалады.
Сонымен, 1771-1801 жылдардың мөлшерінде Еділ-Жайық арасындағы Самар
даласы деп ... ... өлке бос ... Жәнібек хан салдырып,
Ақылын кәпірге алдырып
арманда кеткен Астрахань қаласын сол кезде билеп тұрған губернатор Киорпиг
бұл ... тез ... баса ... алуды да ұмытқан жоқ. 1799 жылы Астрахань мен Жайық
өзенінің теңізге құятын жеріне дейінгі аралықты қорыққа ... ... ... ... осы қорыққа бас-көз болуды полк командирі
Попов дегенге жүктейді. Поповпен тіл табысқан Бөкей ... ... ... ... Еділ мен ... ... ... көшіп-қонып жүруіне, қалаған
жеріне қыстауына рұқсат беруін сұрайды. Бұл өтініш губернатор арқылы
патшаға жетеді де, ... I 1801 жылы 11 ... ... білдіріп,
жоғары мәртебелі указын шығарады. «Бөкей ордасының» іргесі ... ... жылы ... ... ... әр ... ... мен билерінің басын
қосып, Бұхар беттен Самар бетке жедел қоныс ... қам ... ... ... ... Еділ мен ... арасындағы жұртын сұлтандық дәрежемен
басқарады. 1812 жылы оған хан атағы беріледі. Бірақ, бұл атақтың игілігін
көре алмай, араға үш салып, 1815 жылы ... ... ... орнын басар үш
ұл қалды. Жәңгір, Әділгерей, Меңдігерей. Хан тағының мұрагері – Жәңгір бұл
кезде небәрі он төртте болатын. әрі ... ... ... ... үйінде жатып, орысша білім, еуропаша тәрбие алып
жүрген кезі еді. Сондықтан мұрагер оң-солын танығанша ел ... ... ... ... 1824 жылы ... ... орнын басып, арнайы указбен хан тағын
алды. Араға бір жыл салып, Орал ... ... ... осы ... құрметіне ұлан-асыр той өткізіледі.
Оған Орынбор шекара комиссиясының шенеуніктері, Орал, Астрахань
казачествосының иығы зерлі әкімдері шақырылған. Бұл жер әлі күнге «Хан
тоғайы» деп ... ... ... ... ... ... бел ... қазақ тарихындағы соңғы хан. Бұл Россия императорының екі басты
самұрық бейнелі мөрімен ... ... ... ... хан Кіші ... ... билей алмады. Сондықтан да үкім құдіреті аға сұлтандықтың о жақ, бұ
жағында ... Ақ ... ... осындай әрә-сәре күйді әкесі Бөкей де
бастан кешті.
Жәңгір ханның бойында қаталдық пен ... ... пен ... пен ... қат-қабат ұштасып жатқан болатын. әрқайсысы
орайына қарай көрініс тапқан. Тіпті қателігі де бір басына жетерлік еді.
Біз тарихи ... әлі ... ... тек ... ... ... ... алмай келеміз. әйтпесе, Жәңгір ханның қателігімен қатар халыққа
бағыштаған ізге істері де жетерлік еді ғой. Мысалы, ол 1826 жылы ... ... ... ... ... ... ... 1928 жылы Бөкей
хандығының географиялық және топонимикалық картасын жасатты, 1832-1833
жылдары Ордада жәрмеңке және дәріхана ашты, 1941 жылы тұңғыш ... ... ... Бұл ... ... грамматика, математика және басқа пәндер
бойынша білім алатын жоғары мектеп болды. Осы мектептің қабілеті жоғары
зерделі ... ... ... ... ... ... ... хан
сауатты адам болған. Қазан университеті жанындағы ғылыми-тарихи қоғам
құрамына ол құрметті мүше болып енді. Ол халықтың әдеби шығармаларымен
шұғылданады, өзі де көптеген ... ... ... Оның ... қазақтың шеберлері жасаған аса құнды әскери қару-жарақтар сақталатын
музейі құрылды. Жәңгір хан екі мемлекет субъектілері арасындағы
экономикалық қатынастарға бірқатар ... ... Ол ... ... ... да бұл процестің өріс алуы үшін жерге жеке ... ... ... ... ... ды ... ... тқарды.
Мемлекеттік сауда саясаты тауар айналымының көлемін ең жоғары деңгейге
дейін ... және ... ... ... үшін жәрмеңкелер ұйымдастыру
бағытында жүргізілді. Жәңгір ханның елге еткен еңбегі мұнымен де бітпейді.
Қалай дегенмен де, ... ... ... ... ... ... ... ханның да көзін жойып тынды.
Жәңгір 1845 жылы 11 ... ... ... ... ойша ... ... ... қаза болды. Бұл Тарғын өзенінің бойындағы резиденциясында,
жаз жайлауға шығып отырған шағы-тын. Орынбордан балдызына еріп Зигмуддинов
деген бірге келді. Хан аң ... алып ... ... ... ... қонағына шаш алдырады. Қайысқа білемдеген қылпып тұрған ұстара
желке тұсынан сәл қан шығарып, жаралап кетеді. Оған алғашқыда мән ... ... ... ... төсегіне ерте жатады. Ертеңіне күп боп ісіп
кеткен қалпы оянады. Ордадағы дәрігерге ат шаптырады. Дәрігер күдікті
диагноз қояды. Қатты удың ... ... ... ... дейді. Алты күн
арпаласып жатқан қазақтың соңғы ханы артына жақсылы-жаманды сөз, байыпты,
тиянақсыз іс қалдырып түс ауа дүниеден өтті. Жантәсілімен етер ... ... ... ... ... ... төресі мен қарасын қатар
жинап сөз қалдырыпты дейді.
- ... ... ... ... ... көре ... қотанда тұрып
ортасынан жарылып үріккен қойдай боп ең. Сені билеген әкімнің ... аты ... ... қарашасына қарап.
- Көзің ашылсын, көкірегі оянсын деп мектеп ашып ем, қаламың жүрдек
болмаса неғылсын, - депті ... ... ... Тақырға гүл өсер деп су құйып ем, оным үстімді былғар шалшыққа
айналды, - депті шығысқа назар тіктеп.
- Әй, қос тентек, бірің ... ... ... ... ... ... ер ... қол жинағаныңды білмей өттің-ау. Ақыры, балақтағы өкпеге
аспандағы мені саттың. Кінә қай-қайсымызда да жетерлік. Кеш, - депті
әлдебір ... һәм нала ... ... Бұ ... ... ... ... да бір атаңа нәлет, жаман болсаң да
бір атаңа нәлет, - депті дейді алыстан талығып жеткен бір ... ... ... ... ... ... ... өлтіртті дейтін болсақ, біз білетін
үш түрлі себебі бар.
Біріншіден, Исатай мен Махамбет бастаған көтеріліс өзге ... ... мен ... комиссиясының өзін мезі ғып біткен. Қаптаған
арыз-шағым, қашты-қудыға төрелік ... ... ... ... ... салдырып, Орал казачествосы әскерінің
бір бөлімшесін ұстауға қарсы болды. Үй ішінен үй тіктіріп елді ханға
басқартқаннан гөрі бар билікті Уақыша Советтің ... ... ... ... билеткенде бір-біріне көрсеткен шапағаты белгілі емес пе?
Үшіншіден, Фатима тоташтың ықпалымен Ордаға татарлар көп жиналды. Екінші
Қазан жасаймыз деп ... ... ... Осы кез ... патша
қырына ілініп, Петербургтен қуғынға түсіп жатқан шығы-тын. Бұл да
үкіметтің қырағы әкімдері назарынан тыс ... ... ... ... ... айта кеткен дұрыс шығар.
Әбілқайыр хан қазіргі Ақтөбе облысы Майтөбе деген өңірде Қабырға өзенінің
бойында мәңгілік тыныштық тапқан. Нұралы ханның сүйегі ... ... ... ... ... теңізі жағасында, Шурьев облысы Теңіз ауданы Дина
Нүрпейісова атындағы разъезд маңында. Жәңгірге өзі іргесін қалатқан ... ... әлі ... ... «Хан зираты» деп аталады. Екі жанында қос
ұлы Сақыпкерей мен Сейткерей жатыр. Жәңгірдің аяқ жағынан Фатима ... ... ... сол ... Бес күндік тірлікте бастарынан
бұлағай дәурен өтпегендей, айнала жым-жырт, үнсіз. Сөйтіп, зұлым саясат
зардабынан қазақтың соңғы ханы да қаза тапты.
1801-1845 ... өмір ... ... ... ... ... ... ж. – Қазақстанда шешек ауруына қарсы тұңғыш егуді ұйымдастырды.
1828 ж. – Жәңгір ханның тапсыруымен Бөкей хандығының ... ... ... ... ж. – Хан ... ... ж. – Дәріхана жұмыс істеді.
1841 ж. – Қазақстанда тұңғыш мектеп дәріс бере бастады.
1841 ж. – ... ... ... атаумен «Қысқартылған заңтану» кітабы
шықты.
1844 ж. – Жәңгір хан Қазан университеті ғылыми кеңесінің құрметті мүшесі
болып сайланды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абылай (Әбілмансұр) хан13 бет
Халықтың азаттығын көксеген күрескер Махамбет Өтемісұлы24 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай Құнанбайұлы өмірбаяны8 бет
Абай өмірбаяны11 бет
Абайдың өмірбаяны7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь