Экономиканың даамуындағы банктік несиенің рөлі және оның шектері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. НЕСИЕНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ САНАТ РЕТІНДЕ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1. Несиенің қажеттілігі және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Несиелеудің негізгі қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3. Несиенің нысандары мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.4. Ұлттық Банктің және екінші деңгейдегі банктердің несиелері ... ... ... ... .22

2.ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМУЫНДАҒЫ БАНКТІК НЕСИЕНІҢ РӨЛІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ШЕКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.1. Несиенің маңызын көрсететін негізгі салалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2. Елдің экономикасының жағдайының өзгеруіне байланысты, несиенің маңызының өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.3. Несиенің оңтайлы шегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
Жалпы бұл тақырыпты бұгінгі күні қоғамда, нарықтық экономикада банк қызметінің рөлі өте күрделі әрі жоғары болып табылатындығы негіз болды. Мемлекетіміздің нарықтық экономикаға орнығып келе жатқан тұста банк және банктік қызмет экономиканы қалыптастырудың басты іргетасы болып саналады. Бүгінгі уақыттарға дейін банк қызметі күрделі құқықтық институт болып есептеледі. Ал қазіргі кезде жағдай өзгерді. Нарықтық экономиканың нығаюы, банк қызметінің дамуы, мемлекеттің қаржы – несие жүйесінің тұрақтануы бұл саланың маңызын арттыра түсуде. Қоғамдық қатынастармен терең ұштасқан сайын бұл саланы тек экономистер мен заңгерлер ғана емес әрбір кәсіпорындардың менеджерлері, салық органдарының қызметкерлері басқа да қызмет саласындағы мамандардың меңгеруіне тура келді.
Банк қыззметінің тәжірибелік маңзыының артуы бүгінде кәсіпкерлікпен миллиондаған адамдардың айналысып дамуымен тығыз байланысты. Оның қызметі банктік шоттар ашу, төлемдердің банк арқылы жүруі, белгілі бір несиелер беру, депозиттер қабылдау арқылы көрініс табады.
1) Я.Ә. Әубакіров, Б.Б. Байжұмаев, Ф.Н. Жақыпов, Т.П. Табаев Экономикалық теория. Алматы , 1999 ж.. “Қазақ университеті”.
2) Саниев М.С. Ақша, несие банктер. Алматы , 2001 ж.
3) Тасыбаев А.С. Банкілік құқық. Алматы, 2001 ж.
4) Банки Қазахстана внутреннием финансовом рынке. Ред. Р.К. Жоламанов и др. Алматы, 1996.
5) Волынский. Кредит в условиях современного капитализма. Алма – Ата, 1992.
6) Геращенко, Ю.П. Савинский. Денежное обращение и кредит ССр. М.,1986.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................................3
1. НЕСИЕНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... және ... деңгейдегі банктердің
несиелері.................22
2.ЭКОНОМИКАНЫҢ ... ... ... РӨЛІ ЖӘНЕ ... ... ... ... негізгі
салалар............................................25
2.2. Елдің экономикасының жағдайының ... ... ... ... ... бұл ... ... күні қоғамда, нарықтық экономикада банк
қызметінің рөлі өте күрделі әрі жоғары болып табылатындығы негіз ... ... ... ... келе жатқан тұста банк және
банктік қызмет экономиканы қалыптастырудың басты іргетасы болып ... ... ... банк ... ... ... ... болып
есептеледі. Ал қазіргі кезде жағдай өзгерді. Нарықтық экономиканың нығаюы,
банк қызметінің дамуы, мемлекеттің қаржы – несие ... ... ... ... ... ... Қоғамдық қатынастармен терең ұштасқан
сайын бұл саланы тек экономистер мен ... ғана емес ... ... ... ... ... ... да
қызмет саласындағы мамандардың меңгеруіне тура келді.
Банк қыззметінің тәжірибелік маңзыының артуы бүгінде ... ... ... ... ... ... Оның қызметі
банктік шоттар ашу, төлемдердің банк арқылы ... ... бір ... ... ... ... ... табады. Сондықтан да жеке және
мемлекеттік ... ... ... жеке тұлғалар, заңды тұлғалар ... мен банк ... ... ... ... келеді. Сондай – ақ
қоғам үшін экономиканың дамуы үшін банктің несиемен қамтамасыз ету ... ... ... ие. Өндірістің дамуы, шағын кәсіпкерліктің жандануы,
мемлекеттің осы саланы қолдауы ... ... ... жүк ... Осы ... банк ... бірі ... несиелеу.
Менің курстық жұмысым осы несие және оның экономиканың дамуындағы рөлі
жайлы болып отыр.
3
1. Несиенің экономикалық санат ... ... ... ... қажеттілігі және оның маңызы.
Тарихтың қай кезеңінде болса да несие алуан ... ... ... ... назарын аударатын. Экономика ғылыми өзінің пайда
болған ... ... ... ... ... ... ... нарық кезеңінде несиеге, экономикалық санат ретінде, аса көңіл
бөлініп отыр. Өйткені, нарық ... ... ...... ең ... жетеді, сөйтіп несие, төңірегіндегі алуан – түрлі практикалық
және ... ... ... ... айналады.
Несиенің түпкі тамыры тауарлық өндірістің пайда болған кезінде ... ... ... даму ... ... да ... маңызы
зор болды. Тарихтың өткен дәуірлерінің бәрінде де ұмытпалы несие, ... ... ... ... және ... ... күші ... Ол жеке тауар өндірушілердің арасында мүлде ақиқат
байланыс орнатты , ... ... ... ... және ... ... қайта бөлудің ұтымды әдісі болды.
Осыған байланысты болашақ экономистерге несиенің арғы негізін ... оны ... ... неде ... ... ... оның үстіне әр
түрлі деректерде несиенің экономикадағы маңызы , әр түрлі түсіндіріледі.
Мысалы, кейбір ... ... ... ... ... ... ... жөніндее), өндіргіш күштердің дамуына кедергі келтіреді,
нарықтық экономикаға тән қарама – ... ... ... ... ... ... керісінше оны тереңдетеді, оған
тікелей ... ... ... ... ... ... керісінше несие
экономиканың тұрақты, үхдіксіз дамуына мүмкіншілік береді дейді.. Осындай
қарама – қарсы пікірлер орын алған жағдайда ... ... ... үшін ... ... ... ... сауалға жауап беруіміз керек.
Жоғарыда айтылғандай, несиенің түбірін тауарлы өндірістің пайда ... ... ... ... ... ... айырбастау, оның бір қолдан
екінші қолға ауысуы, несиелік қатынастың дәл шыққан жері деуге болады.
Қоғам дамуының кейінгі кезеңдерінде, ... ... ... ... ... ... ... негізін капиталдың айналымы мен
ауыспалы айналымы құрайды.
өндіріс құрал – жабдықтары, құндық ... дәл бір ... ... ... және ... ... бола алады. Өндіріс пен айналым
процессінде, олар бір нысаннан екінші нысанға ауысып ... яғни ... ... ... ... осындай ақшаның материалдық нысанға ауысып, ... ... ... ... ... бір ... ... Бір
шаруашылықта - өндіріс кезеңін (циклын) жаңа бастап жатса, екіншісі оның
орта шеңінде жүреді, ал ... оны ... енді ... сата ... іс ... әр өндіріс кезеңдерінің тап осындай шектелуін байқау қиын.
Өйткені өндіру мен өткізу ... ... ... күн ... ... ... осындай кезеңділігінің саладрынан кез келген
шаруашылықта ... ... мен ... ... ... тұрады. Өйткені,
өндіріс пен айналым кезеңінің ұзақтылығы әр шаруашылықта әр ... ... әр ... әр ... ... жағдайлары, техникалық жабдықтану
деңгейі, шикізаттар мен отын жеткізушілердің және ... ... алыс – ... ...... мамандық
дәрежесі мен өндірісті ұйымдастыру қабілетінің деңгейі т.с.с. Кейде ... ... ... екі ... ... ... ... болмайды.
Өйткені, өндірісті ұйымдастыру оны керекті заттармен қамтамасыз етіп,
шыққан өнімді өткізу деңгейлері ... ... ... бола алмайды.
5
Сонымен қатар, өндіру мен өткізу процесінде басақ да, айналымды
жеделдететін немесе бәсеңдететін ... ... ... ... болады.
Мысалы:
- Шикізаттар мен материалдардың түсуінің бір қалыпты болмауы;
- Тасымалдау ... ... ... ... жол ... ... ... өнімді өткізудің кідіруі;
- Өткізілген өнім үшін немесе ... ... үшін ... т.с.с.
Осы сияқты күшьердің салдаынан пайда болатын өнідру мен ... әр ... бір ... ... бір ... ... ... уақытша бос қаржы пайда болады, ал
кейбіреулеріне өндірісті ... ... үшін ... қаржы керек
болады.
Дәлірек айтқанда бос ақша ммынандай жағдайлардан шығады:
- Әрбір шаруашылық , жұмысшы ... ... ... ... екі ... жағдайда, көбінесе бір – ақ рет) өткен 15 (30) ... ал ...... ... ... күн ... Сондықтан соңғы еңбек ақы төлеген күннен бастап, келесі төлем
күніне ... ... 15 (30( ... ... күн сайын өсіп
отыратын қаржы резерві пайда болады;
- Шаруашылық, өткізілген өнімнен түскен таза ... бір ... ... Ол ... кезіне дейін уақытша бос қаржы болады;
- Өткізілген өнімнен түскен түсімнің ішінде, өндірістің негізгі құрал –
жабддықтарының тозығының орнын ... үшін ... ... ақша
бар (амортизация) . Сол ақша да күрделі өңдеу жұмыстарын жүргізетін
кезге дейін бос қаржы болып, ... есеп ... ... ... ... мен өткізу процесінің ішінен шығады. Сондықтан
олардың шығуы обьективтік ... және ... ... ... ... қосымша (капиталдың) қажеттілігі де әр түрлі себептермен
байланысты, оның ішінде аса күрделілері, өндіріс процесінің маусымдылығы
мен ... өнім үшін ... ... түсу мерзімі мен өндіріске ... ... ... ... әрбір шаруашылықта, жоғарыда айтылған себептерге байланысты
уақытша бос ақшаның пайда болу кезі мен оны ... мен ... ... ... ... жұмсау кезінің арасында салыстырмалы қарама –
қайшылықтар туып тұрады. Осындай қарама –қайшылықты жөндеу ... ... ... бір ... құрал несие болып табылады. Ол ... ... ... субьектілердің, бюджеттің, жеке тұлғалардың
уақытша бос қаржыларын бір ... ... есеп ... ал банктер осы ақшаларды пайдалануға, уақытша ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға
және керек болған кезінде , басқа елдердің фирмаларына, қайтарымдық және
ақылық жағдайларға несие береді.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... Кез ... біріншіден босаған ақшаның бостан босқа , ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан экономиканың ұдайы
және кеңейтілген ... ... ... ... ... келіп, несиені экономикалық санат ретінде
“құнның, қайтарымдылығы мен несиені негізінде, ... ... ... лайықты қозғалысы” – деген жөн. Осындай ... ... ... ... шғатындығы да, оның кейбір мағыналы
қасиеттері де, ... ... жағы да ... ... мен оның мазмұнын сипаттай келіп оның ақшадан
7
қандай айырмашылығы бар екенін де айта кету жөн. ... ... ... ... ... осы екі ... бір ... ұқсастығы көзге
түседі. Бірақ , олар әр түрлі экономикалық ... және ... ... ... ... да әр ... де несие де төлемнің мерзімін ... ... ... ... ... . бірақ, ақша өзінің мазмұнын төлем әрекетімен және сол шақта
көрсетеді, ал несие өзінің мазмұнын ұзартылған мерзімі ... ... ... ал сол ... ... ... көрсетеді.
Ақша мен несиенің тағы бір ... ... ... ... ... білетініміздей, ақшаның тұтыну құны оның кез келген
басқа өнімге айналу мүмкіншілігінде болса, ... ... құны ... ... мен ... ... алу) ... қанағттандыруда.
Несие құнның ақшалай нысанында да, тауарлы нысанында да беріле алады,
ал ақшалй қатынас тек ... ... ... іске ... ақша мен ... бір қарағанда байқалатын ұқсастығына
қарамастан ... ... ... ... бар. ... бола тұра,
ақша мен несие бірімен – бірі қатар істейді.
Несиенің мазмұнын ашып көрсету жолында кейбір экономист авторлар ... ... ... ... ... ... ... орысшасы, “кредит” , латынша “credare” деген сөзінен
шыққан. Оны , егер орысшаға аударса “верить” ... сөз, ... ... ... мәсселені бұл тұрғыдан қараған дұрыс емес. Несие еш
уақытта құр сеніммен берілмейді. ... алу үшін ... оның ... ... ... ... беру керек. Әрине, банктер
кейде өзінің өте сенімді, көп жылдан бері қарым –қатынастары ... ... ... ... клиенттеріне сенім көрсетеді. Оларға
несие ... ... ... ... “сенім несиесі” деп аталады.
Бірақ мұндай жағдай сирек ... ... ... ... ... – қатынастың жетілмеген кезеңінде.
8
Сондықтан несиелік қатынаста “сенім” деген түсінік тек тапсырылған
құжаттарға ... ... ... ... ... ... қағидалары.
Бұрынғы Кеңестік банк жүйесінің жұмысында несиені тиімді пайдалануда
шешуші жағдайлардың бірі, несиенің белгіленген ... ... ... Басқаша айтқанда, ... ... ... ... әрекеті сол қағидалардың орындалуына бағытталған.
Сондай қағидалар - төртеу болатын:
- Несиенің жоспарлы – мақсатты түрі;
- ... ... ... ... Несиенің материалдық құндылықтар мен өндіріс ... ... ... ... ... әр банк , ... ... саясатын
жүргізетін болғандықтан олардың қандай да ... ... ... ... ... ... қалды. Оның үстіне жаңа экономикалық жағдайда
кейбір қағидалар өзінен өзі мағынасын жойды. Мысалы, бұрын несиенің ... ... ... ... ... тек ... орындалу дәрежесіне сәйкес
берілуге тиіс ... Енді ... ... бұл ... ... ... қалды. Қазір әр банк қандай мақсатқа ... ... беру ... ... бар ... ... және банктің пайдасын ... ... ... ... ... ... берудің жағдайларын әр
банк өзі белгілейді және олар ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, қазіргі жағдайда банктердің барлық
несиелік саясаты осы шарттың бетіне сияды.
Дегенмен, қазіргі ... ... де ... а ... ... ... ... маңызы бар және оларды барлық
9
банктер несие бергенде басшылыққа алады. Мысалы, банк ешкімге ешқашан да
несие ... егер оның ... ... ... ... ... мен ... Несиенің қамтамасыз етілу қағидасы
бұрынғыдан да ... ... ... жүр. ... ... ... алу үшін
бұрынғыдай, жеткілікті сомада тауарлы – маериалдық құндыылқтардың барлығын
және оларды өндіріс процесінен өткізгеннен ... ... ... толық
мүмкінділік туатынын дәлелдейтін мәліметтер беру жеткіліксіз. ... ... ... ... жоғарғы өтімді кепілзат, ... ... ... ... ... хат тапсыру керек. Оның
үстіне кепілзаттың құны, сұралып отырған несиенің сомасынан әлдеқайда ... ... , ... ... және ... ... берудің
негізі талабы келеді. Олар екі ... ... ... ... ... ... қағидалары деп қабылдау керек. Осыған байланысты
кейбір беделді экономистердің соңғы жылдары шыққан басылымдарында ... ... ... өнім үшін ... түсімдермен табылады.
3. Несиенің нысандары мен түрлері.
Несиенің нысандары:
1). ... ... ... ... ... , ... және тауарлы –
ақшалай (араласқан) нысандары бар.
Және де несиенің туарлық нысаны ақашалай нысаннан бұрын ... ...... ... пайда бола бастаған кезінде, қолында артық тұтыну
бұйымдары ... ... ... ... бере ... шықты. Мысалы,
егінші басқа дихандарға келесі егін жинағанға ... ... ... ... шықаннан кейін несиенің тауарлық нысанын қолдану ... ... ... ... ... ... санаты қайтадан өріс
алды. Кез келген ... ... ... ... ... ... төлем
мерзімін кейіндетіп, консиганаторлық сатуға беруге құқықты. Сонымен қатар,
банктер, ... ... ... ... ... ... Өйткені, жалдауға (арендаға) берілген жабдықтарды, жалдап алушы,
белгілі бір ... ... ... ... ала ... Сөйтіп, жабдықты
жалдауға берген күннен бастап, оны ... ... ... ... ол ... ... жүзінде тауарлы несиені пайдаланудың зиянды екенін байқауға болады.
Ол капиталдың (ақшаның) ... ... ... ... ... ... ... өзінің өндірісін тоқтатпау үшін қосымша қаржыға
мұқтаж болады. Осының бәрі айналымда артық ақшаның ... ... ... Сондықтан, өркениетті экономикада несиенің тауарлы нысанын қолдану
керек емес.
Несиенің ақшалай нысаны. Бұл ... ... ... көп ... ... өсу ... сәйкес келетін нысан. Ақша , тауар ауыстырудың
жалпыға бірдей баламасы болғандықтан, айналымның және ... ... ... оған ... ... көлемінің, өнімді өткізудің,
ауыстырудың, тұтынудың өсуіне сәйкес өседі. ... ... ... ... ... ... Және де, оны ... өзі де,
әрбір шаруашлылық жүргізуші субьектілер де ... жеке ... да , ... ішінде де, сыртқы экономикалық қарым – ... ... ...... ... нысаны.
Несиенің бұл нысаны тауарлық нысанда, ұзартылған мерзімге берілген
несиені, ... ... ... ақшалай берілген несиені тауармен
қайтарғанда пайда болады. Мұндай нысан ... ... ...... ... бір ... екінші мемлекеттен ақшалай
алған несиессін ... ... ... ... ... ... ... елдермен қарым қатынаста ... ... ... ресурстары жетпегендіктен алған ... ... ауыл ... өнімдерімен қайтарады, және де дүниежүзілік
бағадан әлдеқайда кем бағамен. Олай істемеген күнде , ол ... ... ... үшін одан да артық төлем (процент) төлнуге болады..
2) Несиелік мәміледе кімнің ... ... ... ... ... нысандары: банк несиесі, коммерциялық несие, мемлекеттік,
халықаралық, азаматтық ... ... ... ... нысаны. Барлық несие нысандарының ішінде ең көп
тараған нысан. Бұл ... де. ... ... ... ... несие беру (несиелеу) ең бастысы. Екіншіден,
шаруашылықтардың, жеке ... ... бос ... бір ... оларды басқаларға несиеге беру, банкіден басқа ... ... ... банктердің несиелік қызметтен түсетін табысы,
барлық табыстың 70 % - нан асады. Жоғарыда айтылғаннан ... ... ... ... ... ... Несие беру банктер , ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың, уақытша бос ... ... ... ... пайдаланады;
- Несие алушы (қарызгер), қарызға алған ақашадан ... ... ... өзін және оның ... ... ... болатындай етіп
пайдалануы керек. Сөйтіп, төлемділік, несиенің банкілік нысанының
ажырағысыз ... ... ... ... ... бұл ... ... беруші
(несиегер) шаруашылық жүргізуші субьектілер болады. Өткенде , талай ... , ... ... негізінде төлемнің мерзімін ұзарту жатыр.
Яғни, тауарлы сату үшін беріп, ақшаның тауар сатылып болғаннан кейін
12
алу ... ... ... ... ... тауардың құнын белгілі
мерзім өткеннен кейіін төлеу ... ...... міндеттеме
береді. Сондықтан кейде бұл нысанын вексельдік нысан деп атайды.
Коммерциялық нсеие, қазіргі нарық кезінде , ... ... ... ... да кездеседі. Өйткені, қазіргі жағдайда бос ... ... ... ... ... ... ұзартып берумен қатар,
ақашалй несие да бере алады. Бұл ... ... ... ... ... ... тән қасиет.
Коммерциялық несиенің , ақашалй нысанының өзіне тән ерекшелігі , ... ... ... ... ... босаған қаржылар, ал осы
несие тауарлық нысанда ... оған ... ... ұзарту, тауарды өткізу
процесінің жалғасы болып саналады.
Сөйтіп, қарызға айналымнан босаған қаражат емес, сол ... ... ... ... ... ... ... мынандай:
|Коомерциялық несие тауарлық ... ... ... ... ... ... ... ... ... берілген құнға меншіктік |
|меншіктік сатушыдан сатып |несие берушіде қала ... ... ... ауысады. ... оны ... ... ... ... ... үшін төлем |
|Төлем мезгілін ұзартқаны үшін |процент ретінде төленеді. ... ... ... кіреді. | ... ... ... Несиенің бұл нысаны жөнінде екі ... – бірі ...... ... бар. ... ... ... шыққан
экономикалық басымдардың бәріне де, мемлекет борышкер болып, ал ... жеке ... ... ... ... ... қарым –
13
қатынас , несиенің мемлекеттік нысаны деген түсінік болған.
Сонымен ... ... ... ... ... жағдайында да,
нарықтан қарызға алады. Тек ол ...... ... ... қағаздар
нарығы деп аталады. Және де мемлекет бұл әрекетті бұрынғыдай қаржы –
несиелік ... ... ... мен Орталық (ұлттық) банктер арқылы
іске асырады. Ол үшін олар, әр түрлі бағалы ... ... ... ... ішкі ... ... ... негізінде солай болса да, оны
мемлекеттік қарыз деп атамайды.
Қорытындылай келіп , несиенің мемлекеттік ... ... ... ... ... , ... немесе несиегер болып қатынасатын несиелік
қарым – қатынастың жиынтығы деген жөн.
Бұл жерде “қарызгер”, деген ... ... ... ... ... ... ... тікелей ешкімге несие бермейді. Ол екінші
дәрежелі ... ... ... бұл ... тек ... ... жергілікті органдырының несиелік қарым – қатынаста, сондай дәрежелерде
қатынаса алатындарын дәлелдеу үшін келтірілген.
Несиенің халықаралық нысаны. Несиенің бұл ... ... ... бір жағы ... ... ... ... пайда болады.
Несиенің бұл нысаны жөнінде келесі тарауда кеңірек айтылады.
Несиенің азаматтық нысаны. Бұл нысан нарықтық экономикаға тән. ... ... ... ... бай мен ... ... жіктеледі. Байлар
өзінің артық ақшаларын кедейлерге несиеге бере ... ... ... ... нысанда беріле алады. Несиенің бұл нысанының бір ерекшілігі ... ... дос ... ... орын ... ... шарт ... қайтару мерзімі де жағдайға байланысты белгіленеді, оны ... ... да ... ... ... ... де символдық болуы
мүмкін, ал кей жағдайларда несие қосымша төлемсіз берілуі мүмкін. ... ... ... жасалмайды екен деп түсінуге болмайды. Керек болған жағдайда ... ... да ... ... мүмкін. Бәрі де несие ... мен ... ... ... ... ... ... мақсатқа алынуыа байланысты ол, өндірістік ... ... ... ... ... ... ... көрінгендей, несиенің
өндірістік нысаны ... ... және оны ... ... жаңа ... алу, жетілдірілген технология енгізу ... ... ... ... және оның сапасын арттыратын шараларға
пайланылады.
Нарықтық экономикаға ауысу кезінде несиенің осы нысаны үлкен өріс ... ... ... жаппай қысқартылды. Осыған байланысты жұмыссыздық
өріс алды. Осындай жағдайда, әркім өзіне іс ... ... ... олар ... ... кіші және орта ... болды, ол үшін несие керек.
Сонымен қатар, жекешелендірілген өндіріс орындары да (фабрикалар,
зауыттар) ... ... ... ... ... үшін оны одан әрі ... несие алуға мәжбүр болды. Өндірістік несие, қарызгерді алған қарызын
үнемді және тиімді пайдаланып, соның нәтижесінде, ... өзін және ... ... оның ... керекті мөлшерде, таза пайда қалатындай табыс
табуға ынталандырады.
Басқаша жағдай ... ... Бұл ... ... ... пайда
әкелмейді. Тарихқа сүйенсек, тұтыну несиесі оның өндірістік нысанынан бұрын
несиелік қарым – қатынастардың жаңа ғана ... бола ... ... Қазіргі жағдайда тұтыну нсеиесі көбінесе ... ... ... ... ұзақ ... ... бұйымдар сатып алуға және басқа
да, тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру – экономикалық белгілеріне байланысты несиенің
түрлері мынандай:
- Шаруашылықтың салалырна байланысты - өндірістік , ауыл ... ... ... ... ... ... қалдығын жабатын;
Б) Негізгі және көмекші маиериалдардың қалдығын жабатын;
В) Отынның қалдығын ... ... ... ... Бітпеген өндіріс өнімнің қалдығын жабатын;
Ж) Дайын өнімдердің қалдығын жабатын;
З) Өндірістің мерщзімді шығындарын жабатын тағы ... да ... ... ... оны ... ететін құндылықтардың қалдықтарын жабу
үшін берілетін ... ... ... Бұл таза ... ... ... ... нарық жағдайында, несие обьектілерін мұндай, егжей –
тегжейлеп бөлудің қажеті болмай ... ... ... ... ... үшін ең алдымен кепіл зат немесе ... хат ... ... ... ... ... мен несие беру байланыстырылмайды.
Ал, шындыққа келсек, ... ... ... қамтамасыз ететін
тек, осы обьетілер. Тек осы обьектілер ... ... ... ... ... құны ақашға айналады. Тек, оның ... ... Ал, ... , ... хат ... ... сақтандырма.
Басқа жағдайлар дұрыс болса, ондай ... ... ... ... ... қысқа мерзімді , ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Сонымен қатар, ... ... ... 12 айға (бір ... ... берілетін
несие есептеледі; бір жылдан 5 – 6 жылға ... ... ...... ал одан ұзақ мерзімге берілетін несие ұзақ мерзімді болып
16
есептеледі.. Ерекше көңіл бөлетін нәрсе, ... ... ... ... ... ... жеке ... айналымының аяқталу
кезімен байланыстырудың, несиенің тиімді ... үшін де оның ... ... үшін де ... ... бар. ... байланысты, қазіргі
банктердің (әсіресе, нарықтық экономикаға ауыса ... ... ... қаржы айналымының аяқталуымен есептеспей, бет алды 3 – 6 айға
беретіндігі үлкен ... ... ... ... смалдарынан шаруашылық
жүргізушілер өнімдерін өткізіп үлгермей жұтып неиені қайтару ... ... ... несие .үшін банктер төлемді (процентті) ... ... ... ... ... жағдайда тақырға отырып
қалады.
Міне , тап осы ... ... ауыл ... ... айтпағанда) терең дағдарысқа әкелді.
Дәл оысған байланысты Қазақстанда көпке ... ұзақ ... ... жақын болып келді. Тек соңғы ... ғана ... ... ... Мысалы, 2001 жылдың басында, бүкіл халық шаруашылығына берілген
несиенің 48 % ұзақ мерзімді несие екен.
Ұзақ ... ... көп ... бойы өте аз ... ... себебі де болды. Ол инфляцияның өуі кезінде ұзақ мерзімді несие
беру өте қауіпті . Өйткені , 5 – 6 ... ол ... не ... ... ... де ... қайтару мерзімін қарызгердің өнімін өткізіп,
түсімін алу мерзімімен ... әр ... де ... ... ... Банктің және екінші деңгейдегі банктердің несиелері.
Аукциондық - Ұлттық Банктің ақша несиелік саясатының уақытша ... ... және ... ... ... республика банктерінің
қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында аукциондық негізде бір айдан үш
айға ... ... ... ... несие болып табылады.
17
Ломбардтық – Ұлттық Банкпен мемлекеттік бағалы қағаздарды көтерілген
процентпен кепілге салудағы шектеулерсіз берілетін ... ... ...... Бнапен Қазақстан республикасының Министрлігіне
қайтарымды (нарықтық) жағдаймен берілетін несие.
Ұлттық Банкпен Республикалық бюджетті несиелеу 1998 ... ... және ... дифицитті инфляциясыз жабуға ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздіктерін уақытша орнын
толтыру;
Қаржылық салымдарды ... ... ... ... контрактіні төлеу үшін берілетін неие;
Несиелік сызық негізінде – заемшы ... ... оған ... ... және ... ... шегінде несиенің белгілі бір ... ... ... ... ... міндеттемесі;
Консорцтялық – несиелік кепілдік немесе өзге де ... осы ... бір ... ... да бір себептермен
жүзеге асыру мүмкіндігі болмаған жағдайда, оны бірігіп ... ... ... ірі ... қло ... уақытша бірігетін екі немесе одан да ... ... ... ... ... ... негізгі көлемі ұйымдастырған банкаралық
нарығында аукциондық сату арқылы беріледі. Негізгі несие берушілер ... ... ... ... Казкоммерцбанк) шығады.
Ссудалық портфельдің топтастырылуы туралы ережеге сәйкес және екінші
деңгейдегі банктердің несиелік қызметінің шығындарын жабу үшін резервтерді
(провизия) ... ... ... Банк ... ... ... ... түрде бөледі:
Стандарттық – қайтару ... ... және ... ... ... емес – ... 30 ... кідіртумен қайтарумен байланысты
елеулі емес қауіпті және бір реттен артық емес ... ... ... - ... мерзіімн ұзартудың ұзақтығы мерзімін
ұзартқан ссуда есебінен берешекті шығару күннен бастап 30 дан 60 ... және бір ... ... емес ... ...... өткізудің ұзақтығы мерзімі алынған ссуданың есебіне
берешекті шығарған ... 60 – тан 90 ... ... ...... өткізу мерзімі 90 күннен ... ... ... алу мерзімі өткізілген ссуда есебінен берешекті
шығарған күннен 90 күн ... ... ... есепке алудың
тоқтатылуы банк балансындағы есептелінген проценттердің өсуін ... ... ... оның сапасын жоғарылату және
несиелік ... ... ... ... жабу үшін ... құру ... көздейді және банкілік жүйенің тұрақты дамуының
мүмкіндігін қамтамасыз ... ... ... ... ... РӨЛІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... маңызын көрсететін негізгі салалар.
Экономикалық санаттың маңызын оның экономикалық процесске қатынасы
мен қол жеткен жетістіктер арқылы бағалайды. Және де ... ... тек сол ... пайдаланғанда біліктілікпен мейлінше тиімді әдістерді
қолданса ғана жетуге болады. Басқа ... ... іс, ... ... ... Осы сияқты, несиенің де маңызын оны пайдаланған шаруашылық
жүргізуші субьектілер, табыскерлікпен шұғылданатын жеке ... ... ... өзі ... пайдасымен байланыстырып анықтайды. Жалпы
алғанда, несиеге ең ... ... ... ... ... ... ... оның барлық қағидаларын сақтағанда (орындалғанда) ғана, яғни оны
шаруашылықтың мақсатына сәйкес, ... ... ғана ... ... ... ... кейбір шаруашылық жүргізуші субьектілер жеке тұлғалар,
несиені ... ... ... оған қымбат автокөліктер, тағы басқа да
тұтыну бұйымдарын сатып алады, немесе ... келе ... ... ... ... ... ... пайда күтуге болады? Пайда жоқ, ал
төлемін (процентін) ... ... ... ... бар ... іске ... үшін оны ... керек. Тек оысндай жағдайда ғана несиенің пайдаслы ... ... ... ... ... ... негізгі салалардан көруге
болады:
1) Жоғарыда айтылғандай, көпшілік жағдайда ... ... ... ... мен ... ... түсетін
түсімнің түсуі мен өндіріске ... ... ... сатып
алатын, еңбек ақы төлейтін мерзімдері сәйкес келмейді. Осындай
20
шараларды өз кезінде істемесе, өндіріс процесі тоқтап қалуы мүмкін. ... ... ... ... мен оның қажеттілігінің ... ... ... ... ... қатынасуымен шешіледі.
Шаруашылықта, уақытша қаржы мұқтаждығы пайда болуы, оның мерзімділігімен де
байланысты. Егер ... ... ... әр ... ... өзгеретін болса,
мұндай өндірісті мерзімді өндіріс дейді. Мысалы: өндіріс орны I ... млн. ... II ... 1,5 млн. ... III ... 2,5 мл.
Теңгеге, ал IV тоқанда 10,0 млн ... өнім ... ... Сонда
өнімнің жылдық көлемінің 62,5 %- тін IV тоқсанда ... ... ал ... тек 9,4 ... ... жыл ... осы ... болып бөлінуі , мысалы, қант
өндіретін зауыттардың жұмысында ... ... ... оны ... ... ғана қант зауыттарына тапсыра бастайды. Қант өндірудің
технологиясы бойынша қызылшаны тез өңдеп шығару керек. ... көп ... қант аз ... ... ... қант ... ... тез, IV тоқсанның ішінде өңдеуден өткізуге тырысады. Жылдың
басқа тоқсандарында олар ... ... ... ... ... ... ... жөндеу жасайды. Міне осындай жағдайда, қант зауыттарына
I - II - III ... ... ... ... мұқтаждығы туады.
Өйткні, сол тоқсандарда өткізілген тауардан түскен түсім, зауыттың керекті
шығынына жетпейді. ... ... ... ... ... ... ... Несие IV тоқсанда, өнімнен түсетін ... ... ... ... ... ... ... өндіріс де қатты мерзімділігімен ерекшеленеді.
Мысалы, ... ... ... ... алған кезден бастап шаруашылықтар
келесі жылдың ... ... ... шығара бастайды (күзгі жер жырту,
тұқым себу, жазғы егіске тұқым ... ... қар ... ... ... тұқым себу егінді күтіп оны қору т.б.
21
шаралар). Бұл ... ... ... ... ... ... ,
биылғы жылдың өінмнен түскен түсім, оны өндіруге жұмсалған ... ... ... ... ... ... шаруашылықтардың
кезекті шығындарға қажетті қаржысы жоқ. Міне осы ... да ... ... ... ... ... Өкінішке орай, жаңа нарық кезінде,
осындай өндірістің ерекшеліктерін есеріп, ... ... ... ... отыратын Қазақстанда банк жоқ. Арнаулы Агропромбанк тақырға отырып,
артынша , артынша ... ... ... ... ... құндылықтың мерзімді жұмсалатындығын дәлелдейтін
отын жұмсау итәртібін келтіруге болады. Отынды, негізінде, қысқы ... ... ... отын ... жазда дайындау керек. Сондықтан жазды
күні отын сатып алу үшін басталғаннан ... оның құны ... ... ... өнімнің өзіндік құнына ауысады. Сол өнімді сатқаннан ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Сонымен , басқа жағдайлардың бәрі бірдей болған күнде, несиенің өнімді
өндіру мен өткізу процесін ... ... ... ... ... Несиеге алағн қаржыға әр түрлі өндірістік әлеуметтік ғимараттар ,
үйлер салуға болады, жаңа ... ... ... ... ... енгізуге болады. Мемлекеттік меншіктегі өндіріс ... үшін ... ... ... гөрі ... алған пайдалы. өйткені,
бюджеттен алынған қаржы қайтарылмайтын ... соң, ... сол ... ... ... анықтағанның өзінде артықшылық жіберілуі мүмкін.
Оның үстіне ондай қаржы үнемделіп және ... ... да ... ... Ал несиенің қайтарымдылығы мен төлемдіоігі ... ... ... пайдалануға мәжбүр етеді. Сондықтан несие, өндірістің
көлемін кеңейтуде ... ... ... ... ... мен ... ... орнын басу
22
атқарымы арқылы неие айналымда жүрген ақша жиыныннан азайтуға ... ал бұл өз ... ақша ... ... әсер ... ... ... ақшаның айналымға шығуы да және айналымнан қайтарылып
алынуы да , несие негізінде іске ... ... ... ... беруде, банкіге ақша түсіру де несиелік операция болып ... ... ... ... де операция есеп шоттармен байланысты, ал ондағы
ақша өзінен өзі несиелік қатынастың барлығын ... ... ... есеп ... ең ... ақша ... ... түседі.
Айналымдағы ақша жинағының оған қажеттілігі мен сәйкестенуі өндіру
өткізу процесін үздіксіз жүруін қамтамасыз етеді. ... ... ... аз ... ... ... өткізу қиындыққа ұшырайды.
Өткізілмеген өнімнің қоры шектен асып ... ... ... ... өріс ... жұмысшы , қызметкерлерге еңбекақы
төлеу тоқталады. Сонымен қатар, егер айналымдағы ақша ... ... ... ... ... құны ... , тұтыну тауарларына
және халыққа көрсетілетін қызметтерге баға өседі, ... ... ... бәрі ... ақша айналымын ұйымдастыруда да үлкен маңызы бар
екенін дәлелдейді.
2.2. Елдің экономикасының жағдайының өзгеруіне байланысты несиенің
маңызының өзгеруі.
Несиенің маңызы және оны ... ... ... ... өсу
жылындағы болып жатқан өзгерістерге байланысты өзгеріп ... ... бір ... басқарған экономикадан анағұрлым кеңейеді.
Сөйтіп, несиенің экономиканы дамытудағы ... ... бір ... басқару кезінде несие ресурстары КСРО
23
министрлер Кеңесінің бекіткен жобасына сәйкес, әр ... ... ... ... ... ... ... ортасында, обьективтік
себептермен қосымша несиеге қажеттілік туса, жергілікті банктердің оны
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... да олар құқықсыз болатын. ... ... ... ... анағұрлым тарылтып, экономиканың өсуіне бағытталған
шараларды тезірек іске асыруда, оның маңызын төмендететін.
Нарық ... ... ... ... ... ... әрбір банк, өзінің саяссатына байланысты, өз бетінше шешеді.
Оның үстіне, Кеңестік ... ... ... ... ... ... ипотека несиесі, есеп айырысудың вексельдік нысаны
және басқа да , ... ... ... ... қағаздар, пайда болды.
Осының бәрі, нарық ... ... ... өскенін көрсетеді.
Нарық кезеңінде несиелік қарым- қатынастың кеңеюіне, сонымен бірге
оның ... ... ... бұрын орын алып келген көптеген
төрешілдік кедергілердің жойылуы, несие ... ... ... ... әсер ... Мысалы, жаңадан өріс алып келе ... ... ... ұзақ ... несиені көбірек берумен қатар, сол жобаның
іске асырылуын тиімділігін басынан аяғына ... ... ... ... ... ... , инфляция жағдайында да орын алады.
Мұндай жағдайда айналымдағы жиыны несиенің жәрдемімен реттелінеді,
соның ... ақша ... ... алу қабілеттігі бір қалыпта
ұсталады. Екінші ... ... ... ... ... ... несиелеу айтарылқтай қысқаражды. Өйткені, құнсызданып бара жатқан
ақшаның ұзақ уақыттан кейін ... ... ... ... ... алмайды. Сөйтіп бұл салад ... ... ... алғанда, экономиканың нарықтық үлгісінде ... ... ... ... мағынасы айтарылқтай өседі.
2.3. Несиенің оңтайлы шегі.
Айналымның қажеттлігін несиемен ... ... ... күнде
әсіресе банкілік несиемен шаруашылықтиар қаржы тапшылығына ұшырайды.
Сөйтіп, олар ... ... ... ... ... үшін ... үшін уақытында төлей алмайды. Өзінің жұмысшы – ... бере ... Бір ... егер бір ... жүргізуші, өзінің
тауар жөнелтушілерімен кезінде есеп ... ... , ... ... да (тауар жөнелтушілерге) тарайды, ал олар өз ... ... ... есеп ... ... Сөйтіп, бүкіл халық
шаруашылығында , ... ... ... ... ... ал бұл
экономиканың дамуына өте жағымсыз әсер етеді.
Сонымен, несие экономикаға жағымды ... тек оның ... ... ... ... ғана ... ... нәрсе, шаруашылық жүргізетін субьектілердің несиемен
жабатын ... ... ... ... ... ... ... құндылықтардың босалқы қоры болып табылады. Оның ... ... және ... ... отын ыдыс, өндіріс жабдықтарының
бөлшектері, дайын өнім т.б. Және де осы құндылықтардың босалқы қоры, дәстүр
бойынша босалқы қордың ең төменгі ... ... және ... ... ... екі топқа бөлінеді.
Қордың ең төменгі шамасы (тұрақтысы) ... ... ... ... арналады және де әр ... оның ... ... ... ... қаражаты болуы керек.
Уақытша босалқы қорға келсек, ол әр ... ... ... себептермен жиналады. Егер босалқы қор ... өз ... ... ... жиналып қалған болса
(мысалы, мерзімдік өндірісте) оны жабу үшін несие ... ... ... ... ... ... ... еніп, ал керегі болмай қалған
кезде , оралымдылықпен ... ... ... ... ең ... құрал. Егер босалқы қор шаруашылықтың жіберген кемшіліктерінің
салдарынан жиналып қалған болса, оны жабуға ... ... ... ... нашар жұмысын қолдауға болмайды.
Қорытып айтқанда, несиенің шаруашылық айналымындағы оңтайлы шегі
дегеніміз, қай ... ... ... қашан және қанша
тауарлы – материалдық ұүндылықтың несиемен жабатын қоры ... еген ... ... дағдарыс жағдайында, ... ... ... ... да) ... ... меншікті айналым
қорын құра алмаған кезде және де ... ... ... ... ... жоқ кезінде, несиенің оңтайлы мөлшерін
анықтау үлкен экономика түгіл, кіші ... ... ... ... де қиын. Өйткені , қазіргі жағдайда клиенттерге
несие бергенде ... ... ... ... ... байланысты
ма, жоқ па, оның сол сомада пайдаланғандығы шаруашылыққа ... ме, жоқ ... ... ... ... ... ... мен несие арасындағы
теңгерімді бұзбай ма ... ... еске де ... Олардың несие
берудегі ең басты критериясы (өлшемі) несиенің қайтарымдылығы мен банктің
табыстылығы.
Дей тұрғанмен , ... ... ... ... оны ... кез ... несиелік қарым – қатынастың өркениеттік нысанына көкейкесті болып
қалады. Бұл, ... ... ... үшін ... Өйткені , біріншіден ,
банктік несие, ... ... ... ... ең ... ... ... несие берушілерге қарағанда, мүмкіншілітері
шексіз дерлік.. Мысалы, коммециялық несие тек ... ... ... ... тек сол ... ғана олар ... ... ұзартып сата
алады, ал банктердің ресуртары анағұрлым көп (салыстыруға болмайды).
Жоғарыда айтылғанға ... ... ... ... ... деңгейінде анықтау үшін төмендегілерді ескеру керек:
- Шаруашылықтың қаржыға қажеттілігінің қандайын несиемен жабуға болады, ал
қандайын жабуға болмайтындығы;
- Айналымдағы ... ... ақша ... арнасын кемерден асырып
жібермеуі үшін айналымдағы несиенің жоғарғы шегінің қандай мөлшерде ... ... ... ... шегі ... қозғалғыш күштерді
ескеріп анықталады:
- Қарыз алушылардың обьективтік себептерге байоланысты несиеге ... де сол ... ... ... ... мен
үйлесімділігі;
- Банктің несиелік қарым-қатынасы кеңейтуге мүдделілігі және оның өзінің
мүддесімен байланыстылығы (пайда табу);
- Банкінің қызметін ... ... банк ... ... (нормативтерді) бұзбау;
- Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ететін жағдайлардың барлығы.
27
Қорытынды.
Қазақстан Республикасында банкілік несиелеу соңғы кезде ... ... ... ... ие ... бұл ... ... қайтарымдылық және ақылылық негізінде ... ... ... ... ... ... өз ... табуынан
көрінеді.
Банкілік несиелеудің міндетті субьектілері болып банк және заемшы
табылады. Банк үшін ... – бұл ... ... қызметтің бір түрі,
пайданың қалыптасуының негізгі қайнар көзі болып табылады. Несиелеудің ... ... ... ... асрылатын қызметті яғни пайда табу ... бір ... ... ... және іске ... ... жиынтығын білдіреді. Заемшылар ретінде заңды тұлғалар мен
олардың құрылымдық бөлімшелері, азаматтар, мемлекет ... ... ... Қазақстан Республикасында потенциалды заемшылардың саны өте үлкен
және көбінесе бұл өз ісін ... үшін ... ... ... ... ... ... экономиканың дамуының өтпелі кезеңімен
шартталады.
28
Әдебиеттер тізімі.
1) Я.Ә. Әубакіров, Б.Б. Байжұмаев, Ф.Н. Жақыпов, Т.П. Табаев Экономикалық
теория. ... , 1999 ж.. ... ... ... М.С. ... ... ... Алматы , 2001 ж.
3) Тасыбаев А.С. Банкілік құқық. Алматы, 2001 ж.
4) Банки Қазахстана внутреннием финансовом ... Ред. Р.К. ... ... Алматы, 1996.
5) Волынский. Кредит в условиях современного капитализма. Алма – Ата,
1992.
6) Геращенко, Ю.П. Савинский. ... ... и ... ССр. М.,1986.
29

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несиенің қажеттілігі және оның мәні мен капиталы26 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды72 бет
«Казкоммерцбанк» ақ-ның несиелік процесті орындау тәжірибесіне талдау жасау36 бет
«Коммерциялық несиенің дамуы»4 бет
АҚ «Казкоммерцбанктің» экономикалық мазмұны30 бет
Ақпарат жүйесін жобалау11 бет
Ақша және несие30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь