Ауыр металдардың өсімдіктің өсу процестеріне әсері

КІРІСПЕ

І ТАРАУ. АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӨСІМДІКТЕРДЕ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ӘСЕРІ
1.1. Ауыр металдардың өсімдіктерге әсері

ІІ ТАРАУ. АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӨСІМДІКТІҢ ӨСУ ПРОЦЕСТЕРІНЕ ӘСЕРІ
1.1 Мыстың әсері
1.2 Кадмийдің әсері
1.3. Өсімдік құрамындағы органикалық қышқылдарға ауыр
металдардың әсері

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Қазіргі кездегі дүние жүзі ғалымдарын алаңдатып отырған мәселелердің бірі - ауыр металдардың тірі ағзаларға әсерін әлсірету болып табылады. Ауыр металдардың қоршаған ортаға таралуы тек табиғи жағдайда ғана емес, сонымен қатар антропогенді жолмен де таралуда. Олардың қатарына өндіріс қалдықтары, тау-кен өндірісі, транспорт, түсті және қара металл өндіру, жалпы урбанизацияны жатқызуға болады.
Осыған байланысты эколог мамандардың алдына қойып отырған бірінші мәселе - ауыр металдардың қоршаған ортадағы жалпы және белсенді мөлшерін анықтау. Екінші мәселе, табиғи объектілердің ластану деңгейін болжау мақсатында ластаушы заттардың таралуына қарапайым және айтарлықтай сенімді моделдерін жасау. Үшінші кезекте, ластанудың келеңсіз әсерлеріне жол бермеу мақсатында ауыр металдарды ғылыми негізделген түрде залалсыздандыру және нормалау тұр.
1. Соколов М.С. Возможности получения экологически безопасной продукции растениеводства в условиях загрязнения агросферы // Агрохимия. 1995г. №6. С.107-125.
2. Растения в экстермальных условиях минерального питания П. ред. Школьника Н. Я. Л. Наука, 1983 с. 176
3. Израэль Ю. А. Экология и контроль состоянии природной среды и пути их решение Л. 1984 с. 560
4. Минеев В. Р.Экологические проблемы агрохимии М. изд. МГУ 1988 с. 285
5. Кошелова К. Е. Прогнозная модель миграции ТМ в агроландшафтах // ТМ в окр. ср. тезис докл. / межд. Симпоз – Пущино 1996 с. 146,147
6. Алексеева Ю.В. Тяжелые металлы в почвах растении.// Л.: Агропромиздат. 1987.141 с.Кулешов Л. Н. Научные основы мониторинга земель РФ // М. АПЭК. 1992 с. 33 – 50
7. Aliculov Z.A., Boguspaev K.K. The phytomediation of soils polluted with toxic metals in Kazakhstan. Биотехнология теория и практика № 1-2.(13) 2000г. Стр.5-11.
8. Кузина К. О. О распределении бора и других элементов в растениях // Биохимия растений Бурят 1969 с. 76 – 81
9. Багдановский Г. А. Химическая экология М. изд. МГУ 1994 с. 237
10. ТМ в окружающей среде М. 1980 с. 112
11. Павлов Б. К., Бейм А. М. Оценка уровней техногенного накопления ТМ компонентами растительности лесных экосистем, существенно различающихся биохимическим фоном // Проблемы экологического мониторинга и моделирование экосистем 1998 т. 12 с. 204 – 210
12. Ильин Б. В. Биохимия и агрохимия микроэлементов в Южной части Западной Сибири. Новосибирск. Наука 1973 с. 389
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І ТАРАУ. АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӨСІМДІКТЕРДЕ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ӘСЕРІ
1.1. Ауыр металдардың өсімдіктерге әсері
ІІ ТАРАУ. АУЫР ... ... ӨСУ ... ... ... әсері
1.2 Кадмийдің әсері
1.3. Өсімдік құрамындағы органикалық қышқылдарға ауыр
металдардың ... ... ... ... жүзі ғалымдарын алаңдатып отырған мәселелердің
бірі - ауыр металдардың тірі ағзаларға әсерін әлсірету болып табылады. Ауыр
металдардың ... ... ... тек ... ... ғана ... ... антропогенді жолмен де таралуда. Олардың қатарына өндіріс қалдықтары,
тау-кен ... ... ... және қара ... ... жалпы
урбанизацияны жатқызуға болады.
Осыған байланысты эколог ... ... ... ... ... - ауыр металдардың қоршаған ортадағы жалпы және белсенді мөлшерін
анықтау. Екінші ... ... ... ... ... болжау
мақсатында ластаушы заттардың таралуына қарапайым және айтарлықтай сенімді
моделдерін жасау. ... ... ... ... ... жол ... ауыр металдарды ғылыми негізделген түрде залалсыздандыру және
нормалау ... ... ауыр ... ... тазарту және оны сақтау,
кезек күттірмейтін өзекті мәселе ... ... ... ... ортаны
қайта қалпына келтіру жолдарының физикалық, химиялық және биологиялық
тәсілдері ... ... ... ең тиімдісі, биологиялық әдіс. Әсіресе,
ластанған ортаны өсімдіктер көмегімен қайта қалпына келтіру жолдарын жасау
соңғы жылдары аса ... ... ... ... өркендеген мемлекеттерде кеңінен
пайдалана ... ... ... ... әр елде ... ... ... және эндемикалы емес өсімдік түрлерін табумен ... ... ... төзімділік табиғатын анықтау жұмыстары жүргізілуде.
Қоршаған ортаны қалпына келтірумен қатар, әр елде халықты таза сапалы
өніммен қамтамасыз ету үшін ауылшаруашылық және ... ... ... ... ... ... физиология, селекция, биотехнология
ғылымдарының алдында тұрған басты мәселе.
І ТАРАУ. АУЫР МЕТАЛДАРДЫҢ ӨСІМДІКТЕРДЕ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ӘСЕРІ
1.1. Ауыр ... ... ... ауыр ... ... - ... атомдық салмағы 40 – тан,
тығыздығы 5 г/см 3 – тан ... ... ... ауыр ... ... ... қабылдайды. Топырақтан
ауыр металдарды тамыр арқылы сіңіріп, ауадан жапырақ ... ... ... ... қабылдайды. Ауыр металдар сулы ... және ... ... ... ... ... ... енеді. Ауыр металдардың өсімдіктерге әсер етуінің алғашқы белгілері:
өсімдік өсуінің баяулауы, биомассасының ... ... ... ... ... өнім ... ... болып табылады.
Ауыр металдармен ластану – «топырақ - өсімдік» жүйесін ластаудағы ... ... бірі ... ... - ... ... ресурс, ол қажетті глобальді және
экологиялық функциялардың тобын толықтырады және атмосфералық ауаның, жер
беті және жер асты ... ... әсер ... ... ... ... ... туындаған қауіп - қатер ауылшаруашылық дақылдарының
өнімділігінің төмендеуіне және оның ... ... ... Бұл ... ... ешқандай көрнектіі белгілерінсіз ... және ... ... төндіреді. Осыған орай, топырақтың
«тазалығы мен саулығы» көптеген жағдайларда өсімдік сапасымен байланысты.
Болашақтағы ... шешу үшін ... ... белсенді
түрде пайдаланудан жинақталған ауыр металдардың ... ... ... деңгейі және оның көздерін ... ... ... экологиялық мониторингі үлкен мүмкіндік береді. Бұл үшін, әр
түрлі формалы ауыр металдардың топырақтардағы және ... ... ... ... ... ... Бұл ... алу үшін
математикалық талдаудың жаңа әдістері, модельдеу, инженерлік білім ... - ... ... ... пайдалануға және топырақтың,
өсімдіктердің ластануын болжауына экологиялық баға беру үшін мүмкіндік
береді, ... – ақ ... ... төмендетіп және экологиялық жағынан
қауіпсіз өсімдік өнімдерін алуға жағдай туғызады.
Минералды органикалық тыңайтқыштарды және ... ... ... дәнді – дақылдардың жоғарғы және тұрақты өнімін алу
мүмкін ... ... және ... мелиоранттар, өздерінде белгілі бір
мөлшерде микроэлементтердің болуымен сипатталады, топырақта жетіспеушілігі
ауылшаруашылық дақылдарының көлеміне және ... ... кері ... ... ... ... ... әртүрлі улы заттардың
жинақталуы, соның ішінде ауыр ... ... ... болады.
Тыңайтқыштарды және мелиоранттарды қолдану белгілі деңгейде топырақтың
химиялық элементтерін өзгертуі мүмкін. Біріншіден, топырақтарға қосымша
мөлшерде ... ... ... ... ... ... оның өзгерістерге түсуі. Бұл ... ... ... ... ... сілті бола тұрып, ортаның
реакциясын өзгертеді. ... ... ... ... ... және цинктің қозғалысын жоғарылатады, ал физиологиялық
сілті керісінше - төмендетеді.
Топырақтардың және өсімдіктердің ауыр ... ... ... кезде бәрін адаңдатуда. Бұл бір ... ... ... ауыр
металдардың жоғары болуы, адам және жануарларға зиянды екендігімен және ... ... ... жем ... пайдалы немесе пайдасыз екендігі
анықталады. ... ... ... ауыр ... ... ... өнімді жарамсыз ету қаупі бар.
Көптеген ғалымдардың жұмысына сүйенетін болсақ, ... ... мен ... ... ... ... бар, ал ... негізгі
массасы өсімдікке топырақтан түседі.
Өсімдіктерге ауыр металдардың түсуі мынадай факторларға байланысты:
өсімдіктер ... ... ... ... ... ... болу формасы, топырақтың рН және оның гранулометрлік ... ... ... ... ... жұту ... ... техногендік көздерінің болуы.
Өсімдіктерге ауыр металдардың түсуінің негізгі көзі тамыр абсорбциясы
жолымен жүзеге асады. Бұл ... ... және ... болуы мүмкін, ал
тамыр арқылы ауыр металдарды сіңіру ... ... ... ... ... өзара байланысады.
Ауыр металдардың активті жұтылуы градиент концентрациясына қарсы
жүреді және оған ... ... ... ... ... ауыр металдардың сіңірілуі тамырдың өзінің ... ... ... бақыланады.
Топырақтағы метал иондарының концентрациясына тәуелді аталған
механизмдер арасындағы қарым-қатынас және олардың әрқайсысына ... ... ... ... ... сіңірілуі мынаған әсер ететіндігі
көрсетілген: тамырлық ... ... ... клеткаішілік
тасымалдаушылармен тасымалданып, ризосфералық әсері, өсімдіктердің тамырлық
жүйесі, топырақтың қозғалыс жағдайына байланысты әртүрлі компоненттері бар,
ауыр металдардың ... ... әсер ... Бұл ... ... рН ... байланысты әрқалай болып жүреді.
Өсімдіктердің ауыр металдарды сіңіруі өзгермелі түрде ... ... тыс ... ... Cd, B, Br, Cs, Pb. ... ... титан, цинк, бериллий, кобальт және ... ... және ... өсімдіктерге әлсіз сіңеді.
Ауыр металдардың өсімдіктерге түсуін өсімдіктердің элементтік химиялық
құрамына сай, екі басты факторлардың болуымен түсіндіріледі: ... ... әр ... ... қатысуы орта жағдайының өзгеруіне
тәуелді ауысып отырады. ... ... ... ... ... ... ... құрамына қатысты,
негізінен генетикалық бақылаудың негізін қалыптастырады. Бұл жағдайларда
өсімдіктің ұлпаларының ... және ... ... ... ... сіңірілуі сақталады. Бұған экологиялық фактор тек өмір ... ауыр ... ... ... ... ... ғана
қатысады.
Өсімдіктердің және оның мүшелеріндегі, ұлпаларындағы элементтердің
концентрациясының қарым – қатынасы өте ... және бұл ... ... ... – ақ ... ... ... ғалымдар ауыр металдардың максималды жинақталуы өсімдіктердің
тамырларында деп көрсетеді. Металлоаккумуляцияның негізгі ролі тамыр
ұлпаларына ... ... ... қабық ұлпаларының, тамырларының
жалпы массасында, металдардың концентрациясы өседі.
Д. А. Сабинин химиялық ... ... ... мүшелеріне
жинақталуына байланысты екі топқа бөлді:
- базипетальді (олардың жылжуы жапырақтан сабаққа және тамырға ... ... ... көп болуы тамырда байқалып, сабақ бойымен
төмендейді).
Ластанбаған топырақта ауыр металдардың мөлшері аз болады, тек ... ғана тән ... ... және түйнек) екендігі анықталған. Бұл осы
мүшелерге аздаған мөлшерде ауыр металл қажет екендігін түсіндіреді.
Ауыр металдарды өсімдіктердің жер үсті және жер асты ... ... ... бір тәуелділікке ... ... ... ... бойынша оның ауылшаруашылық өсімдіктерінің тамыры мен жер
үсті мүшелерінде жинақталуына байланысты ... ... ... өсімдіктерде кадмийдің белсенді жинақталуы тамырда жүргізілгендігі
анықталған. ... ... ... ... ... ... ... жинақтайды, ал кейбір зерттеушілер ауыр металдар
өсімдіктердің жер үсті ... ... ... ... зерттеушілер көзқарасы бойынша ауыр металдардың өсімдік бойында
жинақталуы өсімдік түріне, сортына, элементтің ... және ... ... Ауыр металдардың өсімдік тамырында шоғырлануы күдік
туғызбайды. Металға төзімді өсімдік тамыры мен топырақ ерітіндісі ... ... ... төмендейді және концентрация градиенті жоғарылай
отырып өсімдікке сіңірілуі артады. Ауыр металдардың тамырда ... ... ... ауыр ... ... ... байқалады. Көптеген зерттеушілердің мәліметтері бойынша
көбінесе өсімдіктерде тамырдың өсуі ... ... ... ... ... Ауыр ... әсерінен ең бірінші меристима аймағы, одан
соң созылу және тамыр түктерінің түзілу ... ... өсу ... ... ... ... ... сіңірілуін төмендетеді.
Нәтижесінде жалпы тамыр көлемі ... ... ... ... да, соңынан тамырдың өлуіне әкеледі. Сонымен қатар, ауыр металдар
жер үсті ... де ... ... ... ... ... ... заттарды сіңіру қабілеті бұзылып, құрғақ биомассасының
жинақталуы азайып, өсімдіктің тіршілікке қабілеттілігі ... ... ... өсіп – ... ... ... жояды. Ортада ауыр
металдардың тым көп болуынан, өсімдіктердің ең алғаш қорғаныс ... ... ... ... бізге мәлім, олар жапырақтың фотосинтездік ... жол ... ауыр ... ... ... ... ... процессінің мүмкіндігі төмендейді.
Көптеген зерттеушілердің мәліметтері бойынша көп ... ... ... тамырының өсуі тежеледі, тамыр түктерінің саны және
тамыр биомассасы азаяды. Ең бірінші меристема ... ... ... кейін
тамыр түктерінің түзілу процессі ... ... ... аймағы
бұзылады. Нәтижесінде жалпы көлемі мен тамырдың жалпы және сіңіруші ауданы
кішірейеді, бұл бірте – ... ... ... ... Тамырдың жұту
қабілеті мен қоректі заттарды сіңіруінің төмендеуінің нәтижесінде өсуі
мен дамуы тежеледі, бұл ең ... ... ... ... әкеп
соқтырады.
Жер үсті бөлігінің өсуі тежелгенде ассимиляциялаушы мүшелердің
дамуы ... ... ... ... ... бұл және ... өсу қабілетінің әлсіреуіне әкеледі.
Панин М. С. (2000 ж.) мәліметтері бойынша Cu мен Mn ... ... ... реті ... ... > гүл > ... > сабақ,
ал мырыш, кобальт, молибден элементтерінікі болса: ... > гүл > ... ... ... ... ... ... формаларының әртүрлілігіне
байланысты олардың металдарды жинақтау қабілеті де әртүрлі болады. Мысалы:
Mn – бұтақты, жартылай бұтақты және ... ... ... ... 2,3 – 3 есе ... Ал, Cu мен Co шөптесін өсімдіктер ... Zn – ... ... ... ... Мо – ... ... бұтақты өсімдіктерде көп жинақталады. Топырақтағы және ... ауыр ... ... ... ... ... пен
өсімдіктердегі тәуелділік дәрежесі дара жарнақтыларда мына қатарға
байланысты: Cd > Zn >Cu > Pb > Cr. Ал қос ... бұл ... өте ... ... Мәдени және табиғи өсімдіктердің түр аралық, түр
ішіндегі өсімдіктерін салыстыра ... ауыр ... улы ... ... ... ... Cu > Cd > Zn > Ni > Pb > Mn .
ІІ ТАРАУ. АУЫР ... ... ӨСУ ... ... ... ... ... өсімдіктерге зиянды әсерінен олардың өсу процесінің
тежелетіні және ауылшаруашылық дақылдар өнімінің төмендейтіні ... ... ауыр ... ... ластануының өсуі
жағдайында ауылшаруашылық дақылдарының өсу көрсеткіштеріне ... ... ...... ... осы, ... өнімін және
ортаның қолайсыз жағдайларына төзімділігін ... ... ... боп ... Ауыр ... ... ... түріне әртүрлі әсер
етеді.
Арпа өсімдігінің сорттарына металдар әсерінің ерекшеліктерін зерттеп
білу генетикалық ... не ауыр ... ... ... ... ... ... арпа сорттарының 7-күндік
өскіндерінің ... ... және ... ... ... әсері зерттелді.
Мыстың 10 және 20 мг/л концентрациясында (CuSO4 тұзы ... ... ... жер үсті мүшелері мен тамырларының өсуі ... ... ... өсімдіктің жер үсті мүшелеріне қарағанда көбінесе тамырының өсуі
мен биомассасының жинауына зиянды әсер ... мг/л ... ... әсер ... жер үсті ... мен
тамырының өсуі Черниговский-5 сортында 38 де 58 %-ға , ... – 37де ... ... – 63-86% -ға, Арна – 52 және 80%-ға ... ... жер үсті мүшелері мен ... ... ... ... 23 де 67 %-ға , ... – 23 те 40 %, ... – 35
– 63 % -ға, Арна – 27 және 81%, ... Арпа ... ... талдау көрсеткендей, Береке мен Арна ... өсуі ... ... ... ... қарағанда әлдеқайда тежелген. Әсіресе
Арна сортының ... ... ... ... 20 ... тежелді. Мыстың бұл концентрациясынан ең аз зардап шеккен
Донецкий сорты болды.
Өсімдіктердің тамыр мен биомассасының ... ... ... ... > ... > Черниговский-5 > Арна.
Биомасса жинақтаудан мысқа ең төзімділері болып ... және ... ... ең ... ... Береке және Арна сорттары болып шықты. Арпа сорттарының ... ... ... ... төзімділік дәрежесі бойынша мына
ретпен орналастыруға ...... > Арна ≥ ... ... мәні бұл ... ... дәлелдейді (1-
кесте)
1-кесте.
Арпа сорттарына мыстың әсерінен Уилкинс коэффициенттері.
|Cu мг/л ... ... ... ... ... |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |
| 10 |0,60 |0,22 |0,36 |0,30 |
| 20 |0,42 |0,20 |0,33 |0,14 ... ... 10 – 20 мг/л концентрациялары зерттеліп отырған
өсімдіктің тамыры мен жер үсті ... өсуі мен ... ... ... ... мыс арпа өсімдігінің биомасса жинауы мен
өсуін айтарлықтай тежейді. Әсіресе өсімдіктің тамырының өсу ... ... ... ... ... ауыр
металдарға олардың ... ... және ... негізіне
байланыстылығын көрсетеді.
Қазіргі кезде ауыр металдар ионына төзімді түрлерді іздеу, ... ... ... және оның табиғатын аша білу, өсімдіктерге
ауыр металдардың ... ... ... және ... ... жасау теориялық және практикалық қызығушылық туғызады. Осыған
байланысты Қазақстанда ... ... ... өсімдіктердің жабайы
түрлерінің өсуіне ауыр металдар ... ... және ... ... ... ... ... сорттар шығарудағы және ... ... ... ... ... этап болып
саналады.
Қазақстанның табиғи флорасындағы әртүрлі астық ... ... ... ... ... ... бейімділігін мыстың
әртүрлі концентрациясының мына астық тұқымдастар түрлерінің ... мен ... ... ... Олар мына ... ... L. (жатаған бидайық), Bromus japonicus L.(жапон арпабасы ), Bromus
sterilis L. ... ... Dactylis ... L. ... Melica altissima L. (биік шағырбидай), Arrhenatherum elatius
L. (биік ... ... ... ... (3,2 және 6,4 мг/л) ... ... мен жер үсті мүшелерінің өсуіне ықпал етті. (3-4 ... repens ... ... ... (33 және 15 % сәйкесінше),
жер үсті мүшелерінің ... (17 де 2 % -ға, ... ), жер ... (19 және 23 %, ... және тамырының биомассасының
жинақталуы (42 және 24 %, ... ... Ал 12,8 ... бастап мыс бұл түрдің биомассасын ... мен ... ... ... концентрациясысынан (25,6 мг/кг) жер ... өсуі - 16 % - ға, ал ... – 67 %-ға ... болатын.
Мыстың әлсіз концентрациясы (3,2 және 12,8 мг/кг) биік ... жер үсті ... ... ... мен ... (3 және ... аз ... да ықпал етті ... Ал 3,2 ... ... әсер еткенде биік шағырбидайдың жер үсті мүшелері (2%)
мен тамыр ... (4 %-ға ) ... ... ... етті. Мыстың төменгі
концентрациясының әсері B. japonicus және D. glomerata өсімдіктерінің
өсуіне ... ... ... 25,6 ... – ға ... ... барлық
зерттелген түрлердің өсуінің төмендеуіне әкеліп соқты. Жер ... ... және ... ... ... өсімдігінде
27 және 14 %-ға, D. glomerata өсімдігін 17 де 29 %-ға, ... ... 33 %, Ar. Elatius – ті 17 де 18 %-ға, ал ... ... 17 де 0 %-ға ... Мыстың барлық қолданылған
концентрациясымен әсер еткенде ... ... жер үсті ... ... ... Көп ... ... өсуі жер үсті
мүшелеріне қарағанда тежелген - B.japonicus ... – 25,6 ... ... 82 %-ға, D. ... -да ... ...... өсімдігі – 68 %, ал Ar. Elatius болса – 64%-ға. ... ауыр ... ... ... ... ... бірі
болып табылатын Уилкинс коэффициентінің бұл концентрацияда ең төмені ... ... ал ең ... - ... және Ar. ... мыстың әсер еткендегі Уилкинс коэффициенті.
|Cu мг/л |Agropyron |Bromus |Dactylis |Melica ... |Bromus |
| |repens ... ... ... |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 ... |1,33 |0,65 |0,96 |1,04 |0,70 |0,77 ... |0,61 |0,30 |0,53 |0,54 |0,51 |0,49 ... |0,33 |0,18 |0,32 |0,38 |0,36 |0,32 ... жер үсті ... ... ... ... ... етті. Көп жағдайда мыстың әсерінен зардап ... ... ... олар ең аз ... ... және өсуі де, басқа
түрлерге қарағанда тым ... ... Және де бұл ... ... ең ... ... (3-кесте) Уилкинс коэффициентінің мәні бойынша
тәжірибелік өсімдік түрлерін мына кезекпен орналастыруға болады:
M. ... > ... > A. repens ≥ D. ... ≥ B. sterilis >
B.japonicus.
Түрлердің төзімділік дәрежесін бірнеше ... ... ... коэффициенті, тамырлары мен жер үсті мүшелерінің
биомасса жинақталуы. Дегенмен төзімділігі бойынша ... ... ... бола ... ... ... ... бойынша түрлердің ауыр металдарға
төзімділігін бір ғана ... ... ... ... Яғни
өсімдіктердің әртүрлі биопараметлерін еске ала отырып, жан-жақты талдау
жасай ... ... үсті ... ... ... ... төзімділігін
осылайша келтіруге болады:
repens > B. sterilis ≥ ... ≥ B. ... > M. ... ... үсті ... ... жинауы бойынша мыстың әсеріне ең
төзімді болып шыққан A. repens және B. sterilis өсімдіктері.
Осылайша Cu ... ... жер үсті ... ... өсуі және биомасса ... ... ... мыс
элементінің концентрациялары, өсімдіктердің жер үсті мүшелерімен
салыстырғанда, ... ... ... мен ... токсикалық әсер
етті. Сонда A. repens және B. sterilis ... ... ... ең ... ... ал осы металл концентрацияларына ең
сезімталы - D. ... ... ... ... ... ... отырған
өсімдіктер түрлері осылардың аралық жағдайында болды.
2.2. Кадмийдің әсері
Астық тұқымдас өсімдіктер түрлерінің өскіндерінің өсуі мен биомасса
жинақтауына ... ... ... ... ... үсті мүщелерінің биомасса жинауы және өсімі кадмийдің 25,6 мг/кг
концентрациясынан жатаған бидайықта 62 мен 41%-ға, жапон арпабасында 75 ... %-ға, ... ... 73 пен 51 %, биік ... – 72 де 20%-ға ... ... сәйкесінше, 80 де 52 %-ға тежелген. (5, 6-суреттер)
Өсімдіктің жер ... ... өсуі мен ... ... ... ... M. ... D. glomerata және B. japonicuт
өсімдіктерінде, ал ... ... ең ... B. ... ... кадмийдің ең басым әсер еткені - өсімдіктердің тамырлары
болды. D. ... мен A. repens ... Cd-ге аса ... болып
шықты. Cd-дің жоғары концентрациясымен (25,6 мг/кг) әсер еткенде, берілген
өсімдік түрлерінде тамырларының өсімі ... ... ... ... ... мен ... ... ең көп жағдайда B.
japonicus өсімдігінде тежелді.
Ортадағы кадмийдің 12,8 ... ... ... ... ... - M. Altissima және Ar.Elatius-та , ал ең ... - ... ... ... Және де 25,6 ... кадмий
әсерінен Уилкинс коэффициенті ең ... - M. ... ... ... ... ... ... мәні бойынша
түрлер мына ретпен орналастырылды:
M. Altissima > Ar.Elatius > B. sterilis > B. ... > A. repens = ... ... әсер ... ... ... мг/л ... |Bromus |Dactylis |Melica |Arrhenuterum |Bromus |
| |repens ... ... ... |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 |1,00 ... |0,64 |0,70 |0,70 |0,89 |0,96 |0,82 ... |0,50 |0,56 |0,13 |0,88 |0,66 |0,50 ... |-* |0,08 |- |0,38 |0,24 |0,16 ... * - ... жоқ. ... ... ең көп ... B. ... M. Altissima
және B. japonicuт, бұлар берілген металға сезімтал болып шықты.
Биомасса жинақтауынан түрлердің төзімділігі бойынша мына ... ... > B. sterilis > A. repens >D. ... ≥ M. Altissima ≥ B.
japonicuт, Ar.Elatius, B. sterilis және бұлар кадмий ... ... ... ... ең ... A. repens және B. sterilis өсімдіктері,
ең сезімталы - M. ... D. ... ... ... ... жағынан Ar.Elatius, B. sterilis өсімдіктері, ... - M. ... және B. ... өсімдіктері.
Сонымен, мыс пен кадмий ... ... ... мен ... ... ... Көп ... өсімдіктің жер үсті
мүшелерімен салыстырғанда тамырларының өсу процестері ... ... ... түрлердің металдардың әсеріне сезімталдығы
әртүрлі болды, бұл ауыр металдардың түрлерінің ерекшелігін көрсетеді. ... ... ... өсімдіктерінің түрлі сорттарының төзімділігі жөнінен
алынған ауыр металдарға қатысты айырмашылық, сорттардың және ... ... ... түрлердің қорғаныштық мүмкіндіктері
бірдей емес, бұл жөнінде ... ... ... ... өсу процессінің тежелуі өсімдіктегі ауыр ... ... ... ... бойында өтетін физиологиялық және
биохимиялық процесстердің өту қатары ... ... ... ... түрлі реакциясы металдардың өсімдік бойында таралу ... ... ... ... ... ... өсуі ... мүшелеріне қарағанда Cu-ның әсерінен де, Cd-дің ... де ... Ауыр ... ... ... жер үсті ... тамырына әсері күшті болды, бұл олардың тамырдағы ... ... және ... жер үсті ... ... ... қорғанушылық – таратушылық функциясының арқасында.
2.3. Өсімдік құрамындағы органикалық ... ... ... организмінің ауыр металдарға қарсы қорғаныштық күшінің
белсенділігі, олардың клеткаішілік ... ... ... ... ... ... ... клеткада
металдарды хелаттау жолымен ауыр металлдардан ... ... ... және ... активті емес компартмендердің тасымалына
қатысады. [63] Өсімдік ... ... ... мен ауыр металдар
әсерінің арасындағы байланысты ... үшін ... (Hordeum vulgare ... ... (Agropyron repens L.), арпабас қызылот (Bromus inermis L.)
өсімдіктерінің жер үсті ... мен ... ... ... мыс (Cu) пен кадмийдің (Cd) әсері зерттелген.
Өсімдіктер су ортасында өсірілді. Тәжірибелік варианттар, ... ... ... 20 және 40 мг/л мыс пен ... (CuSO4 және ... ... элементтері бар ортада өсірілген.
Зерттелініп отырған өсімдік түрлерінің жер үсті ... ... ... қышқылдарды мөлшері анықталды. ... ... мен жер үсті ... лимон қышқылының мөлшері
ортадағы мыстың ... ... ... ... ... (20
және 40 мг/л) екі концентрациясымен де әсер еткен ... ... ... ... ... 20 %-ға ... және мыстың өсіру
ортасындағы концентрациясына еш байланысы ... ... ... мүшелерінде цитрат мөлшері сәйкесінше 20
және 40 мг/л концентрациялы мыспен әсер ... 42 де 63%-ға ... ... ... ... ... ... 26 және 53 %-ға,
сәйкесінше көтерілді.
Осылайша өсімдік тамырларында өсіру ортасындағы мыс ... ... ... ... ... 20 мг/л - мен ... ... қышқылының мөлшері бақылаумен салыстырғанда еш
айырмашылық байқатпады, ал мыс ... 40 ... ... ... ... екі есе ... Арпабас қызылот және жатаған
бидайық өсімдіктерінде цитрат мөлшері мыстың 20 және 40 ... 22 де 66 % -ға және ... 27 де 51%-ға ... ... ... мыстың жоғары концентрациясымен әсер
еткенде, көбінесе лимон қышқылының ... (екі есе) ... ... ... ... ең төменгі деңгейі арпабас ... ... ... концентрациясының (40 мг/л) әсерінен өсімдік түрлерінің
жер үсті мүшелеріндегі лимон қышқылының мөлшерін бақылаумен салыстырғанда,
оларды келесі ретпен орналастыруға болады:
А. repens (163 %) > B. inermis (153 %) > H. Vulgare (120 ... ... ... ... ... ... лимон
қышқылының бақылаумен салыстырғандағы мөлшері мына қатар ... Vulgare (200 %) > А. repens (166 %) > B. inermis (151 ... мыс ... ... ... ... түрлерінің тамырлары
мен жер үсті мүшелеріндегі лимон қышқылының мөлшерін жоғарылатқан.
Осы ... ... ... ... жер үсті мүшелері мен
тамырларына кадмийдің әртүрлі ... де әсер ... ... ... ... ... ... жер үсті мүшелеріндегі
лимон қышқылының өсіру ортасындағы бұл металл ... ... ... жоғарылады. Осылай, кадмийдің 20 мг/л ... ... сәл ғана ... (8 %-ға), ал 40 мг/л ... ... 20 %-ға ... ... (8-сурет)
Cd - дің әсерінен арпабас қызылоты және ... ... ... мен жер үсті ... ... ... өсіру ортасындағы осы металл концентрациясын көтергенде, ... екі ... де ... А. repens пен B. inermis ... ... 20мг/л – мен әсер еткенде жер үсті мүшелеріндегі ... ... ... ... ... 51 мен 47 %, ... артық болды
(8-сурет). Металл ... екі есе ... ... мөлшері,
бақылауға қарағанда, А. repens пен B. inermis ... 64 және 66 ... ... ... ... ... ... әсер еткенде лимон
қышқылы мөлшерінің көтерілуі байқалды. Арпаның ... ... ... 2 ... дейін артып отырды. Кадмийдің 20 және 40 ... арпа ... ... ... ... ... ... 188 және 177 %-ға артық ... ... ... ... ... тұқымдас өсімдіктерінің
тамырларындағы лимон қышқылының мөлшері ең аз деңгейде ғана жоғарылады.
Осылайша, ... 20 мг/л ... әсер ... ... ... ... ... тамырларында – 47 және ... ... – 63 пен 105 %-ға ... ... ... қышқылы мөлшерінің
көтерілу дәрежесі екі түрдің де тамырларында, жер үсті ... ... ... ... бойынша, жабайы астық тұқымдас өсімдіктерінің екі
түрінің де жер үсті мүшелеріне кадмиймен әсер ... ... ... ... айтарлықтай ерекшеленбеді, яғни бірдей болды.
Өсімдік тамырларына кадмийдің жоғарғы ... ... ... мөлшерінің бақылау вариантынан жоғарылауы А. ... B. ... ... ... болды.
Кадмиймен әсер еткенде арпа ... жер үсті ... ... ... зерттеліп отырған қалған екі түрмен
салыстырғанда, ең төмен ... ғана ... ... ... осы екі ... жер үсті ... ... айырмашылық
бірдей деңгейде болды.
Сонымен қатар, мыспен ... ... де, ... ... қышқылдардың мөлшерінің, өсімдіктердің қалған екі ... көп ... ... байқалды. Арпабас ... ... ... ... кадмий әсерінен лимон қышқылы
мөлшерінің ... ең ... шегі ... 40 мг/л ... әсер ... түрлердің бақылауға
қарағанда, лимон қышқылының мөлшерінің ... ... ... inermis (164 %) ≥ А. repens (162 %) > H. Vulgare (115 ... ... ... өсімдік тамырларына әсер еткенде
лимон қышқылының бақылаумен салыстырғандағы мөлшері мына ... Vulgare (277 %) > А. repens (229 %) > B. inermis (205 ... ... ... ... ... ... құрамындағы
лимон қышқылының мөлшерін арттырды. Түрлер ... ... ... байланысты ажыратылды.
Сонымен, мыс және кадмий иондары органикалық қышқылдардың мөлшерінің
жоғарлауына көмектесетінін қорытындылауға болады. Органикалық ... ... ... ... ... және концентрациясына,
өсімдіктердің түрі мен ... де ... ... ... ... екі ... әсер еткенде де, көп жағдайда, жер үсті
мүшелеріне қарағанда тамырларында жоғарылады. Ал жабайы астық ... ... ... ... ... ... жер үсті ... тымырларында да бірдей деңгейде көтерілген болатын, ал ... ... ... ... салыстырғанда, өсімдіктердің
тамырларында байқалған. Бұған осы өсімдіктердің тамырына ... ... көп ... жинақталуы немесе мыс иондарының көп
жағдайда амин қышқылдарымен байланысуы себеп ... Екі ... ... ... жер үсті ... ... ... мөлшерінің
жоғарылау дәрежесі төмен болған, ал тамырларында, қалған екі өсімдік
түрімен салыстырғанда - ... ... Мыс пен ... ... ... өсімі мен биомасса жинақтауын
айтарлықтай тежеген. Көп ... ... жер үсті ... ... өсу ... тежелген. Әртүрлі сорттардың
төзімділігіндегі айырмашылықтар, ауыр ... ... ... және ... ... ... көрсетеді.
2. Арпа өсімдігі мен жабайы астық ... ... ... органикалық қышқылдар мөлшері екі металмен әсер еткенде де,
көп жағдайда, ... ... ал жер үсті ... ... мөлшерінің ұлғаю проценті, жабайы түрлермен салыстырғанда, тәжірибе
варианттарында төменірек болды. Бұл, ... ... ауыр ... қатты ластанған топырақта өсе алатындығын және арпаға қарағанда олар
төзімдірек ... ... ... 3. ... жер үсті мүшелеріне
келіп түскен ауыр металдар, ... ... ... ... тым ... токсикалық әсер көрсетпей, жалпы метаболизмнен шыға
алады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Соколов М.С. Возможности получения экологически безопасной продукции
растениеводства в ... ... ... // ... 1995г.
№6. С.107-125.
2. Растения в экстермальных условиях минерального питания П. ... Н. Я. Л. ... 1983 с. ... ... Ю. А. Экология и контроль состоянии природной среды и пути ... Л. 1984 с. ... ... В. ... ... агрохимии М. изд. МГУ 1988 с. 285
5. Кошелова К. Е. ... ... ... ТМ в ... // ТМ в
окр. ср. тезис докл. / межд. Симпоз – Пущино 1996 с. 146,147
6. ... Ю.В. ... ... в ... ... Л.:
Агропромиздат. 1987.141 с.Кулешов Л. Н. Научные основы мониторинга
земель РФ // М. АПЭК. 1992 с. 33 – ... Aliculov Z.A., ... K.K. The ... of soils polluted
with toxic metals in Kazakhstan. Биотехнология теория и практика № 1-
2.(13) 2000г. Стр.5-11.
8. Кузина К. О. О ... бора и ... ... в ... ... растений Бурят 1969 с. 76 – 81
9. Багдановский Г. А. ... ... М. изд. МГУ 1994 с. ... ТМ в ... ... М. 1980 с. ... Павлов Б. К., Бейм А. М. Оценка уровней техногенного накопления ТМ
компонентами растительности ... ... ... ... ... // Проблемы экологического
мониторинга и моделирование ... 1998 т. 12 с. 204 – ... ... Б. В. ... и агрохимия микроэлементов в ... ... ... Новосибирск. Наука 1973 с. 389

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Техногендік факторлардың өсімдіктегі биомассаның жинақталуына әсері37 бет
ҚОРҒАСЫН МЕН КАДМИЙ ИОНДАРЫНЫҢ ТОПЫРАҚТАН ФИТОЭКСТРАКЦИЯЛАНУЫНА ЭДТА-ның ӘСЕРІ35 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
ААҚ Алматы ауыр машина жасау зауытында өткен өндірістік практика туралы есеп беру14 бет
Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары78 бет
Адам үшін қауіпті улы ауыр металдар12 бет
Алматы қаласында ауыр металдар мөлшері бойынша жерді аумақтарға бөлу83 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь