Абай

АБАЙ (Ибраһим) Құанбаев (9.7(10.8).1845, казіргі Шығыс Казақстан обл. Абай ауд. Қасқабүлақ жайлауы—23.6(6.7).1904, сонда. Балашақпақ жайлауы,бейіті Жидебайда) - ұлы акын, философ, ағартушы, композитор. Ақынның арғы бабасы — Олжай батыр. Олжайдан Айдос, Қайдос, Жігітек. есімді 3 ұрпақ тарайды. Айдостың Айпара деген әйелінен Ырғызбай, Көтібақ, Топай. Торғай туады. Бұлардың әкесі момын, шаруа адамы, ал шешесі өткір тілді, өр мінезді әйел болған. Сол Айпара ана балаларына:
"Шынжыр балак, шұбар тос Ырғызбайым,
Тоқпақ жалды торайғыр Көтібағым,
Әрі де кетпес, бері де кетпес Топайым,
Сірә да оңбас Торғайым",
        
         
АБАЙ                                      ... АБАЙ ... ... ... казіргі Шығыс
Казақстан обл. Абай ауд. ... ... ... ... ... - ұлы ... философ, ағартушы,
композитор. Ақынның арғы бабасы — Олжай батыр. ... ... ... ... 3 ... тарайды. Айдостың Айпара деген әйелінен Ырғызбай,
Көтібақ, Топай. ... ... ... ... ... ... ... ал шешесі
өткір тілді, өр мінезді әйел ... Сол ... ана ... ... шұбар тос Ырғызбайым,
Тоқпақ жалды   торайғыр Көтібағым,
Әрі де кетпес, бері де кетпес Топайым,
Сірә да оңбас ... ... ... ... ... М. Жиырма томдық шығармалар жинағы, Абай,
1985.26-б). Анасы айтканындай, Ырғызбай ... оза ... ел ... ... Мырзаттай, Жортар, Өскенбай тарайды, Өскенбайдың әйелі –
Зереден Құнанбай туады, ... 4 әйел ... Оның ... ... ... ... ... айттырылып, калыңдык кезінде жесір калған
соң, өзі алған екініші әйелі Ұлжаннан – ... ... ... ... ... ... әйелі Айғыздан Халиулла. Ысмағұл туады.
Қартайган шағында үйленген кіші әйелі Нұрғанымыан ... жоқ. ... ... ... ... едім ... осыдан. Болашақ акын сабырлы
мінезіне, кен пейіліне сай ел анасы ... ... ... ... ... аңыз ертегілерін естіп, абысын-ажынға жайлы. әзіл-қалжыңға шебер,
жөн-жобаға жетік өз ... ... ... ... ... кезінде ширак, пысық болмағанымен, елдегі шешен, ақын,
ертегішілер әңгімесін тез ұғып ... ... ... ... ... ... жырау, Марабай, Шөжелерді тыңдап
өскен. Анасы Ұлжан да ... ... сөз ... ... ... өскен кісі.
Оның ағасы (әкесі Тұрланның інісі) Тонтайдың өлерінде ... ... ... да ұят ... енді өлмесек
болмас",—дегені халық аузында  мәтел болып кеткен. ... ... ... ... тереңдігі, өз тұстастарының ғана емес, шетелдік
саяхатшылардың да назарына ... ... қажы ... ... ... ... ... және туыстарының балаларын окытқан. Абай сегіз
жасында өуелі сол ... ... ... ... ауыл ... ... ... Әкесі онын зеректігін байқағаннан кейін, 10 жасқо толған соң
Семейдегі Ахмет Риза медресесіне береді. Онда 3 жыл ... ... ... ол осы ... "Приходская школаға" да қосымша түсіп, онда
3 ай ... ... Бұл ... М.О. ... "Өзі тұстас үлкен-кіші
балалардың барлығынан сонағұрлым зейінді, ұғымтал жөне ... ... ... ... ... молдасының бір окып, бір-ақ рет ... ... ... ... ... ... ... шыға алатындай зерек
бола-ды. Сонымен дәріс үстінде оқылатын сабақтарды ұғып білу ... ... ... оңай ... Көп уақытын алмаған. Сондықтан барлық
артылған уақытын Абай өз бетімен өзі сүйген кітаптарын ... ... ... ... ... ... ... тез есейіп, ілім қуған кісінің
калпына оңай түсіп ... ... ... ... ... карай білетін,
сезімді окушы бола бастаған. Өзінің әбден ... ... ... ірі ... ... Сол бала ... ... кейбір өлеңдері ұлғайып, ... ... ... ... шықпаған, ұмы-тылмаған" деген тұжырымы болашақ
ұлы ақынның калып-тасу кезеңін айғақтайды. Абай бір ... ... ... ... Қожа ... Науаи, Физули, Жәми, тағы басқаларды
оқыса, екінші жаганан А.С. Пушкин, А.И. Герцен, М.Е. ... ... М.Ю. ... Л.Н. ... И.А. ... Ф.М. ... И.С.
Тургенов, Н.Г.Чернышевский мұраларын оқып, терең таныс болған, ... ... Дж. ... ... ақындарды оқып, түрлі ғылым салалары
бойынша зертгеулер жүргізілді. Есейген шағында, осы өзі ... ... ... тең ... ... таластырып, олардың ішінен ірі
ақындардың өзіне әсері ... ... ... ... ... ... ... көркемдік жағынан негізгі нұсқасымен тең ... ... та ... ... ... өзге ... ерекше зеректігін ерте
сезіп, оны әрі карай оқытпай кайтарып алып, ел ... ... ... 13 ... Абай әке ... ... ... араласады.
Ол әке касында болған жылдарда қазақ ... ... ... ... тани ... Патша үкметінің отаршылдық саясаты мен
пара-қор орыс әкімдерінің, жергілікті жарамсақ болыстар әрекеттерінің ... ... ... ... ... соған карсы батыл қимылдар
жасаған. Алайда оның тамыры ... ... ... ... бел алып,
елдің кұрсауда қалғанын ... ... ... ... отаршылдық
саясаты мен оның аярлығын түсінбей өзара қым-қиғаш ... ... таяз ... мен ел билеушілеріне қарсы күресуге бел ... ... ... ... жеңіп шығады. 1875 — 78 ж. Қоңыркекше еліне ... Бұл ... ез ... ... ... ... таразысын тең
үстауға кұш салды. Абай кейіннен, 1886 ж. Е.П. Михаэлистің ... ... ... ... ... ... болып сайланды. Абай
1880 ж. И. Долгополов, А. А. ... ... ... ... ... болған. Абай ел ісіне ... ... ... ... ... ... ... өседі."
1885 ж. мамыр айында Шар өзенінің бойындағы Карамола ... ... ... ... ... ... Семей губ-на қарайтын 5 уездің 100-ден астам
би-болыстары бас қосқан төтенше съезі ... Осы ... төбе би ... ... ... ... үшін ... істерге карсы заң
ережесін" өзірлеу тапсырылды. Абай  бастаған ... ... ... ережені 3 кұн, 3 түнде әзір етті. Бүл казақ кауымындағы ... да, ... ... ... ... зорлық-зомбылықка
негізделген заңынада үқсамайтын, езгеше кұжат еді. Оның, ... ... пен өйел ... ... ... ерекше құнды. Бірақ Абайдың
беделін өсірген ... ... ... оның ... ... кетеді.
1890ж. Байғұлақ, Күнту деген кісілер бас ... 16 ... ... ... Ши ... ... Абайға карсы дұшпандық әрекетке ... 1891 ж. ... ... дау 1897 ... ... созылады. Бұл
шиеленістің аяғы 1898 жылғы Мұқыр сайлауындағы ... Абай ... ... әкеп ... Ақын бұл ... барша жиренішті сырын,
өзінің ақ екендігін Сенатка жазған хатында айғақты ... ... ... ... А., 1995,49-бет). Ел баскару қызметінде
барын-ша әділ болып, халық камын ойлаған, ... биде ... жок, ... ... ... ... пенделік шаруалардан бойын аулақ салып,
уақытының көбісін шығармашылыкка арнаған.
Абай үш өйел ... ... ... ... ... ... ... екінші өйелі Әйгерімнен - Тұрағұл, Мекайыл,
Ізкайіл, Кенже, барлығы 7 ұл, 3 қыз ... ... ... ... ... ... көрген жоқ.Абай өлең жазуды 10 жасында ("Кім екен деп ... ... ... ... Одан ... ... ... өлеңдері -"Йузи-
рәушән", екіншісі - "Физули, Шөмси". Өлеңдерін кағаз бетіне 80-жылдардың
ортасында түсіре бастайды. "Сап, сап, ... ... ... "Кең ... ... 1870 - 80 ... аралығында жазылған.
Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы - "Қансонарда" 1882 ж. ... ... ... ... бұл өлең ... ... ... ұғымдардан өзгеше, ішкі ой иірімдері терең. Абай
лирикасы жанрлық ерекшеліктері жағынан ... көп ... ... болып
келеді. Ол казақ поэзиясында тіл кестесіне, сөз қолдануына да жаңа ... ... Абай ... тілінде адамның жан тебіренісін, көңіл
толғанысын, жүрек ... ... сан ... ... ... ... ... және баска да бейнелі сөздердің жаңа, өзі
шығарған соны үлгі - өрнектері мол. Мыс., ... ... ... ... көзі ... ... жайлауы", "ой өлкесі" деген ауыспалы
мағына туғызатын бейнелі ... ... ... Бірде ақын
жүрегі кейіптеу бейне арқылы сипатталады: "Жүрегім менің - қырық жамау".
Осындағы жұлқыланып, ... ... ... ... ... ... бейнесі акынның өкінішін, арманын, қастандық-
өшпенділіктен ... ... ... тірек таппай күйзеліп налуын, т.б.
көркемдік шеберлікпен жеткізіп тұр. Абайдың ұлылығын ... ... - ... ... адам ... Осы өлеңнің бастапқы тармағындағы
сөздердің мәнісіне үңілсек, табиғат сөзін қалыпты мағынада алып, ... ... күн мен айды ... ... ... ... ... адам өмірінен үзақ
екені талассыз. Ескі филос. еңбектерде табиғат өлсе де, адам өлмейді ... ... ... ... қою кездеседі. Мыс., Сократ адамды
табиғатқа қарсы қойып, ... ... ... ... ... ... қажет те, ал табиғатты зерттеу деген көңіл бөлуге түрмайды ... Таби ғат ... ... мәңгі өзгермейтін жаратушы бір Алла
ғана деген үғым бар. Жақсы адамның өзі өлсе де, жаны ... ... ... да ... ... ... деп бірден кесіп айтқан ойын ... ... ... ... ... ... мен ... айрылғанын
"Өлді" деп ат қойыпты өңкейбілмес".
... Дәл осы өлеңінде "мен" және ... ... ... Абай ... айқындамайды. Келесі шумақта: ...
"Көп адам дүниеге бой алдырған,
Бой алдырып аяғын көп шалдырған," - дей келіп, алғашқы ойын енді ... ... сыя ма, ... ... сөз ... - ... "Адам өлмес" дегеннің мағынасы
өзі өлсе де, кейінгіге сөзі, айтқан ойы калады деген пікірге саяды. ... ... ... сы" өлеңінде "сөз түзелді, тыңцаушы сен де түзел!" ... ... ... зор ... ... ... поэзияның жоғары қо-
ғамдық міндетін түсіне білуін талап етті. Жаңа ... ... ... жаңа ... сөздің құнын әрбір адамның тани алатынына қа-зақ
өмірінің сол кездегі жағ-дайында толық сенім арту қиын да еді. Абай ... ... мүны оның "Мен ... өлеңці ермек үшін" деген
өлеңіндегі мына шумақ-тар толық дәлелдейді: ..." Шу ... ... ... Өскен соң мүндай сөзді бүрын көрмей".
Бүдан біз ақын өлең-жырла-рывдағы ... соны ... ... ... ... мән бергенін айқын аңғарамыз. Өлең-жырға көңіл
қоятын кдуымнан мән-жайын түсініп байыбына жетуді талап етті. "Сыртын ... ... ... ... Абай ақын ... ... мен ... терең
түсініп, оның жоғын жоқгаушы болуға тиіс деп са-наған. А-дың ... ... ... да, ... бітімі жағынан да ерекшеленіп түрған
үздік туындылар мол. ... аяқ", "Сен мені не ... "Қан ... ... аңға", "Кдлыңелім, қазағым, кайранжүргым", "Жаз", (Жаз-
дыгүн шідде болғанда) "Жел-сіз түнде жарық ай", ... ... ... сүрланып", "Келдік талай жерге енді", "Өлсем, орным қара жер сыз
болмай ма?", "Көк түман - алдындағы ке-лер ... ... ... ... ... та, ... тың дүние, шығармашылық жаңалық. Бүларға қоса "Ем
таба алмай", "Ата-анаға көз ... ... ... емес ... ... ... ... сен", "Ауру жүрек ақырын соғады жай", "Өлсе
өлер та биғат, адам өлмес", аударма ... ... ... ... ... ... ... "Мен көрдім үзын қайың
қүлағанын" сияқты тағы сан алуан шығармалар-ды ... ... еді. ... көбі не ... не стилі, жанрлық сипаты неме-се өлең өрнегі
жағынан мүлде жаңа болып келетіндіктен осы ... ... ... ... ... ... ... алудың өзі өте қиын. Міне, осындай ... ... өлең ... ... Абай ... ... ... жазуға үмтыла бермейді. Әрине, қай ақында болсын бірнеше өлең-дер
тақырыбы ... ... ... ... Бұл сол ... ... бару үппн
кажет. Бірақ ол тақырып әр өлеңде әр қырынан ашылады. Абайдың сарқылмас
шығармашылық тапқырлығы, оның ... ... ... ... ... ... ... өлең үлгілерінің көптігі және әрқайсысының бір-
біріне үқсамайтын, жаңаша ... ... ... ... ... тіпті
дылдың төрт мезгілін суреттейтін "Қыс", ("Ақ киімді, денелі, ақ сақалды"),
"Күз" (Сұр бұлт түсі суық ... ... "Жаз" ... ... ... ... қыстың сызы") секілді бір
топқа, циклге жататын қлендерініңі де ... ... ... ... ... әр түрлі болып шыккан. Сондай-ақ өлең, ән-күЙДІҢ
мәнін. ақындық өнердің қасиетін ... ... ... ... ... сөз с ... ... кісісі өлсе, каралы-
ол". "Мен жазбаймын.өлеңді ермек үшін". "Көніл кұсы құйқылжыр шартарапқа".
••Өзгеге көңілім ... ... ... кездері" деген шығармалары да
ойды әр кырынан өрбітуі. ... ... ... айту ... ... ... ... сипатталған. Осындай бір-бірінс ұқсамайтын әр өлеңінде
акынның өнерпаздық тұлғасы әр қырынан көрініп, жаңаша сипат табады. ... ... адам ... "Көк ... ... ... заман". "Сағаттың
шықылдағы емес ермск" деген сияқты өлеңдерін окысанда ... акын ... ... ... нені ... "Не ... көңілім, не іздейсің",
"Жүрегім, ойбай, соқпа енді" секілді өлеңдерді ... Абай ... ... акын-ау деп тамсанамыз. Ал "Қан сонарда бүркітші  шығады аңға".
Жаздыгүн ... ... ... ... ... ай".
"Жазғытұры қалмайды кыстың сызы" сияқты өлеңдерге назар салсақ.Абайдың өмір
кұбылыстары сөзбен мүсіндеп, жанды бейнеге айналдырып ... ... ... ... ақын ... ден ... "Сабырсыз, арсыз, еріншек",
"Бөтен елде бар болса", тағы сондай туындыларға карап ... ... ... ... ақын ... ... десек. "Мәз болады болысың" атты
өлеңді еске түсіріп,  әжуалап ... ... да өте ... өтімді
түрі болатынына тәнті боламыз. Ғылым ... ... ... ... атты өлендердің  қазақ поэзиясында қалыптасқан насихат, өсиет
үлгісіндегі нұсқалардан мазмұны да, ойды ... айту ... де ... ... көңіл аударады. Ал "Сен мені не етесің, 'Ем таба алмай", "Қор
болды жаным" секілді нәзік лирикалық ... ... ... ... орын
теппеген сыршыл лириканың жаңа үлгілеріне екені айқын аңғарылады.. ... ... оның ... ақындық тұлғасына жаңа бір қырынан танытатын
өзгешілігі болады десек, олар іштей астасып жатқан ... ... ... айтуымыз керек. "Сегіз аяқты" окығанда мұнда терең сыршылдық. ғиратты
насихатшылыдқ, бейнелеп суреттеуге, тіпті өлең ... ... ... те ... ... ... анық ... көркемдік ойлаү,
бейнелеп айту, суреттеу тәсілі мүлде ... ... ... ... ... ... ... үлгілерді қайталамайды, Осының өзі-ак оның
поэзиясына жаңашылдык, сипат дарытады. Ол қазақ ... ... ... кеңейтті, әдебиетте жаңа жанрлык түрлер туғызды.
Халықтың ... ... ... ... ... және ән ... кең ... отырып, ол өлең сөздің ... ... ... ... ... ... ... терең
ашып көрсетті, жаңа ырғакты, үйлесімді өлең ... ... ... ... ... ... молықтырды.
Қазақтың ақындық тілін әдеби тілін ұстартып жетілдірді, әдеби тілді биік
 жаңа  сапаға  көтеріп, жаңа ... ... А.С. ... ... т.б. ақындардың шығармаларын ... ... ... жаңа ой ... ... ... "Евгений Онегинінен" бірнеше
үзінді-нұсқаларды таңдап алып, "Татьянаның хаты", "Ленскийдің сөзі" атты
өлеңдерін шығарды. Лермонтовтың "Ой", ... ... бір ... ... ... "Теректің сыйы", "Асау той, тентек жиын, опыр-топыр",
"Жартас", "Өзіңе ... жас ... ... өлеңдерін казақтың төл
туындысынша сөйлетті. Бұл ... ... ой ... ... ... ... ... туындылар еді. Мыс., Абайдың Лермонтов мәтінін
казақша жеткізу әдістері әр түрлі.
Ал ... ... ... ... Мыс., "Ой", ... ... ... Абай жеке сөздерді, сөйлемдерді аударғанда алшақ ... ... ... ... ... ... ... шумағындағы: "Арыстанның
жалындай бұйра толқын, Айдаһардай бүктеліп, жүз толғанып", - деп ... ... ... ... бүктеліп" дегенін еркіндікке
жатқызсақ та, "арыстанның жалындай" ... ... ... ... "И Терек, прыгая как львица, Абайдың замандастары - Дүтбай
Уандыкұлы, Ысқақ. Солтабайүлы және ... ... ... ... ... ... дәрежесі ылғи ... ... ... ... Абай  Лермонтов шығармасының ішкі әлемін, оның толқын
лебізін, жаңа саласын казақ тілінің ... ... ... ... ... жарастық сәнімен казақ тілінде қайтадан туғызады.
Солардың катарына "Альбомға", ... ... бір ... ... ... ... ... болады.
"С косматой гривой на ... деп ... ... ... ... Және жал арыстанда ғана болатынын Абай  дұрыс ... ... ... ... ғой). ... ... ... тереңдікпен,
шеберлікпен, жауапкершілікпен келгенін байқайсыз. Абай ... ... ... өсу жолындағы баға жетпес зор табысы ... Абай ... ... де ... ... халқының сол дәуірдегі өмірінің
шыншылдықпен суретгеуге, әр түрлі топтар өкілдерінің мінезін, ... ... ... ... ... сөз өнерінде мысал жанрынан аскан
көркемдік құрал жок, Абайдың мысал өлендері Крылов ... ... ... жүр. ... осы ... ... ... мысалдың өзіндік
жанрлық ерекшелігін ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... бір сюжет еркін баяндалады. Абай  мысалдарының тағы
бір дені ауыз әдебиетінен бастау алып, әлем халықтары әдебиетіңде ... ... ... ... ... ... ... жазыла берер
мысал жанрының типологиялық дәстүрін сақтай отырып, сол ... ... ... жарыска түскен: "Қарға мен түлкі" ( Эзоп, Федр, Бабрий,
Крылов, Абай, Ыбырай, Әлихан, ... т.б.), ... мен ... ... А. ... ... Әлихан, т.б.). Бұдан, Аарне және Томпсонның
дүние жүзілік ертегілер каталогындағы сюжеттердің ... ... ... жанрында әлем жазушыларының шығармаларында көрініс тапқанын байқап
отырмыз. Абай мысалдары ... ... ... ... ... ... төл
шығармалар. Абай "Масғұт", "Ескендір", "Әзім" поэмаларын ... ... де ... ... ... сюжетке құрылған. Бұларға қоса, ... ... атты ... ... ... және ... ... аударуға кіріскенін ескерсек, поэма жанрындағы акынның шығармашылық
ізденістері аз болмағанын көреміз. Бұл екі аудармасы мен ... ... ... ... нақтылы байлам жасау қиын. Ал "Масғұт" пен
"Ескендір" ... ... ... ... ... осы сюжетке жазылған
поэма-дастандар ізін кумай, баскд калыпта жазылуы поэмаларға даралық сипат
берген.  Абай - ... ... ... ... ... бар ғұлама. Ақынның рухани, ... ... ... мағыналы
философиялық  идеяларға толы. Ол күллі ... ... ... мәні
болып табылатын "жетілген адамды" өзекті және басты проблема ... ... ... ... ... Адамгершілік туралы ілімді дамыта
отырып, адамды адамгершілік, кісілік тұрғысынан жетілдіру ... ... ... алға ... ... шексіз танымдық
мүмкіндіктері жөнінде, білім мен ғылымның әлеуметтік  рөлі туралы, адамтану
мәселелерін көтерді.
Даналықтың ... бола ... ... ... ...  шын мәнісінде,
казақ халқының зерделі ойы мен өмірі тұрғысындағы ... ... ... ... ... ... сол кездегі ... ... ... ... ... ... моральдық хал-
жайынан айқын да толык ... ... ... Ақын ... негізгі үш қайнар көзді айтатын болсақ, ол ең алдымен Абай қазақ
елінің ұлтгық рухы мен менталитетін, оның көкейтесті ... мен ... ... ... ... ... ... эпосынан үйренді.
Сондай-ақ Абайдың жүйелі ойларының ... бір ... ... ... ... да ықпал-әсерінің аз болмағандығы сөзсіз.
Өйткені ол күллі араб пен парсының батырлық ... мен ... ... жер ... ... классик ақындарын, Әбу Жафар Мүхаммед ат-Табари,
Рабғузи, Рашид ... ... ... ... ... ... ханның
тарихи еңбектерін, сондай-ак, логика ғылымының ... мен ... ... шариғат кағидаларын ұғындыратын ғұламалар еңбектерін жетік
меңгерген. Сол еңбектерді түпнүсқасында оқитын ... ... ... Араб, парсы, түркі тілдеріндегі білім көздеріне Абай ерекше көңіл
аударады. Айрықша қабілетінің аркасында, ... ... ... өз бетімен
жүйелі түрде оқып, игереді. Сөйтіп ол Ә. Бөкейханов айтқандай, қасиетті
кітаптардың білімпазы ... ... ... және Шығыстың екінші ұстазы
атанған ғүлама ғалым Әбу Наср әл-Фараби философиясы Абайдың ... ... ... рөл ... ... ... ... негізінен, шығыс ойшылдары мен ақындарының
кемел пікірлерін айрықша ... ... ... ... ақынның эстетик. көзқарасының қалыптасуына елеулі
әсер етгі. Сондай-ақ басын сонау антикалық ежелгі заман ... ... ... ... Абай ... даму ... тарихи
сабақтастық желісін атқарды. Казақ кемеңгері ... ... ... ... ... ... Сонымен катар ол ... ... ... ... ... ақыл-
ойының даму тарихы" атты туындылары мен Милльдің, Бокльдің және тағы басқа
көптеген авторлардың да ... ... ... ... ... ... ... даму тарихы, ғылымы мен мәдениеті ... есею ... ... рөл ... ... пен Шығыс мәдениеттерін оның
өз дүниетанымында ... ... ... ... ... объектісі
-адам. Сол адамның эстетик., этик. талғамы, арман-мақсаты, өмірінің ... мен ... ... мен ... ... ... ұлы ... терең
тебіреніске түсірген. Шығыс ойшылы ретінде Абай адам проблемасын үлкен
ауқымда, яки ... ... ... ... ... тұрғыдан
зерделеді. Ол адам табиғатын этик. тұрғыда қарай отырып, "сегіз қырлы, бір
сырлы" сырбаз ... яки ... ... ... ... кейпінде алға
тартады. "Абайға шығыстан кірген бұйымдардың басы ислам діні", - дейді
Әуезов. ... ... "жан ... "жан ... "жан ... ... "хауас сәлим", "хауаси хамса", "хауаси хамса заһири",
"толық адам", т.б. филос. ұғымтанымдар жөніндегі көзқарасы Ислам ... ... ... "Әрбір ғалым - хакім емес, әрбір хакім - ғалым",
"Адаспай тура іздеген хакімдер болмаса дүние ойран болар еді" - ... - ... ... көзқарасы. Жалпы, Абайдың . көркемдік, әлеум.
гуманистік және дінге ... ... ... ... - ... ... ... қара сөздері (Ғақлия) - ұлы ақынның сөз өнеріндегі көркемдік
куатын, ... ... ... ... ... классикалық
стильде жазылған прозалық шығармасы. Жалпы саны ... алты ... ... ... кара ... ... жағынан бір бағытта жазылмаған, әр
алуан. Оның алты-жеті үлгісі ... ... ... ... тақырып
жағынан өзгешелеу, ауқымды болып ... Абай ... қара ... ажарына ғана назар аударып қоймай, оның тереңдігіне, логикалық
мәніне зер салған. Сөйтіп көркемдік шеберлік пен ... ... ... сана мен ... сананы ұштастырады. Абайдың қара ... ... ... ойлары дін туралы пікірлерімен бірігіп,
тұтас бір ... ... ... ... құрайды. Абайдың кара сөздері
сондай-ақ жалпы адамзат баласына ортақ асыл ... ... Оның ... бірнешеуі ең алғаш 1918 ж. Семейде шыққан "Абай" журналында
жарық көрді. Кейіннен, ... қара ... ... ... ... т.б.
көптеген әлем тілдеріне аударылды.
Абай  муз. саласында да мол мұра қалдырып, казақтың муз. өнерін
дамытты. ... ... ... 27 ... 36 нұсқасы нотаға түсірілген.
"Абай қазақтың ән-күй творчествосын ерекше ... ... ән ... ... оның да "естісі мен есері барын" айтып, "Қүлақтан кіріп
бойды алар, ... ән мен ... ... ғана ұнатқан. Бүкіл шығыстың,
орыстың, қазақтың  халықтық әдебиетін терең зерттегеніндей, Абай ... ... жете ... Біржан сал, Ақан сері, Тәттімбет, Жаяу Мұса
сынды халық композиторларының ән-күй ... ... ... ... ... Абай тек тындаушы ғана болмай, өзі де ән шығарған.
Абайдың ән творчествосы қазақтың халық ... ... ... орын ... аяқ", "Қор ... ... "Айттым сәлем, Қаламқас"  "Ата-анаға көз
қуаныш", "Сұрғылт тұман", "Желсіз түнде жарық ай", "Мен ... ұзын ... ... жоқ, ... ... ("Татьянаның хаты"), "Қараңғы
түнде тау калғып", "Ішім өлген, сыртым сау", т.б. ... ... ол ... ... сан ... ... қана ... жоқ, сондай-ақ казақ
поэзиясында жаңа өлшем, жаңа түр тапқаны сияқты, қазақ әніне де жаңа әуен ... жаңа үн, ... мен түр ала ... ... ... ... Абай
әндерінің бір саласы тек өз творчествосына ғана тән өлең ... ... ... өріс ... ... аяқ", ... ... "Көзімнің
қарасындағы" 4, 5, 6, 8 буынды өлең өлшемдеріне орай, олардың әні де ... ... ... ... ... құрылады. "Бойы бүлғаң" ... ... ... жол ... орай цезуралар арқылы үшке бөлінсе,
екінші жартысы өлең ... сай ... ... ... іштей
біртүтас сарында астасып жатады. Абайдың муз. ойы жаңа ... ... ... негізінде туады:
Абайдың басқа халық ... ... ... ... ... халық муз-на, қаланың демокр. ... ... А.Г. ... ... ... ... ... түруі, содан үйренуі. Абай әндерінен орыстың, украин-ның халық
әндеріне, романстық лирикалық үлгісіне, демокр. муз. ... ... ... Осы-ның нәтижесінде жаңа ырғақты соны әуенді әндер ... ... ... "Мен көрдім ұзын қайың қүлағанын", "Өлсем орным
қара жер...", т.б. ... ... ән ... ... ... ... осындай шумақта келетін әндерінің бірі -"Қараңғы түнде
тау қалғып". Бүл ән 4 муз. фразадан: ... ... да, ... ... екі рет ... орыс классиктерінің шығармаларын аударып қана қоймай, сол
аударма ... ән де ... Абай ... ... бір саласы-осындай
аударма өлеңдерінің негізінде шыққан әндер тобы. "Татьянаның ... ... ... - ... ... даласына кең тараған шығармалар.
Бұл сияқгы әндер Пушкин поэзиясын қазақ тілінде өлеңмен де, ... ... ... ... байқалады.
Абай  муз. өнерінде жалғыз болмаған. Оның айналасында ән-күйдің,
өлең-жырдың қадірін білетін өнерпаз топ ... ... ... оқыған
баласы Әбдірахман мен ағайындас інісі Мұқа скрипкада ... ... ... ... ... тамызған. Бұл топ ... ... ... сыншысы да, орындаушысы да, таратушысы да ... Абай ән ... ... ... ... Абай Жүбанов
пен Л. Хамиди ақын Абай әндерін операға ... Е. ... ... А. Жүбановтың "Абай" атты симф. поэмалары, С. Шабельскийдің
фортепьянолық триосы, М. ... ... ... ... ... ... Ұлы ақынның өлеңдеріне қазақ композиторлары М.
Төлебаев, С. ... Н. ... Н. ... Ә. ... С. Тұрысбеков, т.б. композиторлар ... ... М. ... "Мен ... ұзын ... ... Мұхамеджановтың
"Жарқ етпес қара көңілім не қылса да" атты романстары -Абай ... ... ... ... ... ... муз. мүрасын жазып алу 20-
жылдары басталды. Алғаш, А.Э. Бимбоэс Абайдың екі әнін ... ... аяқ", ... ... "Татьянаның Онегинге жазған хатын") нотаға
түсіріп алды. А.В. Затаевич, Е.Г. Брусиловский, Л. Хамиди, Б.Г. ... ... Қ. ... У. ... т.б. ... Абай ... адамдардан жазып алып, бүгінгі күнге жеткізді. Абай муз. мұрасын
жинап, сақтауға Әуезов көп күш ... Абай ... ... ... мен ... ... ... ықпал жасады. Оның шығармалары ... ... ... ... жүзіне тарады.Шығармалары орыс (1990, 1914, ... 1951, 1958, 1972, 1980, 1981, 1983, 1985, 1995), ... ... (1949, 1981), ... (1954), ... ... (1955, 1985), түрікмен (1958, 1970), ... ... (1970), ... (1970), украин (1977), ағылшын (1970, 1985), ... ... (1955, 1955, 1983), ... (1954), чех (1952, 1959), ... ... басылып шықты. Қазақ әдебиеті тарихы ... бірі ... ... ақын ... кең ... зерттеу мәселесімен шүғылданады.
Елімізде ұлы ақынға жасалған құрмет ерекше. Абай атында кала ... ... (Шығ. ... обл), ... ... ... ... музей-мұражайлар бар. Абайдың әдеби мұрасын студент жастарға
тереңдей таныстыру мен оның ... ... ... ... ... ж. Алматы МУ-нің (бұрынғы КазПИ-дің) қазақ әдебиет кафедрасы жанынан
Абай кабинеті ашылған. Алматы, т.б. ... ... ... ... ... Абай ... шың, асу бар. Абай қоры ... істейді. Фильмдер,
көркем шығармалар, зерттеулер жазылған. Казақтың ... ... ... ... - ... жолы " ... ... арналған. Акын тұлгасы өзге ... ... өзек ... ... ... ... дүние жүзі
халықтарының 116 тіліне аударылған(1993).
| |

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Қазақ философиясы және Абай"12 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет
Абай (Ибрагим) Құнанбаев30 бет
Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь