Ертіс өзенінің табиғи жағдайы

Таулы Алтай мен Жоғарғы Ертіс территориясы солтүстік ендіктің 47° және 53° мен шығыс бойлықтың 78° және 90° аралығында орналасқан. Ол Ресей Федерациясының Алтай өңірінің оңтүстік ауданын және Таулы Алтай автономиялы облысын және Қазақстанның Шығыс Қазақстан облысының басым бөлігін алып жатыр. Территорияның шекарасы солтүстікте Шарыш өзенінің сағасынан бастап шығыста Обь пен Енисей өзендерінің су айрығына дейін, оңтүстікте осы өзендердің су айрықтары бойымен, Монғол Халық республикасымен және Қытаймен екі арадағы мемлекеттік шекара бойымен, батыста Ертіс алабының өзендерінің су айрығымен және Балқаш, Алакөл көлдерінің су айрықтарымен, Ертіс өзеніне, Ащысу өзеніне құяр тұсына дейін өтеді. Қарастырып отырған территориямыздың ауданы 306750 км2. Территорияның айтарлықтай ұзындығы, оның орографиялық және климаттық біркелкі еместігі табиғи жағдайының мейлінше әр түрлі болуына себеп. Тайгалық ормандар және Обь өзенінің оң жағалауындағы солтүстік шығыс тау етегіндегі орманды дала, батыс және оңтүстік батысқа ойысқан сайын далаға, одан кейін құрғақ далаға, сосын Ертіс өзені су алабының сол жағалау бөлігіндегі жартылай шөлейт зонаға ауысады.
1. Адаев Ж, Ахметов Қ, Әбдуалиев Т, Жазылбеков Ғ, т.б. «Жетісу» энциклопедиясы, «Арыс баспасы», Алматы, 2004.
2. «Алматы облысы Қарасай ауданының 2007-2009 жылдарға әлеуметтік экономикалық орташа даму мерзімінің жоспары», Қаскелең қаласы 2006.
3. Бейсенова А.С. Исследования природа Казахстана Алма-Ата, 1979 /М. Утемагамбетов Физическая география Казахстана. Алма-Ата, 1979.
4. Бирмагамбетов А.Б. Основные этапы истории географических иссслодований Казахстана Утемагамбетов Физическая география Казахстана. Алма-Ата, 1967.
5. Беличенко Ю. П, Шведов М.М. Рациональное использование и охрана водных ресурсов. Москва. Россельхозиздат, 1986-303с
        
        Кіріспе
Қазақстан су ресурстарының үлкен жетіспеушілі елдердің санатына жатады.
Қазіргі уақытта су объектілерін ... ... ... және ... ... ... ... қызметтері ластауда және
ол нақты экологиялық қатер төндіреді. Солардың әсерінен көптеген өзендер
ластануда, әсіресе Ертіс ... ... ауыз ... ... ... ... болып табылатан жер асты сулары да ластануға ұшыраған. Бұл
проблемаларды шешу үшін Қазақста Республикасы ... 2002 ... ... №71 ... су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану
проблемаларын шешудің негізгі жолдары айқындалған экономикалық су секторын
дамытудың және Қазақстан Республикасы су шаруашылығы ... 2010 ... ... қабылданды.
Су ресурстарының жағдайын жақсарту үшін экологиялық сараптама
кәсіпорындар үшін шамалық талаптарды күшейту, ағын суларды тазартатын жаңа
технологиялар ... ... ... ... ... ... қабылданды. Шекаралас Ертіс өзені бойында зиянды
заттарды төгу көлемін ‘ бассейндік принципті’ біртіндеп енгізу арқылы
тиімді жаңарту жұмыстары ... ... Су ... ... шамалаудың
‘бассейндік принципі’ тиімді экологиялық құрал ретінде қолданылып,
табиғатты пайдалануда ластаушы кәсіпорындарды ... ... ... біртіндеп Ертіс өзенінің маңы жаңғырып ауаның өмір
сүруіне қолайлы аймаққа айналады’- дейді мемлект стратегиясында қаралған
бағдарламаларда.
Соңғы ... ерке ... ... бара ... ... жиі дабыл қағыла
бастады. Бірақ қазекң қауіп қара басқа әбден төніп, жан алқымға тірелгенде
ғана қимылдайтын халық емеспе, Ертіс проблемасына да дер ... ... ... кеш көңіл бөлінді. Жақында Ертіс өзенінің суына
жүргізілген лабороториялық тексерудің қорытындылары мұны айқын көрсетті.
Семей аймағы бойынша мемлекеттік саниатрлық-эпидемиологиялық қадағалау
мекемесі мамандарының ... ... ... ... ... да ... ... шықты. Сөйтіп, еліміздегі үлкен
өзендердің бірі адам денсаулығымен қатар судағы жәндіктерге қатер тудыра
бастағаны да анықталды. Қазір арнадан зерттеу үшін 45 рет ... ... ... іш және ішек ауруларын тудыратын қатерлі таяқшалар табылды.
Осылайша ерке Ертістің бактериологиялық көрсеткіштері өткен жылға ... ... ... Демек, ол артезиан құдығы арқылы алынатын суға да әсер
етуі мүмкін. Мәселен, 531 жұтым суды тексергенде, олардың 10-нан ішек ауруы
таяқшасы табылды. Бұл ... ... жылы 0,9 ... ... биыл ... ... судың жыл өткен сайын ластануы Ертіс бойында
шашылып жатқан құрылыс материалдары ерітінділнрінің өзенге құйылы ... ... ... ... болған. Сондықтан мамандар жұртты
өзен мен су тоғандарына шомылудан сақтандырып жатыр. Одан адамдардың
менингит, гепатит, тері жарасын, ... ... алу ... мүмкін.
Ауыз су проблемалары жақында БҰҰ–ның Қазақстандағы өкілдігі Алматы
облысы ... ... ... да айтылды. Саулнамаға қатысқан
Қапшағай, Талдықорған қаласы мен Жарент, Сарқанда ... ... ... ... ... айтқан. Қалалықтардың 85 пайызы өздері
тұтынатын судың қайдан алынатындығын білмейді. ... елді ... ... ... су ... қосылғанмен, олардың 19,4
пайызында аталған жүйе 10-15 жылдан бері жұмыс істемейтін болып шықты.
Жалпы ауылдық жерлерде су мәселесі ... ... ... ... ... Өйткені еліміз бойынша қаладан жырақ елді меекндердің 95 пайызы
орталықтандырылған су жүйесіне қосылмаған. Бұл әлеуметтік-тұрмыстық
зерттеулердің үшінші ... ... айда ... су және су ... ... елді ... ... да байланысты көрінеді. Ауыл мен селоны аймақтық дамытудың
болжамдарына қарағанда жыл ... 1016 кент ... ауыз суды ашық ... алып ... 517 ауыл ... ... Ал 39 ауыл ... сәйкес
емес су ішеді. Бұдан кейін аул тұрғындары ауырмағанда кім ауырады?
Ертіс өзенінің табиғи жағдайы
Таулы ... мен ... ... территориясы солтүстік ендіктің
47° және 53° мен шығыс бойлықтың 78° және 90° ... ... ... Федерациясының Алтай өңірінің оңтүстік ауданын және Таулы Алтай
автономиялы ... және ... ... ... ... ... алып ... Территорияның шекарасы солтүстікте ... ... ... ... Обь пен ... ... су ... дейін,
оңтүстікте осы өзендердің су айрықтары ... ... ... және ... екі ... мемлекеттік шекара бойымен,
батыста ... ... ... су ... және ... ... су ... Ертіс өзеніне, Ащысу өзеніне құяр тұсына дейін
өтеді. Қарастырып отырған территориямыздың ауданы 306750 км2. ... ... оның ... және ... ... еместігі
табиғи жағдайының мейлінше әр түрлі болуына себеп. Тайгалық ормандар ... ... оң ... ... шығыс тау етегіндегі орманды
дала, батыс және оңтүстік батысқа ... ... ... одан ... құрғақ
далаға, сосын Ертіс өзені су алабының сол жағалау бөлігіндегі ... ... ... ... ... және ... Обь өзендерінің су алаптары Қазақ
қатпарлы елі мен ... – Саян ... ... ... ... ... алып ... жер бедерінің формасы әр түрлі және ... ... ... бар ... ... ... территория орографиялық қатынаста абсолюттік
биіктіктері 200-ден 4500 м-ге дейін қатпарлы – ... ... ... ... ... Обь пен Ертістің оң жағалауына оңтүстік ... ... ... ... мен ... ... ... көтерілуі, ал
Ертістің батыс сол жақ жағалауына оңтүстік және ... ... ... төбелі – қырқалы ұсақ шоқысы мен оңтүстігіндегі орта таулы ... ... жер ... ... аймақ биіктігінің біртіндеп өсу өзгешелігі
тән. Алтай орографиясы мен ... ... ... шығыс жақ шетінің
өзіне тән ... - оның ... және ... - ... ... ... үстемшілік құруы.
Қарастырып отырған территориямыздың батыс бөлігінде (Ертіс
өзенінің сол жағалауы) ... 5 ... ... ... ... ... ұсақ ... ауданы, Шыңғыстау жотасы, Сауыр ... ... ... ... маңы ... ... ... солтүстік батыс бөлігінде ұсақ шоқылы ... ... ... ұсақ шоқыларының жоғарғы беттері көне тау
жоталарын желдің ... тау ... мен ... ... дейін
тоздыруынан пайда болған. Шағын (500 метрден 600 ... ... ... ... ... ... ... шағын тау биіктерімен (Дегелең
1085 метр, Семейтау 606 метр, Ордатас 604 метр) және кең ... ... ...... ұсақ ... Ертіс маңы жазығына
айналады, ал ...... ... ... ... ... жотасы Қазақ қатпарлы елінің қатпарлы-үйінді биіктігі ... Ол ... ... 500-600 ... ... ... ... шығысқа қарай 200 км астам созылып жатыр. ... ... ... кең ... мен бөлектенген аласа түзу
бағыттағы таулар мен шоқылар кезектесіп келген. Шыңғыстаудың ... ... ... ... орын ...... ... қарастырып отырған территориямыздың
оңтүстігінде ендік бағытта созылып жатыр. Шілікті жазығының бұл ... ... (1000 ... 1400 ... дейін) Тарбағатай және ... ... ... ... ... 2000 м-ден 2500 м-ге
дейін, тек қана ... 3000 м-ге ... ... ... ... орналасқан Мұзтау тауы оның ең жоғарғы нүктесі ... ... оның ... 2200 м-ден 2300 м-ге дейін жетеді, ал батысқа қарай
2000 метрден 1800 метрге ... ... ... ... ... ... тұста терең аңғарлары мықты конустармен ұштасқан
кең көлемді аласа таулы облыс.
Зайсан қазаншұңқыры. Оңтүстік ... ... ... ... кең ... болып келеді. Жер бедеріне аккумулятивті ... тән. ... ... ... және ... ... ... келген
тегіс далалы облыс.
Ертіс маңы жазығы. Бұл ауданға аз иректелген және жондалған жер
бедері, мекеннің ... ... ... ұсақ ... толған
тұйықталып келген табақша тәріздес ... ... ... тән. 300
метрден 1200 метрге дейін жететін жеке ... ... ... ... ... ... таулы массивтерінің сол жақ жағалауының
жалғасы. ... ол ... ... ... ... ... ... болып Нарым жотасына енеді. Жотаның шығыс жағы өте биік және
Ертіс өзеніне тіке ... жиі ... ... бар ... ... ... Батысқа қарай жота ұсақ шоқыға келіп, 1200 м-ден 800 м-ге
дейін төмендейді. Оңтүстік жотасы солтүстік ... ... ... ... ... ... ... және аласа таулы рельефтің ... ... ... өте ... бәрі су ағынының қалыптасуы мен су сапасына әсер етеді.
Радиациялық баланс
Жылдың жылы уақытында оң ... ... биік ... ... ... ... ... маусым-шілде айларында ғана ... ... (1- ... ... ... ... де ... айынан ақпан айына дейін
байқалады және желтоқсан-қаңтар айларында ең аз шамаға жетеді. ... ... ... ... ... ауытқуы кестеде көрсеткен орташа
мәліметтерге қарағанда айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... қосындысы 9,8 ден 10 ккал/см дейін, ... ... 1,7- ден 1,9 ... дейін болуы мүмкін. Радиациялық
баланстың жылдық қосынды шамасы биік тауларда 37 ккал/см-ден, ... ... ... 42 ... ... ... ... 50 ккал/см ге жетеді.
1-Кесте - Радиациялық баланстың орта айлық және ... ... ... |II |III|IV |
| |ік, м| | | | |
| |
I |
II ... |
IV |
V |
VI ... |
VIII |
IX |
Х |
XI |
XI | | | | |Семей
аэролог.бекеті. |195 |18 |14 |17 |18 |24 |35 |37 |25 |19 |25 |28 |23 ... ... ... |510 |24 |19 |18 |18 |26 |31 |33 |27 |18 |22 |35 |35 |131 ... | ... |373 |19 |20 |28 |30 |41 |54 |57 |41 |28 |41 |42 |33 ... |434 | |Қатон-Қарағай |1081 |16 |12 |14 |26 |56 |63 |67 |58 |36 |35
|27 |22 |91 |341 |432 | ... |409 |10 |9 |12 |16 |20 |18 |19 |15 |13 ... |16 |68 |121 |189 | ... |604 |9 |9 |16 |28 |40 |41 |37 |27 |23 ... |16 |71 |220 |291 | ... |617 |11 |10 |13 |20 |28 |38 |42 |23 |13 ... |16 |70 |175 |245 | |Жарма |678 |13 |12 |18 |23 |31 |31 |43 |30 |21 ... |21 |92 |202 |294 | ... ... СУ САПАСЫН ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДАҒЫ ЛАСТАНУ ДЕҢГЕЙІН БАҒАЛАУ
Қалалық суқұбыр суының ... көзі ... ... жер асты
суларының ластануы үлкен проблема болып отыр. ... ... су ... ... ... ... жатыр және бұл проблема ... ... ... әсер ... ... ... ... ауданының ең үлкен су көзі болып табылатын Ертіс ... ... ... ... ... ең ластанғаны.
Солтүстік – шығыс өнеркәсіп торабындағы Ертіс өзенінің су сапасының
қазіргі жағдайы (ластау ... ... ... кезде Қазақстан Республикасының ең ірі су артериясы болып
табылатын Ертіс өзені айрықша ластанған. Ерекше ... ... ... Обь ... ... дүниежүзілік мұхитқа шығатын трансшекаралық өзен
екендігі. Бұдан шығатын ... ... ... ... - ... ... ... негізгі ластаушы көздері Өскемен, Семей, ... және кен ... ... ... ... ... ... байыту фабрикалары. Өскемен қаласының қалалық
канализациялық тазалау имараттары мен Ертіс ... ... Үлбі ... ... жоғары Лениногор комбинаттары ластануға көп үлес қосады.
Өскемен қаласында ... ... ... 90% ... ... алып ... ... қалыптасқан барлық ақаба сулар
канализациялық тазалау имараттарына жиналады (КТИ). Қаланың ең ... ... ... сол ... канализациялық тазалау иматары
табылады. Ол қалалық ақаба суларды және ... ... ... ... ... ... қалалық канализациялық торабқа түспестен
бұрын өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... өту керектігі туралы регламент бар, бірақ оны көп кәсіпорындар
орындамайды. Көп ... ... ... ... ... ... тазалаусыз тастайды. Сол жағалаулық КТИ-дің өнімділігі жеткіліксіз,
сондықтан да қалалық жер асты суларының және ... ... ... ... ... ... ... ж. Қазақстан Республикасының гидрометеорологиялық
ведомоствосының ... ... ... ... ... ... ... өзені ең нашар көрсеткішті көрсетті. Ертіс өзенінің
су ... ... ең ... әсер ... ... ... ластаушы көздері өндірістік ақаба ... ... ... ... ... ... төгіндісі 117,8 км³ құрайды,
бұл ... ... ... ... 56 %-ін ... ... ... түсетін өндірістік ақаба сулардың барлық көздері Өскемен қаласының
маңында шоғырланған. Бұлар: Өскемен металлургия комбинаты, ... ... ... ... Өскемен ЖЭЦ және т.б.
Аймақ экологиялық жағдайға байланысты онкоаурулар ... ... ... ... ... ... байланысты
өлім 20 % құрайды.
Улы тастандылардың болуы 90 %, оның ... ... пен ... ... Қазақстан, Қарағанды, Павлодар облыстарының радиоактивті ластанулары
18,5 мың км² құрайды.
Осы ауданның жағдайын қайта пайдаға ... ... ... ... ... бойынша барлық жобалар бір-бірімен тығыз байланысты
және олардың алдында бір мақсат. Ол мақсат Ертіс өзені су ... ... ... және ... реттеу. Оның ішіне Ресеймен және ҚХР ... ... ... ... ... ... ластануының гидрологиялық көрсеткіштерін
және консервативтік ластаушы заттардың жалпы мөлшерін есептеу.
Қорытынды
Қазіргі уақытта кеңінен таралған су сапасын бағалау әдісі - ... ... ... ... ... ... ... биологиялық көрсеткіштерін анықтау нәтижелерін ... ... ... ... ... ... көбінесе су
объектісіне немесе оның бөлек учаскесіне сәйкес уақыт бойынша су сапасының
ластану құбылмалығын ... ала ... ... ... ... ... Уақыт бойынша ластану құбылмалығын есепке алу, ең
алдымен ... ... ... су ... өте ... Сонымен қатар,
өзен сулылығы құбылмалығын есепке ала отырып су сапасын бағалау тек ... ... ... және негізгі ластанушы заттардың да концентрациялары
тұрақты болуы ... ... ... ... ... ... болу
мүмкін емес.
Ресей мемлекеттік гидрологиялық институтында су сапасының уақыт
және кеңістік бойынша құбылмалығын есепке алуға мүмкіндік беретін ... ... ... Бұл ... үш ... ... өзен ... орташа және жалпы баяулату немесе репрезентативтік
заттармен ластануының ... ... ... және су ... ... жағдайларының гидрологиялық және
гидродинамикалық көрсеткіштері;
3) сыртқы су алмасуды есепке алуға мүмкіндік беретін көрсеткіштер.
Ластаушы заттардың ... ... ... тобына мыналар
жатады: өзен ағындыны ... ... ... ... ... ластанудың нормадан асатын және ... ... ... ... заттардың жалпы мөлшер көрсеткіштері.
Ертіс өзені бассейнінің Өскемен қаласы ... ... ... ... ... болып оның континетальдылығы
табылады. Ол метеорологиялық ... ... ... ... тән: жылы жаз, ауаның үлкен тәуліктік ... және ... ... ... сипатына қарай Ертіс ... ... су ... ... жатады.
Ертіс өзенінің солтүстік – шығыс өндірістік ... ... ... ... ... ... беріліп, Өскемен қаласы тұсындағы
ластаушы ... ... Ол ... ... ең ... ... ... - мырыш комбинаты», АҚ «Өскемен ... АҚ ... және т.б. ... ... су ... ... үшін ... Қазақстан Республикасының қоршаған ... ... ... ... Министрлігінің кезеңдік басылымдарындағы Өскемен қаласы
ауданындағы Ертіс өзенінің су сапасы және ... ... ... ... ... ... ... тұсындағы су сапасын Ертіс
өзенінің ақаба суларының ерітіндісін есептеу жолымен бағалау ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Ертіс өзенінің су сапасының қазіргі ... деп ... ... өзенінің суының негізгі ластаушы көздері ... ... ... өндіріс өнеркәсіптері табылады.
Ертіс өзені суының құрамында үлкен ... улы ... ... мырыш, қорғасын, мыс кезедеседі. Олар судың химиялық және
физикалық қасиеттеріне көп әсер етеді, осының нәтижесінде ... ... ... мөлдірлігі өзгереді.
Ертіс өзенінің суының сапаасы ІІІ классқа жатады, яғни ... ... ... ... ... ... ... сапасының
жағдайы өте төмен.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Адаев Ж, Ахметов Қ, Әбдуалиев Т, ... Ғ, т.б. ... ... ... Алматы, 2004.
2. «Алматы облысы Қарасай ауданының 2007-2009 жылдарға ... ... даму ... ... Қаскелең қаласы 2006.
3. Бейсенова А.С. Исследования ... ... ... 1979 ... ... ... ... Алма-Ата, 1979.
4. Бирмагамбетов А.Б. Основные этапы истории географических иссслодований
Казахстана Утемагамбетов Физическая ... ... ... ... Ю. П, Шведов М.М. Рациональное использование и охрана водных
ресурсов. Москва. Россельхозиздат, 1986-303с

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұщы судың қоры, өзендер12 бет
XIV-XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекеті5 бет
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет
Азияның өзендеріне жалпы сипаттама21 бет
Алтын орда мемлекеті10 бет
Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан6 бет
Гидросфера туралы мәліметтер3 бет
Дәндібай-Беғазы мәдениеті7 бет
Ертіс өзені21 бет
Ертіс өзені туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь