Сәтбаев Қаныш өмірбаяны

Сәтбаев Қаныш Имантайұлы (1899-1964) – Қазақстан геологтары ғылыми мектебінің негізін қалаушы, қазақстандық металлогения ғылымының негізін салушы, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясын ұйымдастырушылардың бірі әрі тұңғыш президенті, КСРО және Қазақстан Ғылым академияларының академигі, Тәжікстан Ғылым академиясының құрметті мүшесі, қоғам қайраткері, КСРО Мемлекеттік және Лениндік сыйлықтарының лауреаты.
Павлодар облысының Баянауыл ауданында туған. Сауатын ауыл молдасынан ашқан болашақ ғалым Павлодардағы орыс-қазақ мектебінде, Семей мұғалімдер семинариясында, Томск технология институтының тау-кен факультетінде білім алған. Мұғалімдер семинариясында Ж.Аймауытов, М.Әуезов сынды көрнекті қайраткерлермен бірге оқыған. Ш.Құдайбердіұлымен тығыз байланыста болып, оның шығармашылығын жоғары бағалаған. «Алаш» қозғалысы қайраткерлерінің іс-әрекетіне қолдау білдірген.
        
        Сәтбаев Қаныш
(1899-1964)
Сәтбаев Қаныш Имантайұлы (1899-1964) – Қазақстан ... ... ... ... ... ... ғылымының негізін
салушы, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан
Ғылым академиясын ұйымдастырушылардың бірі әрі тұңғыш президенті, КСРО ... ... ... ... ... ... академиясының
құрметті мүшесі, қоғам қайраткері, КСРО Мемлекеттік және ... ... ... ... ... туған. Сауатын ауыл молдасынан
ашқан болашақ ғалым Павлодардағы орыс-қазақ мектебінде, Семей мұғалімдер
семинариясында, Томск технология ... ... ... ... ... семинариясында Ж.Аймауытов, М.Әуезов сынды көрнекті
қайраткерлермен бірге ... ... ... ... ... ... ... бағалаған. «Алаш» қозғалысы қайраткерлерінің іс-
әрекетіне қолдау білдірген.
1920-1941 жылдары Баянауылда халық ... ... ... ... ... мыс ... геологиялық барлау бөлімінің
бастығы, комбинаттың бас ... ... ... 1941-1952 жылдары
КСРО Ғылым академиясы Қазақ бөлімшесінің құрамындағы Геология ... ... КСРО ... ... ... бөлімшесі Төралқасы
төрағасының орынбасары, төрағасы, Қазақстан Ғылым академиясының президенті
болған. 1952 жылы әміршілдік жүйенің тарапынан қысымға ... ... ... КСР ... институтының директоры болып
тағайындалған. 1955 жылы Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... ... дейін осы қызметті атқарған.
1947 жылы Англияға сапар жасаған кеңес парламентарийінің ішіндегі
қазақ ғалымына ... экс ... ... қалжыңдап
«Барлық қазақтар сіз сияқты сұңғақ, батыр тұлғалы ма?» деп сұрапты. Сонда
академик Қ.Сәтбаев «О, жоқ, ... ... ... ... ең ... ... халқым менен де биік» деп жауап беріпті. Осы ... ... дене ... ғана ... ... ... сүйген жүрегінің де
ірі екенін байқауға болады.
Ғалымның негізгі ... ... ... кендер геологиясы мен
Қазақстанның минералды ресурстарына арналған. Жезқазған кенін зерттеу және
Орталық Қазақстанның (Сарыарқаның) ... және ... ... көп еңбек сіңірген. Ол ғылымға формациялық металлогендік анализдің
кешендік әдісін енгізген. 1926-1929 жылдары кені ... өңір ... ... ірі мыс ... ... ... ... Сәтбаевтың
еңбегі өте зор болды. Бұрынғы геологиялық деректерге терең талдау жасап,
бұл кен ауданының кең ... ... ... ... ірі ... екенін дәлелдеген. Минералдық шикізаттарға бай Сарыарқа,
Кенді Алтай және ... да ... ... ... аударып зерттеген. 1927-
1928 жылдары – ... ... ... Спасск аудандары, Қарағанды
тас көмір алабы және ... ... ... ... ... маңызды
еңбектер жариялаған. 1929 жылы Атасу темір-марганец кендерін игерудің
негізінде Қарағанды облысында қара ... ... ... туралы
мәселе көтерген. Жезқазған – Ұлытау ауданында мыстан басқа ... ... ... ... ... ... нәтижесінде маңызды геологиялық
қорытындылар жасаған. Ұлы Отан соғысы жылдарында танк бронын құюға қажет
марганец тапшылығы ... ... ... ... ... өте қысқа
мерзімде Жезді марганец кені барланып, іске қосылған.
Академиктің қолдауымен Алматыда Орта Азия ... ... ... КСР ... және жер ... қорғау министрлігі
құрылған. Қазақстан Ғылым академиясын ұйымдастырып, ондағы бөлімдерді, оған
қарайтын институттарды, ... ... ... ... ... ... ... ісіне үлкен жауапкершілікпен қараған.
Ғылыми ... ... ... ... ... мүддесіне
бағыттап, шаруашылық және мәдени құрылыстың басты мәселелерін ... ... ... ... ... ... мен
Балқаш металлургия зауыттарын, Ертіс-Қарағанды арнасын салу, Маңғыстау,
Мұғалжар, Торғай өңірлерінің табиғи ... ... ... ... ... республикамыздың ірі минералдық шикізат қорларын –
Кенді Алтайды, Қаратау фосфоритін Қостанай мен ...... ... ... т.б. көптеген кен орындарын игеру ... ... ... ... ... ... ... саласында, тарихта
қалдырған еңбектері мол. Ш.Уәлиханов жазып алған ... ... ... ... ... ... татар сөздерінен тазартып,
қазақ тілінің жаңа орфографиясының негізінде ... ... ... ... ... ... этнографиялық мұраларды жинап, «Жезқазған
ауданындағы көне заман ... атты ... ... ... ... ... және ... сынып оқушыларына арналған «Алгебра»
оқулығын дайындаған. 1931 жылы басылған А.Затаевичтің «500 ... ... ... ... Сәтбаев қазақ халқының музыкалық мұрасының ... ... 25 әнді өзі ... орыс ... ... түсініктеме
беріп енгізген.
Қазақстанның қала, ауылдарында Сәтбаев ... ... ... ... ... ... және ... ғалымның ескерткіштері бар. Оның
есімі Қазақстан ... ... ... ... ... бір
қала мен ғаламшарға, еліміздің ең ірі ... оқу орны ... ... ... ... ... құрметіне Жоңғар (Жетісу)
Алатауы жотасындағы ... пен шың, ... ... кен орнынан
табылған «Сәтбаевит» минералы, «Академик Сәтбаев» гладиолиус гүлі аталған.
4 мәрте Ленин, 2-ші дәрежелі Отан ... ... ... ұлттық энциклопедиясы, 7 том
Сәтбаев Қаныш Имантайұлы (1899-1964) – аса көрнекті ... ... ... Қазақ КСР Ғылым академиясын ұйымдастырушы және ... ... ... КСР ... ... ... ... негізін қалаушы. Туған жері – бұрынғы Семей
губерниясының Павлодар ... ... ... ... ... ... ... барлау мамандығы бойынша Томск технологиялық институтының
тау-кен факультетін бітіріп келгеннен кейінгі Қ.Сәтбаевтың бүкіл өмірі
Қазақстанның ... ... және ... ... генеологиясын
зерттеуге арналған. Оның геологиядан басқа ... да, ... да, ... да ... ізі ... жатыр. Екінші дүниежүзілік
соғыс аяқталуға тақағанда, жағдайдың аса қиын ауырлығына қарамастан, ... ... ... ... ... басшы болып, оның ісіне бел
шеше араласуы ұлыларға тән көргендіктің белгісі еді.
Оның қалдырған ғылыми бай мұраларының ... ... ... ... ... ... металлогендік және болжам карталары
жөніндегі еңбектерінің мәні ерекше. ... ірі мыс ... ... ...... осы кеннің жоспарлары түрде кең масшатбтағы барлау
жұмыстарын ұйымдастыруға болатын ірі ... ... ... ... ... еңбегінің нәтижесі. Сондай-ақ ол минералдық шикізатқа бай Сарыарқа,
кенді Алтай, Қарағанды, Қаратау ... ... да ... ... ... олардың кендерінің ... ... ... ... және шығу тегі ... ... ғылыми
қорытындылар жасады, ғылымға формациялық ... ... ... еңгізді. Көптеген тәжірибелі мамандар ... ... ... ... ... ... металлогендік және болжам
қарталары жасалды. Оны өндіріске ендіру ... ... ... ... және ... ... ... жаңа кендері ашылды. Біраз кендерге
бүтіндей жаңа өндірістік баға берілді.
Ол Қарағандыда металлургиялық завод салуда, Қостанай, Алтай ... ... ... ... кендерін және осылар секілді көптеген ірі
нысандарды игеруге, ... ... ... ... ғылыми-
зерттеу институттарының ашылуына тікелей араласып, зор еңбек сіңірді,
Қазақстан ... зор ... ... ... ... ... ... қатысты әлемдік, одақтық, қазақстандық түрлі дәрежедегі
толып ... ... ... ... ... ... ... КСРО және Қазақ КСР Жоғарғы Кеңестерінің ... ... ... КСРО Министлер Кеңесі жанындағы ... ... ... ... ... ... мүшесі. Ол төрт
рет Ленин орденімен, Екінші дәрижелі Отан ... ... ... ... және ... ... ... болған. Оның есімі
институттар мен кенметаллургия комбинаттарына, Қазақстан қалаларының
көшелеріне, мектептер мен ... ... ... ... ... шыңы мен ... ... ванадий кенінің рудасынан табылған ... ... оның ... аталады.
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (1899-1964),
академик, геолог- ғалым.
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев Арқаның сұлу ... ... ... ... ... ... болысының 4-ші ауылында) қазіргі
Павлодар облысының, Баянауыл ауданының ҚИ.Сәтбаев атындағы ... ... 30 ... (12 ... ... ... - өнегелі ауылында
дүниеге келді.
Қаныштың жерлесі әрі досы ... ... ... ... ... бұрынғы қыр қазақтары арасында Сәтбаевтардан көп
оқыған ауыл болған емес. "Қаныштың әкесі Имантай - ... ... ... әр ... ... ... ... кісі болатын..."
"Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің" демекші, табиғатынан ... ... ... өзінің туған ауылындағы орыс - қазақ мектебінде
оқып, 1918 жылы Семей қаласындағы оқытушылар ... ... ... ... жыл ... ... өз ... мұғалімдік қызмет атқарып,
1920-1921 жылдары Баянауыл ... 10-шы ... ... соты ... жылы ... ... Имантайұлы Баянауылға емделуге келген сол
кездегі Сібір өңірінің ірі, мәдени ... ... ... ... ... ... ... болған) Михаил Антонович Усовпен
танысады. Қанышқа М.А.Усов Қазақстанның геологиясы мен тау-кен байлықтары
туралы көптеген ... ... ... ... озғанша ұстаз санаған профессор М.А.Усовтың ықпалымен 1921
жылы Қаныш Имантайұлы Томск технология ... кен ... ... ... ... ... ... студент болған жылдарда профессор М.А.Усов басқарған
палеонтология және тарихи геология кафедрасының оқытушысы болған ... ... ... ... ... ... атты ... былай деп
жазды: "Бұл өзі оқуға жан-тәнімен берілген студент болатын. ... ... ... ол ... ... лекцияларын құмарта тыңдады...
Екінші курстан кейін ол М.А.Усовтың дала жұмыстарына қатысты..."
Институтты бітіргеннен кейін Қ.И..Сәтбаев өзінің туған ... ... ... ... оның ... зерттеуге және туған өлкесінің
минералдық шикізат негізін жасауға арнап, ... ... ... өндіріске енгізуге, республикамызда индустрия ... ... үлес ... ... ... кең ... ... жұмыстарына басшылық жасап,
оларға тікелей қатынасуымен бірге ... ... ... ... жөнінде іргелі ғылыми еңбектер жазды.
1926-1941 жылдары Атбасар, Қарсақпай трестерінде геологиялық бөлімінің
жетекшісі және бас геолог болған Қаныш Имантай ұлы ... ... мыс ... бай ... ... ... бұлжытпай дәлелдеп,
минералды шикізаттарға бай Сарыарқа, Кенді Алтай сияқты ... ... ... ... көп ... ... жарқын көрінісі - ... ... ұлы ... ... Оның халқына мұраға қалдырған
қазынасы - іргесін өзі ... ... ... ... ... Ғылым
академиясы болып табылады.
Қаныш Имантайұлы бұл ғылыми-ұйымдастырушылық жұмысқа 1941 ... Осы жылы КСРО ... ... ... ... ... сайланды.
1943 жылдан филиалдың төрағасы қызметін атқарды. Сол жылы Қ.И.Сәтбаев
геология ғылымындағы үздік ... үшін КСРО ... ... ... ал 1946 жылдан толық мүшесі (академик) болып
сайланды. Ол сол ... ... ... ... республикалары халықтары
өкілдерінен шыққан тұңғыш академик еді.
1946 жылы 1 ... КСРО ... ... Қазақ филиалы негізінде
Қазақ КСР-нің Ғылым академиясы (қазіргі ҚР Ұлттық ғылым ... ... ... аса ... ... ... Академияның түңғыш толық
мүшелері болып 14 адам - ... ... ... т.б. ... ... ... ... президенті ретінде ғылым мен
өндірісті байланыстыруға, ғылыми жетістіктерді өндіріске енгізуге үлкен мән
беріп ... өзі ... ... Ұлттық ғылым академиясының 1946-1952 және 1955-
1964 жылдар аралығында 16 жыл басқарды, ал геологиялық ғылымдар институтына
үш жылдық ... ... ... ... ... ... етті.
Қаныш Имантайұлының пайдалы кендердің болжам карталарын құрастырудың
методологиялық ... ... ... ... үлесі зор.
1958 жылы Қ.И.Сәтбаев бастаған бір топ ғалымдарға Орталық Қазақстанның
кешенді металлогениялық және болжам карталарын ... үшін ... ... Сол ... жылдардың өзінде-ақ кешенді металлогениялық
болжам карталарды өндіріске енгізуге айтарлықтай нәтижелер ... ... ... ... сирек металдардың жаңа кендері ашылды. ... мен руда ... 90%-і ... болжам карталардың негізінде
анықталды.
Қ.И.Сәтбаев сол кездегі Кеңес елінің жоғарғы марапат белгісі ... төрт рет ... ... және Мемлекеттік сыйлықтардың иегері.
Алайда осындай ... ... ... ... жүйе ... ... тәртіпке сенімсіз адам болып та саналған.
1940 жылдың соңы мен 1950 жылдың басында сталиндік ... ... ... ... қарсы басталған үшінші саяси қуғын-сүргін
кезінде Қ.И.Сәтбаев оның құрбандығына шалына ... жылы 31 ... күні ... Кунцево деген орманды аймағына
орналасқан Кремль ауруханасында Қаныш Имантайұлының жүрегі соғуын тоқтатты.
Халқымыздың рухани өміріндегі ... ұлы ... ... ... ... мәңгі сақталмақ. Оның есімі өзі ұзақ жылдар жетекшілік
еткен ҚР Ұлттық ғылым ... ... ... ... ... Семей т.б. қалалардағы көшелерге, кіші планетаға берілген.
Қ.Имантайұлының құрметіне ... ... ... ... пен ... ... кен орны рудаларында табылған ... ... ... ... гүлі аталған.
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев сан қырлы талантын, ақыл ой парасатын туған
халқының ... ... ... ... Оның ... өмір жолы ... ... қоғам қайраткері І.Омаровтың сөзімен айтсақ, "Қаныш қазақ
топырағында туып, халқының сүтін ішіп, ер жетті де, сол ... ... ... көтерді. Өзі де сол шеңберде қалып қойған жоқ, дүние жүзіне
белгілі болды."

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаныш Сәтпаев - алғашқы геолог15 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың өмір баяны3 бет
Академик Ө. А. Байқоңыровтың өмір жолы14 бет
Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)14 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь