Тұкым қуалаушылық. Генетика

I Кіріспе
II Негізгі бөлім

1.1 Тұкым қуалаушылық. Генетика. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.2 Егіздер туралы жалпы мәлімет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.3 Егіздер өмірге жиі келе ме?Оның түрлері қандай? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.4 Монозиготалы және гетерозиготалы егіздер және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.5 Егіздер әдісінің түрлері, психологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
III Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
IV Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
Генетика – ағзалардың тұқым қуалаушылық және өзгергіштікті зеріттейтін ғылым. Тұқым қуалаушылық – ағзалардың ұрпақтан ұрпаққа өздерінің белгілерін (құрылысы, даму, қызметінің ерекшеліктерін) беру қабілеті. Өзгергіштік деп ағзалардың жаңа белгілерді иемдену қабілетін айтамыз. Тұқым қуалаушылықпен өзгергіштік тірі ағзалардың бір-біріне қарама-қарсы, сонымен қатар бір-бірімен тығыз байланысты қасиеттері.
Адамның тұқым қуалаушылық және өзгергіштік қасиетін зерттейтін генетика ғылымының бір саласын антропогенетика деп атайды. Адамның биологиялық пісіп-жетілуі, мінез-құлық қасиеттері тұқым қуалайтын гендердің бақылауында болады. Адамның денесі 500 триллиондай жасушадан тұратын болса, оның әрбір дене жасушасы 46 хромосомадан, ал жыныс жасушаларында 23 хромосома болады. Ұрықтану кезінде жыныс жасушалары (гаметалар) қосылады, соның нәтижесінде жасушада хромосомалардың толық, жиынтығы қалпына келеді. Қазір ғалымдардың болжауы бойынша, адамның генотипінде 26 мыңнан 40 мыңға дейін ген бар. Олардың керінуі сыртқы ортаға, әлеуметтік жағдайға және тәрбиеге тығыз байланысты.
1. Жалпы биология оқулығы. Алматы « Мектеп» 2010 ж. 208-211 б.
2. В.С.Мухина «Близнецы» М. «Просвещение» 1968-1997 жж 50-125б.
3. В.Фридрих «Близнецы» М. «Просвещение» 1984 ж 65-70б.
4. Уикипедия – ашық энциклопедиядан алынған мәліметтер.
        
        Монозиготалы егіздер 
Жоспар:
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
+ Тұкым қуалаушылық. Генетика. ...........................................................................3
+ Егіздер туралы жалпы мәлімет..............................................................................5
+ ... ... жиі келе ... ... ... ... және ... егіздер және олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары.............................................................................................12
+ Егіздер әдісінің түрлері, психологиясы............................................................15
III Қорытынды бөлім.................................................................................................21
IV Пайдаланған әдебиеттер.......................................................................................22
Кіріспе
Генетика - ... ... ... және ... зеріттейтін ғылым. Тұқым қуалаушылық - ағзалардың ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... ... ... ... беру қабілеті. Өзгергіштік деп ағзалардың жаңа белгілерді иемдену қабілетін айтамыз. Тұқым қуалаушылықпен өзгергіштік тірі ағзалардың бір-біріне қарама-қарсы, сонымен қатар ... ... ... ... тұқым қуалаушылық және өзгергіштік қасиетін зерттейтін генетика ғылымының бір ... ... деп ... ... биологиялық пісіп-жетілуі, мінез-құлық қасиеттері тұқым қуалайтын гендердің бақылауында болады. Адамның денесі 500 триллиондай жасушадан тұратын болса, оның әрбір дене ... 46 ... ал ... жасушаларында 23 хромосома болады. Ұрықтану кезінде жыныс жасушалары (гаметалар) қосылады, соның нәтижесінде жасушада ... ... ... ... ... Қазір ғалымдардың болжауы бойынша, адамның генотипінде 26 мыңнан 40 ... ... ген бар. ... ... ... ортаға, әлеуметтік жағдайға және тәрбиеге тығыз байланысты.
+ Генетика.Тұқым қуалаушылық.
Адам генетикасы. ... ... ... және өзгергіштік қасиетін зерттейтін генетика ғылымының бір саласын антропогенетика деп атайды. Адамның биологиялық пісіп жетілуі,мінез-құлық ... ... ... ... ... болады.Адамның денесі 500 триллиондай жасушадан тұратын болса,оның әрбір дене жасушасы 46 хромосомадан,ал жыныс жасушаларында 23 хромосома болады.Ұрықтану ... ... ... (гаметалар) қосылады,соның нәтижесінде жасушада хромосомалардың толық жиынтығы қалпына келеді.Қазір ғалымдардың болжауы ... ... 26 ... 40 ... ... ген бар.Олардың көрінуі сыртқы ортаға,әлеуметтік жағдайға және ... ... ... ... ... тірі организмдерде,оның ішінде адам үшін де бірдей.Адамның көптеген белгілерінің тұқым қуалауы Мендель заңдылықтарына ... ... ... да ... ... ... ... және рецессивті белгілер бар.
Адамдағы доминантты және рецессивті белгілер
Реті
Белгілері
Доминантты
Рецессивті
1
Шашының пішіні
Бұйра
Тура
2
Шашының түсуі
Ерте
Қалыпты
3
Көзінің түсі
Қой көзді
Көк
4
Бойы
Аласа
Қалыпты
5
Саусақтың саны
Алты саусақты
Бес саусақты
6
Резус факторы
Оң
Теріс
7
Қолын меңгеруі
Оңқайлық
Солақайлық
Адамда белгілердің тұқым ... ... - өте ... ... ... ... ... еркін шағылыстырудың мүмкін еместігі, жыныстық жағынан кеш пісіп-жетілуі,ұрпақ ... аз ... және ... санының көп болуы елеулі қиындықтар тудырады. Көрсетілген қиындықтарға қарамастан,адам ... ... ... генеалогиялық,цитогенетикалық,егіздік және биохимиялық әдістерді қолдану барысында үлкен табыстарға жетті.Генеалогиялық шежіре әдісі. Бұл әдіс бойынша адамда болатын ... ... мен ... туыстық қатынастарды, туыстар арасындағы аурулардың бірнеше ұрпақ бойы тұқым қуалау сипатын,оның шыққан тегіне шежіре құрастыру арқылы зерттеп ... ... ... мақсаты - жиналған деректер бойынша шежіре үлгісін құрастыру және оны талдау.ол үшін зерделенетін мәселе бойынша әкесі мен ... ... ... буын бойы ... ... ... негізінде шежірелік сызбанұсқа жасалады. Кейбір белгілер мен қасиеттер кез келген ... ... ... ... ... тұқым қуалап,Мендель заңдарына бағынады.Бұл әдіспен адамның кейбір қабілеттерінің мысалы, музыкаға, шешен сөйлеуге,математикаға бейімділігі жәнет.б. тұқым ... ... ... ... ... ... пробанд деп атайды.
Оның іні-қарындастарын сибстер деп белгілейді. Шежіреде талданатын ... Ата ... Әке ... ... ұрпағы
ІҮ. Балалар ұрпағы
Ү. Немерелер ұрпағы
ҮІ. Шөберелер ұрпағы
ҮІІ. Шөпшектер ұрпағы
Шежіре ... ... - ... кеңестерде тұқым қуалайтын ауруларды алдын ала ескертуге мүмкіндік береді.Оқушылар өз ата-баба
шежіресін айта және жаза білуі қажет.Бұл мектеп қабырғасынан басталуы керек.Өз ... білу ... ... жақындықты,бауырлар арасындағы сүйіспеншілікті,ата-баба,апа-әжелерді есте сақтауға көмектесіп,туыстық некенің болуын азайтады.
-4-
Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен сау немесе ауру адамның кариотипіне (хромосома жиынтығына) ... ... ... ... ... ... ... рет 1956 жылы Дж.Тийо мен А.Леван қалыпты жағдайда адамның дене клеткаларында 22 жұп ... және бір жұп - ... ... ... ... Бұл ... ... тақырыбында айтылғандай ер адамда жыныстық хромосома гетероморфты (ХУ),ал әйел адамда гомоморфты (ХХ) ... ... ... Бұл әдіс арқылы дүниеге келетін сәбидің жынысын анықтауға мүмкіндік алынады. Егер (ХХ) хромосома біріксе қыз ... (ХУ) ... ... ұл бала ... ... Бұл ... қолдану арқылы адамның дене және жыныс клеткаларында пайда болатын хромосомалық өзгерістерді байқауға мүмкіндік туғызады. ... ... ... ... диагностикалық мақсатта қолданады.
Егіздік әдіс.Егіздік әдіс өмірге келген егіздердің түрлерін ,даму ерекшеліктерін зерттейді. Алғаш рет бұл ... адам ... ... ... ... ... болды.Қазір бұл әдісті көптеген генетикалық зерттеулерде кеңінен қолдануда.Егіздік әдісті адамның тұқым қуалаушылық қасиеті мен сыртқы орта жағдайын,белгілердің дамуындағы айырмашылықтарды ... үшін ... ... ... белгілері мен қасиеттері екі фактор генотип пен ортаның өзара әсерінен қалыптасады.Адам бойындағы туа біткен қабілетті дамытып,қалыптастыру үшін оқу мен ... ... бар ... ... ... ... ... әдіс адамның кейбір тұқым қуалайтын ауруларға (шизофрения, эпилепсия,гемофилия және т.б.) бейімділігін алдын ала анықтауға көмектеседі.
1.2 Егіздер ... ... ... ... ... құпия сырларының бірі - егіздер.
Егіз балаларды ... ... ерте ... бері ... барлық уақытта да қызығушылықпен,таң қалушылықпен қараған.Ең алдымен халық ауыз ... әр ... ... миф,ертегі,қиса-жырға,ән,балладаларға қосып айтқан.Бұдан әрі салт-дәстүрде,өнерде, әдеби кітаптардан, поэзиядан көрініс ... ... ... ... бар. Олар егіздер, үшемдер, төртемдер, тағы басқалар... ... бәрі де ... ... ... мұндай оқиғалар ара-тұра кездесіп тұрады. Өмірге бірден екі,үш,төрт нәрестені өмірге алып келген ... бас ... ... ... ... ... бір қозы туса ... бөленетін қазақ емеспіз бе?Жарық дүниенің есігін ашқан әрбір шаранаға қуанамыз. деп шүкіршілік ететін де біздің қазақ.Қуаныштысы,соңғы ... ... ... мен ... саны ... ... саны ... қалған ұлтымыздың санын арттыруда оның маңызы ерекше.Дегенмен осы тұрғыда бір сәт ойланып көрдік пе? ... , ... ... саны ... ... санын да дөп басып айта алмаймыз.Ол туралы нақты деректер жоқтың қасы. Еліміздегі егіздер туралы деректерді ақпарат құралдары арқылы іздестіріп көрдік,қолға ... ... ... ... ... желі ... ... жердегі егіздер мен үшем,төртемдер мәселесін қарастырдық.Біраз бар екен.Ал қазақша мүлдем жоқ. Ұлан байтақ ... ... 16 млн ... тұратын Қазақстан үшін демография мәселесіне селқос қарағандық байқалады.
Реті
Аналардың ұлттарының тобы
Егіз бала туу ... ... 1 ... ... ... жүктіліктен 1 егіз
3
Қаранәсілді Американдықтар
60 жүктіліктен 1 егіз
4
Еуропа елдері
69 жүктіліктен 1 ... ... 1 ... Азиялықтар
125 жүктіліктен 1 егіз
7
Жапония
150 жүктіліктен 1 ... ... 1 ... ... ... ... 70-80 млн егіз ... бар Қазақстан егіздерді өмірге алып келуі жөнінен әлемде алғашқы елулікке ... ... ... 28 ... ... ... ... Африка құрлығындағы Нигерия тұр.Онда әрбір 22 адамға бір егізден келеді екен.
-6-
Жер шарындағы жұрттың төрттен бір бөлігін құрайтын Қытай соңғы орындарды місе ... 250 ... бір ... ... ... 100 ... ұқсас егіздерді қазіргі заманның дамыған ғылыми-техникалық жетістіктерге көшуінде дүниеге әкелу ... ... 60 ... ... ... ... ... 2,5 есеге артқан.Төменгі сызбада әртүрлі ұлт өкілдерінің аналар тобы мен ... туу ... ... (1-сызба)
Шығыс Қазақстан облысы бойынша орталығынан алынған мәліметтер бойынша статистикалық ... ... ... ... ... ... ... егіз
ШҚО.Аякөз ауданы бойынша егіздердің туу жиілігі көрсеткіші
Жылдар
Туылған бала саны
Егіздердің саны
2012 ... ... ... ... ... ... ... - бұл күндері ғылымға ерекше көңіл бөлініп жатқандығын ескеріп егіздердің тұқым қуалау арқылы берілуі,олардың ... даму ... ... байқау және мән-мағынасын ұғыну.Тақырып өзегі қанат жайып,назар аударатындай жағдай.Бұл табиғаттың құпия сырына,жұмбағына ... ... деп ... ... ғылыми ізденіс жұмысына жол тартты. Адам генетикасы мен психологиясы ... ... ... ... ... егіз балалардың үшем,төртем,алтыем т.б. дүниеге келуі қызықтырды.
-7-
Түрлері бірдей,немесе түрлері екі түрлі,жыныстары,мінез бітістері,қызығушылығы кейде бір,кейде әртүрлі болып келуі неге ... ... ... ... мен генге байланысты ма? Осы аталған жағдайларды генетикалық,психологиялық жағынан зерттеу - ғылыми жұмыс тақырыбының негізгі ... ... ... - ... түрлерінің бірдей және әр түрлі болуы, генетикалық және психологиялық дамуындағы ішкі белгілері бойынша айырмашылықтары мен ... ... ... ... Егер ... тән ... пен қасиеттер ұрпақтан-ұрпаққа берілгендігін анықтап,генетикалық жағын,психологиялық жағын анықтаса,онда адам генетикасындағы генеалогиялық әдіс,егіздік әдіс және психология сабақтасып ... ... Адам ... мен ... доминантты және рецесивті белгілері,генеалогиялық,егіздік әдістер.
Зерттеу объектісі - Егіздердің пайда болуы ,түрлері,психо-физиологиялық дамуы және егіз балалар.
Осыған ... ... ... ... ... көздейді:
* Егіздердің түрлерін анықтау;
* Егіздердің психологиялық типтерін анықтау;
* Егіздердің психо-физиологиялық ерекшеліктерін ажырату;
* Психологиялық зерттеулер жүргізу;
* ... әдіс ... ... ... ... ... ... кезең - бастау кезеңі. Адам генетикасы мен ... ... ... оқу,тылсым табиғат сырлары айтылған ақпарат жаңалықтарын тыңдау.
Екінші кезең - ... ... ... ... алу, ... ... және басқа да эксперимент жұмыстарының өткізілу кезеңі.
Үшінші кезең - алдыға қойған міндеттерді орындаудың бастамасы.Табыс нәтижелерін ғылыми жаңалыққа жеткізу ... ... ... ... ... беремін.
-8-
Жұмыстың жаңашылдығы: жұмыстың көрнекілік материалдары қазіргі заман талабына сай,интерактивті тақтамен толық ... ... ... ... ... ... деген кімдер? Бір анадан бір мезгілде екі немесе ... көп ... ... ... деп ... ... жиі келе ... түрлері қандай?
Егіздер өмірге жиі келе ме?
* Егіздер - 85 жүктіліктен 1 - ... ... - 6-7 мың ... 1- ... Төртем т.б.- 54 млн жүктіліктен 1 - еу.
Барлығымызға белгілі ... бір ... ... ... ... ... Бұл овуляция кезінде бірнеше жұмыртқа бір мезетте дамып жетілуінен болады.Адамдарда және жануарлардың кейбір түрлерінде ұрықтану ... бір ғана ... ... ... де,бір ғана бала дүниеге келеді.Кейде жұмыртқаның ұрықтанып,пісіп жетілуінің бастапқы даму кезеңінде зигота екі бөлікке бөлінеді. Бұл құбылыс бір жұмыртқалы - ... ... ... ... ... ... бір зиготадан дамығандықтан гендері ұқсас,түрлері де, жыныстары да бір болады.Екі жұмыртқаның жеке - жеке дамып жетілу құбылысы да ... екі ... - ... ... ... ... Олардың түрлері де,жыныстары да екі түрлі болады.
Егіздердің қандай түрлері бар?
Адамзат ... ... ... ... екі ... ... ... (бір жұмыртқалы егіздер)
* Дизиготалы (екі жұмыртқалы егіздер)
-9-
*
* Бір жұмыртқалы егіздер
* Екі ... ...
*
* Бір ... ... Екі жұмыртқадан дамиды
* Жатырдағы орны бір
* Жатырдағы орны бөлек
* Бір жынысты болады
* Бір және әр ... ... ... ... ... Түрлері әр түрлі болады.
* Қан тобы бірдей
* Қан тобы бірдей және әр түрлі
* Бір жұмыртқалы ... ... ... жағынан - ұқсас,бірдей,пара-пар,тең (идентичный).
* Екі жұмыртқалы егіздер ... ... ... - әр ... ұқсамайды,тең емес (неидентичный).
Монозиготалы және дизиготалы егіздерді зерттейтін ғылым гемеллология деп аталады.
Кей жағдайда ... ... ... салдарынан дене бөліктері мен ішкі ағза мүшелерінің дұрыс дамымай қалуынан монозиготалы сиам егіздері дүнеге келген.Кейбір жағдайда оларды күрделі операциялар жасау ... ... ... ... ... бейімделгендері де бар.Дұрыс дамып жетілмеген егіздерде - екі егіздің біреуі ғана ... ... ... ... ... болатындығы кездеседі.Бұл сиам егіздерінің өмірге келуі сирек жағдай.
Дұрыс дамып жетілмеген егіздерді анықтайтын ғылым тератология деп аталады.Тератология сөзі грек ... ... - ... ... , - ... ... ... білдіреді.Құбыжық балалардың дүниеге келуі бір жұмыртқалы егіздер арасында пайда болған айырмашылықтарға ... ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік жағдайлардың да әсері болады.
-10-
Құбыжық балаларды тудырушы факторлар: ультракүлгін сәулелер,ауыр металл тұздары,токсикалық заттар /арақ,темекі/ жарақат алу. т.б.
Құбыжық балалар түрлері:
* Бір ... ... ... ... ... даму ... ... бөлінбей қалуынан)
* Бірнеше құбыжық егіздерде симметриялы және ассиметриялы егіздер кездеседі. Генетиктердің анықтауы ... 65-85 мың ... ... ... ... ... елімізде Қызылорда облысының Шиелі аймағында 1998-2000 жылдары үш анадан туылғаны белгілі.
Генетиктерді қандай егіздер қызықтырады? Генетиктер үшін бір ... ... ... ... ... Олар ... келе жатқан ағзаға қоршаған ортаның қалай әсер ететіндігін зерттеген.
Қала тұрғыны,барлық жағдайы бар. Ауыл ... ... әсер ... ... - ... ... орта әсерінің нәтижесі.
1875 жылы Ф.Гальтон егіздік әдісті ұсынды. Егіздік әдіс ... ... екі типі ... ... және ... ... әдіс генотип ролін анықтауға көмектеседі және ортаға қатысты белгілердің пайда болуын анықтайды.
Егіздік әдіс бойынша тұқым қуалаушылық ... ... де ... ... ... ... ... жұмыртқалы егіздер
Шизофрения
69%
10%
Эпилепсия
67%
3%
Қант диабеті
65%
18%
Егіз балалардың жеке ағза жүйелерінің құрылымы мен қалыптасуының ерекшеліктері әр ... ... ... ... ... ауыр ... ... қысымы көтеріледі.
Егіздердің жүктілігі бір балаға жүктілік мерзімінен қысқа болады,егіздер көбіне толықтай жетілмей туылады. Босану жағдайы да қиын ... ... ... ... құрбыларымен салыстырғанда баяу болады.Басын ұстауы,отыруы,журе бастауы да баяу қалыптасады.Кішкентайларынан әлсіз болғандықтан, ауруға бейім болады.
Ақыл-ойының дамуы да баяу ... ... де жай ... ... көрсеткіштері де төмен болады.Егіздердің туғандағы салмағы да маңызды рөл атқарады,ең жеңіл егіздің ... ... ... ... сайын біртіндеп дамып отырады.Егіздердің жалғыз баладан айырмашылығы - екі бала психикалық және дене дамуы жағынан бір ... ... ... қарым-қатынаста,бірге дамиды.Бұл керемет әлеуметтік жағдай болып табылады.Егіздердің психикасының дамуына олардың бір-бірімен қарым-қатынасы,қоршаған ортаның егіздерге қарым-қатынасы және ата-анасының қарым-қатынасы әсер ... және ... ... және ... ... мен айырмашылықтары
Дизиготалы егіздерге (ДЗЕ) алғашқы 2 түр тән болса, монозиготалы егіздердің (МЗЕ) өмірге келуі кезінде жоғарыда ... ... 4 түрі ... ... ... тууының жиілігі әр популяцияда түрліше көрінеді, бірақ бұндай алуан түрлілік ДЗЕ-дің туу жиілігі айырмашылығының арқасында пайда болады, ал ... туу ... ... популяцияларда шамамен бірдей қайталанады, яғни
-12-
тұрақты. МЗ немесе ДЗЕ-дің туу жиілігін қарапайым тәсіл арқылы анықтауға болады. МЗЕ ... бір ... ... ДЗЕ-дің бір жынысты не екі жынысты болып туу ... ... Олай ... ДЗЕ-дің туу жиілігі екі жынысты егіздердің туу жиілігі 2 есеге тең болады. Ал ... туу ... ... ... ... ... туу ... шегергенде анықталады.
МЗЕ бір зиготадан дамитындықтан, олар генетикалық тұрғыдан бірдей және фенотиптеріндегі барлық айырмашылықтар тек қана ... ... ... ... ... бір ... ... фактор әсерінен қандай деңгейде өзгеретіндігін анықтау үшін, МЗЕ-дің ұқсастық деңгейін анықтау ... ... ... түсінік кең тараған. Бұл болжам тек туғаннан айырылып, түрлі ортада өскен МЗЕ үшін лайықты. ... көп ... МЗЕ бір ... тәрбиеленгендіктен, қоршаған ортаның әсерін есепке алу үшін ғалымдар ДЗЕ-ді зерттейді. ДЗЕ үшін қоршаған орта МЗЕ-ге де сияқты бірдей әсерін ... ... ... ... ... саны аз ... Олай ... МЗЕ-ге қарағанда ДЗЕ-дің генетикалық шартталған ұқсастық деңгейі төмен болады.
Егіздер әдісін Ф. Гальтон 1865 жылы ... ... оны ары ... ... - Г. Сименс (1924 ж). Сименс зиготалықты зерттеудің сенімді тәсілін (полисимптомды салыстыру ... ... ... Бұл әдіс егіздердің бірқатар параметрлері (психофизиологиялық ерекшеліктер, ақыл-ой көрсеткіштері, темперамент, сезімталдылық деңгейі, реактивтік жылдамдығы т.б.) ... ... не ... деңгейін бағалауға негізделген. Әрбір бөлек тұрған жағдайда егіздердің зиготалылығы туралы айтуға болмайды, алайда сол параметрлердің кешенін пайдалану кезінде бұл әдіс ... ... ... ... ... ... Қала берсе Сименс зерттеу объектісі ретінде тек МЗЕ-ді ғана емес, сонымен қатар ДЗЕ-ді де ... ... ... ... ... ... МЗЕ үшін де, ДЗЕ үшін де қоршаған ортаның теңдігі ... ... бұл ... ... пен ... ... ... Бұл жағдайда егер де қасиет-сапаның өзгергіштігі толығымен ортаға тәуелді болса, онда МЗ және ДЗЕ бұл ... ... 1,0-ге жуық ... ... ішкі ... ие болады. Ал қасиет-сапаның өгергіштігі толығымен генотипке тәуелді болған жағдайда, корреляция коэффициенті МЗЕ тобында 1,0-ге жуық болып, ДЗЕ ... 0,5-ке жуық ... тең ... ... бұл - ... туыстық деңгейі, олардың генотиптерінің ұқсастығы).
-13-
Екіншіден, егіздер мен жалғыз туғандар арасындағы жүйелі айырмашылықтардың жоқ болуы шартталынады. Керісінше ... ... ... нәтижелерін жалпы популяция үшін қолдануға болмайды. Сонымен қатар егіздердің арасында да жүйелі айырмашылықтардың жоқ болуы қажет
МЗЕ және ДЗЕ үшін ... пен орта ... ... ... ... ... емес) түрде әсер етеді:
10287001102995003543300110299500171450064579500354330064579500171450064579500217170064579500685800645795004114800645795004343400742950029718007429500160020074295002286007429500 ... ... ... Генотип ... ... ... ... екінші егіз
Осыдан, МЗЕ және ДЗЕ ... ... ... пен ... орта ... ... даму ... егіздер көп жағдайда тең емес жағдайда болады. Барлық қоректік заттар мен оттегі плацента арқылы ... ... ... ... ал ... 1/3 ... бөлек хорион мен плаценталарға ие. Қалған 1/3 бөлікте (МЗЕ) ортақ хорион мен ... ... келу ... де егіздерге күшті орталық айырмашылықтар тудыруы мүмкін. Бірінші болып тутын егіздің біреуі ... ... ... ... неғұрлым бейім болады. Қала берсе, екінші егіз көп жағдайда ... ... емес ... жасанды босануды қажет етеді.
-14-
Қала берсе, екінші егіз ... келу ... ... көп ... болып, сәйкесінше оттектік ашынуды неғұрлым күшті сезінеді, ал бұл жүйке жүйе дамуына кері әсерін тигізеді.
Егіздер арасындағы қоршаған орта әсерінен болатын ... бір ... ... ... де ... болады.
Осылайша, қоршаған орта жағдайлары МЗЕ мен ДЗЕ-гі зерттелінетін қасиет-сапаларының қалыптасуына әр ... әсер ... ... ... ... ... болып көрінуі мүмкін: жалпы орта ДЗЕ ұқсастығына қарағанда МЗЕ-дің ұқсастық деңгейіне аз әсер етсе, тұқым ... ... де ... ... және ... ... ... түрлері, психологиясы
Егіздер әдісінің түрлері:
 Классикалық егіздер әдісі. Бұл ... ... ... ... МЗЕ мен ДЗЕ ... ... ... ішкі ұқсастық деңгейі анықталады.
 Тексеруші (контрольный) егіздер әдісі. Бұл әдіс ... ... ... Олар көптеген белгілер бойынша ұқсас болғандықтан, параметрлердің басым саны ... ... 2 топ ... ... Егіздердің таңдалған бөлігіне спецификалық әсер етеді де, егіздердің екінші бөлігі тексеруші болып қалады. ... ... ... ... ... бұл ... 1 ... әсер етуші түрлі орта факторларын зерттеуге мүмкіндік ... ... ... Бұл ... егіздерді ұзақ уақыт бойында бақылайды. Дамудағы орта және генетикалық факторларды зерттеу үшін кең ... ... ... Жанұялық және егіздер дәсінің жиынтығы болып табылады. Бұнда ересек егіздер жанұясының мүшелері зерттелінеді. МЗЕ-дің балалары генетикалық конституция арқасында ортақ ... ... ... ... Бірқатар аурулардың тұқым қуалайтын себептерін зерттеуде кең қолданылады.
-15-
 Егіздерді жұп ретінде зерттеу. Ішкі жұптық қатынастардың ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... МЗ және ДЗ ... әрбіреуі үшән орта жағдайларының теңдігі туралы болжамның әділдігін тексеру үшін қосымша тәсіл ретінде пайдаланылады.
 Егіздерді егіз еместермен салыстыру. Егіздер мен егіз ... ... ... ... бағалау үшін қолданылатын қосымша тәсіл.
 Бір-бірінен айырылған егіздер әдісі. Бала кезінен айырылған егіздерді ішкіжұптық тұрғады салыстыру. Егер де МЗЕ ... ... әр ... ... ... ... ... ұқсастығы гендік бірдейлілікпен анықталып, ал айырмашылықтар - орта факторларының әсерімен белгіленеді.
 Бір-бірінен жартылай айырылған егіздер әдісі. ... бір ... бойы ... тұратын МЗ және ДЗЕ-дің ішкіжұптық ұқсастығын салыстыру үшін қолданылады.
Егіздер әдісі және оның түрлері психологиялық мінездемелерге әсер етуші орта мен ... ... үшін ... ... ... ... білдірмейді (бір-бірінен айырылған әгіздер дәісінен басқа). Басқаша айтқанда, егіздер әдісі психогенетика ғылымында бір-біріне туыс, жақын болып ... ... ... ... ... ... ұқсатық-айырмашылық деңгейін анықтап, оны қоршаған орта және тәрбие факторымен салыстырып бағалауда маңызды орын ... орта ... ... ... және ... өзіндік дамуға ұмтылуынан көрінеді.Егіздердің бір-бірімен қарым-қатынасынан олардың өзіндік сана-сезімі дамиды және егіздер арасында қарым-қатынас қалыптасады.Мұндай доминантты ... ... да ... ... де ... ... болуы,егіздердің биологиялық ерекшеліктеріне (бірінші туылуы,туғандағы салмағы,бойы ,жатырдағы орны) және ортаға,мектептегі оқу үлгерімдеріне байланысты болады.
Орыс ғалымы Е.А.Сергиенко жоғарыдағы ... ... ... және ... ... бірдей әсер етпейтіндігін айтады. Монозиготалы егіздердің дамуында - егіздердің рөлін ... ... олар ... ... ... мен ... көп көңіл бөледі.
-16-
Ал,дизиготалы егіздерде туылу кезегіне,бойы мен салмағына қарай қарым-қатынас жасайтындығын айтады. Келесі бір ғалым А.Гезелл егіздерге қоршаған орта ... ... ... ... мен ... ... мен ... өзгеретініне күмән тудырған. Жалпы тәрбие мен тұқым қуалаушылық жеке тұлғаның дамуына,оның даму құрылымының өзгеруіне әсер ... ... ... дизиготалы егіздерде туғанынан аффектілі құрылым өзгерістері белгілі: ... ... ... ... ана жатырында бірге орналасады,өмірге бірге аяқ басады. Біреуінің басшы болу проблемасы кішкене кезінен басталады. Егіздер бір-бірінен мінез бітістері арқылы ажыратылады.Бірі ... ... ... жынысты егіздер өскен сайын өзіндік ерекшеліктерін көрсеткісі келіп, екенін көрсетуге тырысады.Белсенділіктің ... тағы бір ... - ... ... қалу және ... ... болуы.Анасы мұндай балаға көбірек көңіл бөледі,сонда екіншісінде қызғаныш сезімі пайда болады,ол да ... ... ... аударғандығын,еркелеткенін қалайды. Мұндай жағдайларды болдырмас үшін ата-ана егіздерге ... ... ... және ... ... теңдік пен бауырмалдылықты қалыптастыру керек. Сонда егіздер бір-біріне қамқор болады.Күшті егіз анасының ... ... ... әр ... ... егіздерге қарасақ,қыз бала дамуы жағынан ұл баладан басым болады.Қыз бала анасының ... ... ісін ... ұл ... ... және ... күшін көрсетуіне зиян келтіреді.Егіздер дамуындағы қауіпті кезең - ... ... Бұл ... ... ұл бала өзін ... ... келсе, мінез- құлқының өзгеруіне себепші болады.
Егіздердің бір-бірімен ішкі қарым-қатынасына қарай психологиялық типтерін ажыратуға болады:
* >
* >
* >
Бір-бірімен ... ... ... ... ... сезімі маңызды рөл атқарады.Олар бір-бірінен ажырағысыз, барлық жағдайда бірдей көрінгісі келеді,нәтижесінде қоршаған ортада өздерін бір адам деп ... ... ... атын ... ... қарайды,айнадағы өз бейнесін білмейді.Қызығушылықтары да,темперамент-терінде де ұқсастық көбіне монозиготалы егіздерде көрінеді.
-17-
Бұл жағдайда ата-анасы егіздердің (яғни,көшірме) еместігіне назар аудару керектігін есте ... ... және ... ... жеке ... етіп ... ... егіздердің өздерінің жағымды жақтары бар:
* бала өзінің қасында қиын жағдайда және ... ... ... ... ... адам бар екендігіне сенеді.
* достарымен,құрбыларымен түсініспей қалғанда жалғызсырамайды, қасында түсінетін адам бар.
Жағымсыз ... ... екеу ... ... алып ... ... мен беделіне болуы мүмкін;
* оларға бір-бірінен бөлініп,тәуелсіз жұмыс істеуі керек болғанда,әлсіз болып шығуы ... түрі - өте ... ... Олар ... ... түсінеді,сенімді,жанұя шеңберінде ғана қалмайды,басқа құрбыларымен араласады.Олар кез келген жағдайда коллективте де және сыңары жанында болса да,болмаса да өз бетімен өмір сүре ... ... ... алғанда егіздердің өмірі әдеттегіден тыс болып көрінеді, ... екі не одан көп бала ... және дене ... ... бір сатыда тұрады,олар бір-бірімен үнемі байланыста,қарым-қатынаста,бірдей өмірлік тәжірибе алады.Француз зерттеушісі Р.Заззо тереңінен зерттеген ... ... ... жеке басы дамуы мен ақыл-ойын зерттеді. егіздердің дамуындағы ортаңғы себеп ... ... ... сезімдерін,жеке бастылық,когнетивті және әлеуметтік дамуында маңызды рөл атқарады.
Ата-ана тәрбиелей отырып, жанұяда бала психикасының дамуына жағымды әсер ететін эмоциональды жағдай тудырады.Балалар жүре ... ... ... қарым-қатынастың жаңа формасы қалыптасады,өзін-өзі тануға мүмкіндік алады.Туған мезеттен бастап,өмір сабағы басталады,содан адам өмір бойы әр түрлі деңгейдегі және әр ... ... ... ... атты ... егіз ... ... бастап 7-жасқа дейін зерттеген,олардың даму ерекшеліктерін сипаттап жазып ... ... ... жиі ... ... ... бірі - тіл ... кедергі криптофазия - егіздердің өзіндік қарым-қатынас тілі. Тілінің дұрыс дамымай қалуы табиғат кемістігі емес- ... ... ... ... ... Тіл ... артта қалушылық психикалық әрекеттердің дамуына кедергі келтіреді.Сөздік қордың жай толығуы қарым-қатынас аздығына,ұялшақтыққа,қорқақтыққа апарады.
-19-
Егіздердің тілі жай ... қоры аз ... ... ... мектепке бейімделуі кезінде елеулі қиындықтар кездеседі.Мектепте олар тек ата-анасымен ғана емес, басқа балалармен де қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... нашар оқиды,өскен сайын біртіндеп сапалы ілгерілеу байқалады,дизиготалы егіздерде - 13-15 жаста, монозиготалы егіздерде - 16-18 ... ... ... ... баға алу ... ... негізінен тез шаршайды,қабылдауы төмендейді,жалпы жұмыс істеу қабілеті төмен болады. Бұл үлгермеушілікке ... ... В.В. 15 ... ... ... ... ... бойынша (Н.Зырянова) бастауыш кластарда егіздер көптеген пәндерден ... ... ана ... ... ... де ... болады.Бұл біріншіден егіздер мектепке аз дайындықпен келеді,екіншіден
> ерекшеліктеріне байланысты егіздер мектеп талаптарына үлкен қиындықпен ... ... ... ... ... дұрыс дамымауы,егіздердің бір-біріне тәуелділігі оқу үлгерімінің төмендеуіне әкеледі.Бірақ, ескеретін жағдай барлық егіздерде де оқудағы қиыншылықтар бола бермейді,көпшілігі ... ... ... ... кезеңде мектепке қатысты қиындықтар артта қалады,бұл жаста егіздердің ішкі ... ... ... ... өзгеруіне байланысты өзіне және қоршаған ортаға деген көзқарас пайда болады.Әрбір егіз өзін жеке ... деп ... ... ... ... ... бұл жаста бір - біріне тәуелділік қалады,кейде ғана келіспеушілік ... ... ... ... ... ... ... олардың генотиптерінің ұқсас екенін көрсетеді.МЗ егіздерді екі жаққа бөліп жіберген кезде , олар бірін - бірі көп жылдар ... ... де ... ... ... ... айтылады.Бірқатар психологтар оларды бөлмей, бірдей киіндіріп,бірдей сыйлық сыйлап,оларға біртұтас деп ... ... ... ... ... ... болып келеді.Екі жұмыртқалы егіздер бірі-лидер,жауапкершілікті өз моынына ... ... ... ... ... келеді.
-20-
Егіздердің темпераменті мен мінез-құлықтарын мына факторларға байланысты анықталады:
* экстроверсия,энергетика,энтузиазм
* келісімге келушілік
* жауапкершілігі ... ... ... ... тақырыпты зерттей отырып,мен келесі қорытындыға келдім:
Егіздер - бір жүктілік нәтижесінде екі не одан да көп баланың дүниеге келуі. ... ... ... ішкі ... ... психологиялық типтерін ажыратуға болады.
Егіздік жағдайда туғаннан кейінгі егіздердің даму жағдайы маңызды болып табылады. Егіздерге төмендегі мінездеме берілді:
* Егіздердің ... ... мен ... ... ... дамымай қалу салдарынан,физикалық дамуында артта қалушылық байқалады;
* Ата-анасының қарым-қатынасы әсер ... ... ... мен ... ... кезінде кішкентайынан ата-анасының біріне жақын болуы;
* Бір-бірімен үнемі қарым-қатынаста болу егіздердің жеке тұлға ретінде ... ... ... ... ... ... кішкентайынан бір-бірімен өздерін айнада көріп тұрғандай сезінсе,оның өзіндік менінің қалыптасуындағы қиыншылықтарға әкеледі.
* Негізгі көңіл аударатын жағдай егіздер қарым-қатынасындағы мен ... ... ... ... ... ... Алматы > 2010 ж. 208-211 б.
* В.С.Мухина М. ... жж ... ... М. 1984 ж ... ... - ашық ... алынған мәліметтер.
-22-

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұқым қуалаушылық қаиеттердің ағзаларда генетикалық даму жоспары6 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
Адам генетикасы4 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет
Биология пәні бойынша есеп шығарудың жолдары59 бет
Генетика және селекция негіздері лекциялар60 бет
Генетиканың даму тарихы5 бет
Егіздер психогенетикасының зерттеу объектісі жайлы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь