П. Сорокиннің жалпы әлеуметтік теориясы

Белгілі әлеуметтанушы Питирим Сорокин (1889—1968 ж.ж.) - тегі орыс американдық социолог, 40-тан аса кітап, бірнеше жүз мақала жазған ірі ғалым. 1922-ші жылға дейін Ресейде тұрып, кейін Батыс Еуропа елдеріне эмиграцияға кетуге мәжбүр болды. АҚШ-та қызмет ете жүріп, эмпирикалық әлеуметтанудың зерттеу тақырыптары үлкен әлеуметтік мәселелерді қамти алмағанын байқап, оны өткір сынға алдыОның шығармалары әлеуметтанудың дамуының сапалық жаңа кезеңін бастайды. Ол әлеуметтік стратификация, яғни қоғамда топқа, жікке бөліну және әлеуметтік мобильдік (қозғалу, ауысу) мәселелеріне эмпирикалық зерттеу жүргізе отырып, бұларды әлеуметтік ірі мәселелермен, мысалы, қоғамның әлеуметтік құрылымымен тығыз байланыстырды. Одан әрі ол қоғамның жалпы өзгерісін, қозғалысын осы алуан түрлі қоғамды құратын элементтердің атқаратын қызметімен байланыстырып түсіндіруге тырысты. Осындай элементтердің бірі ретінде Сорокин әлеуметтік институттарды алды. Осыған орай ол әлеуметтік институттардың, оның негізгі түрлері: мектептің, бюрократияның, әскердің, мамандандырылған ұйымдардың, шіркеудің, т.б. әлеуметтік мобильдікке қандай әсерлері бар екенін зерттеді.
1. Р. Әбсаттаров, М. Дәкенов Әлеуметтану, Алматы., 2003 ж.
2. Жүсіпова Әлеуметтану негіздері. Алматы., 2004.
3. Әлеуметтану негіздері: Оқу құралы / Ш.Қ. Қарабаев - Алматы:Экономика, 2009.
4. Социология. Оқутық. – Алматы, 2002
5. Қарабаев. Ш.К. Әлеуметтану негіздері
6. Сорокин П.А « Общедоступный учебник социологии ». – Москва. Наука, 1994
7. Современная западная социология: Словарь. М., 1990
8. История теоретической социологий. – М., 1979.
        
        Кіріспе
ХХ ғасырдың басында қоғамды зерттеу жұмысының ішіңде методология мен теория
проблемалары өздерінің лайықты орнын таба ... ... ... ... ... ... зерттеумен біріктіру
идеясын Р. Мертон өзінің "Әлеуметтік теория және әлеуметтік құрылым" деген
еңбегінде өзекті ... бірі етіп ... Оның ... ... ... ғасыры" басталды. Р. Мертонның ... ... ... ... ... ізденістерге қатыстыруға
бағытталды. Теориялық зерттеулерге П. ... ... ... және ... ... да ... етті. Бұл белгілі
әлеуметтанушы ғалым алғашқы маңызды еңбектерін Ресейде, кейін АҚШ-та жазды.
Оның көптеген ... ... ... ... мойындалған еді.
Солардың арасында "Революция әлеуметтануы", "Қазіргі ... ... және ... мобильдік", төрт томдық іргелі шығарма:
"Әлеуметтік және мәдени динамика" және т.б. бар. П. Сорокин әлеуметтануды
теориялық және ... деп ... ... ... ол ... ... аналитикаға, әлеуметтік механикаға, әлеуметтік
генетикаға бөлді. ... ... ... ... ... ... негізгі формаларын зерттейді. Әлеуметтік механиканың (немесе
әлеуметтік ... пәні — ... ... ... ету ... ... айтқанда, адамдардың басқа да күштердің мінез-құлығын
анықтауы, тигізер әсері. Әлеуметтік генетика ... ... ... ... жақтары мен институттарын зерттейді.
Негізгі бөлім
1. П. Сорокиннің жалпы әлеуметтік ... ... ... ... (1889—1968 ж.ж.) - тегі орыс
американдық социолог, 40-тан аса кітап, ... жүз ... ... ірі
ғалым. 1922-ші жылға дейін ... ... ... ... Еуропа елдеріне
эмиграцияға кетуге мәжбүр ... ... ... ете жүріп, эмпирикалық
әлеуметтанудың зерттеу тақырыптары үлкен әлеуметтік ... ... ... оны ... ... ... шығармалары әлеуметтанудың
дамуының сапалық жаңа кезеңін бастайды. Ол әлеуметтік стратификация, яғни
қоғамда топқа, жікке бөліну және ... ... ... ... ... ... жүргізе отырып, бұларды әлеуметтік ірі
мәселелермен, мысалы, қоғамның әлеуметтік құрылымымен тығыз байланыстырды.
Одан әрі ол ... ... ... ... осы ... ... қоғамды
құратын элементтердің атқаратын қызметімен байланыстырып түсіндіруге
тырысты. ... ... бірі ... ... ... ... Осыған орай ол әлеуметтік институттардың, оның ... ... ... ... ... ... т.б. ... мобильдікке қандай әсерлері бар екенін зерттеді.
Сорокин қоғамдық ғылымдардың осы күнге дейін жинағандарының ... ... ... ... ... мәдениетті кең
мағынада ұғындырады, сондықтан бірыңғай тұтастыққа ... ... ... ... ... қырларын үйлестіреді. Орыс
революциясының тәжірибесін қорыту барысында Сорокиннің шығармашылық ... ... ... ... ... ... социологиясының
тәсілнамалық мәселелеріне көп көңіл аударады. ... ... ... да ... ... ... ретінде ұғынылуын
"әлеуметтік" сияқты түсініктерге берілетін мағынаға байланысты ... ... ... ... - ... ... қарапацйым үлгісі
және әлеуметтік талдаудың әмбебапты негізі, өйткені "қоғамдық өмір мен
барлық әлеуметтік ... ... әрі екі не одан көп ... ... ... ... ажыратылады; тағы кері әр түрлі өзара
әрекеттер үдерістерін қиыстырып біз қоғамдық ... ... ... мен футуризмге елігуден бастап дуниежүзілік соғыс ... ... ... ... кез келгенін шығарып
алуымызға мүмкіндігіміз бар."
Әлеуметтану - ... ... ... ... ... не болатын және
тікелей байқауға жарайтын әлеуметтік құбылыстарды, яғни ... ... ... - ... ... ... өмір - ол ... болатын шексіз ұласпалы қимылдар мен ... ... ... ... тарихи үдеріс. Әлеуметтану барлық мәселелерді тұлға-
қоғам-мәдениет құратын айырылмас үш ... ... ... ... ... ... Оның негізгі айналысатын мәселесі тұлғаны қалыптастыратын және
оның басқа тұлғалармен өзара қатынасының сипатын ... ... ... ... ісі болады.
Сорокин әлеуметтанудың құрылымын жасап, оны жалпы және арнаулы деп ... ... ... - мәдени құбылыстардың түрлерінің қасиеттері,
қатынастары мен заңдылықтары жөніндегі теория, ол өзі тағы жалпы ... ... ... ... бөлінеді. Арнаулы әлеуметтануларға
салалық жіктелуді көрсететін теорияларды - ... ауыл ... дін, ... өнер және т.б. айтады. Әлеуметтану жинақтап ... ... ... - ... ... ... деп ... Басқа
қорытындылаушы ғылымдар - экономика, саясаттану, құқықтану - әлеуметтік -
мәдени кеңістіктің бір саласын ... ал ... ... ... ... ... ... зерттейді. Әлеуметтану
арнаулы қоғамдық ғылымдар үшін тірек, тәсілнамалық негіз ... ... ... ірі ... ... дүние жүзіндегі
өзгерістердің болашағын түсіндірді. Оның бұл жөнінде екі тұжырымдамасы
болды. Олардың біріншісі, әлеуметтік-мәдени ... ...... ... біріктіруші) тұрпаты. Бірінші тұжырымдасына қандай да бір
тарихи өзгеріс ... оны ... ... ... ... ... Ал,
мұндағы әрбір мәдени тип бір бүтін ... ... ... ... ... пікірінше, осындай негізгі топтардың үш түрі болады. Олар:
сезімдік, ... ... ... Біріншісінде нақты
дүниені тікелей сезімдер арқылы қабылдау, ... ақыл — ... ... ... ...... ... жорамалдап
сезінудің) басым болуы арқылы іске асырылады. Осылай мәдени ... ... ... және олар ... ... ... ... кезеңіне
тән.
П. Сорокиннің әлеуметтік мәдени тұжырымдамасы ... ... ... ... ... және ... күштерін анықтайды. Одан
әрі олардың диалектикасын анықтаудың әрекеті, талабы болады. Қоғамның
бірігу ... ... ... П. ... өзінің болашаққа
көзқарасын тұжырымдады. 60-жылдары оның бұл тұжырымдамасы ... ... ... ... ... П. Сорокиннің бұл
тұжырымдамасы ... ... ... ... мен ... арасындағы
байланыс-қатынастарды және адамзат қоғамының талап-тілегіне ... ... ... ... ... ... ... түрлері мен саяси
құрылымдағы плюрализм (алуан ... ... жөне ... ... басқа елдермен қарым-қатынастардың, әдіс-тәсіддерін жоспарлау,
т.б. болады. П. Сорокин жалпы адамзат қоғамы ... ... ... өзгеріп отырса да, ол әруақытта бірігу бағытына қарай ... ... П. ... әлеуметтік - саясы және әлеуметтік қызметі
"Әлеуметтану жүйесі" атты туындысында П. Сорокин әлеуметтанудың ... ... ... етіп баяндайды. Оның пікірінше, әлеуметтану
ғылым ретінде жаратылыстану ғылымдарының типі сияқты құрылуы тиіс. 'Табиғат
туралы ... мен ... ... ғылымды" бір-біріне қарама-қарсы
қоюға болмайды. Өйткені басқа ғылымдардың зерттеу ... әр ... ... бұл объектілерді зерттеу әдістері бірдей. Әлеуметтану
дүниені зерттегенде өзгеріссіз, сол ... ... ... Кез ... яғни ... ... және ... да субъективтік нормалар
тұрғысынан қол сұғулар әлеуметтанудан ... ... ... Бұл
тұрғыдан алғанда шындық, қайырымдылық, ... және т.б. сол ... мен ... ... тиіс. Әлеуметтану "объективтік пән"
болуы керек, яғни адамдардың объективтік ... және ... ... өзара әрекеттерін қарастыруы қажет. Әлеуметтану тәжірибелік және
нақты ғылым болғысы ... кез ... ... ... ... ... ... дәлелденбеген құрулардан бас тартуы тиіс.
Бұл тұрғыдан алғанда жақсы жасалған статистикалық диаграмма қандай ... ... ... тұрарлық. Философиялық пайымдаудан
алшақтау — монизм идеясынан да, яғни кез келген құбылысты қайсыбір ... қоса ... да бас ... ... ... Монизмнің орнына П.
Сорокин табанды әлеуметтанулық ... ... ... ... ... және ... деп ... әлеуметтануды ол үш бөлімге: әлеуметтік аналитикаға, әлеуметтік
механикаға, әлеуметтік генетикаға бөлді. ... ... ... құрылымын және оның негізгі формаларын зерттейді. Әлеуметтік
механиканың (немесе әлеуметтік ... пәні — ... ... ету ... басқаша сөзбен айтқанда, адамдардың басқа ... ... ... ... ... Әлеуметтік генетика
әлеуметтік өмірдің дамуын, оның жекелеген жақтары мен ... ... ... дамуы оның ... және ... ... ... етуі ... ... ... да әлеуметтік
генетика әлеуметтік аналитиканы және әлеуметтік механиканы өз құзырына
біріктірген.
Практикалық ... ... пән ... сипатталады. Теориялық
әлеуметтану қалыптастырған заңдарға сүйене ... ол алға ... орай ... мен ... ... күштерді басқаруға көмектесуі
қажет. Практикалық әлеуметтану, түптеп келгенде, әлеуметтік саясат ретінде
де ... ... ол ... ... ... және ... жүйесі" еңбегінде П. Сорокин ең алдымен әлеуметтік ... және ... ... ... ... және ... ... қатар оларда жүріп жатқан әлеуметтік ... ... ... ... етіп ... ... қоғамдық өмір және
барлық әлеуметтік процестер құбылыстарға және екі ... одан да ... ... әрекет процесіне ажырайды. Міне, осы адамдардың әзара
әрекеттері әлеуметтанудың ... ... пәні ... ... Бұл ... әңгіме
индивидтердің мінез-құлқы мен қызметінен ... ... ... ... ... болып отыр. Конттың позитивизмінен
Сорокиннің неопозитивизмінің мәнді ерекшелігі осында. ... ... ... ... ... организм ретінде зерттесе, Сорокиннің
неопозитивтік әлеуметтануының тікелей зерттеу пәні болып екі немесе шағын
топтар деп аталатындарды ... ... ... ... ... Осындай қарапайым өзара әрекеттерден әр түрлі әлеуметтік
процестер қалыптасады. Екі индивидтің озара әрекетін П. ... ... ... ... ... Бір ... психикалық
әсерленушілігі немесе сыртқы әсерлердегі өзгерістер келесі бір индивидтің
әсерленушілігі және сыртқы әсерлер ... ... ... ... ... Сорокин "әлеуметтік клеткалар" деп атаған, сол клеткалардан барлық
қалған жеңіл және күрделі қоғамдық құбылыстар қалыптасады.
П. Сорокин ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік топтарды, олардың құрылымдарын және
өзара ... ... Ол ... ... ... біржақты
және көпжакты критерийлерін ұсынды. Осы ... ... ... бір ғана ... ... тіл, ... ... немесе
көптеген белгілеріне қарай бөлінеді. Коптеген белгілеріне орай таптар,
ұлттар және басқа да ... ... ... біртекті топтар бөлінді.
Сорокин "әлеуметтік координата әдісіне" сай ... ... ... болса дейді, соғұрлым дәлірек оның әлеуметтік ... - ... және оның ... ... оның әлеуметтік жағдайы ашық көріне
бастайды. Сорокиннің ... ... ... таптық анықтамадан
көбірек. Маркс экономикалық белгіге көңіл ... ... көп ... құрылымның көлденең және тігінен болатын топаралық және ... ... ... жан - жақты көрсетеді.
Қоғамның біртекті еместігі, оның ... ... ... ... П. ... әлеуметтік стратификация және әлеуметтік мобильдік
теорияларынан көрініс тапты. Бұл теориялар бойынша бүкіл қоғам әр ...... ... олар өз ... ... деңгейлеріне,
қызмет түрлеріне, саяси көзқарастарға, мәдени бағдарларына және т.б. қарай
өзгешеленеді. ... ... ... ... П. ... саяси және кәсібилікті жатқызған. Оның пікіріне қарағанда,
әлеуметтік ... ... ... және ... ... Ол ... алып отырған қоғамдық еңбек болінісі, мүлік теңсіздігі, түрлі саяси
бағдарлар және тағы басқаларымен объективті түрде қамтамасыз етіледі.
Өзінің ... ... ... ... ... ... ... саяси
көзқарастарын өзгерткен кезде адам әлеуметтік топтың ... ... Бұл ... ... мобильдік деген атқа ие болды. П. Сорокин
әлеуметтік мобильдікті горизонтальды және ... деп ... ... ... ... топтың бірінен келесісіне
өтуін білдіреді, әлеуметтік стратификацияның өзгеріссіз деңгейінде қалған
адам, айталық, село тұрғыны қала тұрғынына ... да, ... оның ... ... ... бұрынғы қалпында қалады. Вертикальды мобильдік деп
адамдардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қоғамның томенгі жігінен жоғарғысына немесе керісінше,
жоғарғы жіктен төменгі ... ... ... ... мобильдіктің
болуының объективтік негізі — ... ... ... ... ... ... ... жіктердің табыстарының әр
түрлі болуы, байлар мен кедейлердің өмір сүру ... әр ... ... орай ... ... ... ... жікке жатады, әдетте басқа
да параметрлер бойынша да сол жікте немесе ... ... ... жіктің өкілдері бірден жоғары саяси және ... ... ... Мүліксіздер, әдетте, азаматтық құқығынан айырылады және
кәсіби иерархияның төменгі жігіне орналасады. ... ... ... ... ... әлеуметтік мобильдікті де әлеуметтік стратификация сияқты
табиғи және сөзсіз болатын құбылыс деп ... ... ... ... негізінде өмір сүреді.
3. Біздің замандағы П. Соркиннің өзекті идеясы
П. Сорокин АҚШ-та жұмыс істей жүріп, ... ... ... үшін және оның кең ... ... қамтудағы
орашолақтығы үшін сынады. Сонымен бірге "әлеуметтік орын ауысу", әлеуметтік
құрылымдар мен жіктер жөнінде ... ... ... ... П.
Сорокин оларды кең әлеуметтік ... ... және ... бұл ... ... ... ... қарауға ұмтылды.
П. Сорокин әлеуметтік мекемелерді әлеуметтік құрылымдардың бірі ... ... да ... жұмысқа мектептің, ... ... және т.б. ... қалай әсер ететіндігіне оның көңіл
аударуы кездейсоқ емес еді. П.Сорокин — ірі әлеуметтанымдық концепциялардың
авторы ретінде белгілі ... ... Осы ... ... ... өзгерістерді түсіндіруге талпынды. Бұлардың бірі — ... ... ... ...... ... (тұтастыққа)
жақындау түрінің концепциясы. Біріншісінің шеңберінде ол тарихи процесті
мәдениеттер типтерінің қозғалысы ретінде қарастырады да, ... ... бір ... деп есептейді. П. Сорокин мұндай негізгі типтердің
үшеуін атап көрсетеді. Олар: ... ... ... ... ... біріншісі шындықты тікелей сезімділікпен қабылдаудың
басымдылығымен сипатталады, екіншісі ... ... ... ... ал ...... ... басымдылығымен
сипатталады. Мөдениеттің бұл түрлерінің әрқайсысы дамуда болады да, ... ... ... ... қоғамымен бірге жасасады.
П. Сорокиннің ... ... ... ... ... болу ... мен ... күштерін және олардың
қоғамдағы диалектикасын талдауға арналған ... ... бірі ... енді, қоғамның тұтастығы туралы теориясына келетін болсақ, ... ... ... ... ... ұмтылды. Бұл теория қоғамдық өмірдің әр
түрлі ұйымдары мен ... ... ... ... және ... ... ... адамзат мүддесіне пайдалануға деген
нақтылы шыңдық түріндегі көзқарастар арасындағы неғұрлым ... ... ... ... ... шынайы жетістіктері жөніндегі бұдан басқа
да айтқандарының бірқатары П. ... ... ... ... ... бұл — меншік пен саяси құрылымның көп ... ... ... ... ынталандыру, жоспарлау тәсілдері және т.б. жөніндегі
мәселелер. Қалай ... де, ... ... қиыншылықтарға ұшыраса да,
баяу болса да интеграция жолымен алға жылжуда.
Әлеуметтанымдық концепциялардың бірі — ... ... ... ... ... Г. ... (1858 —1918) ... болатын.
Мұнда ол қақтығыстарды әлеуметтік процестерді талдаудың өзекті мәселесі
ретіндегі адам қоғамының табиғатына тән ... деп ... ... ... ... ... теориясы Д. Беллдың, К. Боулдингтің, М. ... ... т.б. ... ... одан әрі дамытылды. Бұл
теорияның қолдаушылары әлеуметтік жүйелердің ... ... ... ... ... ... ... құндылығын атап
көрсетеді. Сонымен бірге олар қоғамдық процестің дамуына кедергі келтіретін
қақтығыстарға да ... ... ... ... әлеуметтанушылар тап
күресін де жатқызады. Олар әлеуметтік қактығыстардың себептері ... ... ... ... ... ... психологиялық
механизмнің жетілмеуінде жатыр деп санайды. Бұл ... ең ... ... ... ... ... мүмкін әлеуметтік
қақтығыстардың кеңеюіне жол бермеу керек.
Қорытынды
ХХ ғасырдың соңында П. Сорокиннің өз ... ... ... ... өз ... ... теңдікте болуы – миф, адамзат
қоғамында ешқашан да ақиқатқа айналмайды деген ... ... ... ... ... ... ... деген еңбегінде теңсіздік формасы мен
оның пропорциясы алшақтануы ... ... оның мәні ... ... ... ... ... болған алғашқы қауымдық кезеңнен бастап
ымырашыл ... ... да қас ... теңсіздік белгілері
туындайтынын атап көрсетті. Ғалым ... ... ... ... бұл – “әрбір топты әр түрлі артықшылықтар мен
міндеттеріне ... ... мен жасы ... ... бөлу” (П. Сорокин)
болды. П. Сорокин жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... топтарды, олардың құрылымдарын және
өзара әрекетін зерттейді. Ол әлеуметтік топтарды топтастырудың біржақты
және көпжакты ... ... Осы ... ... әлеуметтік
топтар бір ғана белгісімен, айталық, тіл, территория, жынысы немесе
көптеген ... ... ... ... ... орай ... және ... да күрделі, әсіресе әлеуметтік біртекті топтар бөлінді.
Қолданылған ... ... Р. ... М. ... Әлеуметтану, Алматы., 2003 ж.
2. Жүсіпова Әлеуметтану негіздері. Алматы., 2004.
3. Әлеуметтану негіздері: Оқу ... / Ш.Қ. ... - ... ... ...... ... Қарабаев. Ш.К. Әлеуметтану негіздері
6. Сорокин П.А « Общедоступный ... ... ». – ... ... ... ... западная социология: Словарь. М., 1990
8. История теоретической социологий. – М., 1979.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Ежелгі түркілердің наным-сенімдері10 бет
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту – педагогикалық технология22 бет
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту – педагогикалық технология туралы7 бет
Стратификация және әлеуметтік мобильділік теориясы5 бет
ХХ ғасыр мәдениеті дамуының негізгі тенденциялары9 бет
Қан эритроцит осмостық резистенттілігіне төмен диапазонды сәулелердің әсерін зерттеу62 бет
Қола дәуірі қоныстарындағы құдықтар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь