Қытай тілінің құрылымдық ерекшелігі және оның қазақ тілінен айырмашылығы

Қытай тілі – БҰҰ – ның ресми тілдерінің бірі және дүниедегі ең көп қолданылатын тілдердің бірі. Ол қытай экономикасының қарыштап дамуымен, халық санының жылдан –жылға артуымен тығыз байланысты. Қазақ халқы мен қытай халқы ежелден көрші отырған елдер. Қазақстан тәулсіз ел болып ту көтергеннен кейінгі жаңа тарих тұсында екі ел арасындағы байланыстардың ауқымы кеңейіп, ғылым мен білімге жаңаша көзқарас қалыптасты. Осыған орай екі елдің тілін терең меңгерген аудармашылар мен тілші мамандарды дайындау мақсатында екі тілді салыстыра зерттеу күн тәртібіне қойылды..
Қытай тілі – ең ертедегі тілдердің бірі. Қытай тілі ғалымдары қытай иероглифтерінің пайда болуын біздің жыл санауымыздан бурынгы 14-11 ғасыр молшеріндегі сауыт, сүйек жазуы немесе мыс жазбалар дәуірінен, яғни бұдан 3300 жыл ілгері уақыттан қарастырады. Және оның қазірге дейін басқа ешбір әліпбілерге ұқсамайтын, тен қытай ұлтына ғана тән өзгеше таңбалары (иероглифтері) бар екенін мақтанышпен айтады.
1. Қалибекұлы Т. Қазіргі қытай тілі грамматикасының елеулі өзгешеліктері: //Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті Хабаршысы. Филология сериясы – Алматы, 2003 № 3(6) 45-48б.
2.Қалибекұлы Т. Қазіргі қытай тілінің грамматикасы (синтаксис) – Алматы, 2004 197б.
3.Қазіргі қытай тілі. Пекин 1992ж. 78б.
        
        Қытай тілінің құрылымдық ерекшелігі және оның қазақ тілінен айырмашылығы
Қытай тілі – БҰҰ – ның ... ... бірі және ... ең ... ... ... Ол қытай экономикасының қарыштап дамуымен,
халық санының жылдан –жылға артуымен тығыз байланысты. Қазақ халқы мен
қытай ... ... ... отырған елдер. Қазақстан тәулсіз ел болып ту
көтергеннен кейінгі жаңа тарих тұсында екі ел арасындағы байланыстардың
ауқымы кеңейіп, ғылым мен білімге ... ... ... ... орай
екі елдің тілін терең меңгерген аудармашылар мен тілші мамандарды дайындау
мақсатында екі тілді салыстыра зерттеу күн тәртібіне қойылды..
Қытай тілі – ең ... ... ... ... тілі ... ... пайда болуын біздің жыл санауымыздан бурынгы 14-11 ғасыр
молшеріндегі сауыт, сүйек жазуы немесе мыс жазбалар дәуірінен, яғни бұдан
3300 жыл ... ... ... Және оның ... ... басқа ешбір
әліпбілерге ұқсамайтын, тен қытай ұлтына ғана тән ... ... бар ... ... ... ... ең бастапта сурет тектес, бейнелі иероглифтер болғандықтан
олардың саны да ерекше көп болған. Тарихтан қалған бір-біріне ұқсамайтын
алуан түрлі иероглифтердің жалпы саны ... мың ... ... ... ... Республикасы тіл және жазу комитеті кейінгі кезде
тұрақтандырған, жаппай қолданылатын иероглифтердің ... 7000 деп ... Ал ... ... ... ... 3500 иероглиф деп мәлімет
береді.
Қытай иероглифтерінің құрылымы формалық (пішіндік) және дыбыстық деп екі
болшектен жасалды. ... оның ... да, ... да аса ... ... ... Бұл- ... иероглифтерінің бір тобы бейнелетін
нәрсенің пішініне қарап жасалса, енді бір тобы оның ... ... ... ... Соңдықтан оны сырттай қарап түсіну
аса қиынға соғады.
Қытай иероглифтері алуан түрлі ұсақ-ұсақ сызықтардан турады. ... жеті мың ... ... келгенде Қытай ғалымдары олардың
ортақ сызығы бір иероглифке 10,76 сызықтан тура келетінін ... ... ... ішіндей ең күрделі бір иероглифті мысалға алсақ, ол –
мұрынның бітіп қалуын ... ... ... деп дыбысталып, 36
сызықтан туратынын көрсетті.
Қытайлар өз иероглифтерін жалпы сыртқы түріне қарап «төртбұрыш» жазу деп
атайды. Ал осы ... ... ... оның тағы бір ... ерекшелігі
туындайды. Дүние жүзіндегі біз білетін барлық әліпбилер, ... тек ... ғана ... ... Араб ... оңнан солға қарай, моңғол, тибет
жазулары жоғарыдан төменге қарай жазылып, сол бағыт бойынша оқыады. Ал
қытай ... одан ... ... оңға ... да, ... солға қарай да, жоғарыдан төменге қарай да
оқыла ... ... қай ... ... ... сол бағыт бойынша
оқыла береді.
Қытай тілінің ерекшеліктері:
Қытай тілі мен қазақ тілі екі түрлі тіл мүшелеріне тән ... ...... ...... қасиеттері толып жатыр.
Мұндағы ең басты ерекшелік ең алдымен қытай тілінің фонетикасында.
1. Буын
Қытай тіліндегі әрбір сөз немесе әрбір иероглиф біренсараны болмаса, ... бір ... ... екі ... үш ... ... Қазақ тіліндегі сияқты
бір дауысты, бір дауысыз қатар келіп бір буын болудың орнына екі ... ... ... те бір ... ... ... ... ғалымдарының зерттеуі
бойынша «қазіргі қытай тілінде төрт жузден артық негізгі буындар бар» деп
есептеледі. Қытай тіліндегі буындардың жасалуы шыңму, юнму, тонан қуралады.
Мысалы : ... ... ... ... ... ... ( ... деп аталады. Мысалы ........... Қалған бөлігі юнму
(финали) деп аталады. Мысалы ......................
Қытай ... ... ... ... ... ... басым көбі қатаң
дауыссыздар; ал қазақ тіліндегі дауссыз дыбыстар қатаң, ұяң болып жұп –
жұбымен қосарланып келеді , қытай тілінде ... ... ... шыңмулар лепті – лепсіз болып қосарланып келеді.
2. Тон.
Қытай тіліндей ендігі бір негізгі ерекшелік - әрбір буындардың ... ... ... тілі – ... тіл ... есептеледі. Тон иероглиф
мағынасын анықтаушы ролін атқарады. Бұл арада қытай тілінің көлемінің кең
болуына байланысты қытай мемлекетінің ішінде де бір ... ... ... айту керек . Оның үстіне бұл диалекттер қазақ тілінің немесе басқа
үлттардың диалектіне үқсамайды. Қытайдың ... мен ... ... ... ... түсіне алмайтыны дәлел. Осы
жағдайды ескере отырып, Қытайда 1950 жылы жалпыға бірдей Пекин тілінде
сөйлесуге қаулы жариялады.
Қытайдын ... ... төрт тон бар. Тон ... ... ... ... ... тон); (үшінші тон); (төртінші тон) . ... ... ... ... да ... Яғни тон ... ... Мысалы:
.....................................................
.......... ......... ............. ........... ........ ... ... жұлу ... әке шеше ... ат, ... ... ... ............... ............ .......
Бір қозғалу орындық жүз, милион.
Қытай иероглифі ... ... ... түскен жазбаша таңбасы. Әрбір буынды
иероглиф арқылы таңбалауға ... ... ... ... ... ... , ... мүшесі арасындағы байланыс
морфологиялық өзгеріс арқылы бейнелебейді, сөздер грамматикалық мағына
өзгерісі себебінен тұлғалық ... ... ... ... ... ... зат есім ... мейлі бастауыш,не аңықтауыш, толықтауыш болсын көптелмейді,
септелмейді (көптік, септік жалғаулары ... ... ... ... алсақ бұнда қазақ тіліндегідей келемін, келесің, келеді
дегендей жақтеқ морфологиялық өзгеріске түспейді. Себебі қытай тіліндегі
жақта қосымша ... ... ... ... ... ... білдірмекші
болған уақыт ұғымының ұқсамауынан ешқандай морфологиялық өзгеріс болмайды.
Көптік ... ... ... тек ... ... ... сөздерінің соңында келеді, басқа зат есім соңында
келмейді......................................................
Қазақ тіліндегі зат есімдердің сандық, септік категориясына, етістіктің
қолданылуына, ... ... ... ... зат ... көпше түріне
әдетте –лар, -лер,-дар,-дер,-тар,-тер, қосымшалары жағанады, уақытты
белгілеуде етістік сөздеріне мезгілдік ... лар ... ... ... ... ... ... морфологиялық классификацияда
қытай тілі аналитикалық тіл деп бейнеленген, соңдықтан бұл тілде
морфологиялық ... ... ... ... ... ... құрылымы өзгеше, бейнелеу қуаты күшті, мағынасы жинақы
болады.
Сөз сөйлемдердің формасы емес, қайта ішкі мағыналық тұтастығына баса мән
беріледі. Жай сөйлемдерде ... ... ... мен ... ... ... келеді, жалғаулық өте аз қолданылады, сөйлем ретті логикалы
түзіледі, ерекше стилистикалық қажеттілік тен әдетте суреттеу, баяндау,
себеп-салдар, жол қою шарт ... ... – ақ ... ... білдіретін
сөздер алда, ал баға жинақтау, қорытынды сөздері соңында келеді. Ал қазақ
тілінің сөйлем құрылымдық жүйесі күрделі, ұзын сөйлем ... ... ұзын ... көп, ... көп ... пен көп ... ... тілінде бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, толықтауыш,
толықтырғыш сынды алты сөйлем мүшесі бар. ... орын ... ... ... ... алдында, баяндауыш соңында турады. Толықтауыш
баяндауыштан кейін келеді.
.................................... Сәлеметсіз бе!
.................................... Мен банкке ... ... ... ... сөздердің орын тәртібі төмендегідей
болады.
Бастауыш ( ) + ... ( ... )+ ... ... Мен ... тілін оқимын
................................................. Ол күріш тамақ жейді
................................................. Мен кітапханаға
бармаймын.
.Қытай тіліндегі жақсыз сөйлемдерге бастауышты қосуға мүлде болмайды,
болған кезде бастауыш ... ... ... ... бейнелеу дағдысына
сәйкес келмейді. Мысалы:
1. Шылым шегуге болмайды ........................................
2. Жаңбыр жауды
................................................................
3. Сабақ
басталды..................................................................
4. Рұқсатсыз кіруге болмайды
............................................................................
...
Жақсыз сөйлем қытай тілінде өте кең ... ... бұл да ... ... ... ерекшеліктерінің бірі.
Осы жоғары айтылғандар қытай тілі туралы ... ... шолу ... тілі дүние жузіндегі адам баласының төрттен бірі үйреніп, түсініп,
сөйлеп ... ... ... тілде сөйлеп отырған бір миллиардтан артық қытай баласының анатомиялық
жақтан ешқандай артықшылығы жоқ. ... ... ... ... орыстар,
қытайлар басқа ұлттардың кейбір дыбыстарын дұрыстап айтуға тілдері
келмейді. Мысалы: орыстар біздің қ,ж,ң, ... ... ... ... қытайлар да біздің көп дыбыстарымызды, мысалы «р» дыбысына мүлде
тілі келмейді. Ал қазақ тілі бәріне де ... ... ... ... ғана айтып, соған жетер жолдағы қиындықтарды
жасыруға болмайды. Себебі сәттілік пен сәтсіздік, қолайлылық пен қиындық
сынды әр қандай істің екі жағы ... ... ... ... ... үлкен талап, қажыр – қайрат қажет екенін ұмытпау керек.
Пайдаланған әдебиеттер:
1. Қалибекұлы Т. Қазіргі қытай тілі грамматикасының елеулі өзгешеліктері:
//Абай атындағы ... ... ... ... ... – Алматы, 2003 № 3(6) 45-48б.
2.Қалибекұлы Т. Қазіргі қытай тілінің грамматикасы (синтаксис) – Алматы,
2004 197б.
3.Қазіргі қытай тілі. Пекин 1992ж. 78б.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазiргi дүние жүзiнiң этникалық мiнездемесi17 бет
Біртұтас Алаш идеясы және Шығыс Түркістан ұлт-азаттық қозғалысы8 бет
Жаңажол мұнай газ кешенінің секциясындағы мұнайды термохимиялық сусыздандыру процесінің автоматтандырылуын жобалау16 бет
Корей мақал-мәтелдерін аударудың ұқсастықтары мен айырмашылықтары91 бет
Социалогия ғылымы13 бет
Табиғи зілзалалар3 бет
Экономикалық теория пәнінің алғашқы шығуы және құрылымдық компоненттері7 бет
Валюталық бағамдар өзгерісінің әсерінің есебі23 бет
Дін түсінігі3 бет
Жетексіз сепараторлар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь