Әз Тәуке Хан (1626-1718)

Әз-Тәуке хан немесе Мұхамед Батырхан деп те аталады, Салқам Жәңгір атанған Жәңгір ханның ұлы. Тәуке хан тұсында Қазақ хандығы саяси жағынан нығайған және бір орталыққа бағынған үлкен мемлекет болды. Оны Тәуке ханның үш жүзге және Қырғыз бен Қарақалпаққа билігі жүргенінен де көреміз. Оны Тәке хан тұсында Сыр бойында Қазақтың 32 қаласы болғанынан да көріге болады. Қысқы Ордасын Тәуке Хан Түркістан қаласына орналастырды. Жазғы Ордасы қазіргі Астана қаласына таяу жерде, қазіргі Астанадан 10 шақырым жерде болған. Халық зердесінде қалған аңыздар бойынша да Тәуке хан билік жүргізген заман ең бір өркендеген алтын ғасыр ретінде қалды. Тәуке ханның билік құру кезеңі 1780-1718 жылдар. Яғни, қазақ даласында отыз жылға жуық хандық билік құрған.
Тәуке ханның басты еңбегі – Қазақ хандығының ішкі саяси ахуалын оңалту жолындағы еңбегі. Ол өзіне дейінгі «Есім ханның ескі жолы», «Хақназардың хақ жолы», «Қасым ханның қасқа жолы» деп аталған әдет ғұрып нормаларына сүйене отырып, «Тәукенің Жеті Жарғысы» аталған заңдар жинағын қабылдаған.
        
        Әз Тәуке хан.
(1626-1718)
Әз-Тәуке хан немесе Мұхамед Батырхан деп те аталады, Салқам Жәңгір
атанған Жәңгір ханның ұлы. Тәуке хан ... ... ... ... ... және бір ... ... үлкен мемлекет болды. Оны Тәуке ханның
үш жүзге және Қырғыз бен Қарақалпаққа билігі жүргенінен де ... ... хан ... Сыр ... ... 32 ... болғанынан да көріге
болады. Қысқы Ордасын Тәуке Хан Түркістан ... ... ... ... ... ... таяу жерде, қазіргі Астанадан 10 ... ... ... ... ... ... ... да Тәуке хан билік
жүргізген заман ең бір ... ... ... ... ... ... ... құру кезеңі 1780-1718 жылдар. Яғни, қазақ даласында отыз ... ... ... ... ... басты еңбегі – Қазақ хандығының ішкі саяси ахуалын оңалту
жолындағы еңбегі. Ол өзіне ... ... ... ескі ... ... ... ... ханның қасқа жолы» деп аталған әдет ғұрып нормаларына
сүйене отырып, ... Жеті ... ... ... жинағын қабылдаған.
Ал хандықты билеуде негізінен әр жүздің билеріне арқа ... ... ... мен ... ... ... орнына қазақтың өзінен
шыққан данагөй ақсақалдарға арқа сүйеді. Соның ішінде «Әз-Тәукенің бес биі»
атанған бес данышпанның атақ-даңқы ... ... Ұлы ...... Төле ... Жүзде – Қаз дауысты Қазыбек, Кіші жүзде Алшын Әйтеке би ...... би мен ... ... ... ел ... ісіне
араласып, халықтың сөзін жеткізіп отырды. Тарих дерегі де сол ... ... Ұлы жүз ... ... Орта жүз ... Қазыбек, Кіші
жүз Байбекұлы Әйтеке, қырғыз Қарашораұлы Көкім, ... ... ... ... ... халықтың ішінен уақыттың өзі екшеп шығарған, даналық
сөзімен, әділетті ісімен, қара қылды қақ ... тура ... ... ... ... ... атақты билердің болғанын айтады.
Сонымен қатар ол сыртқы жағдайды да тұрақты ұстай білді. 1678 жылы ол
Бұхар хандығынан ... ... ... жылдар аралығында Тәуке
Ресейге бес рет елшілік аттандырып, көршілік, достық қарым қатынасты сақтау
туралы бітімдер жасасқан. ... ... оның 1994 ... Қазан айында
жаздырған хаты бізге дейін сақталған. Бұл ... ... ... терезесі тең мемлеет болғанын көре аламыз.
Тәуке ханның заманында оның саясатына сәкес тыныштық пен бейбітшілік
орнады, дегенмен жаугершілік ... ел ... күн ... ... ... қолбасшылық дарыны мен батырлығын да таныта білді. 1689 және ... ... ... ... ... ... 1711, ... жылдардағы жоңғарлардың қазақ даласына үш рет баса ... ... ... ... ол кісі ... ... Батырхан атағына ие
болған.
Соның ішінде Тәуке хан ... ... күні ... ... ... дана ақыл иесі ... де сипатталады. Соған орай ол кісінің
есіміне Әз (данышпан) ... ... ... деп ... ... «Әз»
атағын иемденген Қазақта тек екі хан болған - Әз-Жәнібек және ... ... ... Әз-Жәнібек Алтын Орданың ханы болса, Әз-Тәуке Қазақ
Ордасының ханы.
Жәңгірұлы Тәуке хан (1626-1718) – ... ... ... ... ... ... ... – қалмақтың хошоуыт тайпасының ... ... ... ... ... ... ... билік тізгінін қолға
алған кезде (1680ж.) Тәуке ел ағасы жасына ... ақыл ... ... ... мол ... жинақтаған білікті жан болатын. Сондықтан ... ... ... әке ісін алға жалғап, оның саясатын жүргізгенімен, оны
жүзеге асыруға келгенде бұрынғы ... ... ... жаңа ... ... өзге қазақ хандарынан ерекшелеп, оның шын мәнінде көреген
басшы, ... ... ... ... ... де осы ... ... Бұл ретте ол ұлы бабасы Қасым ханға қарай бейімделеді.
Тәуке ханның елі үшін ... ерен ... екі ... ... ... Бірі – ... іргесін аман сақтауда сыртқы саясатты білгірлікпен
жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел аудырмағаны. Екіншісі – ... ... ... ... ... орнатуы. Ол төңірегіне топтан
торай шалдырмайтын, ... ... ... жіп ... бір ауыз ... ... - өргізетін, беделімен елдің бірлік-берекесін кіргізетін
ақыл иелерін жинап, ... ... ... ... ... ... ... Осындай алыптардың замана тынысын тамыршыдай тап басып
танып, ... ... ... ... бірлік – берекесін кетірер ішкі дау ... ...... ... елді ынтымақта ұстау ... ... бір ... ... ... ... ... Қазақ хандығының
жағдайы күрт жақсарып, сыртқа ... ... Жұрт ерді ел ... ... ... ел ... мереке екенін көрді. Сол себепті де Тәуке хан ел
билеген кез - халық есінде « қой ... ... ... ... заман болып қалды.
Бірақ, бұл, әрине ол кезде ешқандай шапқыншылық болған жоқ, бірыңғай
бейбіт күн ... ... ... ... ... ... алаңсыз ғұмыр кешті
дегенді білдірмесе керек. Керісінше, Тәукенің кезінде қалмақтармен ... ... ... жоқ. ... 1681 жылғы қалмақтың қоңтайшысы Галдан
Бошоктудың қалың қолмен Шу өзенінің ... ... ... ... басталған шабуылдар легі кейін оның немересі Цеван ... ... ... ... де толастаған емес. Ұсақ қақтығыстарды есептемегеннің
өзінде 1711-1712, 1714, 1717 ... ... пен ... ... ірі
соғыстардың болғаны белгілі. Бұл арада мәселе елдің өз ... ... ... ... ырыс ... - ... берік қағылып,
ағайынаралық алауыздықтың жойылуында, осыған ... ... ел ... ... ... жоғары көтеруінде. Сондықтан тарихшылар
Тәукені «Қазақ ордасының Ликургі» деп бағалайды. «Ликург» деген бір ... ... көне ... ... ... болған, сондықтан ақылды,
көреген қайраткерлердің бәрін Еуропалық ... ... деп ... ... Тәуке ханды бұлай сипаттаған кейінгі зерттеуші Еуропалық
ғалымдар.
Тәуке ханның тұсында тұрақты ... ... хан ... ... ... ... жыл сайын үш жүздің ... ... ... ... ... ... ... атпен енген Тәуке ханның ... ... ... дейінгі қолданылып келген әдеттегі құқық
нормаларының бір жүйеге келтіріліп, толықтырылған нұсқасы деп қабылдайды.
XVІІІ ... Есіл ... ... ... ... жағасындағы
Күйгенжарда (Астана қаласынан 10 шақырым жерде) атақты Салқам Жәңгірдің
баласы Әз Тәуке ханның ордасы ... ... ... ... ... Түркістанды уақытша амалсыз қалдыруға мәжбүрледі. Сарыарқаның
айтулы сайыпқырандары мен сайраған әділетті билері қанжығалы қарт Бөгенбай,
қаракерей ... ... ... ... ... ... қаз ... Қазыбек би, Бұқар жыраулармен ел тағдыры мен ... ... ... ... қолайлы жер еді.
Қан кешуде болашағын болжағыш көреген, кемел ойлы Әз ... хан ... ... Төле би, алшын Әйтеке би, қаз ... ... ... қазақ елінің құқықтық-конституциялық құжаты ... ... ... ... ... ... ханы Қоқан мен Бұқараның үздік шебер
құрылысшыларын ... ... ... хан ... ... ... ... жерінде
қала соққан дейтін аңыз бар. (Ақмола округінің ең ... аға ... ... ... ... ... ханның тікелей ұрпағы).
Туған елінің ой-тілегінен шыққан Тәуке ұрпақтарының бірі Абылай еді. Ол осы
ата жолынмен ... ... жыл ... төрінде отырып қуатты мемлекет
құрды.
Тәуке хан билік басында өте ұзақ, әбден қартайып, жасы ... ... ... 1718 жылы өз ... ... ... материал
Сабақ жоспары
Пәні: Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы
Класы: 7 “Б”
Пән мұғалімі: Қалиева Мунира
Сабақтың ... § 44. ... хан ... қазақ хандығы.
Сабақтың мақсаты:
Білімділігі: Тәуке ханның қазақ хандығындағы асқынған ішкі феодалдық талас
– тартыс пен ... ... бір ... бағынған Қазақ хандығын
құруға күш салғанын, осы жолда хандық билікті нығайтуға бағытталған ... ... ... баяндап жеткізу.
Тәрбиелік: Тәуке ханның қазақ халқын біріктіру, сыртқы жауға бірлесіп қарсы
тұру, сөйтіп Отанды, елді, туған жерді ... күш ... ... ... ел бірлігін, тәртіпті сақтап, қылмысқа тиім салуы негізінде
оқушыларды Отан ... ата – ... ... ... тәрбиелеу;
Дамытушылық: Тәуке ханның елдің тұтастығын сақтау жолындағы ... ... жас ... ... үлгі - ... ... ... ету;
Қосымша деректі материалдармен, фактілермен таныстыру арқылы оқушылардың ой
- өрісін дамыту.
Сабақтың типі: Жаңа материалды меңгерту
Сабақтың түрі: Дамытушылық
Сабақтың ... ...... ... ... ... “XV – XVII ғ Қазақ хандығы” картасы, электронды оқулық,
деңгейлік тапсырмалар, т.б
Пәнаралық байланыс: ... ... ... ... І. ... ... ... сабақты талдап – талқылау, жаңа сабақпен
байланыстыру.
2.1 Ой қозғау әдісі
2.2 ... ... ... ... ... ... ... Электронды оқулықпен жұмыс
1. Билеушілер. Тәуке хан “Жеті жарғы”
2. Билер. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би.
3. ... тілі мен ... ... электронды оқулығымен жұмыс.
ІІІ. Жаңа сабақты пысықтау, бекіту.
1. ... ... ... 10 ... ... беру.
2. Тест сұрақтары: 20 сұрақ.
3. Билер. Жай деңгей № 5
Орта деңгей № 1, № ... ...... ... ... оқулықтан:1. Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының
І – топ Ішкі жағдайы
ІІ – топ Сыртқы жағдайы.
2. Қазақтардың жоңғарлармен күресін оқып ... ... ... Үйге ... ... хан ... Қазақ хандығы”
“Жеті жарғы” заңдар жинағы туралы Рефераттар
«...,» - деген екен билері» тақырыбы бойынша мәліметтер іздеу.
Өз ой толғанысы мен Эссе ... ... Бұл ... материал 17 мектептің
http://www.170mektep.freenet.kz/akpar.html сайтынан алынды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәуке хан4 бет
Әз Тәуке хан5 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Банктердегі тәуекелдерді басқаруды ұйымдастыру және тәукелді бағалау әдістері50 бет
Жеті жарғы. Тәуке Ханның далалық конституциясы3 бет
Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты12 бет
Таукент қалашығының экологиялық жағдайы10 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы4 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығының көрші елдермен қарым-қатынасы46 бет
Тәуке ханның «Жеті жарғысы»9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь