Әл-фараби және оның ғылми-философиялық еңбектері

1. КІРІСПЕ
2.ФАРАБИ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҒЫЛМИ.ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЕҢБЕКТЕРІ
3.ФАРАБИ ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ШЫҒУЫ ТУРАЛЫ
4. ФАРАБИДІҢ ҒЫЛЫМ ЖАСАУ ӘДІСІ.
5. ҚОРЫТЫНДЫ
6. ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Өмірімізді даму барысын дұрыс түсініп, ғылымның бүгінгі мен ертеңін танып, бағдарлап отыруда ғылым тарихы маңызды орын алады. Адамзаттың жинақталған материалдық байлықтары қандай ұшан-теңіз болса, оның рухани байлыфғының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі баршаға бірдей ортақ қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу – кейінгі ұрпақтың абыройлы міндеті.
Осы кездегі өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға талай елдің, талай ұрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда адамзат білімінің молайып, ақыл-парасатының жетілуіне орасан зор еңбек сіңірген ғұламалардың бірі – Қазақстан топырағынан шыққан данышпан перзент Әбунасыр Фараби (870-950) болды.
1. Көбесов, Ауданбек «Әл-Фараби», Алматы, «Қазақстан», 1971ж
2. Жарықбаев Қ. «Жалпы психология», Алматы, 1993ж
3. Елікбаев Н. «Ұлттық психология», Алматы, 1992ж
        
        КІРІСПЕ
Өмірімізді даму барысын дұрыс түсініп, ғылымның бүгінгі мен ертеңін
танып, бағдарлап отыруда ғылым тарихы маңызды орын ... ... ... ... ... ... болса, оның рухани
байлыфғының қоры да сондай көп. ... бәрі ... ... ... ... ... мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа
жеткізу – кейінгі ... ... ... ... өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға
талай елдің, талай ұрпақтың ... ... ... Орта ... ... ... ақыл-парасатының жетілуіне орасан зор еңбек
сіңірген ғұламалардың бірі – Қазақстан топырағынан шыққан данышпан перзент
Әбунасыр ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... аса ірі бес-алты ... ... ... ... ... философы – А.К.) айтуынша Фараби
еңбектерінің орта ғасырлардағы еврей ... ... үшін ... маңызы
болса керек. Оның үстіне бір топ ... орта ... ... ... осы ... ... ағартушылардың (француз ағартушылары – А. К.)
еңбектеріне ... және олар ... ... ... авторлар арқылы
жанама түрде әсер етті.
Фарабидің философияға және басқа ғылымдарға қосқан жаңалықтары жайлы
жан-жақты ... ... ... Рас, бұл ... ... жекелеген
зерттеулер жуып-шайды. Дегенмен, бұл істе жүйелі ... ... ... кемшіліктерді жоюға қолқабыс тигізу мақсатымен осы библиографияны
жазып, ғылми ... ... ... ... отырмыз...
Әрине, американ профессорының кітабында артық-кем айтылған пікірлер
болуы мүмкін. Дегенмен, ол келтірген мәліметтер Фараби ... ... ... ... ... да айтарлықтай еңбек сіңірген
отырғанының айғағы болса керек. Бұл, сайып келгенде, ... ... оның ... күні ... ... өте ... екенінің тағы
бір дәлелі ... ... ... ... ... ғалымдарының да еңбек сіңіргенін
айтуымыз керек. Морис Штейншнейдер, Фридрих Диетеричи, Генрих Зутер, ... ... ... ... ... үлес ... ... Диетеричи «Әл-Фарабидің философиялық тарктаттары» деп
аталатын жинақты жарыққа шығарған (1883-1904 ... Бұл ... ... ... шығармаларының арабша тексткрі мен олардың
неміс тіліне аудармасы енген. Карл ... ... ... ... ... ... деп ... көп томды библиографиялық
еңбегінде Фарабиге үлкен орын берген.
Есімі дүние жүзіне мәлім болып, ғылыми және ... ... ... ... ... өтіп келе ... ардагер азаматтар
тарихта аса көп емес. Тарих жазбасында, халықтың рухани ... ... ... ... ғана ... ұялап қоныс тебеді.
Мың жылдан артық уақыт өтсе де, аты ... ... ... мезгілдің қатыгез санынан мүдірмей өткен, сол адамзат ұлдарының,
тарих перзенттерінің бірі Әбунасыр Фараби.
Фараби өлерінің алдында Египетке ... ... Ол ... ...... да ... ... мағлұмат бойынша сол тұстағы Бұхардың
әмірі Мансұр ибн Нұхтың өтінуібойынша «Екінші тәлім» атты ... ... ... ... ... осы оқиғаға байланысты алған дейді. Фараби
хиджра есебі бойынша 339 жылы ... ... ... ... ... ибн Халлаканның айтуынша Дамаскінің «Баб ас-сағир» ... ... ... , ... ізін ... мен ғылымның
барлық тараулары бойынща қалам тартып аса ірі ... ... ... ... салалары бойынша 150-ге тарта ірілі-ұсақты ... ... ... ... ғылымын көп зерттеген. Оның философиялық
еңбектерінің ... ... грек ... ... ... ... арналған. Фараби Аристотельдің «Категориялар»,
«Метафизика», «Герменевтика», «Риторика», «Поэтика», ... және ... т.б. ... философиялық және логикалық ... ... ... материолистік идеяларын дамыта отырып, өз
тарапынан да ... ... ... қала ... ... түп мазмұны», «Ғылымдардың шығуы», «Бақытқа жету» сияқты
көптеген сындарлы философиялық ... ... Бұл ... ло ... мемлекет, адамдардың қарым-қатынастары, т.б. туралы заманнан ... ... ... ... ... ... ... көптеген философиялық ... ... ... ... негізгі ұғымдарының шығуы жайлы
әңгіме болады. Бұл ... ... ... әйгілі шығармаларының бірі
«Ғылымдардың шығуы туралы» деп аталатын трактатын ... Бұл ... ... сақталмаса да латын тіліндегі аудармасы сақталған. ... ... ... А. И. ... ... ... С. Н. Григорьянның «Из
истории философии Средней Азии и Ирана» деп аталатын 1960 жылы Москвада
шыққан ... ... Осы ... ... М. Ө. Исқаков мұны
қазақ тіліне аударып, 1967 жылы С. Н. ... ... ... мен ... ... ... атты ... келтірген.
Мұнан кейін Фараби бүкіл ғылымдардың субстанция мен акциденциядан
қалай шыққанын және қалай өздігінше дами акциденциядан дами ... ... сан ... ...... қалай шығу
себебін былай түсіндіреді: «Бірлердің жиыны болып табылатын сан ... көп ... ... ... ... және әр ... тұратындықтан пайда болды. Субстанция табиғатында шексіз
бөліне алатындықтан сан да ... көп бола ... Сан ... ... бір ... басқа бөліктеріне көбейту, оларды бір-
біріне бөлу ... ... ... ... ... ... ... түбір табуға болатын бөліктерден түбір табу туралы, олардан
қатыстар құру ... ... ... ғылым. Бұдан санның дүниеге қалай
келгендігі, қайдан ... ... ... ... мүмкіндіктен
шындыққа, жоқтан барға көшіп болмысқа ... ... ... ... кемеңгерлері бұл ғылымды арифметика деп атайды.
Фараби геометрияның шығу себебін былай түсіндіред: «Мен айтамын, біз
көрсеткендей, субстанция көп бөлікке бөлінгеннен кейін, оның ... ... бір ... атағы беріліп, бір ретпен орналастырылды. Осылай
дөңгелек фигуралар, ұшбұрыштар, төртбұрыштар т.б. фигуралар ... ... ... көп болғансыз субстанция бөліктері де, яғни фигуралар да
шексіз көп болады. Осылай ... ... сай ... ... ... ... пайда болды. Бұл ғылым арқылы фигураларды ... ... ... ... ... қай фигура қайсысына ұқсас екенін
тағы ... ... біле ... Бұл ... грек кемеңгерлері геометрия
деп атаған.
Одан кейінгі, екінші ғылым – ... Ол ... ... ... келтіру жолдарын және ... ... ... ... ... салдарларды баяндайтын сөздер
мен нақылдарды құрастыру жолдарын үйретеді.
Үшінші ғылым – логика. Ол ... ... ... ... ... ... ... шығару үшін жүйелі етіп
құру жолдарын үйретеді.
Төртінші ...... Ол ... ... мен мен жүйесіне
қарай, яғни шамалары мен ... ... ... төрттен,
алтыдан, сегізден орналастыру жолдарын үйретеді. Бұл ... – ойды ... ... ... және осы ... ... өте-мөте лайықты
сандар.
ФАРАБИДІҢ ҒЫЛЫМ ЖАСАУ ӘДІСІ
«Ғылымның көзін білмей, өзін білмейсің» деп бекер ... ... ... та, ... ... оның түп көзі ... созылған
халықтың практикасына, қоғамның мұқтаждығын өтеу жөніндегі күрес-әрекетіне
тіреледі. Астрономия, ... ... ... аса көне ғылымдар
тарихы осыны растайды.
«Геометрия мен арифметикадан ... ... ... соң ... деп музыкаға негіз болатын ғылымдардың алыну ретін белгілеп береді.
Осыған сәйкес ... ең ... ... ... акустика саласы
жөнінде көп мағлұматтар ... Бұл ... ол ... ... ... қолдану мәселесін де дұрыс шешкен. Фарабидің
пікірінше музыкалық ... ... ... ... шамаларға
тікелей тәуелді, яғни ло қазіргі математика тілімен айтсақ, көп ... ... ... бұл тәуелділіктер сан арқылы, сандардың қатынастары
арқылы ... ... ... математикалық теориясын жасау
барысында ... ... ... ... ... теориясы,
комбинаторлық анализ, функционалдық тәуелділіктер және оны кескіндеу,
аксиоматика сияқты математиканың ... ... ... төл ... ... ... бүтіндей дерлік белгісіз
болып отырғанын ескеріп, біз оның ғылым мен өнер ... ... ... ... ... ана ... сөйлетуге көп көңіл
бөлдік. Бұл ұлы ... ... ... ... ... баяндау
жүйесін ғана емес, сол замандағы рухани мәдениеттің ерекшеліктерін дұрыс
аңғаруға, ... ... ... деп ... тізімі:
1. Көбесов, Ауданбек «Әл-Фараби», Алматы, «Қазақстан», 1971ж
2. Жарықбаев Қ. «Жалпы психология», ... ... ... Н. ... ... ... 1992ж
ЖОСПАРЫ
1. КІРІСПЕ
2.ФАРАБИ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҒЫЛМИ-ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЕҢБЕКТЕРІ
3.ФАРАБИ ҒЫЛЫМДАРЫНЫҢ ШЫҒУЫ ТУРАЛЫ
4. ФАРАБИДІҢ ҒЫЛЫМ ... ... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
«Мәдениет» ұғымының тарихи қалыптасуы және философиялық мағынысы22 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
Ірі шығыстанушы В.В.Бартольдтың еңбектері8 бет
А. Байтұрсыновтың еңбектері мен ой пікірі8 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь