Мұхтар Әуезов өмірбаяны

Мұхтар осы күнгі Семей облысындағы Шыңғыс тауын жайлаған тобықты руының ішінде 1897 жылғы 28 қыркүйекте туған. Оның арғы атасы Бердіқожа Орта Азиядан XIX ғасырда тобықты еліне көшіп келіп, осы жерге сіңіп кеткен. Ол кісі мұнда кожалығын жасап, елдің қадірлі адамына айналыпты.
Бердіқожа Құнанбайдың замандасы болған адам. Әрі үлкен қожа-молла, әрі өзінің тұстасы болғандықтан Құныкең бұл кісіні қатты қадірлеп сыйлап, оны өзінің ақылдас адамы деп білген. Бұған үлкен бір дәлел — Мұхтардың "Абай жолының" бірінші кітабындағы оқиға. Онда Құнанбай Бөжеймен араздасып, Бөжей арызбен Қарқаралыға барғанда, артынан көп адамды ертіп Құнанбай да сол жаққа жүреді. Сонда ол Бердіқожаны да ақылшы ретіңде Қарқаралыға ертіп барады.
Бердіқожадан бес ұл туады. Ең үлкен баласы — Үсен. Одан кейінгілері Бурахан, Әуезхан (Әуез), Кеңесхан, Самархан. Үлкен бала Үсеннен Құлжан, Әлихан, Исахан ту¬ады. Үсекеңнің өзі атақты палуан болған деседі. Менің білуімше, сол Үсеннен қазір ешбір тұқым қалмаған сияқты. Ал Бураханнан Қожабырхан дүниеғе келеді. Ол денелі, ұзын бойлы, аса палуан адам екен. Соңдықтан да оны Құнанбай өз жанына серік етіп ұстаған. Құныкең 60-қа келгенде Бердіқожаның кенже қызы Нұрғанымды алуына осы Қожабырхан себеп болады. Осы оқиға жөнінде Мұхтардың "Абай жолының" екінші кітабында толық жазылған.
        
        Мұхтар Әуезов
Мұхтар осы күнгі Семей облысындағы Шыңғыс тауын жайлаған тобықты ... 1897 ... 28 ... ... Оның арғы ... ... Орта
Азиядан XIX ғасырда тобықты еліне көшіп келіп, осы жерге сіңіп кеткен. ... ... ... ... елдің қадірлі адамына айналыпты.
Бердіқожа Құнанбайдың замандасы болған адам. Әрі үлкен қожа-молла, әрі
өзінің тұстасы болғандықтан Құныкең бұл кісіні ... ... ... ... ақылдас адамы деп білген. Бұған үлкен бір дәлел — Мұхтардың "Абай
жолының" бірінші ... ... Онда ... ... ... Бөжей
арызбен Қарқаралыға барғанда, артынан көп адамды ертіп Құнанбай да ... ... ... ол ... да ақылшы ретіңде Қарқаралыға ертіп
барады.
Бердіқожадан бес ұл ... Ең ... ...... Одан кейінгілері
Бурахан, Әуезхан (Әуез), Кеңесхан, Самархан. Үлкен бала ... ... ... ... ... өзі ... ... болған деседі. Менің
білуімше, сол Үсеннен қазір ешбір ... ... ... Ал ... дүниеғе келеді. Ол денелі, ұзын бойлы, аса палуан адам екен.
Соңдықтан да оны ... өз ... ... етіп ... ... ... Бердіқожаның кенже қызы Нұрғанымды алуына осы Қожабырхан ... Осы ... ... ... ... жолының" екінші кітабында толық
жазылған.
Енді Әуезханға (Әуез) келелік. Ол кісі Бердіқожаның басқа балаларынан
да абыройлы, оқымысты болады әрі өзі ... ... көзі ... көңілі
ояу жан еді. Соңдықтан әкесі Бердіқожа қайтыс болғаннан кейін Әуез қожа
деген атақ алып, жас ... Абай ... ... ... ... ... өз үйінде отырып өз немере, шөберелері мен қыздарына дәріс берген. Бұл
кісіні білетін көнекөз қариялар ол аса ... ... ақыл ... ... ... мінезі де бар адам еді деседі. Әуез шежіре жазып, кейбір
кездерде Абайдың ... және оның ... ... дос-жар қісісі
болған. Аталарымыз Әуездің бірінші әйелі ... ... ... ... еді. Өз ... ... бар Оспан деген адамның қызы ... ... ... ... осы ... ең үлкен және жалғыз
баласы. Ал екінші әйелі ... ол ... ... ... Абайдың
айтуымен алған. Бұл кісінің әке-шешесі Құнанбайдың үлкен ... ... ... күн ... ... ... Сол ... бес еркек бала,
бір қыз туады. Оның ең ...... Одан ... ... ... ... ... — Райхан. Солардың ішінде тоқалдан
туған балалардан бір жылы ... , ... ... ... медіресені
Мұхтардан ертерек оқиды да, оны бітіргеннен кейін орыс ... ... ... алып ... ... ең ... медіреседе оқытып,
содан кейін бес кластық ... ... ... ... ... ... ауырып қайтыс болған. Хо-о-ш, жоғарыдағы әңгімемізге ... ... ... қара ... ... ... дөңгелек
мұрынды, аса сымбатты сұлу кісі екен. Ат жалын тартып мінген соң Әуез бұл
баласын өзімен бірге ертіп жүріп ел ... ... ... ... ... айтқыш, пысық болған.
Кенже інісі Самарханды Әуез әкесі Бердіқожаның басқа балаларынан гөрі
өзіне ерекше бауыр ... ... ... ... жазда жайлауын бөлмей,
Омархан екеуін аға-іні сияқты етіп ... ... да ... ... ... ... ... інісі Омарханды өзімен ертіп жүріп, қаладағы
ел-жұртқа үйір қылған.
Самархан Семейде ірі ... ... ... ... ... ... болған
адам. Ол оның Мұқаш, Рахымжан атты балаларымен дос жар болып жүріп ... ... ... ... айттырып алады. Осы кезде Омархан Сәбікеймен
бірігіп Алматы қаласына кіре тартуды ойла-стырады. Сөйтіп, 20—30 ат арбамен
шілде айында ... ... ... ... ... алма ... ... Осы сауданы істеп жүріп ол Алматыдағы ірі ... бар ... ... ... сол ... көп ... батады. Екі-үш жылдан кейін
Әбсеметтің Нұржамал ... ... ... елге алып қайтады. Нұржамал қара
торы, келбетті келген сұлу әйел еді. Бұл кісі үш қыз ... ... ... Мұхтар болатын. Жазушының "Абай жолындағы" Әбдірахман
Алматыдағы әскери қызметте жүріп ауырғанда Әбсеметтің ... ... ... ... ... ол ... ... құдандалық себепке негіз
етіп алған.
Омарханды баулып өсірген ағасы ... ... ... ... ... ... Омархан ағасы қайтыс болғаннан кейін жеңгесі Мәдинені алып,
әкеден жастай қалған екі ... ... кем ... ... ... інісі қайтыс болғаннан кейін Разак Әуез қожаның үлкен
үйіне ие болып қалады да ... ... ... ... ... ... өз мойнына алады. Омархан көзі тірісінде өзінің пысық, еті ... ... ... ... ... ... жеткен еді. Бірақ
1912-ші ақ тышқан жылы Әуездің екі үйінің де малы ... ... Осы ... Омарханнан алған тәлім-тәрбиесі мол Разак Семейге барып,
баяғы Сәбікейдің балаларымен бірге ірі сауда жұмысына кіріседі. ... ... ... үлкен үйді қайтадан орта шаруа, одан ... ... ... ... өстіп әлденген соң ел аралап, Мағауия,
Ақылбаймен, одан ... ... ... Әлімқұл,
Әубәкірмен кұдалас, дос-жар болған. Оның адамгершілігін Абай да ... ... ... ... ... ... Әуезхан, Кенжехан, Самархан
мен немерелері ... ... ... ... ... ... де ... ауыз сөз айта кетелік. Семейден 80 шақырым
жердегі ... ... ... Бөрлітөбе атты өңір бар. ... ... ... ... ... ... ... бұлақ болып су ағып жатады.
Оның бауырында Абайдың ... ... ... одан ... ... ... ... туған ортаншы бала Мекаил мен кенже баласы
Ізкайілдің қыстауы бар. Бұлар Әйгерімнің қыстауы деп аталатын. Ал, ... одан ... ... сол ... ... саласымен аяқталатын
Бөрлітөбеде еді. Әуез бұл жерді інісі Самарханмен қыстайтын. Ол ең ... ... ... мал ... ... ... ... жақсы ықтасын аймақ ... ... ... 6—7 ... қара ... жер бар еді. Ол ... ... дымды көп ұстайтын да Әуездін үлкен үйі мен кіші үйі ... ... егін ... әр жылы ... мол өнім ... Жинап алған
арпа, бидайлары екі үйге ... ... ... ауыл ... ... ... Бөрлітөбенің тағы бірнеше ... бар. ... ... Сарадыр, Қарадыр деген таулардағы күнгейде қыстың
ортасына дейін қой-ешкі жайылып бағылады да, ... аса ... ... жақта Қарасу өзені ағады. Оның аяқ жағынан Әуез қожаның бұйрығы
бойынша биіктігі жарты ... ... ... ... Жазға салым су
тасығанда 30—40 ... ... су ... да екі ... ... қысқа мол
жететін шөп шауып алынады. Осы ... ... ... ... мұз ... және ... ... каникулға келгенде оның үстінде сырғанақ ойнаушы
еді. Ал ... осы ... ... суға ... ... қонған
кезде Мұхтар қос ауыз мылтықты көтеріп жүріп аңшылық жасайтын.
Әуез ... екі ... бас ... 3 ... Бердіқожаның ең үлкен баласы ... одан ... ... ... ... ... Қожабірхан, Әзімхан,
Құлжан, Смайылханның қоралары бар еді. Оларды қожаның басқы ауылы деп
атайтын. Бұлар ... ... ... екі ... ... ... бас бұлақтардың орталығында қыстайтын. Олар да мұндағы қара
топырақты ... егін ... ... ... ... ... Бердікожаның балалары Үсен, Бурахан, Кенжехан,
Әуезханның екі ... ... ел ... ... ... себеп болған нәрсе ... ... ... ... деген кенже қызын оған тоқалдыққа беруінен,
бертін келе Әуездің Абаймен ... ... ... ... Өйткені ол заманда Ырғызбайдың тұқым-тұғиянынан басқа ... ... ... құйқалы жерлер тиюі мүмкін емес еді.
Сөз ретіне қарай айта кетейін, Бердіқожаның басқа балаларының үйлерінен
гөрі Әуез қожаның екі үйі мәдениетке ... ... ... ... ... ... Ахмет, немересі Мұхтар жастайынан қалада оқып, жазда
демалысқа келгенде ауылда таза жүретіні олардың ... ... ... ... апа-жеңгелері "қара жоңқа" деп атайтын. Мұның
себебі кішкене күнінде жуас, аңқау болған көрінеді. Сондықтан да сол ... қара ... ... ат ... ... қожа ... өзге балаларынан
бір өзгешелігі ол демалысқа келгенде ер балалар мен ... ... ... ... дене шынықтыру деп барлығымызды ойнатып, жарыстырып, күрестіріп,
қарғытып, бастан тік тұрғызып, кеудемізді жерге ... ... ... ... алып, қыста өткен сабағымызды сұрап, қыздар мен ер балаларды
жинап алып, қатар тұрғызып қойып, Абайдың "Сегіз ... "Қор ... ... ... айтқызып, хор үйретуші еді де басқа өлеңдерін жаттауға
беріп, күнделікті сұрап отыратын. Ол бізге жалғыз Абай ... ғана ... ... де ... ... ... жекедей не болмаса бір
қыз, бір ер балаға біріктіріп барлығымыз үйренгеннен кейін хорға косқызып
айтқызатын.
Болашақ жазушы 14—15 ... ... ... ... жүрді. Оны ол ең
алдымен үйдің ішінде қолына ... жас етке қант ... ... соң өзі ... ... есік ... ... ұстатып қойып, "көл-
көл" деп шақырса қолына ұшып келетін. Содан әбден үйренгеннен кейін далаға
шығарып, ... ... ... ... ... "шақ-шақ" деп отыратын. "Шақ-
шақ" дегенде ... ... ... бас ... мәз болып, менің
тұрымтайым торғайды қырып салады деп мақтанушы еді де, оған ... деп ат ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұхтар ӘуезовтIң өмIрбаяны мен ғылыми - творчестволық көзқарасының қалыптасуы42 бет
Мұхтар Әуезовтің өмірбаяны3 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Мұхтар Әуезов10 бет
Мұхтар Әуезов туындылары10 бет
Мұхтар Әуезовтың әдеби-сын еңбектерi7 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь