Қаракерей Қабанбай (1691—1769)

Қабанбайдың әкесі Қожағұл өз заманында аты әйгілі батыр болады. Бірақ ертерек дүниеден қайтып, Қабанбай жеті жасында әкеден жетім қалады. Қабанбайдың шын есімі Ерасыл- Оның бітімі кесек, ер тұлғалы болғандықтан, жеңгелері "Нарбала" атапты. Бойының сұқғақтығы сонша, он үш жасар кезінде тайға мінгенде аяғы жерге тиіп жүреді екен.
Ерасылдың ерлігі он үш жасында басталады. Жайылымда жатқан жылқыларын қалмақтар қуыи кеткендіктен, ағасы Есенбай жылқының соңына түсіп қуады. Бірак, қалмақтар жалғыз келе жатқан қуғыншыны алыстан садақпен атып түсіреді. Әкесі де' осылардың қолынан өлген еді. Қайнаған қанды кек оны қаршадайынан ерлікке, жау-гершілікке жетелейді, шайқас жолына ертерек түсуіне себепші болады. Ол көп ұзамай Өлжежырғы, Арсылан секілді қалмақ батырларын өлтіріп, әкесі мен ағасы үшін кек алады.
Түркістанға қауіп төне бастағанын естіген Қабанбай жол-жөнекей қазақ ба-тырларын өзімен бірге ерте сонау Аягөз маңынан Түркістанға келеді. Халық жасақтарын ұйымдастыра бастайды. Олар жоңғарлардын, Түркістаннан бетін қайтарады.
        
        Қаракерей Қабанбай (1691—1769). Қабанбайдың әкесі Қожағұл өз  заманында  аты
әйгілі батыр болады. Бірақ ертерек дүниеден ... ... жеті ... ... ... ... шын есімі Ерасыл- Оның бітімі кесек, ер
тұлғалы ... ... ... ... ... ... сонша,
он үш жасар кезінде тайға мінгенде аяғы жерге тиіп жүреді екен.
Ерасылдың ерлігі он үш жасында ... ... ... ... қуыи кеткендіктен, ағасы Есенбай жылқының ... ... ... ... ... келе ... ... алыстан садақпен атып
түсіреді. Әкесі де' осылардың қолынан өлген еді. Қайнаған ... кек ... ... ... ... шайқас жолына ертерек
түсуіне себепші болады. Ол көп ұзамай Өлжежырғы, ... ... ... ... ... мен ... үшін кек алады.
Түркістанға қауіп төне бастағанын естіген Қабанбай жол-жөнекей қазақ ба-
тырларын ... ... ерте ... ... ... Түркістанға келеді. Халық
жасақтарын ұйымдастыра бастайды. Олар ... ... ... ... шапқыншылығы сәл саябырлағанын пайдаланып, Қабанбай
барлық жасақтарды Қожа ... ... ... ... ... жалынды сөз
сөйлейді. Жұртты елдің тәуелсіздігін сақтап қалу ... ... Бұл ... ... ... бас-шы етіп қалдырады да, өзі ... ... ... қол ... ... ... басына күн туған осынау аласапыран кезде Кіші жүз ханы Әбілқайыр
отыз мың, Орта жүздің ханы Сәмеке жиырма мың ... ... ... бойынша Қабанбай батыр бас сардар болып сайланады. Енді ... ... ... ... ... ... шайқастарды бір
арнаға түсіріп, белгілі бір мақсатпен жүргізуді қолға алады. Жеке-жеке
шайқасып жүрген кейбір ... ... ... ... Солардын, бірі
Гауһар қыз бастаған топ еді. Ол ... ... ... жау қоршауын бұзып
шығады. Жаудық соғыс күші, дайындығы ... жаңа ... ... ... мен ... ... ... жорықтарға екеуі бірге қатысады.
Жоғарыдағыдай әзірліктен кейін 1725 жылғы атақты Алакөл ... ... ... ... бұдан кейінгі 1728 жылғы Шүбартеңіз ... ... ... ... ... қол жеткен жеңістерге» 80 күнге созылған
Шорға ... бір ... ... ... ... ... 1730 ... Іле өңіріне дейін қуған соғыстарға, одан 1750 ... ... ... шайқасқа дейінгі ... ... ... ... ... ... бас ... міндет атқарған.
Қазақтың жоңғар шапқыншыла-рымен шайқасқан өңірі Балқаш, Көкшетау,
Алатау, Жетісу, Сарыарқа, Іле ... ... ... ... бір ... ... ... Сырда-рияға дейінгі ұлан-байтақ алқапты алып
жатады. Осы өңірде болып өткен ірі шайқастарға қырық жылдай қатысып, ... ... ... ... ... ... ... Ақырғы
ірі шайқас 1755—1757 ... ... ... ... ... екі жақ ... келеді.
Жоңғарлар бұдан былай шапқыншылық жаса-мауға уәде береді.
Көшпелі елдер салтында батыр атану үшін кемінде ... өзі ... ... ... жеңу керек болған. Ал, қолбасы сардар атану үшін асқан
ерлік жасаумен қатар оның ... ... ... ... ... ... бо-луы керек. Қабанбай осы шарттардың ... ... ... Атты ... ... тамаша білгірі, ат үстіндегі жекпе-жектің
тевдесі жоқ ... ол өз ... ... астам шайқасқа қатысып, ондаған
жекпе-жекте жеңіске жеткен. Сондықтан да оның батырлығы туралы әр ... ... мен ... да ... шын аты ... Оның Қабанбай аталуы да қызық. Бірде
жайлауға қарай көшіп келе ... ... ... ... ... ... ... жол бермей қояды. Әсіресе тістері ұртынав ... ... ... ... ... әдейі кес-кестейді. Ңамалып тұрған квшке
жастармен бірге ойын-сауык, құрьш жүргев Брасыл да ... Осы ... ... атын ... де, еменнен жасалған к,ара шоқпарды қолына алып,
кабандарға қарсы ... ... ... ... ағызып етіп, екі
қабаннық да бас сүйегін быт-шыт етіп ұрып ... ... ... ... ... ... ... ол Қабанбай аталып, оның қарулылығы мен
батылдығы туралы әр гүрлі ... ер ... ... ... ... ... елі де қалмақтармен жауласып тұрған. Бірде қалмақтар
Алтайдағы қазакдардыд көп ... қуып ... Оғая ... ... бірге Кдбанбай да барады. Осы айқаста ерекше көзге ... ... ... ... ерегісіп жүрген қалмақтар біраз уақыт өткенвен кеШн елу-алпыс
болып жиналып, атақты Долаңк,ара батырыя басшы ... ... үш ... ... ... Осыларды қуған кырык, қазақ ... ... да ... Куғыншылар жеткеннен кейін екі жағы шайқасты жекпе-
жекпен бастауға келіседі.
Қазак, жағынан вар құла атқа мінген, ... ... ... ... Қарсы жақтан ак, тарлан атқа мінген алпамсадай біреу келеді.
Ол қалмак, батыры Долаңқара еді.
Шайкдс алдында Қабанбай жаудың ... елге ... ... ... ... мал баққав, Қоралап жиып жан баққав, Қанды ауызсың, ... елді ... ... Батыр болсақ кел деді, Сөзіме айтқан сен деді. Жібергем жоқ тірідей,
Тиіп алдың малымды, Батырсынып қарулы, Кеселденбе ... ... ... ... ... шауып, жылқы алған, Долан батыр мен деді.
Екі ... ... ... ... ... қылыштасып, ұзак,
шайқасады. Бұл туралы ел аузында ... жыр ... ... ... ... ... көзден ғайьш болады. Вұл ... ... ... ... ... ... элгі топқа дүрсе к,оя береді.
Жау вз ішінен бүлініп, екі ұдай болып таң ... ... ... ... өз ... аман-есен қайтып оралады. Таң атканда қазақтар
атой салып барса, жау қирап, к,алғандары енді-енді есін жинап ... ... қолы ... жауды талқандап, еліне жеаіснен оралған.
Енді екеуі жекпе-жек, Арыстандай айкдсты. Қатуланып қабақтар, Арпан-
тұрпак ... ... ... ... ... ... ауысып... Қабанбай сынды жас ұлан, Доланды жык,ты басынан.
Жығылғаяын ... соң, ... ... ... ... ... қалмақтар,
Тым-тырақай қашады...
Қазактар жеңіске жетіп, жылк,ыларының бәрін кайтарып әкеледі.
Қабанбай жауға ... ... әр ... айла-тәсілдерді ойлап тауып,
оларды шебер пайдаланған.
Жастау, қатардағы батыр ... өз ... ... "Мен осы ... өзімен-
езів соғыстырып келсем, рұқсат етесіздер ме?"— деп етініш айтады. Жасақ
басшылары акылдасып, жас батырдын, талабын ... ... ... ... түн. ... екі жак, шеп кұрып жатыр. Екі жак, та
кешкі ас ішуге кіріскен. Әр ... ... отты ... ... ... ... Екі жак, шеп бойымен мықты қарауылдар қоады. Жұрт
тамақтану қамымен ... ... ... езі жауға аттанады. Өзінің беталысын жауға байқатпау үшін
оның ту сыртынан ... ... ... ... жау ... взгертеді де, жаудын, ішіне кіреді. Бір қостан бір ... ... ... келіп, өздері шеп к,ұрып жатқав жаққа қарай жақындайды.
Жау әскерлері от ... ет ... жеп ... Қабанбай бір қосқа ... ... ... ... ... Одан кейін жаудық ішінев ... үшін ... ... ... ... сол қостың бастығын бір
ұрып, ... ... де, ... ішкі жағына кдрай тұра қашады. У да шу,
сапырылысқан жаудың ішіяе кіріп, зым-зия көзден ... ... Вұл ... Қабанбай қшпып барып, сіңіп кеткен элгі топқа ... к,оя ... вз ... бүлініп, екі ұдай болып таң атқанша ... ... ... өз ... аман-есен қайтып оралады. Таң атканда қазақтар
атой ... ... жау ... ... ... есін жинап жатқан екен.
Қазак, қолы бүлінген жауды талқандап, еліне жеаіснен оралған.
Сырым Датұлы қазақ халқынын. өте тапқыр, яғни ... ... ... ... да ол ... ... ұгқыр создер осы уақытқа дейін
халык, арасывда сақталған. Сырымның ... ... ... ... патшасы
мен хан-сұлтандардың зорлығына және өктемдігіне қарсы күреске ... ... ... ... да ... айтылған сездерімен ол халықты
бұрынғы дау-шарларды ұмытуға шакырады. ... ... ... үшін ... ... ... кіші ... таянғанда олар Ақсуат ... ... ... те ... тігілген ақ үйлер қаздың балапанындай қатар тұр. Ауыл үстіндегі кер-
меге таянғанда атынық басын тартып бір ... Бұл ... ат ... жері осы болар,— деп ескертіп еді, оны Сырым:
... да, ... да мен ... ... деп кесіп тастады.
1 Ақсуат би қашанда күз күзек, жаз жайлауда болсын "ауыл үстін шаң ... деп ... ... ... ... түсіретін.
Виік заңғардав құлаған кешкіндей болып, аттылар сау ете қалғанда, ак.
отаудан Ақсуат би ... ... Тал ... ауыл ... ... ... бұл ... Елмісін., жаумысын?
— Ел десен, елміз, жау десең жаумыз. Ауылыңа бел астынан ... ...... ... ... ... емеспіз,— деді Сырым.
— Әй, жігіттер, он екі ата Байұлы түгел атк,а ... ... ... бұл ... болар, аттарын үстап, қызмет қылыңдар,— деп қыска ғана әмір тас-
тады би сойыл соғарларына.
Алты ... ақ ... іші ... лык, толы. Кездің жауын алады. Бояуы
ашық, ою-өрнегі әсем киіздін, ... екі ... ... ... ... ... жағалай жайғасты.
Тәртіп бойынша үй иесі свз бастауы керек еді. Бірак, Ақсуат кепке дейін
отырып қалды. Онын, да ... бар. ... жеті жыл ... ... ... барымта үстінде осы ауылдын, жылқышыларынын, соққысынан қаза болған
еді. Бидін. ойынша Сырымнын, мына жүрісі ... к,ұн ... Би, жен ... ... деп ... қозғау салды. Ол бұвы айтқанда
"келгев ... ... ... ... ... еді. Оны ... түсінсе
де Ақсуат жалтара жауап берді.
— Не жөнімді ... ... ... ... ... сүрасаң Бүйырғын,
атымды сұрасан, Ақсуат. Әлімыің қаққан қазығымын, айналамнав ел кетпейді,
алдымнан дау кетпейді, ... дау ... ... ... ... анғарған Сырым:
— Би, бұдан ілгеріректе кездескен болсаң: "Ақсуатпын деп мақтанба, ба-
сыңнан токпак, кетпес. ... ... ... жерде шөп болады, жұғымы
малға жоқ болады. Әлім ... ... біл, ... ... ... деп ... ат ойнатып, тілекпен бермесең білекпен алар едім. Бірақ дәл ... орны бар ма? ... ... кәрі ... ғой, ... ... дәл қазіргі
ат жалы, түйе қомывда түрған тар заманда, сіз бев ... ... ... ... ... ... ... жөн бе? Біз неге ата дәстүрінен
айнимыз, аруақ қайда? Ата-баба бір қарыс жер үшін ... ... ... біз неге сол құтты ... ірге ... ... ісін ... ... ... кайтеді?
Сырымның сезі осы шаңырақтын, астында отырған әркімнің-ақ қабырғасын
қайыстырып жібергендей. Қайран, ана толғатқан атамекенай, ... ... жат ... Бұл осы ... ... айрылған ығай мен сығайларды,
құрсақтарың тепкілеп жатқан сөз болатын.
Ақсуат ойланып отыр. "Сырым ... ... ... ... ... ... ала
көз ететін жайттарды қобырататын уақыт бүл емес. Ел ... ... ... ... патшаға да, ханға да сол пайдалы. Тіпті, ел ішін ... ... да ... емес пе? ... жау ... бәрі етектен
алып тұрған бұл уақытта өз арамыз қырық пышак. болса, алпауыт патша мен аяр
ханға жем болу ... ... ... ... Бір сүйем, бір к,арыс жер үшів ата-бабаның ... ... ... де рас. ...... Онда ... кұландай
қаңғып, кырда бөкендей безген қазақты біріктіру керек. Сырымныд да ... ... осы ғой? ... ойын ... тұжырымдады.
— Ей, Сырым. Бастауын, болса, қостаушыңмын. Қосылдым ниетіке.
Аксуат ... ... нан ... ... да ... ... ... Нұралы ханнан:
— Жылқының торысы көп пе, тебелі көп пе?— деп сұрайды. "Торы" деп ... ... деп ... мен ... ... айтқан екен. Нұралы хан
Сырымға жауап бере алмай калыпты,
Тағы бір реті келгенде Сырым Нұралы ... Сен аз бен ... ақ пен ... ... бен ... ... алмадық.
Біреуді біреу талап жатыр, сен халықты басқара алмадың,— депті.
Хан оған ... ... ... ... ... ... Сонда Сырым іркілместен:
— Таксыр, тасып жүргевім жоқ, ... ... ... басын қоса алмай сасып
жүрмін,— деп жауап қайтарыпты.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаракерей Қабанбай2 бет
Қаракерей Қабанбай өмірбаяны4 бет
Қабанбай батыр4 бет
Қожағұлұлы Қабанбай батыр. Бөгенбай батыр5 бет
Қабанбай батыр өмірі4 бет
Алакөл9 бет
Алашорда10 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Ақтамберді жыраудың өмірі жайлы деректер17 бет
Ақтан батыр12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь