Тіл дыбыстары жөніндегі орныққан көзқарас

Бүгіндегі адам баласының тілі – дыбыс тілі. Бүгінде «сөйлеген» деген – «дыбыстаған» дегенмен бір есеп. Бүгінде дыбыстағанның бәрі бірдей сөйлеген болмағанмен, сөйлегеннің бәрі дыбыстаған болып кеткен. Сөйлеген сөздеріміздің қай-қайсысы да түрлі дыбыстардың түрліше құралысуы, орналасуы сияқты көрінеді. Кірпіш үйдің қабырғасы қабырға болмастан бұрын бөлек-бөлек, ұсақ-ұсақ кірпіштер болып, сол кірпіштерден құралып, қаланып барып қабырға қалпына келген сияқты, тілде де дыбыстардан құралып барып буындар, буындардан жиналып келіп сөздер, сөздерден топталып алып сөйлемдер пайда болатын сөздер тәрізді. Тәрізді ғана емес, бүгіндегі қандай жақсы деген грамматика кітабын алып қарасаңыз да дыбыстарды тіл қабырғасын құрастырған кірпіштер қылып көрсетеді.
Осындай ұғыныстың нәтижесінде, үйдің қабырғасы болмас бұрын оны құрастырған кірпіштер, кірпіштер болмас бұрын оны құраған құм-топырақтар болғаны сияқты сөз-тіл болмас бұрын дыбыстар, дыбыс болғанда да осы күнгі біз білетін а.б,ш, дыбыстары болған сияқты көрінеді. Жеке ойырынды дыбыстар тілдің арғы атасы сияқтанады. Тілдердің ілгері басуы, дамуы, өсуі дегеніміз сол «әлмисақтан бері» келе жатқан өзгермес дыбыстардың құралысу жөніндегі өзгерістер ғана болып көрінеді.
        
        Тіл дыбыстарының табиғатын қалай танып келдік,
қалай тануға тиіспіз?
А. Тіл ... ... ... көзқарас
Бүгіндегі адам баласының тілі – дыбыс тілі. Бүгінде «сөйлеген» деген –
«дыбыстаған» дегенмен бір ... ... ... бәрі ... ... ... бәрі дыбыстаған болып ... ... ... да ... дыбыстардың түрліше құралысуы,
орналасуы сияқты көрінеді. Кірпіш үйдің қабырғасы қабырға болмастан ... ... ... ... сол ... ... қаланып
барып қабырға қалпына келген сияқты, тілде де дыбыстардан құралып барып
буындар, ... ... ... ... ... ... алып сөйлемдер
пайда болатын сөздер тәрізді. Тәрізді ғана ... ... ... ... ... ... алып қарасаңыз да дыбыстарды тіл қабырғасын
құрастырған кірпіштер қылып көрсетеді.
Осындай ұғыныстың ... ... ... ... ... ... ... кірпіштер болмас бұрын оны ... ... ... ... ... ... дыбыстар, дыбыс болғанда да осы күнгі
біз білетін а.б,ш, ... ... ... ... Жеке ... тілдің арғы атасы сияқтанады. Тілдердің ілгері басуы, дамуы, өсуі
дегеніміз сол «әлмисақтан бері» келе ... ... ... ... ... ғана ... көрінеді. Ертедегі грек оқымыстылары:
дүниедегі барлық нәрселер бөлшектене алады; бөліне-бөліне келіп, ақырында,
ең кішкене ... ... ... тіреледі; атом заттың онан әрі бөлінбейтін,
ең кішкене бөлшегі, дүниедегі барлық заттар да сол атомдардан ... ... түрі ... болуышылығы тек атомдардың түрліше
құрылысынан келеді – деп алғаш атом ... ... еді. ... бері
бірнеше мың жылдар бойы оқымыстар осылай түсініп ... ... . ... электрон теориясы шығып атомның да ... оның ... ... ғана ... ... көзі ... ... бүгінге шейін тіл мамандары тіл дыбыстарын осы түрде, осы ... атом ... ... келді. Дыбыс – тілдің атомы болып
саналады. Онда да біздің заманымыздағы, біздің ... атом ... ... ... ... грек ... кезіндегі атом болып саналады.
Әрине, біздің заманымызда жаратылыс ... ... жәй ... бір ... бөлінбейтін, өзгермейтін ең кішкене бөлшегі» дей қалса, ол
сөзсіз өзін өзі ... ... ... ... еді. ... , - лаж нешік! –
жйә, сауатты адам ғана ... ... ... тіл ... ... ... ... кафедраларына шығып тұрып, ғылыми еңбектеріне
жазып тұрып, тіл дыбыстарын грек дәуірінің атомы ... ... да ... күлмеуіне, оны мазақ қылмауына таңданбай болмайды.
Әрине, бұл таңданарлық күй ... ... бос ... ... ... ... жыны ... хал. Бұл – тіл ғылымы ... ... ол әлі ескі грек ... ... ... танудан асып,
мандып ұзап кете алмаған болады.
Міне, бүгіндегі тіл ... ... ... Бұл ... ... тіл ... табиғатын тануы осы күйде. Осы кезде дейін тіл
дыбыстары жайын осылай танып келдік.
Б. Тіл дыбыстарын былайша ... ... ... ... жабайы, аңқау көзқарас. Үстірт қарағанда ғана, ... ... ... ... ғана осылай көрінуі мүмкін.
Шындығында, дыбыс, буын, сөз ... ... тіл ... ... ... ол ... болмаған. Солай бола тұрып, сөздерді дыбыстардың
құрандысы деп таныған ... ... ... ... себептер болды:
1. Бұл кездегі тілдерді дыбысталу жағы барынша ... ... ... ... ... ... соншама бөлшектенген – бұлардың
жігі ашылмаған да кезі болған шығар – ау деп ойға да ... ... ... ... ... көп, алуан-алуан түрлерге
толған. Бұлардың қайсыбірі, - мәселен ит пен ... бір – ... ... ... - мәселен құс пен балық, - ... ... ... ... ... ... өрнектеудің нәтижесінде ғана, о
бастағы төлем дәрежесі, бір ... ... ... тұқымы өрбіп, тарап
өзгеріп, ... ... ... бір-бірінен бөлектеніп кеткенін
бүгін де ... ... ... да ... Дарвинге шейін бұларды да
әрқайсы өз алдына басқа-басқа тұқымнан өрбеген шығар деп ... ... да ... ... ... осылай етіп көрсететін. Мұның, бәрі де
жәндіктің бүгіндегі түрлері ... ... ... ... ... ғана көріп, ұқсастығын көре алмаған, бүгіндегі өзгешелікке ... ... ... ... үстірт көзқарастың салдары болса, дыбыс
табиғатын тану жөнінде де ... ... ... ... да ... бола ... екен ... жетпестік.
2. Бұл кезде адам баласының еңбек ... өте ... ... зат пен ... да ... ... ... көзбен қарамаймыз. Кірпіштерден құрап үй саламыз, талдардан ... ... ... қарай әр нәрсені де тек құрастырудан, ұластырудан
барып жарыққа шыққандай көреміз. Дыбыстар да ... ... сөз ... қаңқитқандай көрінеді.
3. Бүгіндегі біздің жазу техникамыз да осы технологияшыл дүние тану
жемісінің бірі. Жазу ... біз ... ... ... ... ... ... өз алдына таңба ( ... ... ... ... ... аламыз да, сонан кейін ... қана сол ... ... қостырып, жалғатып, сөз, сөйлем құрастырамыз. Оқу – ... жеке ... сөз ... ... ... ... қалғансын, одан
кейін де, дыбыстар сөздерді құраған тіл ... ... ... ... ... ... Мұның бәрінің үстіне арамтамақ топтардың үстем ... ... да ... көзқарасты күнбе-күн тудырып, миымызға ... ... ... ... қарсы топтар қашаннан да бар сияқты
көрінеді. Қоғам о бастан да ... ... ... ... ... құлдық-қожалық – бұлар бір қосағынан айрылмайтын, егізі
жазылмайтын ... ... ... ... ... ... қай ... мәңгілікті бөлшектер, қашаннан келе жатқан жіктер көреміз. ... ... бері ... жеке дыбыстар бөліне келген тәрізденеді. Өзі
солардан құрала келген тәрізденеді.
Осы жағдайлардың ... ... ... ... ... ... ... себеп болады. Жабайы аңқау көзқарас ... ... ... ғана ... да, ... пара-арасындағы
байламын, ішкі сырын, шын заңын аңғара алмайды. Сондықтан осылай таниды.
Ал, ғылым бұған қалай қарайды?
Ғылым да адам санасының ... адам ... ... ... тап ... ... тұрғанда ғылым да әммеге бірдей
әділ бола ... О да бір ...... ... сойылын соға келді.
Үстем тап, буржуа, өз қолына жаққан асығын ғана сақа қоймақ. Сондықтан ... ... ... ... малайлар ғана беделді, абыройлы бола алатын
дәуірде буржуазия ның сойылын ... ... ... ... ... ... ғана үстемдік алып, көрнекті орын ұстамақ.
Бұл уақытқа шейін көрнекі рын ... ... тіл ... ... ... сол зерттеу үстінде білгілі «әдіс тудырған» ғылым. Бұл
кезге шейін басқа тілдерді зерттеушілер де осы ... тіл ... ... әдісімен зерттегендіктен, бұлардың әдісін де индо-
европашыл әдіс деп ... ... арғы тегі атам ... ... ... негізінен
туған, құл билеу дәуірінің жрецтері, феодал дәуірінің молдалары ... еді де, - ... табы ... ... кезде, - осы құбылыстың бойына
шақталып қайта пішілген, жамалған еді. Сонымен бұл әдіс арам ... ... ... жасасқан, сол үстемдікті қорғайтын әдіс болып
орныққан еді. Тіл дыбыстарының табиғатын ұғындыру жөнінде де, сондықтан бұл
ғылым ... ... ... ... ... жоқ.
Дүниеде өзгермейтін, құбылмайтын, құлап, орнын жаңа түрге ... ... жоқ. ... ... ... ... әр ... де өткінші
екендігін айта, жариялай ... тап ... ... ... ... Үстемдік алған таптар адам тарихында бірінің артынан бірі құлай,
орнын басқаларға бере келеді. Бірақ осыны көре ... да ... ... ... ... ... ... басқа біреу мінеді» деп
ешқайсысы да айтқан жоқ, айтпайды да. Күрессіз, ... ... ... ... ... ... ... тап жоқ, ондай болмайды да. Бұл
... ... ... ... ... да ... тартысу, сіресу, бар
күшін жинап қарсыласумен кете барады; өліп баратын ... ... тірі ... көрсетуге, ұғындыруға, дәлелдеуге тырыса барды. ... ... ... елінің қимылынан бір көрсек, өз ішіміздегі ... ... ... ... байлардың жан алқымға келгенше
қарсыласуынан екі көріп отырмыз.
Күрес ... ... ... Бір ... тұншықтырғыш газ құсап,
пулемет оғы жаңбырдай жауып, қылыш, найза нажағайдай жарққылдап, адам қаны
сел болып тасып ... ... ... ... жалақысы кемітіліп,
жұмыс күні ұзайтылып, бұлар жұмыс тастау, ұйымдасу ... ... ... ... ... ... ... Бір жерінде төңкерісшіл баспа
сөздер өркендеп, қанаушы ... ... ... ... ... ... ... молдалар уағыздап, оқымыстар зерттеп жатыр.
Адам тілі о бастан да дыбыс тілі болғандығын ... да, ... ... ... ... ... тұрмыс, тәжірбие әр нәрсенің, ... да ... ... ескі ... жаңа ... ... өсер таптың дүмпуі ғылымға да ... ... ... ... ... ... ашып бара ... амалсыздан,
өзгергіштікті тіл құбылысына да енгізіп, бірақ, шекқойып, ... ... ғана ... ... ... ... Өзгеріс шабан түрде ғана
жүретіндігіне, тіл дыбыс өзгерісі тіл семьясының шегінен шықпайтынына соның
ішінде ғана, әр ... ... ... «тағдыр сызған», жолмен ғана
баратынды ғана қол ... тіл ... ... ... ... ... ... 3 бөлімге бөлетін:
1. Фонетика (дыбыс жүйесі)
2. Морфология (сөз тұрпаты жүйесі)
3. ... ... ... әр ... өз ... жеке күйінде, бір бірімен
байланыстырылмай, бір-бірінен аулақ ұстап тексеретін. ... ... ... бөлшегі болған тіл дыбыстарын тексерген «тіл семьясы» қорғанына бір
қарамайтын болса, тілдің әр бір ... ... ... ... сол
бөлшектің өз ішіне екі қамайтын. Сөйтіп, қос қорғанды қамалған ... ... ... ... ... ... ... дамуын ұштасқан
шеңберлерден шығарса, бір семья мен екінші семьяның қатынастарын қараса,
артта қалған ... ... ... ... табиғаты бір, о да ... ... ... бола алады деген болар еді.
Сонымен қатар тілдің дыбыстарын, сөз ... ... ... ... ... ұстайды. Өйткені бұлардың өз ара ... ... өзі де ... ... ... ... өтіп,
ауысып отырғанын көрер еді, тілдің әрбір категориясының да өткіншілігін
аспаттаған болар еді. Онда баяғы дүние ... ... ... ... бір ... ... дұрыстаған, сонымен бірге, буржуа табының да
құлайтын дәлелдеген болып ... еді. ... ... ... буржуашыл
оқымыстардың мұндайға баруы мүмкін емес еді, бармады да.
Тілдің деректеніп жарыққа ... ... ... тіл дыбыстарының
бұлайша табиғи батпағына аунатып қоюының өзімен индо-европашылар колония
мен ... ... ... ор ... ... ... ... деі. Мұнысы
колония елдерінің артта қалғанын, тілдерінің жетімсіздігін жаратылысындағы
кемшіліктен келген ем ... дерт етіп ... ... ... ... ... бері айтып келген пікірлеріміз
мынаған тіреледі:
Бүгіндегі біз біліп, көріп жүрген тілдердің жетіскен, өте ілгерілеген
тілдер ... ... ... техникасының өркендегенінен әр нәрсеге
де технология көзімен қараушылығымыз, бүгіндегі жазу жүйелерінің ... ... ... бүгіндегі қоғам құбылысының ... ... оның ... ... ... ...... индо-
европашыл тіл ғылымының империалистердің сойылын соғып, көзін таптық ... ... тіл ... шын ... көре ... ... оның таптық
айналысының тіл қалпын қисық көрсетушілігі – осылардың бәрі қосылып, тіл
дыбыстарының табиғаты жайында ... ұғым ... тіл ... ... ... тіл кірпіштері етіп көрсеткен;
2) тіл дыбыстарын, дыбыс тілін қашаннан келе жатқан, қашанда болмақшы
мәңгілікті құбылыс етіп ... ... ... ... ... бір өзгеше құдірет қылып түсіндірген;
3) дыбыс жүйесін басқа ... ... ... ... тіл ... ... бірінен – біріне ... ... ... ... Дыбыстардың тілдік, қоғамдық жағын, қоғамдық салт-санасының, тілдің
өз жүйесінің дыбыстарға ететін ықпалын көзге ... ... ... ... ... ... старынан оңашалап алып тексерумен дыбыстың
жаратылыстық жағына ауып кеткен, дыбыс ... ... ... ... ... бір ... ... қалған;
7) Дыбыстың жырытылыстық жағын ала-бөле терең тексерумен ... ... ең ... ... ... ... Тіл ... барып тұрған әлеуметтік құбылыстардың мықты себепкері
жаратылыстық жағдай болғансын, ... ... ... ... ... ... ... қалушылығы, соның ішінде тіл
жағынан ... ... ... ... ... ... ... келген болып табылған. Бұлай деп
ұғындырудың өзі ... ... ... ... қостау
болып шыққан.
9) Міне, біз осы уаққа шейін тіл ... ... ... ... ... тіл ... ... танытып келді. Бұл туралы
орныққан көзқарас осы болды.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Іс қағаздарының стилі5 бет
Алтынайұлы Қарасай батыр 6 бет
Ағарту мен классика ғасырындағы мәдениет 12 бет
Д. Рикардо «Саяси экономияның және салық салудың принциптері»18 бет
Демократиялық қоғамдағы Қазақстан3 бет
Капитал құрылымның теориясы7 бет
Мемлекетіміздің тәуелсіздігі - халқымыздың бақыты6 бет
Мұсылмандық құқықтық жүйе5 бет
Сын есім10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь